Bölge Adliye Mahkemesi 2023/195 E. 2026/1447 K. – İtirazın İptali

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

14. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO: 2023/195

KARAR NO: 2026/1447

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

İ S T İ N A F K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ : İstanbul 29. Asliye Ticaret Mahkemesi(Kapatılan İstanbul .... Asliye Ticaret Mahkemesi)

TARİHİ: 07.07.2022

NUMARASI: 2021/326 Esas - 2022/529 Karar

DAVA: İtirazın İptali (Kıymetli evraktan kaynaklanan)

Taraflar arasındaki itirazın iptali davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın reddine dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin davalılardan ...'e 21.09.2018 tarihinde 92.000,00 TL bedelle, 08.10.2018 tarihinde ise ... plakalı 68.300,00 TL bedelle ...plakalı iki adet aracı sattığını ve satış bedelinin bir kısmını nakit olarak aldığını, bakiye bedel için ... Şubesinin 11.01.2019 keşide tarihli, ... nolu ve 50.000,00 TL bedelli keşidecisi ... ŞTİ olan çek ile ....Şubesinin 26.01.2019 keşide tarihli, ...-... nolu 38.850,00 TL bedelli, ve keşidecesi ... olan, .... ŞTİ namına yazılmış ... tarafından aval verilen, ... tarafından ciro edilen iki adet çekin verildiğini, müvekkilinin çeklerin bulunduğu cüzdanını kaybettiğini veya cüzdanının çalındığını, bunun üzerine suç duyurusunda bulunularak İstanbul Anadolu 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyasında zayi nedeniyle iptal davası açıldığını ve mahkemece çeklerin iptaline karar verildiğini, kararın kesinleşmesi ile müvekkilinin çek keşidecileri ve cirantalarına bu durumu bildirerek çek bedellerinin ödenmesini talep ettiğini, çek bedelinin ödenmemesi üzerine müvekkilinin ....Şubesinin 26.01.2019 tarihli, ...-... nolu, 38.850,00 TL bedelli, keşidecesi ... olan ve .... ŞTİ emrine düzenlenen, ... tarafından aval edilen ... tarafından ciro edilen çekin İstanbul .... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyasında ilamsız takibe konu edildiği ve borçluların itirazı üzerine takibin durduğunu ileri sürerek, itirazın iptali ile takibin devamına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalılar ... ve ...ŞTİ vekili, savunmasında özetle; dava konusu çekin bankaya ibraz edildiğine ilişkin davacı tarafından sunulan herhangi bir evrak bulunmadığını, dava konusu evrakın kıymetli evrak özelliğini yitirdiğini, davacı tarafından müvekkiline gönderilen herhangi bir protesto yahut çekin bankaya ibrazı ile karşılıksız olduğuna dair bir beyan bulunmadığını, davacının müvekkiline başvurmasının imkanı bulunmadığını savunarak, davanın reddini talep etmiştir.

Davalı ..., savunmasında özetle; dava konusu ....Şubesinin 26.01.2019 keşide tarihli, ...-... nolu, 38.850,00 TL bedelli, keşidecesi ... olan, .... ŞTİ namına yazılmış ... tarafından aval edilen ... tarafından ciro edilen çekin bankaya ibraz edilmediğini, tarafına çek ile ilgili protesto veya ödeme talebi iletilmediğini, davacı ile kendisi arasında ticari ilişki bulunmadığını, çekin davacı eline hiç geçmemiş olma ihtimalinin de bulunduğunu savunarak, davanın reddini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "...Tarafların iddiaları ile toplanan deliller ile tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; davalı ... çekte keşideci, davalı ... namına yazılan çekin arka yüzünün mahkememiz dosyasına sunulamadığı, somut olayda davacı yan takip dayanağı çeki kaybederek İstanbul Anadolu 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin ... E. Sayılı dosya ile çek iptal kararı alarak kambiyo senedine dayalı icra takibine başvurma hakkını kaybetmiştir.

