Bölge Adliye Mahkemesi 2023/2021 E. 2026/1604 K.

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO:2023/2021

KARAR NO:2026/1604

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

İ S T İ N A F K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ:(KAPATILAN)BAKIRKÖY 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ:06/07/2023

NUMARASI:2022/988 Esas - 2023/712 Karar

DAVA:İtirazın İptali (Haksız Eylemden Kaynaklanan Zarar Nedeniyle)

DAVA TARİHİ:13/09/2022

İSTİNAF KARAR TARİHİ:01/10/2026

Davanın reddine ilişkin verilen kararın taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA:Davacı vekili; müvekkilinin lojistik şirketi olduğunu, davalının ... ... Caddesi üzerinde,hukuki dayanağı olmaksızın limanın ve kamuya ait yolun sahibi gibi davranarak limana girip çıkan araçlardan para tahsil ettiğini, ... Caddesinin kamuya ait bir yol, yolların da orta malı olduğunu,yolların kullanımının izne ya da ücrete bağlanamayacağını, davalının kestiği faturalarda alınan paranın "araç sticker ücreti" olarak gösterildiğini, bir aracın limana girebilmesi için camına sticker yapıştırılmasının ya da giriş pulu ücreti ödenmesinin istendiğini, uygulamanın yaklaşık on beş yıldır sürdüğünü ve seyahat hürriyetini de sınırladığını, haksız tahsil edilen paranın iadesi için Büyükçekmece 2. İcra Dairesinin ... sayılı dosyasıyla başlatılan takibe davalının itiraz ettiğini ileri sürerek itirazın iptaline,davalının %20'den aşağı olmamak üzere icra inkâr tazminatı ile mahkûm edilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP:Davalı vekili; müvekkilinin ... ... Kompleksinde faaliyet gösteren ... işletmelerinin ortaklığıyla kurulmuş, kompleksin genel yönetimini, altyapısını ve ortak hizmetlerini yürüten bir üst kuruluş olduğunu, ... giriş ücretini kompleksteki bütün limanların verdiği yazılı yetkiyle, yalnız limanlara yük getiren ya da yük almaya gelen ticari araçlardan tahsil ettiğini, kamuya ait yoldan geçiş için ücret alınmadığını, yolun kapatılmadığını, ücret ödemek istemeyen araçların zorlanmadan terminal girişine sevk edildiğini, ana girişte özel güvenlik, arama ve tarama, plaka tanıma, trafik düzeni, yol bakımı, temizlik ve aydınlatma hizmetlerinin müvekkilince verildiğini, davacının yazılı başvurularla araç pulu talep ettiğini, bu talep üzerine fatura düzenlenerek pulların teslim edildiğini, davacının faturalara itiraz etmediğini ve ödemeleri ihtirazi kayıt koymadan yaptığını, böylece taraflar arasında bir sözleşme ilişkisi kurulduğunu, sözleşme varken sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanılamayacağını, sözleşme olmasa dahi TTK'nın 20. maddesi uyarınca münasip ücret istenebileceğini,iki yıldan önceki alacakların zamanaşımına uğradığını ileri sürerek davanın reddine ve davacının %40'tan aşağı olmamak üzere kötüniyet tazminatına mahkûm edilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI:Mahkemece; davanın, ... giriş ücreti alınmasının hukuka aykırı olduğu iddiasıyla sebepsiz zenginleşmeye dayalı olarak ödenen paranın iadesi istemine ilişkin olduğu, gelen yazı cevaplarına göre davalının ... ... Kompleksinde faaliyet gösteren ... işletmelerinin oluşturduğu bir üst kuruluş olduğu, kuruluşa katılan işletmelerin hizmet verilmesine ve bu hizmetin karşılığı olan ücretin davalı tarafından tahsiline yönelik ortak karar aldıkları, davalının TTK'nın 20. maddesi uyarınca işletmesiyle ilgili gördüğü hizmet için ücret isteyebileceği, verilen hizmet karşılığı ücret alınmasında idarenin görev ve yetkisi bulunmadığı, ceza soruşturmasında davalı hakkında takipsizlik kararı verildiği, ücretin kamu yollarından geçiş için değil verilen hizmetler için alındığı, TBK'nın 27. maddesi uyarınca mutlak butlan şartlarının oluşmadığı, geçerli bir sözleşmeden kaynaklanan uyuşmazlıkta sebepsiz zenginleşme hükümlerinin uygulanamayacağı gerekçesiyle davanın reddine, davalının koşulları olmayan kötüniyet tazminatı talebinin reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ:1-Davacı vekili; ücretin kamuya ait orta malı olan yoldan alındığını, ... işletmelerinin kamu yolundan geçiş ücreti alma kararı vermeye yetkili olmadığını, idarenin davalıya verdiği güvenlik yetkisinin limana girişten ücret alınmasını kapsamadığını ve bu yetkinin kötüye kullanıldığını, davalının dayandığı sözleşmenin kamu düzenine ve kanunun emredici hükümlerine aykırılık nedeniyle TBK'nın 27. maddesi uyarınca butlanla sakat olduğunu, geçersiz sözleşme gereğince verilenlerin sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri istenebileceğini, sebepsiz zenginleşmenin ve TBK'nın 49. maddesindeki haksız fiil unsurlarının gerçekleştiğini, davalının kamu yolundan ücret almasının ticari işletmesiyle ilgisi olmadığından TTK'nın 20. maddesinin uygulanamayacağını, müvekkilinin ticari faaliyetini sürdürebilmek için limana girmek zorunda olduğunu, delil olarak dayanıldığı hâlde bilirkişi incelemesi ve keşif yapılmadığını,tanıkların dinlenmediğini, ileri sürerek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

