İlk Derece Mahkemesi ·
İlk Derece Mahkemesi 2018/878 E. 2018/1347 K.
- Mahkeme
- İlk Derece Mahkemesi
- Esas No
- 2018/878
- Karar No
- 2018/1347
- Karar Tarihi
T.C.
İZMİR
5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2018/878
KARAR NO : 2018/1347
DAVA : Sigorta sözleşmesine dayalı taşıma şirketine karşı sigorta konusu malın hasarlanmasına istinaden açılan rücuen takibe yapılan itirazın iptali
DAVA TARİHİ: 07/11/2014
KARAR TARİHİ: 20/12/2018
Mahkememizde görülmekte olan davanın yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı ...Ş. vekilinin 07.11.2014 harç tarihli dava dilekçesiyle; Müvekkili şirketin ... nolu nakliyat sigorta poliçesiyle sigortalı ... AŞ’ye ait irmik emtiasının Mersin Limanı’ndan Moritanya’nın Nouakchott Limanı’na sevk edilmek üzere ... nolu konşimento tahtında davalı şirketin temin ettiği donatanı ... olan ... adlı gemiye tam ve eksiksiz bir şekilde yüklendiğini, konteynerde bulunan emtianın aktarma gemisi ...’nin Nouakchott Limanına varışına müteakip gemiden tahliye edildiğini, gümrüklü konteyner limanına aktarıldığını, gönderilen tarafından gemi acenteliği yetkilileri ve surveyörün bulunduğu kontrolde ... ve ... nolu konteynerlerin kapı kısımlarına yüklenmiş olan çuvallarda nem ve ıslaklık olduğunun tespit edildiğini, hasara ilişkin olarak yapılan ekspertiz incelemesinde çuvalların açılarak ayrım çalışması yapıldığını, 277 çuvalın kullanılamayacak durumda olduğunu ve toplam hasarın 7.582,38 USD, (13.505,73 TL) olduğu, bu bedelin 06.03.2013 tarihinde ... Gıda AŞ’ye ödendiği, TTK m.1301 (6102 sayılı TTK m.1472), BK m.162 (TBK m.183) ve devamına göre sigortalının haklarına halef olduğunu, taşıyıcının elinde bulunduğu sırada ve taşıma esnasında hasarlanan emtia nedeni ile davalının sorumlu olduğunu belirterek davalı ...’ya izafeten acentesi ... AŞ aleyhine İzmir ... İcra Müdürlüğü’nün ... E. sayılı dosyası ile takip yaptıklarını, borçlunun takibe itiraz ettiğini belirterek itirazın iptali, takibin devamı, %20 icra inkar tazminatına hükmedilmesini talep etmiştir.
Davalı vekili 01.12.2014 tarihli süresinde verdiği cevap dilekçesinde; Davacı tarafın hem ...’ ya izafeten ... AŞ ve hem de ... AŞ’ye doğrudan husumet yönelttiğini, müvekkilin ... AŞ’nin, ...’nın acentesi olduğunu, bu davalıya ayrıca husumet yönetilemeyeceğini, TTK m.105 e göre acenteye karşı dava açılabileceğini, yine TTK m.119’a göre acentenin aracılık yapmış olduğu işlemlerde müvekkilini temsil ettiğini, bu nedenle doğrudan davalı olarak gösterilmesi halinde pasif husumet ehliyetinin bulunmadığını, ayrıca dava konusu emtianın ... numaralı Konşimentoyla taşındığını ve konşimentoya göre yetkili mahkemenin Londra Mahkemeleri ve uygulanacak hukukun İngiliz Hukuku olarak belirlendiğini, MÖHUK m.47’e göre yabancı mahkemenin yetkili kılınması durumunda bu mahkemenin yetkisinin değerlendirmesi gerektiğini, HMK m.17 gereğince de taraflarca bu anlaşmanın yapılabileceğini belirterek yetki yönünden davanın reddinin gerektiğini, esas bakımından TTK m. 1185 gereğince süresinde ihbar yapılmadığını, söz konusu malların 30.10.2012 tarihinde teslim edildiğini, hasarla ilgili bildirimin 27.02.2013 tarihinde yapıldığını, oysa durumun taşıyana veya temsilcisine teslim sırasında ya da hemen belli değilse en geç 3 gün içerisinde yazılı olarak bildirilmesinin zorunlu olduğunu, davacı tarafından süresinde bir ihbar yapılmadığı gibi, iddia edilen hasarın taşımanın hangi aşamada meydana geldiğinin belli olmadığını, ıslandığı iddia olunan emtianın yükleyicinin adresinden Mersin Limanına kadar müvekkili şirket dışında diğer bir taşıyan tarafından getirildiğini, mersin limanından Nouakchott Limanı’na deniz yoluyla taşındığını, iddia edilen hasarın deniz taşıması sırasında ya da davalı müvekkilin sorumlu olduğu ticari bir kusurdan kaynaklandığını