Çeki süresinde bankaya ibraz etmeyen çek hamili yalnızca sebepsiz zenginleşmeye dayalı olarak keşideciye müracaat hakkına sahiptir. Davacının çeki elinde bulundurduğuna dair tahsilat makbuzu bulunsa da tek taraflı düzenleyebileceği bir belge olduğu anlaşılmakla noterde yapılan araç satış sözleşmesinde bedelin tamamen alındığının bildirildiği noter evrakının aksinin resmi bir evrakla ispatlanabileceği davacının ispatlayıcı evrak sunamadığı yemin deliline de dayanmaması nedeniyle ispatlanamayan davanın keşideci yönünden reddine ,diğer davalılar yönünden açılan davada ise davalı yanın yukarıda izah edildiği üzere söz konusu davaya yönünden pasif husumeti bulunmadığından diğer davalılar yönünden açılan davanın usulden reddine karar vermek gerekmiştir. ( Emsal İlam T.C. Yargıtay 19. H.d 2012/9780 E. 2012/17758 K. Sayılı ilamı)

Arabuluculuk görüşmesine katılmayan taraf, davada haklı da çıksa haksız da çıksa yargılama giderlerini ödemeye mahkum edilir. Ayrıca davada haklı çıkması halinde lehine vekalet ücretine hükmedilmez.

Bu halde arabuluculuk görüşmesine katılmayan taraf vekalet ücreti alamaz ve yargılama giderini ödemeye mahkum edilir. Davalı ...'ın arabuluculuk görüşmelerine katılmadığı anlaşılmakla arabuluculuk Kanunu'nun 18/A-(11) maddesi uyarınca yargılama giderleri üzerinde bırakılmış ve lehine vekalet ücretine hükmedilmemiştir..." gerekçesiyle davanın reddine, karar verilmiştir. Bu karara karşı, davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle;

Müvekkilinin davalılardan ...’e 21.09.2018 tarihinde 92.000,00 TL bedelle, ... plakalı, 08.10.2018 tarihinde ise 68.300,00 TL bedelle, ... plakalı iki adet aracı sattığını, satım bedelinin bir kısmının nakden bur kısmının da ... Şubesi’nin 11.01.2019 keşide tarihli, ... nolu, 50.000,00 TL bedelli, keşidecisi ....Şti. olan çek ile ... ... Şubesi’nin 26.01.2019 keşide tarihli, ...-... nolu, 38.850,00 TL bedelli, Keşidecisi ... olan, .... Şti. namına yazılmış, ... tarafından aval edilen, ... tarafından ciro edilen çek ile ödendiğini, çekin cüzdanla birlikte çalınması üzerine suç duyurusunda bulunulup İstanbul Anadolu 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyasında zayi nedeniyle iptal kararı alındığını, bu kararın muhataplara bildirildiğini, çek bedelinin ödenmemesi üzerine ... ... Şubesinin 26.01.2019 keşide tarihli ve 38.850,00 TL bedelli, keşidecisi ... olan, .... Şti. namına yazılmış, ... tarafından aval edilen, ... tarafından ciro edilen çek ile ilgili olarak, iptal kararı doğrultusunda, İstanbul .... İcra Müdürlüğünün ... E. sayılı dosyasında ilamsız icra takibi başlatıldığını,

Çekin arka yüzünün ibraz edilmediği belirtilmiş ise de esasında bunun ispat açısından bir anlamı bulunmadığını, müvekkilinin kaybolan çekin ara yüzünde cirosu bulunmadığını, çekin ciro edilmeden kaybedildiğini, iptal kararının çekin davacının elinde olduğuna kanıt olduğunu, mahkemenin bir yandan çekin diğer borçlulardan alındığına ilişkin kanıt bulunmadığını beyan ettiğini, bir taraftan ise araç bedellerinin noter belgesine göre teslim alındığının kabul edildiğini, çekin kaybolmaması halinde bu çekin süresinde karşılıksız işlemine tabi tutulabileceğini, oysa çek aslının kaybı üzerine alınan iptal kararının yeterli olacağını, iptal kararının esasında bu çekin müvekkilinin elinde olduğuna karine teşkil ettiğini, çekin keşidecisinin, davalı ... olduğunu ve çekin .... Şti. namına yazıldığını, çekin ön yüzünde ...'ın avali bulunduğunu, çekin ciro ile ... verildiğini, onun da çeki müvekkiline verdiğini, ... ile yapılan araç satış sözleşmeleri, kesilen faturalar ve tahsilat makbuzlarının delil olarak sunulduğunu, ayrıca çekin ön yüzünün de dosyaya sunulduğunu, ön yüzde bulunan keşideci ve aval verenin sorumlu olduğunu, Bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE

Dava, hukuki niteliği itibariyle, zayi edilen çekin iptaline ilişkin karar üzerine çek bedelinin keşideci ve cirantalardan tahsili amacıyla İstanbul .... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı icra takibine davalıların yapmış olduğu itirazın İİK'nın 67. maddesi gereğince iptali ile icra inkâr tazminatının tahsili istemine ilişkindir.

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın reddine, karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.

İtirazın iptali istemine konu İstanbul .... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı E sayılı takip dosyasının incelenmesinde; davacı alacaklının, davalı borçlular aleyhine İstanbul Anadolu 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2018/146 - 486 E.K sayılı dosyasında iptal edilen...Şubesine ait 38.850,00 TL bedelli 26.01.2019 keşide tarihli çek bedelinin genel haciz yolu ile icra takibinde bulunduğu, ödeme emrinin borçlulara tebliğ edildiği; borçlular tarafından borca itiraz edildiği, itiraz dilekçesinin davacı tarafa tebliğ edilmediği huzurdaki davanın yasal süre içerisinde açıldığı anlaşılmıştır.

Davacı, davalılardan ...'den 21.09.2018 tarihinde 92.000 TL bedelle, 08.12.2018 tarihinde, 68.300 TL bedelle iki adet araç aldığını ve bunların bedellerinin bir kısmının nakit olarak bir kısmının da dava konusu ... Şubesine ait 26.01.2019 keşide tarihli, ... numaralı, 38.500 TL bedelli çekle ödendiğini, bir kısmının ise İş Bankası Samandra Şubesinin 11.01.2019 tarihli, 50.000 TL bedelli çek ile ödendiğini ileri sürmektedir.

Bu çeklerden ... Şubesine ait 26.01.2019 keşide tarihli, ... numaralı, 38.500 TL bedelli çekin zayi edilmesi nedeniyle, zayi nedeniyle iptal kararı alındığı ve bu takibin başlatıldığı anlaşılmıştır.

Dava dilekçesindeki açıklamalara göre bu çekin keşidecisi ... olup, çekin .... ŞTİ emrine keşide edildiği, çeke davalı ... tarafından aval verildiği, ... tarafından ciro edilen çeki davacının iktisap ettiği belirtilmiştir.

Davacı satılan araçlara ilişkin faturalar sunmuş ve faturaların davacı ... tarafından davalılardan ... adına düzenlendiği anlaşılmıştır. Dava konusu olan ... Şubesine ait 26.01.2019 keşide tarihli, ... numaralı, 38.500 TL bedelli çekinin ön yüzünün görüntüsüne göre, keşidecisinin ... olduğu, çekin ön yüzünde ...'ın imzasının bulunduğu görülmüştür. Çekin arka yüzüne ilişkin bir görüntü ise bulunmamaktadır. Bu çekin teslim alındığına ilişkin tahsilat makbuzu da dosyada bulunmaktadır.

Kıymetli evrak senette ... olan hakkın senetten ayrı olarak ileri sürülemeyeceği kambiyo evraklarıdır. Bu nedenle senede bağlı hak ileri süren bir kişinin kıymetli evrakın aslını ibraz etmesi gerekmektedir (TTK'nın 645.maddesi). TTK'nın 646.maddesine göre kıymetli evrakın borçlusu ancak senedin teslimi karşısında ödeme yapmakla yükümlüdür. Bu nedenle senedin aslının zayi olması halinde senedin yerine geçebilecek bir belgenin düzenlenmesi için mahkemeye başvurulabilir.

