İlk Derece Mahkemesi 2026/1152 E. 2026/1048 K.

T.C. İSTANBUL 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2026/1152 Esas KARAR NO : 2026/1048

DAVA : İtirazın İptali (Ticari Satımdan Kaynaklanan) DAVA TARİHİ : 23/05/2026 KARAR TARİHİ : 04/11/2026

Mahkememizde görülmekte olan İtirazın İptali (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda, GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ: DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; ... 12 İ.M.... E. Sayılı dosyası ile borçlu aleyhine icra takibine girişilmesi neticesinde borçlu işbu takibe itiraz ederek takibin durduğunu, Davalı ile müvekkili arasında çiğ süt alış verişinden kaynaklı hukuki/ticari ilişki bulunduğunu, Davalı taraf müvekkilin üretimini sağladığı sütleri satın almasına rağmen müvekkiline ödemelerini yapmadığını, Gerek icra takip dosyasında ekinde gerek de dava dosyası ekinde bu işlemlerden dolayı davalı tarafından oluşturulan faturalar ve T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Süt Kayıt Sisteminin Müstahsil Makbuzları sunulduğunu, Davalı teslim aldığı malları kabul etmiş ve herhangi bir ihtirazi kayıtta bulunmadığını, Davalı tarafça borcun süresinde ödenmemesi üzerine müvekkili tarafından, ... 12 İ.M. ... E. Sayılı dosyası ile icra takibi açıldığını, davalı borçlunun itirazının iptaline karar verilmesi talep ve dava etmiştir. CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Yetkiye itiraz ettiklerini, HMK m. 6 uyarınca genel yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi olduğunu, Yetkili mahkemenin Beyşehir Mahkemeleri olduğunu, Dosyanın yetkili mahkemede görülmesi gerektiğini, Taraflar arasındaki ilişki ticari olmayıp kooperatif tüzel kişiliğinin taraf olmadığı, bireysel veya ticari nitelik taşımayan hak taleplerinde görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi olduğundan görev itirazında da bulunduklarını, Davacı taraf, müvekkil kooperatife Ocak, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs 2025 tarihlerinde süt teslimatı yaptığını ve bu teslimatlara ilişkin bedellerin ödenmediğini iddia ederek ... 12. İcra Müdürlüğü’nün ... E. sayılı dosyası ile icra takibi başlattığını, Müvekkilinin davacı tarafa borcu olmadığını, Davacının iddia ettiği sebeple başlatılan icra takibi, ödeme emrinde istenilen alacağın aslına, faiz bedellerine, faizlerin türü ile oranına, masraflara, dayanak belge ile sözleşmelere, kredi sözleşmelerine, kredi sözleşmelerinde yer alan faizlere, sözleşmelerdeki imzalara ve takibin tüm ferileri de dahil olmak üzere açıkça borcun tamamına itiraz edildiğini, İcra takibinin tüm unsurları ile tüm alacak kalemlerinin tamamı hukuki dayanaktan yoksun olduğunu bu nedenle davanın reddi gerektiğini savunmuştur. DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE: Dava davacının davalıya süt sattığı ancak bedellerinin davalı tarafından ödenmediği iddiasına dayalı olarak başlatılan icra takibine itirazın iptali talebi hakkındadır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 4.maddesinde hangi işlerin ticari dava olarak nitelendirilecekleri belirlendikten sonra anılan kanunun 5. maddesinde ticaret mahkemelerinin kuruluşu ve hangi mahkemelerin ticaret mahkemesi sıfatıyla bakacağı belirlendikten