ispatlamakla yükümlü olduğunu, ispat yükünün yer değiştirdiğini, hasarın deniz taşıması sırasında meydana geldiğini ispatlaması gerektiğini, konteynerlerin FCL/ FCL kaydı ile yüklendiğini, konteynerin yükleten tarafından tamamen doldurulduktan sonra taşıyana mühürlü olarak FCL kaydı ile verildiğini, ayrıca konşimentoda “shippers load stow and count” yani yükleyici yükledi, saydı ve istifledi klozunun yer aldığını, konteynerde her hangi bir hasar olmadığını, ekspertiz raporunda konteynerlerin incelenmediğini, emtialar üzerinde incelemeler yapıldığını ve ıslaklığın konteyner kapısından su girmesi sonucu oluştuğunun iddia edildiğini, yükleme ve boşaltma limanında hasara ilişkin bir kayıt bulunmadığını, kısacası müvekkilinde her hangi bir kusur bulunmadığını belirterek öncelikle davanın müvekkili ... AŞ’ye doğrudan husumet yöneltilemeyeceğinden pasif husumet yokluğu, olmadığı takdirde yetkisizlik nedeniyle, bu da olmazsa esastan reddine ve %20 kötü niyet tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
Davacı vekili 24.12.2014 tarihli replik dilekçesinde; davalının TTK m.105 gereğince acente olarak akdettiği, akdedilmesine aracılık ettiği sözleşmelerden doğan ihtilaflarda müvekkilin adına acenteye karşı dava açılabileceğini, dolayısıyla ... A.Ş’ye doğrudan dava yöneltilemeyeceği taşıyanın acentesi olan şirket hakkında pasif husumet ehliyeti yokluğundan reddedilmesi gerektiği iddiasının yerinde olmadığını, doğrudan davalı acenteye husumet yöneltilmesinde bu acentenin TTK m. 917’ye göre taşıma işleri komisyoncusu olması nedeniyle hasım olabileceğini, ... A.Ş’nin müvekkili ile taşıma sözleşmesi yaptığını, taşıma ücretini kendi adı ve hesabına tahsil ettiğini, TTK m. 926’ya göre davalı şirketin taşıyan sıfatına haiz olduğunu ve bu nedenle taşıyıcı sıfatıyla sorumluluğunun bulunduğunu, yetki itirazı bakımından ise konşimentonun orjinalinde davalı tarafından ileri sürülen yetki klozlarının bulunmadığını, davalının orijinal konşimentoyu ibraz etmediğini, MÖHUK m. 6’ya göre genel işlem şartları nedeniyle yetki şartlarının geçersiz olduğunu, hasarın ne zaman ve hangi aşamada gerçekleştiğinin ise belgeler ve resimlerle ispatlanabildiğini, müvekkili şirketin sigortalısı tarafından emtianın Gaziantep den mersine karayolu ile Ağustos ayında taşındığını, bu bölgede o tarihlerde yağmur bulunmadığından denizden etkilenerek ıslanmanın söz konusu olduğunu, emtianın ... isimli gemiden ... isimli gemiye aktarıldığını, emtianın taşıyıcının yedinde iken hasara uğradığını ve talebini yenilemiştir.
Davalı vekilinin 14.01.2015 tarihli düplik dilekçesinde; davacının TTK m. 105’e göre belirtmiş olduğu acentelik sözleşmesinde acentenin vekilini yaptığı taraf namına dava açılabileceğini, husumetin müvekkiline izafeten acenteye yöneltilmesi gerektiğini, doğrudan acenteye dava açılamayacağını, yetki itirazının da konşimentonun 10. maddesine dayanarak iddia ettiklerini, esas bakımından ise; davacının TTK m. 1185 gereğince süresinde hasar ihbarı ve tespit yaptırmadığını, zararın taşımanın hangi aşamasında meydana geldiğinin belirlenemediği, taşınan emtianın Mersin Limanı’na kadar müvekkili şirket dışında yükleyici firma sorumluluğunda taşındığını, hasarın deniz taşımacılığında meydana geldiğinin davacı tarafça ispat edilmesi gerektiğini, ispat yükünün yer değiştirdiğini belirterek davanın pasif husumet, yetkisizlik ve esas yönünden reddinin gerektiğini belirtmiştir.
Dava; sigorta sözleşmesine dayalı taşıma şirketine karşı sigorta konusu malın hasarlanmasına istinaden açılan rücuen takibe yapılan itirazın iptali davasıdır.
Tarafların delilleri toplanmış ve değerlendirilmiştir.
İzmir ... İcra Müdürlüğü’nün ... E. sayılı dosyası, poliçe, ihtarname, faturalar, konşimento, ekspertiz raporları, hasar dosyası incelenmiş bilirkişi incelemesi yapılmıştır.