TTK'nın 818/1.s maddesi atfıyla uygulanması gereken poliçeye ilişkin 757 vd. maddelerinde iptal hükümleri düzenlenmiştir.

Dava konusu edilen çekin zayi edilmesi üzerine, davacı tarafından İstanbul Anadolu 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas - 2019/468 Karar sayılı dosyasıyla davaya konu çekin iptaline karar verilmiştir. Bu nedenle iptal kararı elinde bulunan kişinin çek bedelini çek sorumlularından tahsili talep etme hakkı bulunmaktadır.

TTK'nın 764. maddesi gereğince, poliçenin iptaline karar verilmiş olmasına rağmen dilekçe sahibi kabul edene karşı poliçeden doğan istem hakları ileri sürülebilir.

Görüldüğü gibi zayi nedeniyle iptal kararı verilmesi halinde kıymetli evrakın alacaklısı, poliçeyi kabul eden veya bononun keşidecisine karşı senetteki hakkını ileri sürebilir. Ayrıca senedi elinde bulunduran kişinin bu gibi durumlarda kendinden önceki cirantaya karşı temel ilişkiye dayanarak talepte bulunma hakkı da bulunmaktadır.

Mahkemece gerekçeli kararda atıf yapılan Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 2012/9780 - 17758 E.K sayılı kararı zayi nedeniyle iptal edilen bir çeke ilişkin olmayıp, bu karar ibraz edilmemesi nedeniyle kıymetli evrak niteliğini yitiren ve TTK'nın 732.maddesi gereğince keşideciye sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre yapılacak başvurulara ilişkindir.

Bu durumda mahkemece TTK'nın yukarıda değinilen 764. maddesine göre çek bedelinin, çekin keşidecisinden talep edilebileceği, ayrıca davacıdan önceki cirantaya karşı da temel ilişkiye dayalı olarak talepte bulunulabileceği değerlendirilerek karar verilmelidir. Bu durumda çek iptal kararı ile birlikte davacı tarafından sunulan faturalar, noter satış senetleri ve diğer tüm deliller değerlendirilerek, davacının alacağının belirlenmesi gerekmektedir. Bu hususta noter senedinde yazılı olan bedelin alındığı ibaresinin, alıcı tarafından verildiği ileri sürülen çekleri kapsayıp kapsamadığı da değerlendirilmelidir. Zira çek bir ödeme aracı olup, çeki teslim alan kişinin noter senedinde araç bedelini aldığını yazması mümkündür.

Daha sonra bu çekin tahsil edilememesi veya zayi olması halinde de çek bedelinin istenilmesinde yasaya aykırı bir yön bulunmamaktadır.

Mahkemece bu hususlara ilişkin hiç bir delil toplanıp değerlendirilmeden, somut olayın hukuki nitelendirmesinin hatalı yapılarak süresinde ibraz edilmemesi nedeniyle kıymetli evrak niteliğini yitiren çeke ilişkin TTK'nın 732. maddesine göre değerlendirme yapılarak karar verilmesi doğru olmadığından, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmiştir.

Açıklanan bu gerekçelerle, HMK'nın 353/1.a.6 maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda, ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının kaldırılmasına ve davanın yukarıdaki açıklamalar ışığında yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine dair aşağıdaki karar verilmiştir.

KARAR:Yukarıda açıklanan gerekçelerle;

1-HMK'nın 353/1.a.6 maddesi uyarınca, ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının kaldırılmasına,

2-Yukarıdaki açıklamalar ışığında davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine,

3-Davacı tarafça yatırılan istinaf peşin karar harçlarının, talepleri hâlinde, ilk derece mahkemesince davacıya iadesine,

4-Kaldırılan kararın icrasıyla ilgili olarak İİK'nın 36. maddesi uyarınca yatırılan teminatların, yatıran taraflara iadesine,

5-Davacı tarafça yapılan kanun yolu giderlerinin, ilk derece mahkemesince, yeniden verilecek hükümle birlikte yargılama giderleri içinde değerlendirilmesine dair;

HMK'nın 353/1.a maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan inceleme sonunda, oy birliğiyle ve kesin olarak karar verildi. 10.09.2026