sonra asliye ticaret mahkemesi ile asliye ve diğer hukuk mahkemeleri arasındaki ilişkinin görev ilişkisi olduğu belirtilmiştir. Ticari davaları, mutlak ticari davalar, nisbi ticari davalar, yalnızca bir ticari işletmeyle ilgili olmasına rağmen ticari nitelikte kabul edilen davalar olmak üzere üç grubta toplamak mümkündür. Mutlak ticari davalar, tarafların tacir olup olmadığına ve işin bir ticari işletmeyi ilgilendirip ilgilendirmediğine bakılmaksızın ticari sayılan davalardır. Mutlak ticari davalar, 6102 sayılı TTK'nın 4/1. maddesinde bentler halinde sayılmıştır. Bunların yanında Kooperatifler Kanunu (m.99), İcra İflas Kanunu (m.154), Finansal Kiralama Kanunu (m.31), Ticari İşletme Rehni Kanunu (m.22) gibi bazı özel kanunlarda belirlenmiş ticari davalar da bulunmaktadır. Bu guruptaki davaların ticari dava sayılabilmesi için taraflarının tacir olması veya ticari işletmeleriyle ilgili olması gibi şartlar aranmaz. TTK'nın 4/1. bendinde sınırlı olarak sayılan davalar arasında yer alması veya özel kanunlarda ticari dava olarak nitelendirilmesi yeterlidir. Bu davalar kanun gereği ticari dava sayılan davalardır. Nispi ticari davalar, her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olması halinde ticari nitelikte sayılan davalardır. 6102 sayılı TTK'nın 4/1. maddesine göre, her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan ve iki tarafı da tacir olan hukuk davaları ticari dava sayılır. Bu hükme göre bir davanın ticari dava sayılabilmesi için, hem iki tarafın ticari işletmesini ilgilendirmesi, hem de iki tarafın tacir olması gereklidir. Bu şartlar birlikte bulunmadıkça, uyuşmazlık konusunun ticari iş niteliğinde olması veya ticari iş karinesi sebebiyle diğer taraf için de ticari iş sayılması davanın ticari dava olması için yeterli değildir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 19/2. maddesi uyarınca, taraflardan biri için ticari iş sayılan bir işin diğeri için de ticari iş sayılması, davanın niteliğini ticari hale getirmeyecektir. Zira; Türk Ticaret Kanunu, kanun gereği ticari dava sayılan davalar haricinde, ticari davayı ticari iş esasına göre değil, ticari işletme esasına göre belirlemiştir. Hal böyle olunca, işin ticari nitelikte olması davayı ticari dava haline getirmez. Bu noktada ticari dava niteliğinin tespiti için ticari işletme kavramının incelenmesi ve araştırılması gerekmektedir. 6102 sayılı Kanun gerçek kişi tacirler yönünden ticari işletme ve tacir kavramlarını ticari işletmeyi merkeze alarak tanımlamıştır. Zira gerçek kişi tacirlere ilişkin 6102 sayılı Kanun'un 12. Maddesi şu şekildedir: "Bir ticari işletmeyi, kısmen de olsa, kendi adına işleten kişiye tacir denir." İlgili hükümden görülebileceği üzere bir gerçek kişinin tacir olarak kabul edilebilmesi için ön şart bir ticari işletmenin işletilmesidir. Bir işletmenin ticari işletme olarak kabul edilebilmesi için gereken şartlar ise 6102 sayılı Kanun'un 11. Maddesinde şu şekilde düzenlenmiştir: "Ticari işletme, esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletmedir. Ticari işletme ile esnaf işletmesi arasındaki sınır, Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir." İlgili hükümden görülebileceği üzere 6102 sayılı Kanun'un 11. Maddesine göre bir işletmenin