İzmir ... İcra Müdürlüğü’nün ... E. sayılı dosyası incelendiğinde; takip alacaklısı ...’nin takip borçlusu ...’ya izafeten ve asaleten ... AŞ aleyhine 22.10.2013 tarihli ilamsız takip yoluyla 13.505,73 TL asıl alacak ve 1.044,00 TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 14.549,73 TL üzerinden takibe geçtiği, borçluya ödeme emrinin 19.11.2013 tarihinde tebliğ edildiği, borçlunun 21.11.2013 tarihinde süresinde borca, takibe, faiz ve ferilerine itiraz ettiği, takibin 21.11.2013 tarihinde durduğu belirlenmiştir.
Dosyaya ibraz edilen konşimento da yer alan yetki ilk itirazı incelendiğinde; bu halde yetkili mahkemenin madde 10’a göre ... nolu konşimento yer alan ve milletlerarası yetki kaydını içeren konşimento kuralının genel işlem şartı niteliğinde bulunduğu açıktır. Buradaki genel işlem şartı, ticari nitelikte olsa da, 6098 s. Türk Borçlar Kanunu m. 20-25’te yer alan denetime tabidir. Söz konusu denetim gerek tüketici gerekse de ticari nitelikteki genel işlem şartlarına uygulanmaktadır. Ayrıca söz konusu hükümler, tarafların iradelerinden bağımsız olarak emredici nitelikte kurallar barındırması nedeniyle kamu düzenine ilişkindir. Dolayısıyla Türk Borçlar Kanunu’nun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun m. 2 uyarınca, hukuki işlemin tarihine bakılmadan, TBK m. 20-25’de yer alan kurallar geçmişe yönelik olarak da uygulanabilecektir. Öte yandan somut olayda yabancılık unsurunun bulunması da, kamu düzeni ile ilgili bulunan söz konusu hükümlerin uygulanmasını engellememektedir. Çünkü bu konuda “Türk hukukunu doğrudan uygulanan kuralları” başlıklı MÖHUK m. 6 uygulama alanı bulur: “Yetkili yabancı hukukun uygulandığı durumlarda, düzenleme amacı ve uygulama alanı bakımından Türk hukukunun doğrudan uygulanan kurallarının kapsamına giren hallerde o kural uygulanır”. Öğretiye göre, iç hukukta sözleşmeler için getirilmiş olan ve kamu yararı açısından önemli olan hükümler (örn. kira hukukuna ilişkin emredici hükümler, hâkimin fahiş cezai şartı indirmesi gibi), Türkiye’de yabancı bir hukuka tabi olan sözleşmelere de doğrudan uygulanır (Bkz. ... / ...: Milletlerarası Özel Hukuk, 11. Bası, 2012, s. 155). Genel işlem şartlarına ilişkin hükümlerin bu kapsamda değerlendirileceği açıktır. Dolayısıyla yabancılık unsurlu olaylarda dahi, mahkemenin TBK’ da yer alan genel işlem şartlarına ilişkin denetim kurallarını uygulaması gerekmektedir.
Olayda konşimentoda yer alan yetki kaydının müzakere edildiği kabul edilse dahi, TBK m. 25’e göre söz konusu genel işlem şartı içerik denetimine tabidir. Bu maddeye göre, “Genel işlem koşullarına, dürüstlük kuralına aykırı olarak, karşı tarafın aleyhine veya onun durumunu ağırlaştıracak nitelikte hükümler konulamaz”. Somut olaydaki yetki kaydının geçerli olduğu kabul edildiğinde, söz konusu konşimento tahtında ortaya çıkan her türlü uyuşmazlıkta davacının yükle ilgilinin Londra mahkemelerine başvurması gerekecektir. Bu halde TBK m. 25 çerçevesinde söz konusu yetki kaydının geçersiz sayılmasına sebep olmaktadır.
Sonuç olarak MÖHUK m. 6 gereğince uygulama alanı bulan genel işlem koşullarına ait hükümler gereğince somut olayda yetki itirazına dayanak yapılan konşimento kaydının geçerli olmadığından bu yöndeki yetki ilk itirazının reddine karar verilmiştir.
Davalının pasif husumet yönünden yapmış olduğu itirazının değerlendirilmesinde dava dilekçesinde ...’ya izafeten ... AŞ'ye ve doğrudan ... AŞ ye takip yaptığı ve dava açtığı, ancak taşıma sözleşmesinde taşıyıcının ... olduğu ve ... AŞ'nin ise bunun acentesi olduğu, (eTTK m.119) 6102 sayılı TTK m.105 e göre acentenin yapmış olduğu işlemlerde açılacak olan davalarda acentenin müvekkilini izafeten temsil edeceği, ancak doğrudan kendisine husumet yöneltilemeyeceği anlaşıldığından ... AŞ ye karşı doğrudan açılan davanın husumet yönünden reddi gerekmiştir.