2-Davalı vekili; davacının alacaklı olmadığını bildiği hâlde takip yaptığını, faturalara itiraz etmeden uzun yıllar ihtirazi kayıtsız ödeme yaptıktan sonra takip başlatmasının kötü niyetli olduğunu ileri sürerek kararın kötüniyet tazminatı talebinin reddine ilişkin kısmının kaldırılmasını,davacının %40'tan aşağı olmamak üzere kötüniyet tazminatına mahkûm edilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE:Dava, ... ... Kompleksi girişinde ticari araçlardan tahsil edilen ücretlerin sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre iadesi amacıyla başlatılan icra takibine davalının itirazının iptali istemine ilişkindir.Davalının, ... ... Kompleksinin ana girişinde kompleksteki terminallere gidecek ticari araçlardan ... giriş pulu adıyla ücret tahsil ettiği, davacının 2013 ile 2022 yılları arasında kendi araçları için bu pulları aldığı ve davalının düzenlediği faturaları ödediği, davacının ödediği bu bedellerin sebebsiz zenginleşme teşkil ettiğini ileri sürerek davalı aleyhinde faturalara dayanarak takip başlattığı anlaşılmaktadır.Taraflar arasındaki uyuşmazlık, tahsil edilen ücretin kamu yolundan geçişin mi yoksa terminallere girişin ve kompleks içinde verilen hizmetlerin mi karşılığı olduğu, davalının bu ücreti almaya yetkili olup olmadığı, taraflar arasında geçerli bir sözleşme ilişkisinin bulunup bulunmadığı ve buna bağlı olarak sebepsiz zenginleşme koşullarının oluşup oluşmadığı noktasında toplanmaktadır.Davalı vekili tarafından cevap dilekçesi ekinde sunulan belgelerden davalı şirketin ... ...'ında faaliyet gösteren ... İşletmecileri (...,...,... ve ... ) ortaklığıyla kurulduğu, şirketin ana sözleşmesinde faaliyet konusunun ... tesisleri içinde yer alan şirket ortaklarına ait terminaller ve diğer ticari işletmeler ile ... tesisleri içinde mevzuat dahilinde yapılması gereken tüm işleri yapmak üzere yetkilendirildiği ,bu meyanda her dört şirket ortakları ... İşletmecilerinin davalı şirkete aynı içerikte yazdıkları 22.01.2003 tarihli yazılardan anlaşıldığına göre " 11 eylül 2001 ile başlayan süreçde artan terör olayları ,insan kaçakçılığı tehditleri limanların güvenliğinin sağlanması gerketiği ,Gümrük Müsteşarlığınca , ... ... kompleksinde güvenlik tedbirlerin alınmasını istenildiği aksi halde güvenlik önlemlerini almayan limanlardan giden gemilerin bir çok uluslarası limana alınmayacağı gözönünde bulundurularak ,terminale giriş yapacak araçların özel güvenlik kontrolünden geçmesi ve hizmeti görebilmek amacıyla limana giren her ticari araçtan ücret alınması kararlaştırıldığı ,terminal girişinin güvenlik kontrolü yapılmasına uygun olmaması, potansiyel tehdit içeren bir aracın terminal kapısında özel güvenlik kontrol ve aramasından geçmesi tesislere bu kadar yaklaşmış bir tehdidi ortadan kaldırmayacağından arama ve güvenlik kontrollerinin birinci ve en önemli aşamasının terminal kapısı yerine davalı şirket tarafından ... Limanı ana giriş kapısında yapılması kanaati oluştuğu, Gümrük Müsteşarlığınca istenen kapı dedektörleri ,mobil tarama sistemlerinin ana ortak giriş kapısında gerekli güvenlik önlemlerini almak ,trafik düzeninin sağlayarak yolu açık tutmak ,terminal girişine gelecek araçların düzenli girişini sağlamak çalışmalarının yapılması ,... Limanı onaylı Çevresel Etki ve Değerlendirme raporu gereği ... AŞ ne çevre Bakanlığınca verilen ... içi ortak yollar ve ... giriş -çıkış güvenliğini sağlama görevinin gereği olduğu, terminallere ... tarafından güvenlikten geçmeyen araçların alınmaması davalıya bildirilmiş ,limana giren ticari araçlardan ... işletmecileri adına ücret alma yetkisinin davalı şirkete verildiği anlaşılmaktadır.