Bölge Adliye Mahkemesi 2026/301 E. 2026/507 K.

T.C. DİYARBAKIR BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 11. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO : 2026/301 KARAR NO : 2026/507

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I

İNCELENEN KARARIN MAHKEMESİ :DİYARBAKIR ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ DAVANIN KONUSU :Zayi Belgesi Verilmesi BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARAR TARİHİ :10/04/2026

Hasımsız olarak görülen davada Mahkemece davanın kısmen kabulüne dair verilen kararın istinaf incelemesi davacı vekili tarafından istenmiş, 6100 sayılı HMK’nın 353. maddesi gereğince tetkikatın evrak üzerinde yapılmasına karar verildikten ve istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için düzenlenen rapor ile istinaf sebepleri dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları, tüm belgeler okunup incelendikten sonra, gereği görüşülüp düşünüldü:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ: Davacı vekili; müvekkiline ait iş yerinde ... tarihinde saat ... sularında yangın çıktığını, yangının olaya müdahale eden itfaiye ekipleri tarafından söndürüldüğünü, yangın sebebi ile kurumda büyük ölçekli maddi hasar meydana geldiğini ve müvekkilinin özel eğitim kurumları mevzuatu gereği son 5 yıla ait Ek-4 belgelerinin olduğu klasörler, Ek-5 belgelerinin olduğu klasörler, Personel özlük dosyaları, Ders defterleri ile 2018-2024 arası yıllara ait Yevmiye Kebir Defterleri, Envanter Defterleri, Faura Dosyaları ve SGK dosyalarının çıkan yangın neticesinde yanarak ve kullanılamaz hale geldiğini belirterek müvekkiline ait son 5 yıl Ek-4 belgelerinin olduğu klasörler, Ek-5 belgelerinin olduğu klasörler, Personel özlük dosyaları, Ders defterleri, 2018-2024 arası yıllara ait Yevmiye Kebir Defterleri, Envanter Defterleri, Faura Dosyaları ve SGK dosyalarının zayi olduğuna dair zayi belgesi verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ: Mahkemece yapılan yargılama neticesinde; talep eden vekilinin 2014 yılına ait ticari defter ve belgeler için saklama yükümlülüğü bulunmadığından zayi belgesi verilmesi talebinin HMK'nın 114/1-h ve 115/2 maddeleri gereğince usulden reddine, 2015 - 2024 yılı arası bildirilen ticari defter ve belgelerin TTK'nın 82. maddesi gereğince saklanması zorunlu olan belgeler mahiyetinde olduğu ve TTK'nın 82/7. maddesindeki koşulların oluştuğu gerekçesiyle bu defter ve belgeler yönünden davanın kabulüne, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024 Yılı Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Kasım Aralık aylarına ait muhtasar beyannameler, geçici vergi beyannameleri, gelir vergisi beyannameleri, KDV beyannameleri ve maaş bordrolarının Kurumlardan temin edilmesi mümkün olan belgeler olduğu ve saklama zorunluluğu bulunmadığı, EK-4 belgeleri ve EK-5 belgeleri konusunda talep edene dava dilekçesini açıklamak üzere süre verilmesine rağmen açıklama yapılmadığı, personel özlük dosyaları yönünden saklama zorunluluğu bulunmadığı gerekçesiyle bu belgeler için için zayi belgesi verilmesi istemlerinin ayrı ayrı reddine karar verilmiştir. Karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ: İstinaf kanun yoluna başvuran davacı vekili; Mahkemece tensip zaptının 8 numaralı ara kararı ile iptalini talep ettikleri yevmiye, kebir defterleri ve envanter defterlerinin hangi yıl ve aylara ilişkin olduğu, zayi olduğu iddia edilen fatura seri numaraları ve zayi olduğu iddia edilen SGK evrakının neler olduğunu ayrıntılı olarak açıklamak üzere 1 haftalık kesin süre verildiğini, personel özlük dosyaları, Ek- 4 ve Ek- 5 formlarının olduğu klasörler ile ilgili açıklamada bulunulmasının istenmediğini, dosyaya sundukları ... tarihli dilekçe ekinde sundukları yazılı beyanda ara karar gereği beyanda bulunduklarını, bunların dışında dava dilekçesinde müvekkilinin özel eğitim kurumları mevzuatı gereği tutmakla yükümlü olduğu son 5 yıla ait Ek-4 belgelerinin olduğu klasörler, Ek-5 belgelerinin olduğu klasörler, personel özlük dosyaları ile ders defterleri yönünden de zayi belgesi verilmesinin talep edildiği, ara kararda bunlarla ilgili bir husus yer almadığı için ayrıca beyanda bulunulmadığı, ancak bunlarla ilgili tereddüt hasıl olması halinde bu belgeler yönünden de açıklama yapılabileceğini Mahkemeye bildirdiklerini, söz konusu belgelerin tamamının müvekkilinin ekonomik ve mali sorumluluğunu doğuran ve kanunen tutmakla yükümlü olduğu belgelerden olduğunu, bu nedenle bu belgeler yönünden de zayi belgesi verilmesi gerekirken dosya muhteviyatına aykırı bir gerekçe ile bu belgeler yönünden talebin reddine karar verildiğini beyan ederek kararın kaldırılmasına ve davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, HUKUKİ SEBEPLER VE GEREKÇE: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun (HMK) 355. maddesi uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebepler ve kamu düzeni ile sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesinde; Dava, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun (TTK) 82/7. maddesi uyarınca zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir. 6102 sayılı TTK'nın 82/7. maddesine göre, bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Talebe konu defter ve belgelerin zayi olduğu iddia edilen yangın hadisesinin ... tarihinde meydana geldiği, eldeki davanın TTK'nın 82/7. maddesinde belirtilen 30 günlük süre içinde ... tarihinde açıldığı görülmüştür. 