Dosya üzerinde yapılan bilirkişi incelemesinde bilirkişiler, Kaptan Bilirkişi ..., Gıda Mühendisi ..., Hukukçu ..., İstif Uzmanı ... vasıtasıyla alınan 13.05.2015 tarihli raporda; taşımaya konu emtianın irmik olduğu, sigoratlı dava dışı ... AŞ'ye ait 57 adet 20 lik konteynerın irmik emtiası ile doldurulduğu, yüklemenin Gaziantep'te bulunan fabrikada gerçekleştirildiği, konteynerların mühürlendikten sonra Mersin'e karayolu ile taşındığı, 19.08.2012 tarihinde ... gemisine yüklendiği, aktarma yapılmasıyla yükün ... gemisine aktarıldığı, varış limanı NOUAKCHOTT limanına gönderildiği, ... gemisindeki taşıma sırasında geminin bay planına göre, ... nolu konteynerın ambar içinde en alt 2.sırada, ... nolu konteynerın da ambar içinde en alt 1.sırada yüklendiği ve bu süre zarfında yağmur ve deniz etkisinden uzak şekilde taşındığı, 57 adet 20 lik konteynerla 480 çuval irmik emtiasının yüklendiği, toplamda 27360 çuval yükleme yapıldığı, yüklenen irmik emtiasının 50 kg lık çuvallara yüklendiği, yükleme sırasında herhangi bir istifle ilgili ambalajlama hatasının bulunmadığı, 04.02.2013 tarihli ekspertiz raporunda; irmik emtiasının ıslanmak suretiyle hasar gördüğü, konteynerın su geçirmemesi gerektiği halde, her 2 konteyner içindeki yüklü çuvalların ıslanmasında kapı kısmında içeriye sirayet eden yağmur suyunun kapıya yakın kısımlardaki çuvalları ıslatmasından kaynaklandığı, hasar nedeninin 7.005,15 USD olduğu, survey işçilik bedellerinin eklenmesiyle hasarın 7.582,38 USD olarak belirlendiği, hasarın eşyanın, taşıyanın hakimiyetindeyken gerçekleştiği, sigortalı ... AŞ'nin istif hatası yapmadığını, hasarın kapıdan sirayet eden yağmur suyundan kaynaklandığı, 277 hasarlı çuvalın TTK m. 1186'a göre; koli veya ünite başına 666,67 ÖÇH karşılığı, 184.667,59 ÖÇH veya ziyaya ya da hasara uğrayan eşyanın gayri safi ağırlığı olan 13.850 kg'ın her 1 kg için 2 ÖÇH karşılığı, 27.700 ÖÇH'den yüksek olan 184.667,59 ÖÇH ile sınırlı olarak taşıyanın sorumlu olduğu (184.667,59 ÖÇH x 3,3304 (1 ÖÇH) = 615.016,94 TL (Dava tarihi itibariyle karşılığı)) nın 7.582,38 USD nin üstünde kaldığından sorumluluk sınırlamasında sorumluluğun taşıyana atfedilmesi gerektiği, belirtilmiştir.
Bu rapora karşı davalı vekili 01.06.2015 tarihli beyan dilekçesinde; TTK m. 1185'e uygun olarak bir ihbar yapılmadığını, varma limanında mallar teslim edilmeden önce yahut teslim sırasında yükün muayene ettirilmesi ve ayrıca yük varma limanında kısmı ziya veya hasarlı duruma ise taşıyana veya temsilcisine teslim sırasında her iki tarafın katılımıyla resmen tespit ettirilmesi gerektiği ancak böyle bir işlem yapılmadığı, hasarın hangi aşamada meydana geldiğinin belirlenemediği, ... gemisinde de malın ambar içerisinde bulunduğunu, eksper raporunda hasarın konteynırın kapı kısmına yakın çuvallardaki emtiaya sirayet eden yağmur suyunun geçmesi ile ıslaklık ve nemin geliştiği, eksper raporunda konteynırların incelenmediği, konteynırların teslim alındıktan 5 gün sonra ekspertiz incelemesi yapıldığı, incelemenin sadece emtialar üzerinde yapıldığı, davacının basiretli bir tacir gibi davranmadığını belirterek bilirkişi raporuna itirazını bildirmiştir.
Davalı tarafın bilirkişi raporlarına karşı itirazları gözetilerek bilirkişilerden 13.07.2015 tarihli bilirkişi raporu alınmıştır. Bu raporda; davanın ibrazları değerlendirilerek, hasara uğrayan emtia miktarının 13.850,00 kg olduğu, sovtaj bedelinin bulunmadığı, faturanın piyasa fiyatlarına uygun bulunduğu, hasarlı ürünün gerçek değerinin emtianın fatura fiyatı olması gerektiği, TTK m.1186 gereğince eşyanın navlun sözleşmesi ile uygun olarak boşaltıldığı veya boşaltılması gerektiği yerdeki ve tarihteki değerine göre hesaplanması gerektiği, 2012 yılında Nouakchott'taki piyasa değerinin tespitinin mümkün olmadığı, bu nedenle eksper raporu incelemesindeki değerin tazminat değeri olarak kabul edildiği, TTK m. 1186'a göre taşıyanın sorumluluğu sınırlaması hakkının bulunduğu, dava değeri 13.505,73 TL'nin bu sınırın altında kaldığı, ibraname tarihi olan 06.03.2015 tarihinden takip tarihine kadar toplam 1.044,00 TL'lik faiz işlediği, davalının 15.05.2015 tarihli itirazında yer alan TTK m. 1185'deki ihbar sürelerine riayet edilmediği iddiasının değerlendirildiği ve zararın taşıyanın sorumluluğundan kaynaklandığı belirlendiği, davalının dosyaya sunmuş olduğu ... isimli geminin bay planının değerlendirilmesinde de konteynırın gemi içerisindeki yeri konusunda herhangi bir bilgi edinilemeyeceğini, konteynırın kapı kısmında sirayet eden yağmur suyundan dolayı emtianın hasar gördüğü, dava dosyasındaki mübrez deliller üzerinde yapılan incelemede durumun belirlendiğini belirtmiştir.
