İlk Derece Mahkemesi 2025/27 E. 2026/135 K.

T.C. ANKARA 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2025/27 Esas - 2026/135 TÜRK MİLLETİ Adına Yargılama Yapmaya ve Hüküm Vermeye Yetkili T.C. ANKARA GEREKÇELİ KARAR 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2025/27 KARAR NO : 2026/135

....

DAVA : Menfi Tespit/Satım Sözleşmesinden Kaynaklı DAVA TARİHİ : 13/01/2025 KARAR TARİHİ : 26/02/2026 KARAR Y.TARİHİ : 17/03/2026

Mahkememizde görülmekte olan "Menfi Tespit" davasının yapılan açık yargılaması sonucunda, aşağıdaki karar tesis edilmiştir. I-İDDİALAR 1. Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili davacı şirket ile davalı arasında, .... bağlı sağlık tesisleri ile üniversite hastanelerinin ihtiyacına binaen, son teklif verme tarihi 17.05.2024 olarak ihalesine çıkılan "muhtelif cins muayene eldiveni" ile ilgili olarak; 07.08.2024 tarih ve.... sayılı sözleşme akdedildiğini, bu sözleşme ile ... Bakanlığına bağlı sağlık tesisleri ile üniversite hastanelerinin.... için mal tedarikinin, müvekkili şirkete ihale ve sipariş edildiğini, müvekkili şirketin, satışa hazır hale getirileceği şekilde, stoklarında hazır tutmak gayesiyle, sözleşme ve ihaleden çok daha önce, 2023 yılı Kasım ayında, Tayland'dan, tıbbi eldiven siparişini verdiğini ve ürün bedelini ödediğini, malların, 2024 yılı öncesi ve bu yılın hemen başında, çıkış limanından gemilere yüklendiğini ve ihaleden önce ....ye vardığını, söz konusu ürünler ihalede öngörülen, her türlü teknik şarta uygun olmakla beraber, ürünlerin .... gelişinde, gümrükteki aksaklıklar ve personel eksikliği, bu haliyle denetimin gecikmesi ve süresinde yapılamaması ve .... Bakanlığı denetmenlerince gerçekleştirilen ve sonradan yürürlüğe giren ''tareks'' uygulamasının, malların geç teslimine yol açmasının, müvekkilinin bir kusuru bulunmaksızın...'ya karşı ediminin bir kısmını, geç ifa etmesi ihtimalini doğurduğunu, bu durum üzerine,.... Müdürlüğü'nden süre uzatım ve durumun ...'ya izahı gayesiyle, karar ve açıklama talebinde bulunulduğunu ve .... Yönetmeliği'nin 31. Maddesinin 3. fıkrasının ''ğ'' bendi ile düzenlenen ''Yükümlünün iradesi dışında meydana gelen ve müdahalesiyle önlenemeyecek diğer durumlar'' hükmü ve ..... Yönetmeliği'nin 76. Maddesinin ''sürenin durduğu haller ve süre uzatımı'' başlıklı 1. Fıkrası gereğince; satışa konu eldivenlerin gümrükleme işlemleri ve...'ya teslimi için ek süre alındığını, bu karar ve yazı cevapları üzerine müvekkili firmanın, kendisine verilen süre içerisinde, 28.08.2024 tarihli dilekçesi ile .... veya idareden kaynaklanan nedenlerle işin ifasında gecikme yaşanması halinde, gecikme süresi kadar yükleniciye süre uzatımı verilir'' şeklindeki düzenleme gereğince; mevcut haliyle, ihaleye ait yükümlülüklerinin % 57'sinin tamamlanmış olduğunu, ihaleye konu ürünlerin bir kısmı için gümrükleme işlemlerinin devam ettiğini, ancak gümrük denetleme ve elleçleme işleminin uzun sürdüğünü, olası bir gecikme durumunda, müvekkili şirket yönünden bir kusur bulunmamakla birlikte, müeyyide ile karşılaşmamak için, yasal nitelikte, engelin kalktığı ve .... Müdürlüğünce bu neviden verilen ek