Bölge Adliye Mahkemesi 2023/415 E. 2026/1822 K.

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

43. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO: 2023/415

KARAR NO : 2026/1822

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ: (KAPATILAN)İSTANBUL ANADOLU 9. ASLİYETİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ: 21/06/2022

NUMARASI : 2022/11 Esas - 2022/452 Karar

DAVA: İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)

İSTİNAF KARAR TARİHİ: 07/10/2026

Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün davacı vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA : Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirket ...'ne ait müşteri çekleri, müvekkili şirket uhdesinde iken kaybolduğunu, müvekkili şirkete ait çeklerin kaybolmasının hemen ardından taraflarınca İstanbul Anadolu 6. Asliye Ticaret Mahkemesi 2021/527 Esas numaralı dosya ile ilgili çekler hakkında zayi sebebiyle iptal davası açıldığını, teminat yatırılmak suretiyle İstanbul 6. Asliye Ticaret Mahkemesi 25.08.2021 tarihli tensip ile çeklere ilişkin ödemeden men yasağı kararı verildiğini ve ilgili bankaya müzekkere yazılmak suretiyle ödemeden men yasağı kararının bildirildiğini, müvekkili şirketin yapmış olduğu araştırmalar neticesinde ilgili çeklerin ... isimli şahıs tarafından çalındığının ortaya çıktığını, bunun üzerine İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığı' na 2021/180101 soruşturma sayılı dosya ile çekleri çalan ... hakkında hırsızlık suçundan suç duyurusunda bulunulduğunu ve halen soruşturmanın devam ettiğini, ardından 30.10.2021 vade tarihli çek ... tarafından bankaya ibraz edildiğini ve İstanbul 4. İcra Dairesinin ... sayılı dosyası ile icra takibine konu edildiğini, 30.11.2021 vade tarihli çek ise ... isimli kişi tarafından bankaya ibraz edildiğini, tahsil edilemediğinden bahisle de İstanbul Anadolu 11. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2021/968 Değişik İş numaralı dosyası ile ihtiyati haciz kararı alındığını ve çek keşidecisi ... ihtiyati haciz tehdidi altında ihtiyati tedbir miktarının tamamını dosyaya teminat olarak yatırdığını, yetkili hamil tespit edilene kadar davalılara ödenmemesi için ihtiyati tedbir talebinde bulunduğunu, bu dosyaların yargılamalarının halen devam ettiğini, İstanbul Anadolu 6. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2021/567 E. Sayılı dosyasının çek istirdat davası açılması için taraflarına iki haftalık kesin süre verdiğini, iş bu çek istirdat davasını açma zaruretinin hasıl olduğunu, davalılar ... ve ... ilgili çeklerde yetkili hamil olmadığını, dava konusu; ... Bankası ... Şubesi' nin ... Seri Numaralı, 30.11.2021 Keşide Tarihli 100.000 TL Miktarlı ve ... Bankası ... Şubesi'nin ... Seri Numaralı, 30.10.2021 Keşide Tarihli 100.000 TL. miktarlı Çekler müvekkili şirket ... uhdesinde iken ilgili çeklerin çalınarak kaybolmasından sonra ciro bağı koptuğunu, müvekkilinin ilgili çekleri ... ... A.Ş'den faturalar karşılığı aldığını, çekin yetkili hamilinin müvekkili şirket olduğunu, müvekkilinin uhdesinden çalındıktan sonra çek üzerinde kurulan ciro bağlarının hukuki olmayıp kötü niyetli ve yetkisiz kişiler tarafından kurulduğunu ve yetkili hamil olmayan kötü niyetli davalılar tarafından müvekkiline ait olan çekler icra takibi başlatılmak ve ihtiyati haciz kararı alınmak suretiyle tahsil edilmeye çalışıldığını beyanla, öncelikle tedbir taleplerinin kabulü ile müvekkilinin ileride telafisi imkansız zararlarının doğumuna mani olunması amacı ile; müvekkiline ait ve dava dilekçesi içeriğinde listesini sundukları çeklerin tahsili amacıyla kötü niyetli ve yetkisiz davalılar tarafından açılmış olan; İstanbul Anadolu 11. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2021/968 Değişik İş numaralı dosyasındaki işlemlerin durdurulması yönünde ve değişik sayılı dosyaya yatırılan 100.000, 00 TL teminat bedeli üzerine ihtiyati tedbir konulmasına ve bu hususun mahkemeye bildirilmesine, İstanbul 4. İcra Dairesinin ... sayılı icra takibinin durdurulması yönünde ihtiyati tedbir kararı verilerek kararın ilgili icra dairesine bildirilmesine, davalı ...'ın mernis adresine tebligat çıkartılmasına, çek istirdat davalarının kabulü ile ; ... Bankası ... Şubesi' nin ... Seri Numaralı, 30.11.2021 Keşide Tarihli 100.000 TL. Miktarlı , Keşidecisi ... olan ve ... Bankası ... Şubesi' nin ... Seri Numaralı, 30.10.2021 Keşide Tarihli 100.000 TL. Miktarlı, Keşidecisi ... olan Çeklerin; yetkili hamilinin müvekkil şirket ... olduğunun tespiti ile çeklerin müvekkili şirkete iadesine ( istirdadına); davalıların yetkili hamil sıfatını taşımaması nedeni ile alacaklı olmadıklarının, takip borçlularının ve ihtiyati haciz dosyasındaki kişilerin müvekkili şirkete borçlu olduklarının, davalılara ise borçlu olmadıklarının tespitine, ilgili çeklerin bedellerinin davalılarca tahsil edilmesi halinde tahsil edilen miktarın davalılardan alınarak müvekkili şirkete verilmesine ve kötü niyet tazminatının davalılardan tahsiline, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalılara yükletilmesine karar verilmesini vekaleten talep ve dava etmiştir.