Bu bilirkişi raporuna karşı davalı taraf itirazlarını tekrar etmiştir.
Bilirkişi raporlarında belirlendiği üzere; dava konusu konteynerlar, davalı taşıyanın temin ettiği ve dava dışı yükleten, sigortalı ... AŞ'ye yüklemesi için verdiği konteynırları alıp bu konteynırlar Gaziantep'te satıcı/ /yükleten / sigortalı ... AŞ'nin FCL kaydıyla istifleme hatası olmaksızın yüklediği, semolina tipi irmik yükünün konteynerların (... ve ... nolu) kapaklarındaki sızdırmazlık özelliğini yitirmesinden yağmur veya deniz suyunun girmesinden dolayı ıslandığı ve bilirkişilerin raporlarında belirttiği üzere; topaklanarak kullanılmaz halde bulunan 277 adet irmik emtiasının kekleşmiş ve topaklaşmış olduğu, bu emtianın beher kg'nın 0,573 USD olup tüm çuvalların 50 kg olması nedeniyle toplam zararın 50 kg x 277 adet =13.850 kg emtianın hasar gördüğü, bu hasar bedelinin 7.936,05 USD olduğu ancak bu hasar değerine %10 sigorta ilave bedeli eklenmesiyle 8.729,65 USD ve bu bedelden de sigorta poliçesinde bulunan bozulma klozuna göre sigorta bedelinin %0,20 oranında (muafiyet bedeli) indirim yapılmasıyla 7.005,15 USD sigortalıya ödeme yapıldığı, ancak gerçek hasar bedelinin 7.936,05 USD olduğu, belirlenmiştir. Davacı dava dilekçesinde; sigorta poliçesinde sigorta bedelinin 1 USD karşılığı 1,7812 TL olarak kabul edilmesiyle 7.582,38 USD karşılığı (Bilirkişilerin raporlarında belirttikleri rakam karşılığı) 13.505,73 TL yi sigortalıya 06.03.2013 tarihinde ödemiş ve ibraname almıştır. Bu tarihten itibaren alacağını talep etme hakkı bulunmaktadır.
Taşımaya konu olan 27360 adet çuval ambalaj içerisinde bulunan irmik emtiasının 436 adetinin hasarlandığı, bunlardan 277 adetinin sovtaja değer teşkil etmeyecek derecede çöp olması nedeniyle imha edildiği, hasar gören bu emtianın yüklendiği ... ve ... nolu konteynerlarda ekspertiz raporlarında belirlendiği üzere; konteynerlarin kapaklarındaki contanın zayıf olması nedeniyle içeriye giren yağmur/ deniz sularının emtiayı bozduğu sovtaj niteliğinin bulunmadığı /hiçbir ekonomik faydasının bulunmadığı belirlenmiştir.
Olaya konu olan yük zararı taşımada kullanılan konteynerin denize elverişsizliğinden kaynaklanmaktadır. Şayet konteyner taşıyan tarafından tedarik edilmiş ise bu taşıma kabı aynı zamanda geminin alonju sayılır. Konteynerdeki elverişsizlik bu halde geminin denize elverişsiz olmasına neden olacaktır. Dolayısıyla taşıyan ortaya çıkan zarardan 6762 sayılı TTK m.1019 (taşıyanın geminin elverişsizliğinden doğan sorumluluğu) uyarınca sorumlu olacaktır. Buna göre taşımaya konu ... ve ... nolu konteynerlar taşıyıcı ... nın temin ettiği ve gemiye yüklenen konteynerdeki delikten su girmesi sonucu yükteki hasarın oluştuğu belirlenmiş olduğundan geminin alonju niteliğindeki konteynerdeki bu delik nedeniyle (6762 sayılı TTK m.1019) 6102 sayılı TTK m.1141’e göre taşıyıcı sorumlu olacaktır. Konteynerdeki elverişsizlik bu halde geminin denize elverişsiz olmasına neden olacaktır. Dolayısıyla taşıyan ortaya çıkan zarardan 6762 sayılı TTK m.1019 (6102 sayılı TTK m. 1141) (taşıyanın geminin elverişsizliğinden doğan sorumluluğu) uyarınca sorumlu olacaktır.