ticari işletme sayılabilmesi için; devamlılık, bağımsızlık ve esnaf işletmesini aşan düzeyde gelir elde edilmesi şartları bulunmaktadır. (Ticari İşletme Hukuku Hüseyin Ülgen, Mehmet Helvacı, Arslan Kaya, Füsun Nomer Ertan; Vedat Kitapçılık; İstanbul 2019; s. 156) Ticaret siciline tescil ise işletmenin ticari işletme veya esnaf işletmesi sayılması bakımından bir şart olarak kabul edilmemiştir. Örneğin ticaret siciline tescil edilmemiş bir işletme ticari işletme olabileceği gibi, ticaret siciline tescil edilmiş bir işletme yukarıda belirtilen şartların sağlanmaması halinde esnaf işletmesi olarak kabul edilebilecektir. Kanun koyucu ticaret siciline tescil bakımından yalnızca aksi ispat edilebilecek bir karine öngörmüştür. (Ticari İşletme Hukuku Hüseyin Ülgen, Mehmet Helvacı, Arslan Kaya, Füsun Nomer Ertan; Vedat Kitapçılık; İstanbul 2019; s. 156) 6102 sayılı Kanun'un 15. Maddesinde ise esnaf ve esnaf işletmesine ilişkin şu tanımlama yapılmıştır: "İster gezici olsun ister bir dükkânda veya bir sokağın belirli yerlerinde sabit bulunsun, ekonomik faaliyeti sermayesinden fazla bedenî çalışmasına dayanan ve geliri 11 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca çıkarılacak kararnamede gösterilen sınırı aşmayan ve sanat veya ticaretle uğraşan kişi esnaftır." 6102 sayılı Kanun'un tacir ve ticari işletmeyi tanımlayan 11 ve 12. Maddesi ile esnaf ve esnaf işletmesini tanımlayan 15. Maddesi birlikte değerlendirildiğinde tacir ve ticari işletme ile esnaf işletmesini ayıran en önemli farkın ve her ikisi arasındaki asıl kriterin elde edilen gelir düzeyi olduğu görülmekte olup 6102 sayılı Kanun sisteminde işletmeler gelir ölçeklerine göre sınıflandırılmıştır. Kanun koyucu 6102 sayılı Kanun'un 15. Maddesinde esnaflık ve esnaf işletmesi ve tacir ile ticari işletme arasındaki farkın kesin olarak ortaya koyulabilmesi ve ikisi arasındaki sınırın tereddütsüz çizilebilmesi için işletme sınırlarını belirleyen gelir düzeyleri yönünden Cumhurbaşkanlığı Kararı çıkartılmasını öngörmüş olmakla birlikte söz konusu karar çıkartılmamış söz konusu gelir sınırının 2007/12362 sayılı Bakanlar Kurulu kararındaki kriterlere göre parasal sınırlar belirlenmektedir.(Ticari İşletme Hukuku Hüseyin Ülgen, Mehmet Helvacı, Arslan Kaya, Füsun Nomer Ertan; Vedat Kitapçılık; İstanbul 2019; s. 158-159) İlgili bakanlar kurulu kararına göre Esnaf ve Sanatkâr ile Tacir ve Sanayiciyi Belirleme Koordinasyon Kurulu kararına göre kazancı tacir veya sanayici niteliğini kazandırmayacak miktarda olan, basit usulde vergilendirilenler ve işletme hesabına göre deftere tabi olanlar ile vergiden muaf bulunanlardan 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 177 nci maddesinin birinci fıkrasının (1) ve (3) numaralı bentlerinde yer alan nakdi limitlerin yarısını, (2) numaralı bendinde yazılı nakdi limitin tamamını aşmayanların işletmelerinin esnaf işletmesi sayılmaları kabul edilmiştir. 