CEVAP : Davalılar davaya cevap vermemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI: İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, "Çekin irade dışı elden çıktığı iddiasına dayalı olarak açılan istirdat davalarında TTK 792. Maddesi gereği davacının çekin hamilinin çeki kötü niyetli olarak iktisap ettiğini veya ağır kusurlu olarak iktisap ettiğini ispat etmesi gerekmektedir. Eldeki davada, davalı hamillerin çekleri düzgün bir ciro silsilesi ile teslim aldıkları anlaşılmıştır. Davacının çeklerde cirosu bulunmamakta ancak davacının çekleri aldığını iddia ettiği ... A.Ş'nin çeklerde cirosu bulunmakta, ... seri numaralı çekteki ... A.Ş. Cirosu ise iptal edilmiştir. Çekin beyaz ciro ile teslim edilmesinin mümkün olması ve davacının çekleri ... A.Ş den teslim aldığını iddia etmesi nedeniyle davacının ... A.Ş'den sonra çeklerde hamil olduğunu değerlendirmek gerekmiştir. Bu kapsamda davalı hamiller ile davacı arasında ciro silsilesinde başkalarının da yer aldığı anlaşılmaktadır. Davalıların çekleri düzgün bir ciro silsilesi ile iktisap etmiş olmaları, davacı ile davalılar arasında ciro silsilesinde cirantalar bulunması ve davalıların çekleri kötü niyetli veya ağır kusurla iktisap ettiklerine dair dosya kapsamında bir delil bulunmaması, HMK 226/1-c maddesi uyarınca yemin teklif edilecek hususlardan da olmaması nedeniyle davalıların çekleri iktisap etmede kötü niyetli veya ağır kusurlu olduklarının ispat edilemediği, bu kapsamda TTK 792. Maddesi uyarınca çek istirdadının şartlarının oluşmadığı sonuç ve vicdani kanaatine(Ay. m.138) varılarak davanın reddine, ..." karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ : Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; ispat yükü, çekin yetkili hamili olduğunu ve çekin rızası hilafına elinden çıktığını ileri süren davacıya ait olduğunu, davacının bu hususların yanı sıra ayrıca davalının çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğunu veya iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu ileri sürüp kanıtlaması gerektiğini, davacı şirketin dava konusu çeklerde taraf olduğunu ve dava dilekçesinin ekinde sunmuş oldukları çekleri dava dışı ... ... A.Ş' den aralarındaki ticari ilişkiye binaen almış olduğu dava dilekçesi ekinde sunmuş oldukları faturalardan ve müvekkil şirkete ait Ticari defterler ile dava dilekçesi ekinde sundukları tahsilat makbuzu ile sabit olduğundan çeklerin yetkili hamilinin müvekkil şirket olduğu resmi belge niteliğindeki kesin ve somut deliller ile ispat edildiğini, dosya kapsamında mevcut delillerden aksi yönde bir bilgiye rastlanılmadığı gibi davalıların da aksi yönde bir savunması olmadığını, dosya kapsamı incelendiğinde müvekkil şirketin yetkili hamili olduğu dava konusu çeklerin hırsılık şikayetine konu olduğunu, mahkemenin gerekçeli kararı incelendiğinde müvekkil şirketin dava konusu çekleri dava dışı ... ... A.Ş' den aralarındaki ticari ilişkiye binaen almış olduğuna dair faturalar ve müvekkil şirkete ait Ticari defterler ile tahsilat makbuzu ve yine çeklerin rıza hilafına elden çıktığına dair çek iptal davası açıldığı ve çekler ile ilgili ödemenden men yasağı verildiği ve çeklerin hırsızlık suçuna konu olduğuna dair yapılan delillerin değerlendirmesi doğru şekilde yapılmadığını, bazı delillere gerekçede yer verilmediğini, buna dair gerekçe gösterilmediğini, müvekkil uhdesinden çalındıktan sonra çekler üzerinde kurulan ciro bağlarının hukuki olmadığını ve kötüniyetli ve yetkisiz kişiler tarafından kurulmuş olduğunu, müvekkilin davalılar ile ticari bir ilişkisi olmadığını, çek iptal davası açılırken ve işbu istirdat davası açılırken taraflarınca sunulan çekin fotokopisinin görüntülerinde müvekkil ile ticari ilişkisi bulunan ve bu ilişkiye dayalı olarak çeki almış olduğu ... ... A.Ş'nin cirosundan sonrasında yer alan ciroların bu görüntülerde bulunmadığını ve ciro bağının kopuk olduğu hiçbir şekilde değerlendirmediğini, müvekkil şirketin davalılar ile ticari ilişkisi bulunmadığına ve çekleri ... isimli dava dışı şirketten ticari ilişkisine dayalı olarak aldığına dair ticari defter ve kayıtlarda bilirkişi incelemesi yaptırılmadan ve tacir olarak basiretli davranması gereken davalıların, hırsızlık iddiasına konu ve ödemeden men yasağı bulunan çekleri yeterli araştırmayı yapmadan iktisabında kötüniyetli ve ağır kusurlu olduğu dikkate alınmaksızın yasal olmayan gerekçelerle, yemin deliline dayanılmış olmakla yemin delili hakkında hatalı değerlendirme yapılarak ve netice itibariyle eksik inceleme ve hatalı değerlendirme yaptığını, mevcut dosya kapsamında da davalıların çek iktisabında basiretli tacir gibi davranmamaları nedeni ile ağır kusurlu olmaları sebebi ile davanın kabulüne karar verilmesi gerekir iken davanın reddine karar verilmesinin kanuna aykırı olduğunu, beyanla, ilk derece Mahkemesince verilen kararın kaldırılmasını ve davanın kabulüne karar verilmesini talep ve istinaf etmiştir.