Taşımayı FCL kaydıyla yapmakla konteynerin su geçirmezliği için gerekli denetimlerin taşıyan tarafından zorunlu denetim yükümlülüğünü yerine getirmediği gibi bundan kurtuluş için gerekli ispat vasıtalarını da ortaya koymamıştır. Konteynerdeki conta zayıflama derhal anlaşılabilecek ve gözle görülebilecek nitelikte olmadığı da belirlenmiştir. 6102 sayılı TTK m. 1141’e göre taşıyanın geminin başlangıçtaki elverişsizliğinden sorumluluğu sınırsız olduğundan meydana gelen zararın tümünden sorumludur. Buna göre davalının sigortalının doğan zararının, karşılamakla yükümlü olduğu, sigortacı davacı dava dışı sigortalının yerine halef olduğu, ve alacağı ibraname ile temlik aldığından, taşıyanı sorumluluktan kurtulacak herhangi bir kurtuluş beyyinesi getirilmediğinden zarardan sorumlu olduğu kabul edilmiştir.
Buna göre davacının davasının ... AŞ’ye acente sıfatı olması nedeni ile doğrudan husumet yöneltilemeyeceği, ancak müvekkili namına acenteye karşı dava açılabileceği belirlendiğinden davacının doğrudan ... AŞ’ye karşı açmış olduğu davanın pasif husumet yokluğu nedeni ile reddine, Diğer davalı ... SA ya izafeten ... AŞ aleyhine İzmir ... İcra Müdürlüğü’nün ... E. sayılı dosyası ile yaptığı takibe itirazın kısmen iptali ile takibin kısmen devamına karar verilmiştir.
Bu karara karşı davacı ve davalı vekilleri ayrı ayrı temyiz talebinde bulunmuşlardır.
Yargıtay ... Hukuk Dairesinin ... Esas ... karar sayılı 03.04.2018 tarihli muhalefetli bozma kararında "...1-Mahkemece, davacının sigorta tazminatını ödemek suretiyle haklarına halefen dava açtığı sigortalıya, "yetki şartını içeren konişmento suretinin teslim edilmediği" savunmasından yola çıkılarak, navlun sözleşmesinin tarafı, taşıma ilişkisinde gönderen sıfatını haiz ve davacı ... şirketinin sigortalısı olan ... A.Ş'ye verilen konişmento ve eklerinin tamamının getirtilerek yetki itirazının bu aşamadan sonra değerlendirilmesi gerekirken, sadece konişmentoya ekli olduğu ileri sürülen sözleşmenin yetki şartına ilişkin kısmının tercüme metnine dayalı olarak yetki itirazının değerlendirilmesi ve yetki şartının genel işlem koşulu olduğundan bahisle yetki itirazının reddine karar verilmesi isabetli görülmemiş, hükmün bu sebeple temyiz eden davalı taraf yararına bozulması gerekmiştir.
2- Bozma sebep ve şekline göre davacı vekinin tüm, davalı vekilinin yukarıdaki bent dışındaki sair temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına karar verilmiştir..."
Mahkememizce bozma kararına 25.10.2018 tarihinde uyulmuş, bozma kapsamında ... A.Ş.'ye verilen konşimento ve ekleri getirtilerek yetki itirazı değerlendirilmiştir.
Mahkememizce yapılan değerlendirmede yetki itirazının incelenmesiyle, taraflar arasında yapılmış olan konşimentonun 10. maddesinde milletler arası yetki kaydının genel işlem şartı niteliğinde bulunduğu, gönderen firmanın yükleten sıfatı ile konşimentoda konşimentoyu düzenleme genel işlem şartlarını tartışma yetkisinin bulunmadığı, KIRKAMBAR sözleşmesi niteliğindeki konşimentonun ekinde yer alan ve küçük puntolarla yazılmış olan konşimentonun arkasında ekli şartları yükleten / taşıtan ile taşıyan arasında tartışılması değiştirilmesi mümkün olmadığı, bu haliyle konşimentonun genel işlem şartı niteliği itibariyle Türk Hukukunun uygulanmasına ve Türk Deniz Ticaretinin gelişmesine engel nitelikte olacaktır. Kaldı ki mahkememizce bu konuda verilmiş olan yetki itirazının reddine ilişkin kararlar (Örneğin: İzmir 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 1-) 2012/147 Esas, 2-) 2012/148 Esas, 3-) 2012/201 Esas, 4-) 2012/205 Esas, 5-) 2012/230, Esas 6-) 2012/236 Esas, 7-) 2012/247 Esas, 8-) 2012/249 Esas, 9-) 2012/312 Esas, 10-) 2012/313 Esas, 11-) 2012/317 Esas, 12-) 2012/319 Esas, 13-) 2012/342 Esas, 14-) 2013/10 Esas, 15-) 2013/12 Esas, 16-) 2013/18 Esas, 17-) 2013/37 Esas, 18-) 2013/49 Esas, 19-) 2013/51 Esas, 20-) 2013/52 Esas, 21-) 2013/54 Esas, 22-) 2013/55 Esas, 23-) 2013/74 Esas, 24-) 2014/16 Esas, 25-) 2014/22 Esas, 26-) 2014/42 Esas, 27-) 2014/56 Esas, 28-) 2014/73 Esas, İzmir 5. Asliye Ticaret Mahkemesinin – 1-) 2014/428 Esas, 2-) 2014/443 Esas, 3-) 2014/483 Esas, 4-) 2014/1370 Esas, 5-) 2015/22 Esas, 6-) 2015/23 Esas, 7-) 2015/206 Esas, 8-) 2015/469 Esas, 9-) 2015/503 Esas, 10-) 2015/667 Esas, 11-) 2015/1200 Esas, 12-) 2015/1210 Esas, 13-) 2015/1211 Esas, 14-) 2015/1444 Esas, 15-) 2016/898 Esas, 16-) 2016/1009 Esas, 17-) 2016/1454 Esas, 18-) 2018/144 Esas, 19-) 2018/386 Esas) Yargıtay 11. Hukuk Dairesi tarafından onanmış ve mukteza haline gelmiştir.