sürenin sonundan başlamak kaydıyla, 30 günlük ek süre talebinde bulunulduğunu, müvekkilinin normal şartlarda sözleşme tarihi olan 07.08.2024 tarihinden itibaren malların teslimi için 30 günlük süresi bulunmakta olup, bu sürenin 06.09.2024 tarihinde dolduğunu, ancak ...cevabi yazı ve kararlarından da anlaşılacağı üzere;...'ya teslim edilmesi gereken eksik mal ve konteynırların halen .... Müdürlüğü'nde süren işlem ve denetimler sebebiyle, teslim edilememiş olup ...tarafından verilen ek süreler sonuna dek, müvekkilinin...'ya karşı sorumluluğunun başlamayacağını, ...tarafından verilen sürelerin sonundan itibaren 30 günlük sözleşme gereği uyulması gereken sürenin başlayacağını, buna rağmen müvekkilinin, davalı idareye karşı ilk süre talebini, 28.08.2024 tarihinde gerçekleştirdiğini, bu tarihe kadarda teslimini taahhüt ettiği malların % 57'sini teslim ettiğini, müvekkili şirketin.... Müşavirliği'ni yürüten ... Müşavirliği A.Ş., 06.09.2024 tarihli, müvekkil şirkete hitaben yazısında, ''58 adet konteynır, Ek'te .... gönderilen yazıda da belirtildiği üzere, konyetnırlara ait ''Tareks'' ürün denetimi işlemlerine tabidir. Bu denetimin, gümrük ve gümrükteki personel eksiliğinden ötürü minimum 30 gün sürmesi beklenmektedir.'' şeklindeki cevabi bildirimi ve ekindeki Derince ...yazısı üzerine, müvekkili şirketin aynı gün, yani 06.09.2024 tarihli dilekçesi ile, ....usu cevabi resmi yazılarıda ekine koyarak 30 günlük ek süre talebini yenilediğini, bu son süre talep dilekçesinden sonra da müvekkilinin ....Bakanlığı, ...ve davalı... ile görüşme ve bilgi akışının devam ettiğini, ..., müvekkili şirketin 03.10.2024 tarihli yazısına istinaden vermiş olduğu cevabi yazıda, ürün ve mallara ilişkin olarak, ''test işleminin sonuçları beklenmekte olup, denetim süreci devam etmektedir.'' şeklinde cevap verilildiğini, ....'dan, 45 gün ek süre talebinde bulunulduğunu,ardından testlerin olumlu sonuçlanması, raporların idareye ulaşması ve .... tarafından şeklen istenen, testlere uygunluğu gösterir nitelikte, sadece standartlara uygunluk ve bu durumu belirtir etiketlemenin yapılmasıyla (etiketleme işlemi, müvekkil firmanın bayisi olduğu ve yurt içi üretim yapan..... Tarafından gerçekleştirilmiş olup) hemen akabinde eksik ürünler,....'ya ve ilgili sağlık birimlerine ulaştırıldığını ve teslim edildiğini, müvekkili firmanın, her ne kadar 07.10.2024 tarihli dilekçe ile davalı idareden 45 gün ek süre talebinde bulunmuş ise de, 17.10.2024 tarihli dilekçesi ile kendisinden sözleşme gereği teslimi istenen eksik malları, 23.10.2024 tarihi mesai bitimine kadar tamamlayıp teslim edeceğini, davalı idare ile yapmış olduğu görüşme ve müzakereler neticesinde, taahhüt ettiğini ve sonuç olarak, sözleşme gereği, bu şekilde etiketlenen eksik ürünleri teslim ederek, sözleşmeden kaynaklı tüm sorumluluklarını yerine getirdiğini, 17.10.2024 tarihli müvekkiline ait taahhüt üzerine, ...nun, dağıtıma soktuğu 18.10.2024 tarihli yazısıyla, ilgili birim ve kurumlara, müvekkiline, .... gönderilen bildirimle, eksik mallar yönünden 10 gün ek süre verildiğini beyan ettiğini, müvekkili firma yetkililerinde, bu son verilen 10 