İlk Derece Mahkemesi ·

İlk Derece Mahkemesi 2026/17 E. 2026/252 K.

Mahkeme
İlk Derece Mahkemesi
Esas No
2026/17
Karar No
2026/252
Karar Tarihi

T.C. ... 10. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ TÜRK MİLLETİ ADINA

T.C. ... 10. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ GEREKÇELİ KARAR

ESAS NO : 2026/17 Esas KARAR NO : 2026/252

HAKİM : ... ... KATİP : ... DAVACI : ... ... VEKİLİ : Av. ... DAVALI : ... ... VEKİLİ : Av. ... [16608-06470-19329] UETS DAVA : İtirazın İptali ( İşletmenin devri sözleşmesinden kaynaklanan) DAVA TARİHİ : 08/01/2026 KARAR TARİHİ : 02/04/2026 KARAR YAZIM TARİHİ : 02/04/2026

Mahkememize açılan İtirazın İptali( İşletmenin devri sözleşmesinden kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda; DAVA: Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle, müvekkili ...'nun, uzun yıllardır ....'in, müvekkiline ait işyerine birçok kez gelerek, “yılbaşında yeni bir işletme faaliyetine başlayacaklarını, bu nedenle müvekkilinin kullandığı işyerini devralmak istediklerini” beyan etttklerini, müvekkilinin, o tarihte hâlen elinde mevcut ticari malların bulunduğunu, bu malların satışını Nisan ayına kadar sürdürmek istediğini ifade ettiğini, ancak davalıların, “işletmeyi yılbaşına yetiştirmek zorunda olduklarını” belirterek müvekkili ivedilikle devre ikna ettiğini, davalıların bu ısrarı ve acele talepleri üzerine, müvekkilinin işyerinde bulunan ticari malları, demirbaşları ve ekipmanları da devre dâhil ettiğini, malların bedelinin, taraflar arasında kararlaştırılan toplam devir bedeline eklendiğini, böylece müvekkilinin, işyerinin faaliyetine ilişkin tüm unsurlarıyla birlikte devrini gerçekleştirdiğini, müvekkilinin devir sonrasında da iyi niyetle hareket ettiğini, malların taşınması, teşhiri ve dükkânın dizaynı aşamalarında davalı ... ve borçlu ....” isimli işyerine taşıdığını, devre konu malların “.... Tuhafiye” isimli dükkânda satışa sunulduğunun sabit olduğunu, müvekkili, borçluların ticari faaliyetine katkıda bulunmak amacıyla, birkaç gün süreyle satış işlemlerine fiilen katıldığını, kendi müşteri çevresini de söz konusu işyerine yönlendirdiğini, böylelikle müvekkilinin, alacağını güvence altına almak ve devrin sorunsuz gerçekleşmesini sağlama düşüncesiyle, malvarlığını ve emeğini davalıların işletmesine vakfettiğini, bu olaylar neticesinde müvekkilinin başta dükkandaki malları olmak üzere; tezgâhlar, raf sistemleri, beyaz eşyalar (bulaşık makinesi, buzdolabı), faks cihazı, alarm sistemi, telefon ve internet, stok ürünler ve vitrindeki mallar dâhil 981.557,25 TL bedel çıkardığını, taraflar, işletme devri karşılığında toplam 981.557,25.000 TL bedel üzerinde anlaştığını, bir kısım ödemelere istinaden indirimler yapıldıktan sonra kalan 700.000,00 TL’nin ise nakden ödenmesinin kararlaştırıldığını, buna istinaden müvekkilinin borçlularla 700.000,00 TL'lik ödeme taahhüdü içeren bir sözleşme imzalandığını, bu sözleşmeyi İlyas ve ... ile dükkan sahibi arasında 01.01.2025 başlangıç tarihli yeni bir kira sözleşmesi devre istinaden yapıldığını, müvekkilinin tüm işletmesini borçsuz hâliyle borçlulara fiilen ve resmen devrettiğini, devrin, fiilen tamamlandığını, borçluların işletmeyi kullanmaya başladığını; söz konusu dükkana ait yeni kira sözleşmesi de devralanlardan ... da bu kira sözleşmesine kefil olduğunu, ne var ki, borçluların devri fiilen gerçekleştirmelerine, dükkanı kullanmalarına ve devre konu mallardan gelir elde etmelerine rağmen 700.000,00 TL’lik bedeli ödemediğini, üstelik borçlulardan .... Tuhafiye isimli dükkanlarında fiilen satışa sunulduğunu ve gelirinin borçlularca elde edildiğini ortaya koyduğunu, vekil olarak ... 