Aksinin kabulü halinde uluslararası / global nitelikte büyük şirketlerin düzenledikleri konşimentoların küçük / orta ölçekli ve yurtdışına mal ihraç etmek için yüzlerce / binlerce konteynır taşıyan gemilerde kiraladıkları bir konteynıra yükledikleri mallardan doğan hasar/ ziya ve diğer sebeplerden doğacak zararlara ilişkin olarak genel işlem şartı niteliği bulunan yetki şartının kabul edilmemesi halinde küçük bedellerle satılan / alınan mallar için ödenen navlun bedelinden çok daha yüksek bedellerle Türkiye dışında LONDRA, NEW YORK, HAİFA gibi şehirlerde ve bu şehirlerin bulunduğu ülkelerde dava açmalarını gerektirecektir ki, bu durumun kabulü küçük ölçekli tacirlerin büyük ölçekli tacirler karşısında ezilmesi ve hakkına arayamaz durumu getirilmesine sebep olacaktır. Kaldı ki somut olayda, tarafların bir CHARTER PARTY sözleşmesi ile karşılıklı anlaşarak gemi kiralaması söz konusu değildir. Taraflar eşit koşullarda bulunmamaktadır.
Mahkememizce yapılan inceleme ve yapılan değerlendirmede bozma kapsamında davalı tarafa temyiz e konu yaptığı genel işlem koşullarının uygulanamayacağı iddiasının da yerinde olmadığı anlaşılacaktır.
Kaldı ki hükümde yer aldığı üzere, konşimentonun arkasında küçük puntolarla yazılmış olan ve madde 10 da yer alan yetki şartının kamu düzenine aykırı olması nedeniyle, MÖHUK m. 6 karşısında uygulama imkanı bulamayacaktır. Zira MÖHUK m. 6 da yer alan yetkili yabancı hukukun uygulandığı durumlarda, düzenleme amacıyla uygulama alanı bakımından Türk Hukukunun doğrudan uygulanan kurallarının kapsamına giren hallerde o kural uygulanır hükmüne istinaden kamu yararı açısından önemli olan yukarıda açıklanan sebepler nedeniyle, TBK da ki Genel işlem şartlarına ilişkin denetim kurallarının uygulanması gerekir. TBK m. 25 göre genel işlem şartları içerik denetimine tabi olup karşı tarafın aleyhine veya onun durumunu ağırlaştıracak hükümlerin uygulanması söz konusu olamayacaktır.
Bu nedenle orta ve küçük ölçekte bulunan tacirlerin genel işlem şartları nedeniyle ithal veya ihraç ettikleri emtianın hasar veya zarar görmesi nedeniyle LONDRA da dava açmalarını beklemek mümkün değildir.
Deniz Ticaretinin büyük bir kısmını teşkil eden konteynır taşımacılığı ve bundan doğacak ihtilafların yabancı ülkelerde çözülmüş olması Türk Deniz Ticareti Hukukunun gelişmesine engel olacaktır.
Ayrıca, Konişmentoda yer alan yetki kaydı incelendiğinde "Tüccarın açtığı herhangi bir davanın ve aşağıda belirtilen koşullar saklı kalmak kaydıyla taşıyıcının açtığı herhangi bir davanın Londro Yüksek Mahkemesi'nin inhisari yetkisinde olduğu ve ingiliz kanunlarına tabi olduğu kabul edilmiştir Amerika Birleşik Devletlerine veya Amerika Birleşik Devletlerinden yapılacak taşımalara ilişkin dava, münhasıran NewYork Güney Bölgesinden sorumlu Birleşik Devletler Bölge Mahkemesinde açılacak ve ABD kanunları münhasıran geçerli olacaktır. Tüccar herhangi bir diğer mahkemede dava açmamayı ve başka bir mahkemede açılan davanın sona erdirilmesinde oluşacak taşıyıcının makul yasal giderlerini ve masraflarını karşılamayı kabul eder. Tüccar yukarıda belirtilen esasa ilişkin tüccar aleyhine verilmiş herhangi bir karara itiraz hakkından feragat eder.