günlük süreyide dikkate alarak, talep ve beyanlarının kabul edildiği ve bu şekilde beklendiği düşüncesiyle, eksik mal tedariğini gereği gibi ve ilk fırsatta, kendisine noterden gönderilen bildirimin tebliğini dahi beklemeksizin, her halükarda verilen 10 günlük süre içerisinde 23.10.2024 tarihine kadar, son süratle karşıladığını, ancak müvekkili şirketin, Kasım 2024 hak edişinin ödenmemesi ve 25.11.2024 tarihli e posta ile (Ek-10 gecikme cezasına dair e posta) aleyhine 12.968.690,13 TL gecikme cezası tahakkuk ettirildiğini, bunun 157.398,00 TL'sinin, Kasım 2024 alacak hakedişlerinden mahsup edildiğini, kalan sözde 12.811.292,13 TL cezanın ise ivedi olarak ödenmesi hususunu içerir kurum yazısını, mail yoluyla tefhim ettiğini, aleyhine gecikme cezası uygulandığını bu şekilde dolaylı yoldan öğrendiğini, bunun haricinde ve öncesinde, müvekkili şirkete, cezai müeyyide içeren herhangi bir tebligat tebliğ edilmediğini, yani...'nun, müvekkili firmanın haklı ve hukuki bildirim ve talepleri karşısında, önce sessiz kaldığını, herhangi bir red, ayıp veya temerrüd ihbarında bulunmadığını, tüm ürünler teslim olunduğunda ve müvekkilinin hak edişi doğmuş iken sanki bu zamana kadar sessiz kalmamış ve 10 günlük süreyi kendisi vermemiş gibi, dava konusu edilen sözde cezayı tahakkuk ettirdiğini, hatta müvekkiline, kendisini savunma imkanı dahi vermeksizin, hakedişini istirdat yoluna gittiğini,.... Genel Müdürlüğü'nün, cezai yaptırım kararının hukuka aykırı olduğunun açık olduğunu, müvekkili şirketin, .... tıbbi eldiven üretimini gerçekleştiren tek şirket niteliğindeki, .... en büyük şirketi konumunda olduğunu, şu anda...'nun tıbbi eldiven ihtiyacının, yaklaşık olarak % 90'ını karşıladığını, .... Havalimanının hemen yanında, 30 dönüm arazi üzerinde kurulu, her biri 150 metre uzunluğunda 6 adet en yüksek tekonoloji ve makinelerle donatılmış hatlarda üretim yaptıran müvekkili firmanın, şimdiye kadar tüm ticari faaliyetlerinde gerekli dikkat ve özeni gösterdiğini ve Türkiye ve dünyada, hem alıcılar hem de finans ortakları nezdinde, ticari saygınlık kazandığını,müvekkilinin bu sözleşme gereği yükümlendiği edimlerin büyük kısmını, başlangıçta yerine getirdiğini, gümrükleme ve denetleme ayağında ortaya çıkan sebeplerle, sözleşme gereğinin bir kısmının, müvekkilinin kusuru olmaksızın, kısa bir süre için, geç ifa edildiğini, müvekkilinin sözleşmeden kaynaklı herhangi bir hukuki ve cezai sorumluluğunun bulunmadığını, belgelerlede ispat ettiklerini, 07.08.2024 tarihli sözleşmenin eki olan Ticari Şartname'nin 15 maddesi ile düzenlenen, Mücbir Sebepler ve Ek Süre Verilmesi başlıklı maddenin, 5. bendinde, ''....'dan veya İdareden kaynaklanan nedenlerle, işin ifasında gecikme yaşanması halinde, gecikme süresi kadar yükleniciye süre uzatımı verilir.''düzenlemesinin bulunduğunu, idarenin gümrük denetimlerinin uzaması ve sürüncemede kalması, limanda meydana gelen aksaklıklar ve gümrük idaresi ile Bakanlığın denetim işini geciktirmesi ve gerçekleştirilen testlerin sonuçlarının geç intikalinin, müvekkilinin sorumluluğu dışında ve mücbir sebep kapsamında olduğunu, müvekkilinin, sözleşme gereğinin