İstanbul Valiliği ... Limanı Mülki İdare Amirliğinin 28/03/2022 tarihli cevabi yazısında ... kompleks alanının büyük ölçüde işletmelere ait olduğu, kalan kısmın Hazineden uzun süreli olarak kiralandığı, ortak imar yolunun bakım, temizlik ve aydınlatma giderlerinin davalı tarafından karşılandığı, davalının altyapı, planlama, güvenlik, trafik düzenlemesi ve otopark hizmetleri karşılığında ücret aldığı, bu tahsilatın işletmelerin ortak kararına dayandığı, ortada bir idari tasarruf bulunmadığı ve tahsilatta bir usulsüzlük tespit edilemediği bildirilmiştir. Davalının giriş noktası talimatına göre ücret ödemek istemeyen araçlar zorlanmaksızın terminal girişine sevk edilmekte ve durum ilgili terminale bildirilmektedir.Davacının dava dilekçesindeki anlatımı da, pulun bir aracın "limana girebilmesi için" istendiği yönündedir.Davacı vekili, ... Caddesinin kamuya ait bir yol olduğunu ve imar planı ile tapu kayıtlarından bunun anlaşılacağını ileri sürmüş ise de, yolun kamuya ait olduğunun kabulü sonucu değiştirmemektedir.Zira ödeme yapmayan aracın yoldan geçişi engellenmemekte, ödeme ancak özel mülkiyette ya da Hazineden kullanma izniyle ticari amaçla işletilen terminallere girişin koşulu olarak arandığı,davalının ücret isteme yetkisi idareden değil, kendi alanlarına girişi belirli bir kontrole ve bedele bağlama hakkı bulunan terminal işletmecilerinin ortak kararından ve bu alacağın davalıya devrinden doğmaktadır. İdare de bu tahsilatın bir idari tasarruf olmadığını ve bu konuda emir verme yetkisi bulunmadığını açıkça bildirmiştir.Alınan tüm cevaplardan ödeme yapmayan araçların yoldan geçişinin engellenmeyip terminal girişine sevk edilmesi, faturalarda ücretin ... giriş pulu ve araç sticker ücreti olarak gösterilmesi ve davacının kendi anlatımında da ücreti limana girişin koşulu olarak nitelemesi birlikte değerlendirildiğinde, tahsil edilen ücretin kamu yolundan geçişin değil, terminallere giriş için tüm ... sahasının ana girişinde terminaller adına verilen güvenlik kontrolü hizmetinin ve ortak alan hizmetlerinin karşılığı olduğu ve davalının bu ücreti terminal işletmecilerinden devraldığı yetkiye dayanarak tahsil ettiği sonucuna ulaşılmıştır. Ücretin alındığı yer ile ücretin karşılığı ayrı şeylerdir.Sebepsiz zenginleşmeden söz edilebilmesi için malvarlığındaki artışın haklı bir sebebe dayanmaması gerekir. Somut olayda davacıya teslim edilen araç tanıma pullarına ilişkin tutanaklarda pulların «tarafımıza bildirdiğiniz araç» listesine göre hazırlandığı yazılı olup; davacı bu pulları 2016 yılından davadan kısa süre önceki 29/08/2022 tarihine kadar almış, faturalarını ödemiştir.Davacının plaka bildirerek pul talep etmesi ve davalının bu talep üzerine fatura düzenleyip pulları teslim etmesiyle taraflar arasında terminallere giriş hizmeti karşılığında bir ücret ilişkisi kurulmuş olup ödemelerin haklı sebebi bulunmaktadır.Davalı ... kompleksinin ana girişinde güvenlik kontrolü, arama ve tarama, trafik düzeni, yol bakımı, temizlik ve aydınlatma gibi terminallere ulaşımı sağlayan hizmetleri kendi adına vermektedir; bu hizmetlerden yararlanan davacı, bunları kendi talebiyle ve plaka bildirerek almıştır. Ticari işletmesiyle ilgili bir iş veya hizmet görmüş olan tacir TTK'nın 20. maddesi uyarınca uygun bir ücret isteyebileceğinden, bu halde ödemeler haklı bir sebebe dayanmakta olup sebepsiz zenginleşmeden söz edilemez.Davacı vekili,sözleşmenin kamu düzenine ve emredici hükümlere aykırılık nedeniyle TBK'nın 27. maddesi uyarınca kesin hükümsüz olduğunu ileri sürmüş ise de, bu iddia da ücretin kamuya ait bir yerden geçiş karşılığı alındığı öncülüne dayanmaktadır; öncülün somut olayda gerçekleşmediği yukarıda açıklandığından, terminallere giriş hizmeti karşılığında kurulan ücret ilişkisinin kanunun