6102 sayılı Kanun'un 12. Maddesinin 1. Fıkrasına göre bir gerçek kişinin tacir olarak kabul edilebilmesi için bir ticari işletmenin mevcudiyeti ve varlığı gerekli ve zorunludur. Davaya konu somut olayda; alacak talebine konu alım satım ilişkisinin 6102 sayılı Kanun'un 4. Maddesinin 1. Fıkrası gereğince her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan meydana gelip gelmediği bu suretle davanın ticari dava olup olmadığının bu kapsamda değerlendirilmesi gereklidir. Mahkememizce davacının gerçek kişi olduğu görülmekle davacının işletmesinin ticari işletme olup olmadığını bu suretle davalının tacir sıfatına haiz olup olmadığına yönelik araştırma yapılmış, deliller toplanmıştır. ... Ticaret Odası tarafından verilen müzekkere cevabına göre davacının gerçek kişi tacir olarak ticaret sicil müdürlüğünde herhangi bir kaydı bulunmadığı tespit edilmiştir. Davacıya ait vergi kayıtları vergi dairesinden celp edilmiş olup; 30.06.2026 tarihli müzekkere cevabındaki vergi kayıtlarına göre; davacının kereste imalatı ile iştigal ettiği, Vergi Usul Kanunu'nun 176 - 177. Maddeleri gereğince basit usul mükellefi olduğu ve herhangi bir ticari defter tutmadığı belirtilmiştir. Vergi Dairesi'nden gelen müzekkere cevabında davacının kereste imalatına yönelik faaliyetinin ise 28.12.2022 tarihinde son bulduğu bildirilmiştir. Davaya konu olayda davacı tarafından davalıya kereste satılmadığı, süt satıldığı anlaşılmakta olup davaya konu alım satım sözleşmesinin davacı yönünden ticari işletme faaliyeti kapsamında olmadığı, nitekim davacının işletmesinin 28.12.2022 tarihinde davaya konu faturalardan çok önce son bulduğu gibi davacının işletmesinin basit usul mükellefi olduğu ve herhangi bir ticari defter tutamadığı, bu suretle davacının işletmesinin; Vergi Usul Kanunu'nun 176 - 177. Maddeleri gereğince vergi kayıtlarına göre davacının işletmesinin elde ettiği gelirin esnaf işletmesi parasal sınırları içerisinde olduğu vergi dairesinin müzekkere cevabından ve ekindeki vergi beyannamelerinden anlaşılmakta olup, davacı tarafından ticari defter tutulmamaktadır. Yukarıda detaylıca açıklandığı üzere gerçek kişiler yönünden tacir sıfatı ticari işletme kavramı merkez alınarak belirlenmekte olup gerçek kişinin tacir sayılabilmesi için esas kriterlerin devamlılık ve süreklilik arz edecek şekilde esnaf işletmesini aşan düzeyde gelir elde edilmesi olduğu gözetildiğinde; davacının dava tarihi itibariyle iştigal konusu ve elde ettiği gelir gözetildiğinde davacının işletmesinin ticari işletme ve davacının tacir olarak kabul edilemeyeceği anlaşılmaktadır. Yukarıda detaylıca açıklandığı üzere esnaflık ve esnaf işletmesi ile ticari işletme ve tacir sayılmanın elde edilen gelir yönünden ayrımı esas olarak 2007/12362 sayılı Bakanlar Kurulu kararında belirtilmiş Vergi Usul Kanunu'nun 176 - 177. Maddelerine göre yapılmaktadır. Vergi Usul Kanunu'nun 176 - 177. Maddelerinde belirtilen sınırları aşan düzeyde gelir elde eden işletmeler ticari işletme ve tacir olarak kabul edilirken, Vergi Usul Kanunu'nun 176 - 177. Maddesinde belirtilen gelir düzeyini aşmayan işletmeler ise esnaf işletmesi olarak kabul edilmektedir. Nitekim ticari işletmelerin bilanço esasına göre defter tutması zorunlu olmasına rağmen, davacı tarafından iş hacmine göre herhangi bir ticari defter tutmadığının ve basit usulde vergilendirildiğinin bildirildiği, davacının tacirler ve ticari işletmeler için zorunlu olan bilanço defteri tutmakla yükümlü olmadığı anlaşılmaktadır. Yukarıda detaylıca açıklandığı üzere esnaf işletmesi ve ticari işletme sınırları bakımından 