tümünü, en nihayetinde yerine getirdiğini verilen ek süre içinde, ....'ya ve ilgili birimlere, usulüne uygun olarak, malları teslim ettiğini, müvekkili firmanın, ...'ya teslim edeceği malların, gümrükte kaldığı sürece yapılan denetim ve testlerinde ihaleye ve teslime uygun oldukları bir kez daha tescil edilen ve tüm bu denetimlerden geçen malların, olağan üstü bir hızla, yurdun dört bir yanına, ihtiyaç bulunan noktalara, müvekkili firma çalışanları tarafından ulaştırıldığını, tüm bu olgu ve olaylara ragmen, müvekkili firma yetkili ve çalışanlarına, takdir ve teşekkür edileceği yerde, cezalandırılma yoluna gidildiğini, müvekkilinin... nezdinde süren hakediş ve alacakları mevcut olup,....'nun istirdata devam etmesi durumunda müvekkili şirketin ticari faaliyetlerinde ve bankalara karşı sorumluluklarında aksama ve ticari itibarında zedelenme meydana gelebileceğinden dava sonuna dek, İİK ve BK gereğince; .....İş sayılı dosyası üzerinden ihtiyati tedbir talebinde bulunduklarını, mahkemenin tedbir talebi teminat karşılığı kabul ettiğini beyan ederek; .... sayılı ve 12.968.690,13 TL bedelli gecikme cezası işleminin butlanına ve 12.968.690,13 TL yönünden, müvekkil şirketin borçlu bulunmadığının tespitine, davalı... Genel Müdürlüğü tarafından, müvekkil hak edişleri üzerinden istirat edilen 157.398,00 TL' tutarın, müvekkil şirkete, dava tarihinden itibaren işleyecek ticari kredilerde uygulanan en yüksek reeskont faiz tutarı üzerinden iade ve ödenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. II-SAVUNMALAR 2. Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacının, ürün teslimatında gecikmeye düştüğünü, idare tarafından uygulanan gecikme cezasının, davacı firma ile imzalanan sözleşme ve eki belgelerde yer alan hükümlere göre uygulandığını, davacı firma ile teslim edilen ürünlere yada teslimatların gerçekleştiği tarihe ilişkin bir ihtilaf bulunmadığını, ihtilafın firmanın urunleri geç teslim etmesi sonucu, müvekkili tarafından verilmiş herhangi bir "cezasız ek süre" olup olmadığı ile geciktiği süreye ilişkin mücbir sebep hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı ve müvekkili tarafından gecikme cezası kesilip kesilemeyeceğine ilişkin olduğunu, 07.08.2024 tarihli sözleşme kapsamında; 09.09.2024 tarihine kadar tamamlanması gereken teslimatların 07.11.2024 tarihinde tamamlanması sonucu Ticari Şartnamenin "Gecikme Başlıklı" 16. Maddesinde yer alan hükümler doğrultusunda 12.968.690,13 TL tutarında gecikme cezası tahakkuk edildiğini, görüldüğü üzere gecikme cezasının; sözleşme ve eki şartname hükümlerine göre ifanın geç teslim edilmesi sonucu müvekkili idarenin uygulayabileceği bir hak olduğunu, bu hakkından açıkca feragat etmediği sürece, hakkı saklı olup, bu hakkını kullanması, olağan ve ticari hayatta beklenen bir durum olduğunu, müvekkili idare tarafından gecikmeye esas olarak, mücbir sebebe dayalı verilmiş herhangi bir "cezasız ek süre" bulunmadığını, sözleşme eki ticari şartnamede hangi hallerde cezasız ek süre verileceğinin açıkca yazılı olduğunu, karşı yan firma tarafından, teslimatların gecikmesi nedeniyle defalarca ek süre talebinde bulunulduğunu, ancak