emredici hükümlerine ya da kamu düzenine aykırı bir konusu bulunmamaktadır. Aynı nedenle,alınan hizmet karşılığı ücret tahsil edilmesi TBK'nın 49. maddesi anlamında hukuka aykırı bir fiil olarak nitelendirilemez.Davacının limana girmek zorunda olduğu yönündeki itirazı ise,davacının ticari faaliyetinin terminallere girişi gerektirmesinin terminal işletmecilerinin girişi bir bedele bağlama hakkını ortadan kaldırmadığı gözetildiğinde, ödemelerin hukuki sebebini ortadan kaldıracak nitelikte değildir.Davacının keşif ve bilirkişi incelemesi ile ispat etmek istediği husus, ücretin alındığı yolun kamuya ait olduğudur. Ancak yukarıda açıklandığı üzere, yolun kamuya ait olduğunun kabulü dahi sonucu değiştirmediğinden, bu husustaki tapu ve imar kayıtları, keşif ve bilirkişi incelemesi uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek önemde deliller değildir.Ücretin karşılığına ve tahsil yetkisine ilişkin mesele, dosyadaki yazılı belgelerle çözülebilen ve hâkim tarafından değerlendirilmesi gereken hukuki bir meseledir; bilirkişiye başvurulmasını gerektiren özel veya teknik bir bilgi söz konusu değildir (HMK m.266). Tanık deliline gelince, ücretin niteliği terminal işletmecilerinin yazılı kararları ve idari yazılarla belirlenmiş olup tanık beyanıyla değiştirilebilecek bir olgu değildir; Aynı konudaki ceza soruşturmasında verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, ilk derece kararında belirtildiği gibi karar tarihinde henüz kesinleşmemiş olup davacının itirazı Bakırköy 7. Sulh Ceza Hâkimliğinin 15/01/2024 tarihli kararıyla kesin olarak reddedilmiştir; kaldı ki bu karar hukuk hâkimini bağlamaz ve Dairemizin vardığı sonuç ona dayanmamaktadır.İİK nın 67. maddesi uyarınca alacaklının kötüniyet tazminatına mahkûm edilebilmesi için takibin haksız ve kötü niyetle yapıldığının ispatı gerekir. Davanın reddedilmiş olması, takibin kötü niyetle yapıldığı sonucunu kendiliğinden doğurmaz.Davacı,takip başlatmakta haksız ise de kötüniyetli olduğu kanıtlanamadığından davalının kötüniyet tazminatı isteminin reddine karar verilmesi yerindedir.Açıklanan nedenlerle ;Davacının ticari faaliyetinin gereği olarak ...'a giriş için plaka bildirerek araç tanıma pulu aldığı, ücretin kamu yolundan geçişin değil terminallere giriş için ana girişte terminaller adına yapılan güvenlik kontrolünün ve ortak hizmetlerin karşılığı olduğu, davalının bu ücreti terminal işletmecilerinin ortak kararı ve alacağın kendisine devri ile tahsil ettiği, bu tahsilatın bir idari tasarruf olmadığı ve idarece bir usulsüzlük tespit edilmediği birlikte değerlendirildiğinde, davacının yaptığı ödemelerin hukuki sebebinin bulunduğu,sebepsiz zenginleşme koşullarının ve kesin hükümsüzlük hâlinin gerçekleşmediği belirlenmekle davanın reddine,davalının kötüniyet tazminatı isteminin reddine ilişkin kararda hukuka aykırılık bulunmamış,taraf vekillerinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM:Yukarıda açıklanan nedenlerle: Taraf vekillerinin istinaf başvurusunun HMK'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,Alınması gereken 732-TL istinaf karar harcından peşin yatırılan 269,85-TL harcın mahsubuyla kalan 462,15-TL harcın davacıdan alınarak Hazine'ye ödenmesine,Alınması gereken 732-TL istinaf karar harcından davalı tarafça peşin yatırılan 269,85-TL harcın mahsubu ile 462,15-TL harcın davalıdan alınarak Hazine'ye ödenmesine,Taraflarca yapılan giderlerin kendileri üzerinde bırakılmasına,Gerekçeli kararın bir örneğinin taraf vekillerine tebliğine,HMK'nın 361/1 maddesi uyarınca kararın tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabileceğine, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oy birliğiyle karar verildi.01/10/2026