Navlun veya tüccarın taşıyıcıya ödemesi gereken herhangi bir diğer tutarla ilgili herhangi bir anlaşmazlık durumunda, taşıyıcı seçim hakkı kendisinde olmak üzere belirtilen ülkelerde ya da yükleme limanı, boşaltma limanı, teslim yerinin bulunduğu ülkede veya tüccarın ticari faaliyetinin bulunduğu herhangi bir yerde tüccar aleyhine dava açabilir." bu kaydın her iki taraf için belirli bir mahkemeyi yetkili kılmadığı, taraflardan birinin menfaatlerinin üstün tutulduğu ve karşılıklı dengenin bulunmadığı bir mahkeme seçimi yapıldığı görülmektedir. Uluslararası Usul Hukuku açısından bu tür yetki kayıtları “Asimetrik Yetki Kaydı” olarak anılmaktadır. Bu tür kayıtların mahkemenin belirli olmaması sebebiyle geçerli olarak kabul edilmemektedir. Mahkemeye sunulan asimetrik yetki kaydının geçersizliği için genel işlem şartı denetimine başvurmaya dahi gerek yoktur.
Sonuç olarak, 6098 sayılı TBK m. 25 uyarınca başvurulacak içerik denetimde bu tür yetki kayıtlarının evleviyetle dürüstlük kuralına da aykırı olacağı açıktır. Dolayısıyla gerek genel usul hukuku ilkeleri gerekse de BK m. 25 özelinde söz konusu mahkeme kaydının geçerli bir uluslararası yetki sözleşmesi olarak değerlendirilmesi de mümkün değildir.
Bu nedenle bozma kararı kapsamında gerekli incelemeler yapılmış ve yetki şartının genel işlem koşulu olarak geçerli olmadığı gibi sözleşmenin 10. maddesindeki yetki kaydının aynı zamanda asimetrik yetki kaydını içermesi nedeniyle de geçersiz olduğu kabul edilerek yetki itirazının reddine karar verilmiştir.
HÜKÜM : Yukarıda Açıklanan Sebeplerle;
Davacının davasının KABULÜ ile;
A) ... AŞ’ye acente sıfatı olması nedeni ile doğrudan husumet yöneltilemeyeceği, ancak müvekkili namına acenteye karşı dava açılabileceği belirlendiğinden davacının doğrudan ... AŞ’ye açmış olduğu davanın pasif husumet yokluğu nedeni ile reddine,
B) Davacı ... şirketinin davalı ... SA'ya izafeten ... AŞ aleyhine İzmir ... İcra Müdürlüğü’nün ... E. sayılı dosyası ile yaptığı takibe itirazın kısmen iptali ile takibin 13.505,73 TL asıl alacak ve taleple bağlı kalınarak 1.044,00 TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 14.549,73 TL üzerinden takip tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle devamına ,
Alacak likit ve itiraz haksız olduğundan %20 icra inkar tazminat tutarı olan 2.909,95 TL'nin davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine,
Fazlaya ilişkin talebin reddine,
Harçlar Kanunu gereği alınması gereken 993,89 TL harcın dava dosyamıza yatırılan 157,95 TL peşin harç ile icra dosyasına yatırılan peşin harç 72,70 TL toplamı 230,65 TL'nin mahsubu ile eksik alınan 763,24 TL'nin davalı ... SA'ya izafeten ... AŞ'den alınarak hazineye gelir kaydına,
Davacı tarafından yargılama gideri olarak yapılan 25,20 TL başvurma harcı, 157,95 TL peşin harç, 73,00 TL tebligat/müzekkere gideri, 1.600,00 TL bilirkişi ücreti ile 143,50 TL temyiz yoluna başvuru harcı, 29,20 TL temyiz karar harcı ve 66,00 TL tebligat/müzekkere gideri toplamı 2.094,85 TL'nin davalı ... SA'ya izafeten ... AŞ'den alınarak davacıya verilmesine,
Hüküm kısmının (a) maddesi gereği; davalı ... AŞ kendini bir vekil ile temsil ettirdiğinden yürürlükte bulunan AAÜT m. 7/2'ye göre belirlenen 2.180,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak vekili lehine davalı ... AŞ'ye verilmesine,
Hüküm kısmının (b) maddesi gereği; davacı kendini bir vekil ile temsil ettirdiğinden yürürlükte bulunan AAÜT m. 13/1'e göre belirlenen 2.180,00 TL vekalet ücretinin davalı ... SA'ya İzafeten ... AŞ'den alınarak vekili lehine davacıya verilmesine,
HMK m. 333 gereğince gider avansından artanın karar kesinleştiğinde yatırana iadesine,
Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı ve gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 15 günlük yasal süresi içerisinde Yargıtay yasa yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 20/12/2018
Katip ...
e-imzalı
Hakim ...
e-imzalı