6102 sayılı Kanun'un 11. Ve 15. maddesinde kanun koyucu tarafından esas alınana kriter gelir düzeyi olup, davacının elde ettiği gelir düzeyinin Vergi Usul Kanunu'nun 176 - 177. Maddelerinde belirlenen sınırın altında kaldığı ve davacının söz konusu işletmesinin 6102 sayılı Kanun'un 11. ve 15. maddesinde belirtilen koşullar gereğince esnaf işletmesi olduğunun kabulü zorunludur. Zira Vergi Dairesi'nden gelen yazı cevabına göre davacının işletmesinin 6102 sayılı Kanun'un 11. Maddesi gereğince ticari işletme koşullarını sağlamadığı, esnaf işletmesi düzeyini aşan gelirin elde edilmediği bu suretle ticari işletme ve esnaf işletmesinin sınırlarını belirleyen emredici kanun hükmü gereğince ticari işletme sayılamayacağı zira esnaf işletmesini aşan düzeyde gelir elde edilmediği anlaşılmaktadır. Nitekim İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi... E., ... K. Sayılı kararında aynı yönde şu değerlendirmeleri yapmıştır: "Vergi Usûl Kanununun 177. maddesinde “Birinci Sınıf Tüccarlar” sayılmış olup bu maddedeki birinci sınıf tacirlerle ilgili şartları taşımayanlar ise ikinci sınıf tacir sayılırlar. İkinci sınıf tacirler ise ticari işletme hesabına göre defter tutarlar. Bir hukukî işlemin veya fiilin TTK'nın kapsamında kaldığının kabul edilmesi için kanunun amacı içerisinde yukarıda tanımları verilen bu kanunda düzenlenen hususlar ile bir ticari işletmeyi ilgilendiren bir hukukî işlemin veya fiilin olması gerekir. Somut olayda, her ne kadar davacı tarafça cari hesap alacağına dayalı olarak ilamsız takip başlatılmış olup, ... Vergi Dairesi Müdürlüğünün 06/08/2019 tarihli cevabi yazısından, davalının işletme hesabına göre defter tuttuğu bildirilmiş olup, ticaret sicil müdürlüğü cevabi yazısına göre gerçek kişi tacir olduğuna ilişkin veya şirket ortağı olduğuna dair bir kaydın bulunmadığı, bu haliyle davalının tacir olarak kabul edilmesinin mümkün olmadığı ve esnaf olarak kabulü gerektiği, taraflar arasındaki uyuşmazlığın da mutlak ticari dava niteliğinde bulunmadığı anlaşılmakla, takibinin cari hesap ekstresine dayalı ilamsız takip olmasına göre uyuşmazlığın, asliye hukuk mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerekmektedir." Nitekim İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi ... Esas, ...Karar sayılı ilamında aynı yönde şu değerlendirmeleri yapmıştır: "Vergi Usûl Kanununun 177. maddesinde “Birinci Sınıf Tüccarlar” sayılmış olup bu maddedeki birinci sınıf tacirlerle ilgili şartları taşımayanlar ise ikinci sınıf tacir sayılırlar. İkinci sınıf tacirler ise ticari işletme hesabına göre defter tutarlar. Bir hukukî işlemin veya fiilin TTK'nın kapsamında kaldığının kabul edilmesi için kanunun amacı içerisinde yukarıda tanımları verilen bu kanunda düzenlenen hususlar ile bir ticari işletmeyi ilgilendiren bir hukukî işlemin veya fiilin olması gerekir. Somut olayda davacı, otoyol geçiş hizmeti nedeniyle alacak talebinde bulunmuş olup dosya kapsamına ve vergi dairesinin yazı cevaplarına göre davalının tacir sıfatının bulunmadığı, ticari işletme kaydının bulunmadığı, faaliyetinin esnaf boyutunda olduğu, taraflar arasındaki uyuşmazlığın da mutlak ticari dava niteliğinde bulunmadığı anlaşılmakla, uyuşmazlığın Asliye Hukuk Mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerekmektedir." (aynı yönde İstanbul BAM 37.HD. ....Esas, ... Karar, İstanbul BAM 37.HD.... Esas, ... Karar sayılı ilamları) Davalı kooperatif olsa da davanın kooperatifler kanunundan kaynaklanan kooperatif ve kooperatif üyesi arasında kooperatif hukukundan kaynaklanan bir dava olmadığı, davacı ile davalı arasındaki alım satım sözleşmesinden kaynaklanan dava olduğu, kooperatifler kanununun eldeki davada uygulanmasına yönelik bir uyuşmazlığın bulunmadığı anlaşılmakla davalının kooperatif olmasının alım satım sözleşmesinden kaynaklanan eldeki davayı ticari dava haline getirmeyeceği anlaşılmıştır. Sonuç olarak davaya konu somut olaydaki gibi alım satım sözleşmesinden kaynaklanan bir davanın ticari dava olarak kabul edilebilmesi ve davada ticaret mahkemelerinin görevli olması için 6102 sayılı Kanun'un 4. Maddesinin 1. Fıkrası gereğince haksız fiilin her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğması gerektiği, buna karşılık davacının işletmesinin gelir düzeyinin Mahkememizce yapılan araştırmalara göre Vergi Usul Kanunu'nun 176. - 177. Maddeleri gereğince esnaf işletmesi sınırlarını aşmadığı ve davacı tarafından ticari defter tutulmadığı ve davacının basit usulde vergilendirildiği anlaşılmakta olup dolayısıyla 6102 sayılı Kanun'un 11. Maddesi gereğince davacı yönünden ticari işletme koşullarını sağlamadığı bu suretle davacının işletmesinin ticari işletme kabul edilemeyeceği, esnaf işletmesi sınırlarında olduğu ve işbu eldeki davanın da 6102 sayılı Kanun'un 4. Maddesinin 1. Fıkrası gereğince davacının ticari işletmesinden kaynaklanma koşulunu yerine getirmediği dolayısıyla ticari dava olarak kabul edilemeyeceği anlaşılmaktadır. Ticari olmayan alım satım sözleşmesinden kaynaklanan alacak taleplerine yönelik davalarda 6100 sayılı Kanun gereğince görevli Mahkeme asliye hukuk mahkemesi olup asliye hukuk mahkemesi ile ticaret mahkemeleri arasındaki ilişki TTK' nun 5/3.maddesi uyarınca görev ilişkisidir. Göreve ilişkin usul kuralları HMK'nun 114/1-c maddesi uyarınca dava şartıdır. Dava şartları kamu düzeninden olup kamu düzenine ilişkin hususlarda re'sen dikkate alınacak hususlardan olup dava şartı yokluğu halinde HMK'nun115/2. maddesi gereğince dava şartı yokluğundan davanın usulden reddine karar verilmesi gerektiği anlaşılmıştır. HÜKÜM; Ayrıntısı ve yasal gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere; 1-Davacının açtığı davada, mahkememizin görevli olmadığı anlaşılmakla; açılan davanın, HMK'nun 115/2.maddesi uyarınca aynı kanunun 114/1-(c) maddesinde belirtilen dava şartı noksanlığı nedeniyle usulden REDDİNE, 2-Görevli mahkemenin ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ olduğuna, 3-Mahkememiz kararının istinaf edilmeksizin kesinleşmesi ve süresi içerisinde talep halinde dosyanın görevli İSTANBUL NÖBETÇİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ'NE GÖNDERİLMESİNE, 4-Harç ve masrafların görevli mahkemede nazara ALINMASINA, Dair; Gerekçeli mahkeme kararının taraflara tebliğinden itibaren 2 hafta içerisinde istinaf yolu açık olduğuna dair davacı vekilinin ve davalı vekilinin yüzüne karşı verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 04/11/2026

Katip ... ¸e-İmzalıdır.

Hakim ... ¸e-İmzalıdır.