gümrükte yaşanan sıkıntılar, ek süre verilmesi ve mücbir sebep halleri arasında sayılan durumlara girmediğinden firmaya herhangi bir ek süre verilmediğini, taraflar arasında imzalanan sözleşme ve eki tip ticari şartnamede hangi hallerde ek süre talep edilebileceği ve hangi halllerin mücbir sebep sayılacağının açıkca sayıldığını, Ticari Şartnamenin 15.Maddesine göre ; (1) İşin gecikmesinde etkili olabilecek ve taahhüdün ifası için yükleniciye ek süre verilebilmesi bakımından mücbir sebep sayılabilecek hallerin, doğal afetler, kanuni grev, genel salgın hastalık, kısmi veya genel seferberlik ilanı, gerektiğinde... tarafından belirlenecek benzeri diğer haller olduğunu, buna göre, madde hükmünde yer alan hallerde cezasız ek süre verilebilir ve bu husus yükleniciye açıkca bildirildiğini, aksi durumda diğer sebeplerden kaynaklı gecikmelerde gecikilen gün kadar gecikme cezası kesildiğini ve bu konuda da yükleniciye bir bildirim yapma zorunluluğu bulunmadığını, mücbir sebebin, sorumlu veya borçlunun faaliyet ve işletmesi dışında meydana gelen karşı konulması ve öngörülmesi mümkün olmayan, olağanüstü bir olay olduğunu, elden gelen bütün çarelere başvurulsa bile borçlu tarafından önüne geçilemeyen bir hadiseyi ifade ettiğini, ancak Gümrükte yaşanan aksaklıkların mücbir sebep kapsamında değerlendirilmesinin mevzuatla bağdaşmadığını, davacı firmanın, basiretli bir tacir olarak, sözleşme konusu ürünlerin, Gümrükte uygulanan "Tareks" denetimine tabi olduğunu bilmesi ve yaşanacak aksaklıkları öngörerek, buna ilişkin önlemleri alması gerektiğini, davacının, sonradan yürürlüğe giren "tareks" uygulamasının, malların teslimatında gecikmeye yol açtığını öne sürdüğünü, ancak davacının bu iddiasının, ürünlerin 01.01.2024 tarihinden itibaren (sözleşme tarihinden önce) denetimine tabi tutulması nedeniyle kabul edilemeyeceğini, davacının basiretli bir tacir olarak, ürünlerin "tareks" denetimine tabi olduğunu bilmemesinin, gecikmesinde haklı olduğuna bir gerekçe olamayacağını, müvekkili idare tarafından teslimi yapılacak ürünlere ilişkin olarak, ....sayılı yazı ile sipariş konusu ürünlerin, .... denetimine tabi olup olmadığı ile Tareks Denetimine tabi ise hangi tarih itibariyle denetime tabi olduğunun .... Tarife Cetvelinde 4015.12 tarife pozisyonu altında ''Tıpta, cerrahide, dişçilik veya veterinerlikte kullanılan eldivenler'' tanımı altında 4015.12.00.00.11 (Nitril olanlar) ve 4015.12.00.00.19 (Diğerleri) GTİP'lerinde sınıflandırılan eşya, 31.12.2023 tarih ve 32416 s.4.mük RG'de yayımlanan Tıbbi Cihazların İthalat Denetimi Tebliği (Ürün Güvenliği ve Denetimi Tebliği: 2024/16) kapsamında, ürünlerin, 01.01.2024 tarihinden başlamak üzere denetimine tabi olduğu hususunun bildirildiğini, davacının, müvekkili tarafından verildiğini iddia ettiği "10 günlük" sürenin ise "cezasız ek süre" olmayıp fesih bildirimi olduğunu, Ticari Şartnamenin İhale ve Sözleşme Hükümlerinin Yerine Getirilmemesi veya Sözleşmenin Feshini Gerektiren Haller başlıklı 26.Maddesi "b" bendine göre, sözleşmenin akdinden sonra yüklenici, sözleşme hükümlerine kısmen veya tamamen riayet etmez veya taahhüdünü yerine