4. Genel İcra Dairesi İcra Dairesi’nin 2025/33161 E. sayılı dosyası üzerinden 700.000,00 TL bedel üzerinden ilamsız icra takibi başlatıldığını, borçlulardan ...'ın haksız olarak takibe itiraz ettiğini, tüm bu nedenlerle davalı ...'ın, ... 4. Genel İcra Dairesi 2025/33161E. sayılı dosyasına yaptığı haksız itirazın iptaline ve takibin kaldığı yerden devamını, alacağın likit ve belirli olması nedeniyle davalının %20'den az olmamak kaydıyla icra inkâr tazminatına mahkûm edilmesini, karşı yanın mal kaçırma ihtimaline binaen malvarlığı üzerine tedbir konulmasını, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davalılara yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. CEVAP : Davalı vekili, cevap dilekçesinde özetle, davacının böyle bir işletmenin sahibi olmadığını, ayrıca davacının tacir olup olmadığına ilişkin yazılan müzekkere cevaplarında davacının tacir olmadığı belirtildiğini, dolayısıyla davacının iddia ettiği devir işlemi ticari bir iş olmadığını, hal böyle iken eldeki davanın genel hükümlere göre Asliye Hukuk Mahkemelerinde çözümlenmesinin gerektiğini, müvekkilinin 25 yılı aşkın süredir TRT'de çalıştığını, müvekkilinin hayatının hiçbir döneminde, ev tekstili satışı, işletmesi ile bir ilgisinin olmadığını, dolayısıyla müvekkilinin bilmediği bir işe ortak olmasının mümkün olmadığını, memur olarak çalıştığı için böyle bir işletmenin işleticisi ya da ortağı olmasının da mümkün olmadığını, işletmenin devir işlemi konusunda sözleşmenin tarafları müvekkiline gelerek böyle bir sözleşme yaptıklarını, sözleşmeye müvekkilinin şahit olarak imza atmasını istediklerini, müvekkilinin de iyi niyetli olarak tarafların bu talebini kabul ettiğini ve sözleşmenin altına imzasını attığını, müvekkilinin alıcı sıfatı ile sözleşmeye imza atmadığını, bu yönde bir iddia varsa davacının bu iddiasını ispat etmesi gerektiğini, devredildiği iddia edilen işletmenin halihazırda kim tarafından işletildiğinin araştırılması davanın aydınlatılması açısından önem taşıdığını, davacının müvekkili ile dava dışı ....'ın ortağı olmadığı için onunla birlikte bir işletme devralmasının söz konusu olmayacağını, davacının işletmesinden elde ettiği bir kar payının da bulunmadığını, tüm bu nedenlerle haksız ve mesnetsiz olarak açılan davanın usulden reddini, aksi kanaatte olunması halinde esastan reddini, alacağın %20'sinden az olmamak üzere davacı aleyhine tazminatına hükmedilmesini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir. Vergi dairesinden ve Ticaret Sicil Müdürlüğünden davacının tacir olup olmadığı hususları araştırılmış, verilen cevaplarda tacir olmadığı anlaşılmıştır. MAHKEMEMİZİN GÖREVİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: Dava, işletmenin devri sözleşmesinden kaynaklı itirazın iptali davasıdır. Bir davanın ticaret mahkemesinde görülmesi için her iki tarafın da ticari işletmesi ile ilgili olması veya tarafların tacir olup olmadıklarına bakılmaksızın Ticaret Kanununda düzenlenen hususlardan doğması veya özel kanunularda davaya ticaret mahkemesinde bakılacağının belirtilmesi gerekir. Tarafların tacir olup olmadıkları araştırılmış gelen yazı cevaplarından tacir olmadıkları anlaşılmıştır. Dava; işletmenin devrinden kaynaklanan alacağın tahsili istemiyle başlatılan icra takibine vaki itirazın iptali istemine ilişkindir. TTK’nın 5/1 maddesi: "ticari davalar ile ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işleri dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesinde görülür."; TTK'nın 5/3. maddesi: "Asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi ve diğer hukuk mahkemeleri arasındaki ilişki görev ilişkisi olup, bu durumda göreve ilişkin usul hükümleri uygulanır." hükmünü haizdir. Uyuşmazlığın çözümü için öncelikle "ticari işletme", "ticari iş", "tacir" ve "ticari dava" kavramları üzerinde kısaca durulmasında yarar vardır: Belirtmek gerekir ki 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun hazırlanmasında esas itibariyle "ticari işletme" temelinden hareket edilmiş ve ticaret hukukunun önemli kurumları ticari işletme kavramı ile bağlantı kurularak tanımlanmıştır. Bu hususa TTK'nın 11. maddesinin gerekçesinde de değinilmiş ve "...ticari işletme kanunun temelidir; yani merkez kavramıdır; bu niteliği ile belirleyici, hatta tanımlayıcıdır..." denilmiştir. Ticari işletme, TTK'nın 11/1. maddesindeki tanıma göre; esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletmedir. Esnaf işletmesi ile ticari işletme arasındaki sınırın ise Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılacak kararname ile belirleneceği hükme bağlanmıştır. Görüleceği üzere ticari işletmenin unsurları; esnaf işletmesi için öngörülen sınırın üzerinde bir gelir sağlamayı hedef tutan faaliyet, devamlılık ve bağımsızlık olarak düzenlenmiştir. Buradaki faaliyet iktisadi faaliyet olup, amacı gelir elde etmektir. Kanunda ticari işletme için herhangi bir miktarda gelir değil, esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşar düzeyde gelir sağlama amacı aranmıştır. TTK' nun 3. maddesinde "ticari iş" kavramı açıklanmış ve "Bu Kanunda düzenlenen hususlarla bir ticari işletmeyi ilgilendiren bütün işlem ve fiiller ticari işlerdendir." denilmiştir. Bir işin ticari veya adi olması, farklı kuralların uygulanmasını gerektirir. Bir işin ticari olup olmadığını kanunda öngörülen kurallar uyarınca saptamak gerekir. Eğer iş ticari ise özel ticari kuralların uygulanması zorunlu olur. Ticari işletmeyi ilgilendiren bütün işler, yani, haklı veya haksız fiil yahut işletmeyi ilgilendiren her iş ayrık durumlar dışında, ticari iş sayılmıştır. Bu işler, eğer bir ticari işletmeyi ilgilendirmiyorsa ticari iş sayılmazlar (Eriş, G.: Ticari İşletme ve Şirketler, Ekim 2014, C. I, s.292). Ticaret hayatının temel süjesi olan "tacir" de yine işletme kavramı bağlamında tanımlanmış ve "bir ticari işletmeyi kısmen de olsa kendi adına işleten kişi"ye tacir deneceği TTK'nın 12/1. maddesinde belirtilmiştir. Maddenin devam eden bentlerinde; bir ticari işletmeyi kurup açtığını, sirküler, gazete, radyo, televizyon ve diğer ilan araçlarıyla halka bildirmiş veya işletmesini ticaret siciline tescil ettirerek durumu ilan etmiş olan kimsenin, fiilen işletmeye başlamamış olsa bile tacir sayılacağı ve bir ticari işletme açmış gibi, ister kendi adına, ister adi bir şirket veya her ne suretle olursa olsun hukuken var sayılmayan diğer bir şirket adına ortak sıfatıyla işlemlerde bulunan kimse, iyi niyetli üçüncü kişilere karşı tacir gibi sorumlu olacağı hüküm altına alınmıştır. Türk Ticaret Kanunu tacir kavramını gerçek kişiler ve tüzel kişilerde ayrı ayrı ele almış, gerçek kişilerde tacir sıfatının kazanılması bir ticari işletmenin mevcut olması, bir ticari işletmenin işletilmesi ve ticari işletmenin kısmen de olsa o kişi adına işletilmesi unsurlarına bağlanmıştır. Tüzel kişi tacir kavramının kapsamı ise TTK'nın 16/1. maddesinde düzenlenmiştir. TTK'nın "tüzel kişiler" başlıklı 16. maddesi, ticaret şirketleriyle, amacına varmak için ticari bir işletme işleten vakıflar, dernekler ve