GEREKÇE : Dava, yetkili hamilin rızası hilafına elden çıkan çekin istirdadı, davasıdır.

İstinafa gelen uyuşmazlık temelde, davalının çekin yetkili hamili olup olmadığı ve davalı tarafın çeki ağır kusurlu ve kötü niyetli olarak iktisap edip etmediği noktasındadır.

Dava konusu ... nolu çek, dava dışı ... tarafından 30/11/2021 tarihinde dava dışı ... A.Ş. lehine 100.000,00 TL bedelli olarak ... Bankası, .../İstanbul Şubesi nezdinde tanımlı hesaba bağlı olarak keşide edilmiş ve sırasıyla lehtar ... A.Ş., ... A.Ş., ... A.Ş, ..., davalı ... tarafından ciro edilmiştir. Çek, çizilen cirolardan sonra muhatap bankaya 01/12/2021 tarihinde ibraz edilmiş ancak çek iptaline ilişkin İstanbul Anadolu 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2021/527 esas sayılı dosyasında verilen ödemeden men kararı gereğince çek bedeli ödenmemiştir.

Dava konusu ... nolu çek ise, dava dışı ... tarafından 30/10/2021 tarihinde dava dışı ... A.Ş. lehine 100.000,00 TL bedelli olarak ... Bankası, .../İstanbul Şubesi nezdinde tanımlı hesaba bağlı olarak keşide edilmiş ve sırasıyla lehtar ... A.Ş., ... A.Ş., ... A.Ş., Mehmet İnci, davalı .... Ltd. Şti. tarafından ciro edilmiştir. Çek, ... aracılığıyla muhatap bankaya 01/12/2021 tarihinde ibraz edilmiş ancak çek iptaline ilişkin İstanbul Anadolu 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2021/527 esas sayılı dosyasında verilen ödemeden men kararı gereğince çek bedeli ödenmemiştir.

Davacı tarafça, çekin kaybolduğu veya çalındığını ve davalının çeki haksız ve kötü niyetli olarak iktisap ettiğinden bahisle ve kendisinin yetkili hamil olduğu iddiasıyla çekin istirdadına karar verilmesi istemiyle eldeki dava açılmıştır.

6102 sayılı TTK'nın 763. maddesine göre, elden çıkan kıymetli evrakın ortaya çıkması halinde senedi elinde bulundurana karşı iade davası açılabilir. Zayi nedeniyle iptali istenen dava konusu ... nolu çek hakkında davalı ... tarafından İstanbul Anadolu 11. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2021/968 esas sayılı dosyasında ihtiyati haciz talebinde bulunulmuştur. Dava konusu ... nolu çek ise, davalı .... Ltd. Şti. Tarafından İstanbul 4. İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyasında takibe konu edilmiştir.