getirmez ise, ... protesto keşidesini müteakip, bir hüküm almaksızın sözleşmeyi feshetmeye yetkili olduğunu, Borçlar hukuku genel hükümlere göre ise; karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde, taraflardan biri temerrüde düştüğü takdirde diğeri, borcun ifa edilmesi için uygun bir süre verebilir veya uygun bir süre verilmesini hakimden isteyebildiğini, bu hükümler dahilinde; davacı firmanın teslimatlarda gecikmeye düşmesi üzerine, 18.10.2024 tarihli ve... sayılı ihtarname ile; 07.08.2024 tarihli ve 2024- 8401773 sayılı sözleşme ile sipariş edilen ve teslimatı tamamlanmayan toplam tutarı KDV Hariç 132.817.640 TL olan 349 farklı sağlık tesisine ait siparişlerde yer alan ürünlere ilişkin olarak, yazının tebliğini müteakip 10 (on) gün içerisinde sözleşmede belirtilen teslim yerlerine teslimatın yapılması gerektiği, aksi takdirde ikinci bir ihtarda bulunmaksızın, 07.08.2024 tarih ve .... sayılı sözleşme için ... Bankası A.Ş. ....Şubesince düzenlenen 07.08.2024 tarih ve.... numaralı 18.216.956,64 TL tutarındaki kesin teminat mektubunun irat kaydedilerek sözleşme eki ticari şartnamenin fesih ile ilgili hükümlerinin uygulanacağının ihtaren bildirildiğini, bu bildirimde geçen sürenin fesih bildirimi için verilen makul bir süre olup, cezasız ek süre olarak değerlendirilebilecek bir süre olmadığını, .... Müdürlüğünce, Gümrük mevzuatına ilişkin olarak verilmiş olan sürelerin, Gümrük idaresinin kendi tasarrufunda olan, kendi iç işleyişi ve düzenine ait süreler olduğunu, müvekkili idarece mücbir sebepten sayılıp ek süre verilebilecek haller arasında yer almadığını, teslimatlardaki gecikmenin, müvekkili idare ya da ihtiyaç sahibi kuruluş olan iaderelerden kaynaklı olarak yaşansaydı, mücbir sebep halinin değerlendirileceğini ve cezasız ek süre verileceğini, ancak Gümrükte yaşanan personel eksikliği vb aksaklıklardan doğan gecikmeye müvekkilinin katlanmasını beklemenin hakkaniyetle bağdaşmadığı gibi olası bir zararın da sorumlusu ve muhatabının müvekkili ofis olmayacağını, davacının, dava dilekçesinde, Ticari şartnamenin Mücbir sebep ve ek süre verilmesi Başlıklı 15.Maddesinin 5.fıkrasında yer alan ...’dan veya idareden kaynaklanan nedenlerle işin ifasında gecikme yaşanması halinde gecikme süresi kadar yükleniciye süre uzatımı verilir." hükmüne işaret ederek, idare kavramından "gümrük" idaresinin anlaşılması gerektiği şeklinde zorlama bir çıkarımda bulunduğunu, ancak burada "idare" kavramından kastın ihtiyaç sahibi kurulus olan idare olduğunu, müvekkili idarenin kuruluş amacının, kamu idarelerine malzeme temini olduğu hususu ve bahsi geçen fıkranın devamındaki "...’nun veya idarenin sözleşmenin ifasına ilişkin yükümlülüklerini yüklenicinin kusuru olmaksızın, öngörülen süreler içinde yerine getirmemesi ve bu sebeple sorumluluğu yükleniciye ait olmayan gecikmelerin meydana gelmesi, bu durumun taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması ve yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemiş olması hallerinde yükleniciye süre uzatımı verilebilir." hükmü incelendiğinde, "idare" ibaresinin, ihtiyaç sahibi kuruluş olan idareler şeklinde anlaşılması