kendi kuruluş kanunları gereğince özel hukuk hükümlerine göre yönetilmek veya ticari şekilde işletilmek üzere Devlet, il özel idaresi, belediye ve köy ile diğer kamu tüzel kişileri tarafından kurulan kurum ve kuruluşlar da tacir sayılacaklarını belirlemiştir. Tacir sıfatının ticari işletmeye bağlı olduğu düşünüldüğünde, adlarına ticari işletme işletilen kişilerin kural olarak tacir sayılacağı açıktır. Bu açıklamalardan sonra "ticari dava" konusuna gelindiğinde ise TTK'nın 4. maddesinde ticari davalar sayılmış olup; 6102 sayılı TTK'nın 4/1. maddesi; "c) 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun malvarlığının veya işletmenin devralınması ile işletmelerin birleşmesi ve şekil değiştirmesi hakkındaki 202 ve 203, rekabet yasağına ilişkin 444 ve 447, yayın sözleşmesine dair 487 ilâ 501, kredi mektubu ve kredi emrini düzenleyen 515 ilâ 519, komisyon sözleşmesine ilişkin 532 ilâ 545, ticari temsilciler, ticari vekiller ve diğer tacir yardımcıları için öngörülmüş bulunan 547 ilâ 554, havale hakkındaki 555 ilâ 560, saklama sözleşmelerini düzenleyen 561 ilâ 580 inci maddelerinde, d) Fikrî mülkiyet hukukuna dair mevzuatta, e) Borsa, sergi, panayır ve pazarlar ile antrepo ve ticarete özgü diğer yerlere ilişkin özel hükümlerde, f) Bankalara, diğer kredi kuruluşlarına, finansal kurumlara ve ödünç para verme işlerine ilişkin düzenlemelerde, öngörülen hususlardan doğan hukuk davaları ve çekişmesiz yargı işleri ticari dava ve ticari nitelikte çekişmesiz yargı işi sayılır. Ancak, herhangi bir ticari işletmeyi ilgilendirmeyen havale, vedia ve fikir ve sanat eserlerine ilişkin haklardan doğan davalar bundan istisnadır. " hükmünü içermektedir. Bu düzenlemeye göre bir davanın ticari dava sayılabilmesi için tarafların her ikisinin tacir olması ve uyuşmazlığın her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğması veya ticari nitelikte çekişmesiz yargı işi olması veyahut da açılan davanın maddede altı bent hâlinde sayılan davalardan olması gerekir. Taraflardan biri tacir değilse veya tacir olmasına rağmen uyuşmazlığın ticari işletmeyle ilgisi yoksa ticari davanın varlığından söz edilemez. Yukarıda açıklandığı gibi ticari davalar, mutlak ticari davalar ve nispi ticari davalar olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır. Mutlak ticari davalar, tarafların tacir olup olmadığına ve işin bir ticari işletmeyi ilgilendirip ilgilendirmediğine bakılmaksızın sırf dava konusunun TTK'da düzenlenmesi nedeniyle ticari sayılan davalardır. Mutlak ticari davalar TTK'nın 4/1. maddesinde bentler hâlinde sayılmıştır. Nispi ticari davalar ise, her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olması hâlinde ticari nitelikte sayılan davalardır. TTK'nın 4/1. maddesine göre her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan ve iki tarafı da tacir olan hukuk davaları ticari dava sayılır. Bu hükme göre bir davanın ticari dava sayılabilmesi için, hem iki tarafın ticari işletmesini ilgilendirmesi hem de iki tarafın tacir olması gereklidir. Bu şartlar birlikte bulunmadıkça, uyuşmazlık konusunun ticari iş niteliğinde olması veya ticari iş karinesi sebebiyle diğer taraf için de ticari iş sayılması davanın ticari dava olması için yeterli değildir. Ticari iş karinesinin düzenlendiği TTK’nın 19/2. maddesi uyarınca, taraflardan biri için ticari iş sayılan bir işin diğeri için de ticari iş sayılması, davanın niteliğini ticari hale getirmez. TTK, kanun gereği ticari dava sayılan davalar haricinde, ticari davayı ticari iş esasına göre değil, ticari işletme esasına göre belirlemiştir. Hâl