6102 sayılı TTK'nın 82. maddesinde her tacirin saklamakla yükümlü olduğu belgeler sayılmıştır. Buna göre; tacir ticari defterlerini, envanterleri, açılış bilançolarını, ara bilançolarını, finansal tablolarını, yıllık faaliyet raporlarını, topluluk finansal tablolarını ve yıllık faaliyet raporlarını ve bu belgelerin anlaşılabilirliğini kolaylaştıracak çalışma talimatları ile diğer organizasyon belgelerini, alınan ticari mektupları, gönderilen ticari mektupların suretlerini, TTK'nın 64/1. maddesine göre yapılan kayıtların dayandığı belgeleri, sınıflandırılmış bir şekilde saklamakla yükümlüdür. Aynı maddenin 2. fıkrasında; ticari mektupların, bir ticari işe ilişkin tüm yazışmalar olduğu hüküm altına alınmıştır. Anılan madde hükmüne göre davacı vekilinin zayi olduğunu belirttiği ticari defterler ile faturaların maddede sayılan ve tacirin saklamakla yükümlü olduğu belgelerden olduğu, Mahkemece talebin 2015 yılından itibaren düzenlenen bu defter ve belgeler yönünden kabulüne karar verildiği, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024 Yılı Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Kasım Aralık aylarına ait muhtasar beyannameler, geçici vergi beyannameleri, gelir vergisi beyannameleri, KDV beyannameleri ve maaş bordrolarının Kurumlardan temin edilmesi mümkün olan belgeler olduğu ve saklama zorunluluğu bulunmadığı, EK-4 belgeleri ve EK-5 belgeleri konusunda talep edene dava dilekçesini açıklamak üzere süre verilmesine rağmen açıklama yapılmadığı, personel özlük dosyaları yönünden saklama zorunluluğu bulunmadığı gerekçesiyle bu belgeler için için zayi belgesi verilmesi istemlerinin ayrı ayrı reddine karar verildiği, davacı vekilince dava dilekçesinde belirtilen EK-4 belgeleri ve EK-5 belgeleri, personel özlük dosyaları ve ders defterleri yönünden kararın istinaf edildiği anlaşılmıştır. Mahkemece davacının dava dilekçesinde talep ettiği ders defterleri hakkında zayi belgesi verilmesi talebi hakkında olumlu veyahut olumsuz herhangi bir hüküm kurulmadığı, bu anlamda kararın 6100 sayılı HMK'nın 297. maddesine aykırılık teşkil ettiği anlaşıldığından verilen karar usul ve yasaya aykırıdır. Davacının taleplerinin tamamı hakkında hüküm fıkrasında olumlu veya olumsuz bir karar verilmesi 6100 sayılı HMK'nın âmir hükmü ve kamu düzeninden olduğundan aynı kanunun 355. maddesi uyarınca istinaf aşamasında re'sen gözetilmelidir. Bununla birlikte davacı vekili, dava dilekçesinde EK-4 belgeleri ve EK-5 belgeleri yönünden de zayi belgesi verilmesini talep etmiş, Mahkemece bu belgeler yönünden davacı vekiline HMK'nın 31. maddesi uyarınca açıklama yapılmak üzere süre verilmemiş, ancak bu belgelerin nelerden ibaret olduğuna dair davacı vekiline süre verilmesine rağmen beyanda bulunulmadığı gerekçesiyle bu belgeler yönünden talebin reddine karar verilmiştir. Oysa Mahkemece düzenlenen ... tarihli tensip tutanağının 8 sayılı ara kararında talep eden vekiline iptalini talep ettiği; yevmiye kebir defterleri ve envanter defterlerinin hangi yıl ve aylara ilişkin olduğu, zayi olduğu iddia edilen fatura seri numaraları ve zayi olduğu iddia edilen SGK evrakının neler olduğunu ayrıntılı olarak açıklamak üzere süre verildiği, ancak dava dilekçesinde talebe konu edilen EK-4 belgeleri ve EK-5 belgelerinin nelerden ibaret olduğu yönünden açıklama yapmak üzere süre verilmediği, talep eden vekilinin ara karar uyarınca açıklama dilekçesinde ara karara konu edilmeyen EK-4 belgeleri ve EK-5 belgelerine ilişkin gerekli görülmesi halinde beyanda bulunacaklarını bildirdiği, buna karşın Mahkemece bu yönde ara karar oluşturulmaksızın karar verildiği anlaşılmaktadır. Mahkemece, talep eden vekilinin belirtilen beyan dilekçesi doğrultusunda dava dilekçesine konu edilen ve EK-4 belgeleri ve EK-5 belgeleri olarak bildirilen belgelerin nelerden ibaret olduğu, 6102 sayılı TTK'nın 82. maddesinde talep eden tacirin saklamakla yükümlü olduğu belgelerden olup olmadığı yönünde bir araştırma yapılmaksızın karar verilmiş olması HMK'nın 297. maddesi hükümlerine aykırı olduğundan isabetsiz görülmüştür. Yukarıda belirtilen sebeplerle, talep eden vekilinin istinaf başvurusunun 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 ve 355. maddeleri uyarınca kabulü ile, yukarıda belirtildiği şekilde araştırma ve inceleme yapılması sonucuna göre karar verilmek üzere İlk Derece Mahkemesi kararının davacı vekilinin istinafına atfen ve Dairemizce kamu düzeni ilkesi uyarınca re'sen kaldırılmasına ve dosyanın kararı veren Mahkemeye gönderilmesine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.