gerektiğini, beyan ederek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. III-TARAFLARIN ANLAŞTIKLARI ve ANLAŞAMADIKLARI HUSUSLAR A. Taraflar Arasında Uyuşmazlık Bulunmayan Hususlar 3. Taraflar arasında "muhtelif cins muayene eldiveni" satımını konu alan 07.08.2024 tarih ve.... sayılı sözleşme akdedildiği, teslim edilen ürünlere ya da teslimatların gerçekleştiği tarihe, sözleşmede kararlaştırılan sürede malların teslim edilemediğine ilişkin vakıalarda taraflar arasında uyuşmazlık bulunmamaktadır. B. Taraflar Arasındaki Uyuşmazlık Konuları 4. Uyuşmazlık, davacı satıcının edimini geç ifasında kusurunun bulunup bulunmadığı, sözleşme hükmü gereğince (m. 15/5) gecikme... ya da idareden kaynaklanıp kaynaklanmadığı, buradan varılacak sonuca göre gecikme cezası nedeni ile davacının davalıya borçlu olup olmadığı ve hakedişten yapılan kesinti tutarının davacıya ödenmesi gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır . IV-ÇEKİŞMELİ VAKILAR HAKKINDA TOPLANAN DELİLLER 5. Taraflar arasında imzalanan 07.08.2024 tarihli Sözleşme'nin incelenmesinde; .... .... ihtiyacı ekli listede ayrıntısı yer alan malzemelerinin işbu sözleşme ekini teşkil eden tip ticari şartnamesi ve ekleri hükümleri dahilinde, ofise tamamını KDV hariç 303.615.944,00.-TL bedelle ofise satmayı, ofis de aynı şart ve kayıtlarla satın almayı kabul ve taahhüt ettiği, karar ve damga vergisi olarak firmacı 4.605.853,87.-TL'nin 07.08.2024 tarihli ve.... Bankası A.Ş dekontu ile... hesabına yatırıldığı; 2. Maddesinde, firmanın malzemeyi tespit edilen tarihlerdeki partiler halinde olmak üzere tamamını listede belirtilen teslim tarihlerine kadar 1. Maddede belirtilen ünite müdürlüklerine noksansız ve kusursuz şekilde kendi vasıta ve elemanları ile teslim edeceği; 3. Maddesinde, firma tarafından 1 ve 2. Maddelere göre, ünite müdürlüklerine teslim edilen malzemenin muayenesi, ofis mevzuatı ile ofisin müteamil usulleri dahilinde ofis muayene ve tesellüm komisyonları tarafından yapılacağı; 4. Maddesinde, kesin tesellümleri yapılmış olan malzeme bedellerinin, Ticari Şartnamenin 23. Maddesinde belirtilen esaslar dahilinde tesellüm yapan ünitece ödeneceği; 5. Maddesinde, firmanın, sözleşme için gerekli olan kesin teminat olarak, ... A.Ş'ye ait 18.216.956,16.-TL bedelli teminat mektubunu ofise tevdi ettiği, ihale konusu malzemenin bedelinin, ürünün teknik şartnamesine, idari hususlar listesine, şahit ürün numunelerine göre ofisin tip ticari şartname hükümlerine, ihale şartlarına ve ihale dokümanarı uygun şekilde .... Market yazılımı sistemi üzerinden teslim alındığının bildirilmesini müteakip firma tarafından ibraz edilecek e fatura karşılığında... usulleri dahilinde 90 gün içinde ödeneceği hususlarında düzenleme yapıldığı görülmüştür. 