böyle olunca, işin ticari nitelikte olması davayı ticari dava hâline getirmez. Yukarıda açıklandığı üzere bir davanın ticari dava sayılması için kural olarak ya mutlak ticari davalar arasında yer alması ya da her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili bulunması gerekirken, burada sayılan davaların ticari nitelikte sayılması için yalnızca bir yanın ticari işletmesiyle ilgili olması yeterli görülmüştür. Bu noktada "işletme devri" ile ilgili uyuşmazlıkların hangi mahkemede görüleceğinin değerlendirilmesi gerekmektedir. 6102 sayılı TTK 11. maddesinde işletmeyi esnaf işletmesi ve ticari işletme olarak sınıflandırmış, bu sınıflandırmanın ölçütünü de yine anılan maddede yer vermiştir. Ticari işletmenin devrine ilişkin olarak da TTK'nın 11. maddesinin 3. fıkrasında düzenlemeye yer verilmiştir. Bunun yanında 6102 sayılı TTK'nın 4. maddesinde mutlak ticari davalar düzenlenmiş, TTK'nın 4/(1)-c. maddesi düzenlemesi gereğince 11/01/2011 tarihli 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun malvarlığının veya işletmenin devralınması ile işletmelerin birleşmesi ve şekil değiştirmesi hakkındaki 202 ve 203. maddelerinde öngörülen hususlardan doğan hukuk davalarının ticari dava olduğu hüküm altına alınmıştır. Özellikle burada vurgulanması gereken, TBK'nın 202 . maddesinde bir işletmenin devrinden söz edilmiş ise de bu maddede devralan ve devredenin 3. Kişilere karşı borçlarından sorumluluğu düzenlenmiştir. Somut uyuşmazlık ise işletme devrinin tarafları arasındaki alacak istemi ile ilgilidir. Taraflar tacir değil devrin konusu ise esnaf işletmesidir. Bu haliyle bu davanın mutlak ticari dava olarak kabulü mümkün görülmemiştir. ... BAM 22 HD 'nin 2022/1257 E ve 2024/1179 K sayılı kararı ve benzeri kararları mahkememizce incelenmiş ise de bu karardaki görüşün aksine yukarıda izah edildiği üzere kanundaki atfın sözleşmenin tarafı olmayan üçüncü kişilere ilişkin düzenlemeye olduğundan mahkememiz dosyasında uygulanması mümkün olmadığından davanın mutlak ticari dava olduğu görüşüne iştirak edilmemiştir. Neticede yukarıda açıklanan nedenlerle davaya genel mahkemelerde bakılması gerektiği ve Asliye Hukuk mahkemesinin görevli olduğu anlaşıldığından mahkememizin görevsizliğine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur. (Aynı yönde Kayseri BAM 1. HD 2025/2112 E ve 2025/1353 K sayılı kararı) HÜKÜM : Yukarıda açıklanan nedenlere, kararın dayandığı yasal ve hukuksal gerekçeye, dosyadaki kanıtlara göre; 1-Taraflar arasındaki uyuşmazlık hakkında yargılama yapmaya Asliye Hukuk Mahkemesi görevli bulunduğundan HMK'nın 114/c maddesi gereğince mahkememizin GÖREVSİZLİĞİNE , 2-HMK 114/c maddesi gereğince görev dava şartı olduğundan, anılan yasanın 115/2 maddesi gereğince davanın dava şartı yokluğundan usulden reddine, 3-Kararın taraflarca kanun yoluna başvurulmayarak kesinleşmesi halinde, kararın kesinleştiği tarihten, kanun yoluna başvurulması halinde ise bu başvurunun reddi kararının tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde mahkememize müracaatı halinde dava dosyasının görevli ... NÖBETÇİ ASLİYE MAHKEMESİNE gönderilmesine, 4-Yargılama giderlerinin HMK'nın 331/2 maddesi gereğince görevli mahkemece dikkate alınmasına, Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde ... Bölge Adliye Mahkemesinde İstinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 02/04/2026

Katip ... e-imzalıdır

Hakim ... e-imzalıdır

*

Atıf: İlk Derece Mahkemesi, E. 2026/17, K. 2026/252, T. 02.04.2026, www.arakarar.com/karar/ilk-derece-karar-2026-17-e-2026-252-k-491221a7ddea