TTK'nın 792. Maddesine göre, çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür. TTK'nın 788/1. maddesinde, açıkça “emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çekin, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebileceği, TTK'nın 790. maddesinde ise, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişinin, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılacağı düzenlenmiştir. Ayrıca çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir. Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır.

Dava konusu çeklerdeki ciro silsilesi görünürde düzgün olup, şeklen çeki elinde bulunduran kişinin hamil sıfatını ispat eder niteliktedir. Ciro silsilesinde bir kopukluk söz konusu olmadığından hamil senedin illetten mücerret olması ilkesinden yararlanır.

Kanunda aksine özel bir düzenleme olmadıkça; taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü (TMK 6), diğer bir ifadeyle, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf ispat yükü altında (HMK 190) olup, bu temel kuralların da sonucu olarak herkes iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. İspat yükü kendisinde olmayan diğer taraf da ispat yükünü taşıyan tarafın iddiasının doğru olmadığı hakkında delil sunabilir. Karşı ispat faaliyeti için delil sunan taraf, ispat yükünü üzerine almış sayılmaz (HMK 191).

6102 sayılı TTK’nın 792. maddesinde belirtilen kötü niyetten maksat, senedin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıktığını bilmek veya bilebilecek durumda bulunmaktır. Ağır kusur ise, senedin iktisabında olağan özenin gösterilmemesini ifade eder. Yine, 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesindeki “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa...” ibaresi, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkmış olmasını, yani çalınmasını, tehdit ya da hile ile alınmasını, kaybedilmesini veya rıza ile fakat devri sakatlayan hukuki olgularla elden çıkmasını ifade etmektedir. Ancak çeki çalan veya hile ile hamilinden alan ya da bulan kişinin senedi ciro ile devretmesi hâlinde, bunu bilmeyen ve bilebilecek durumda da olmayan, başka bir deyişle kötü niyetli ve ağır kusurlu bulunmayan yeni hamil korunur. Bu tür davalarda, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkarak yeni hamil tarafından kötü niyet veya ağır kusur ile iktisap edildiği iddiasını ispat külfeti davacıya ait olup anılan olgular tanık dâhil her türlü delile kanıtlanabilir.

Eldeki davada, davacı öncelikle çekin yetkili hamili olduğunu, ardından davalı tarafın çeki kötüniyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap ettiğini ispat etmesi gerekir. Bununla birlikte davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, zira aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır niteliktedir.

Ayrıca TTK’nın 792. maddesi içeriği itibariyle önceki hamilin elinden herhangi bir şekilde çıkan çeki iktisap eden yeni hamilin, TMK’nın 3. maddesi anlamında iyi niyetli olduğunu kabul etmiştir. Burada ispat yükü üzerinde olan davacının, kötüniyete veya ağır kusura dair iddialarını her türlü delille ispat etmesi mümkündür. Bunun yanında kötüniyeti yahut ağır kusuru ispatlanması gereken kimse çeki hamil olarak elinde bulunduran ve davada taraf olan davalıdır.

Dosyaya davacı tarafça, davalıların, dava konusu çekleri kötüniyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap ettiklerine ilişkin dosyaya herhangi bir delil sunulmamıştır. Ceza soruşturması ise şüpheli ... hakkında yürütülmekte olup, bu soruşturma dosyasında davalı tarafın çekleri iktisabında ağır kusurlu davrandıklarını veya kötüniyetli olduklarını gösterir bir beyan veya tespit söz konusu değildir. Çeklere ilişkin zayi nedeniyle iptal davası açılmış olması da, tek başına, çeki elinde bulunduran davalıların çekleri kötüniyetle iktisap ettiklerini veya iktisapta ağır kusurlu olduklarını göstermez. Bu haliyle davalı yanın çeki kötüniyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap ettiği ispat edilememiştir. Bu nedenle ilk derece mahkemesince davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.

HMK'nın 355. maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; ilk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından davacı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun reddine karar vermek gerekmiştir.

KARAR : Yukarıda ayrıntısı ile açıklanan nedenlerle;

1-Davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,

2-Davacı tarafından başvuru sırasında istinaf karar harcı peşin olarak yatırıldığından başkaca harç alınmasına yer olmadığına,

3-Davacı tarafından istinaf aşamasında yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,

4-Kararın, HMK'nın 359/4 maddesi uyarınca Dairemiz Yazı İşleri Müdürlüğünce taraflara resen tebliğine,

Dair, dosya üzerinden yapılan inceleme sonunda, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2(iki) hafta içerisinde Yargıtay'a temyiz yasa yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.07/10/2026