H Ü K Ü M : Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere ; 1-) Talep eden vekilinin istinaf isteminin KABULÜNE, İlk Derece Mahkemesinin yukarıda anılan kararının talep eden tarafın istinafına atfen ve Dairemizce kamu düzeni ilkesi gözetilerek re’sen 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 ve 355. maddeleri uyarınca KALDIRILMASINA, 2-) Gerekçede belirtilen eksikliklerin giderilmesi amacıyla davanın yeniden görülmesi için dosyanın İlk Derece Mahkemesine GÖNDERİLMESİNE, 3-) 492 sayılı Harçlar Kanunu’na ekli (1) sayılı tarife gereğince, peşin alınan istinaf karar ve ilam harcının talep edene İADESİNE, 4-) İstinaf kanun yoluna başvuran talep eden tarafından yapılan istinaf yargılama giderlerinin İlk Derece Mahkemesince hükümle birlikte DEĞERLENDİRİLMESİNE, 5-) Talep hasımsız olduğundan ve inceleme duruşmasız yapıldığından vekâlet ücreti takdirine YER OLMADIĞINA, 6-) 6100 sayılı HMK'nın 7035 sayılı Kanun ile değişik 359/4. maddesi uyarınca Dairemiz kararının İlk Derece Mahkemesince taraflara TEBLİĞİNE, dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda, 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a ve 362/1-g maddeleri gereğince KESİN olmak üzere oy birliği ile karar verildi.