6. Davacı ile imzalanan sözleşmenin eki Ticari Şartnamenin 15. Maddesinin incelenmesinde, işbu maddede mücbir sebep sayılabilecek haller sayılmış olup bu hallerin mücbir sebep olarak kabul edilmesi ve yükleniciye süre uzatımı verilebilmesi için, yüklenicinin kusurundan kaynaklanmamış olması, taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması, yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemesi, mücbir sebebin meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün içinde yüklenicinin İdareye yazılı olarak bildirimde bulunması, yetkili merciler tarafından mücbir sebebin belgelendirilmesinin zorunlu olduğu, aynı hükmün devamında; yüklenicinin piyasada mevcut olmayan malzemelerle mutat, tamir, bakım ve revizyonları ile mevcut darboğazları mücbir sebep olarak beyan ederek ek süre talebinde bulunamayacağı, zamanında yapılmayan başvuruların dikkate alınamayacağının belirtildiği görülmüştür. 7. Dosyada mevcut 18.10.2024 tarih ve .... sayılı ihtarnamenin incelenmesinde; ihtarnamede özetle; sipariş edilen ve teslimatı yapılmayan ürünlerin, yazının tebliğini müteakip 10 (on) gün içerisinde sözleşmede belirtilen teslim yerlerine teslimatının yapılması gerektiği, aksi takdirde sözleşme eki ticari şartnamenin fesih ile ilgili hükümlerinin uygulanacağı hususlarının davacıya ihtaren bildirildiği, söz konusu ihtarnamenin 30.10.2024 tarihinde tebellüğ edildiği görülmüştür. 8.....sayılı dosyasının incelenmesinde; ihtiyati tedbir isteyenin ... Savunma Mühendislik .... Anonim Şirketi, karşı tarafın .... Müdürlüğü olduğu, dava konusunun gecikme cezasının uygulanmasının tedbiren durdurulmasına karar verilmesi istemine ilişkin olduğu, mahkemece 13/12/2024 tarihinde; ihtiyati tedbir isteminin kabulüne, taraflar arasında akdedilen 07/08/2024 tarih ve ... sayılı sözleşme uyarınca karşı tarafça tahakkuk ettirilen 12.968.690,13 TL tutarlı gecikme cezasının uygulanmasının, talebe konu miktarın %20'sine isabet eden 2.593.738,03 TL tutarında nakit veya kesin ve süresiz banka teminat mektubunu Mahkememiz veznesine teminat olarak yatırılması halinde tedbiren durdurulmasına dair karar verildiği görülmüştür. 9. Mahkememizce dosya üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılmış olup alınan bilirkişi heyet raporu ve ek raporunun sonuç kısımlarında özetle; davanın, hakedişten kesilen gecikme cezası alacağının iadesi ve menfi tespit istemine ilişkin olduğu, davacı şirketin sözleşme tarihi olan 07.08.2024 tarihinden itibaren malların teslimi için 30 günlük süresi bulunduğu, bu sürenin 06.09.2024 tarihinde dolduğu, sözleşme eki "İç Piyasadan Yapılacak Satınalmalara Ait Ticari Şartnamenin" 15.maddesinde, mücbir sebepler ve ek süre verilmesini gerektiren haller gösterilmiş olup, davacının dayandığı, gümrük müdürlüğündeki işlemlerin uzamasının ve tareks uygulamasının, mücbir sebep halleri kapsamında olmadığının değerlendirildiği, ....Müdürlüklerinin İdare olduğuna ilişkin sözleşme ve eklerinde açık bir hükme rastlanılmadığı,18.10.2024 tarihli ve... sayılı ihtarnamede bahsi geçen sürenin cezasız ek süre niteliğinde olmadığı, sözleşme de yer “....’dan veya İdareden kaynaklanan nedenlerle işin ifasında gecikme yaşanması halinde gecikme süresi kadar yükleniciye süre uzatımı verilir.”ifadesinde yer alan idare kelimesin neyi ifade ettiği ve/veya etmesi gerektiğinin ilgili uzmanlarca değerlendirilmesi gerektiği, ancak hayatın doğal akışı sırasında, limanda meydana gelen kaza ve eksik personel gibi olumsuzlukların mucbir sebeb sayılmasnın uygun olacağı, gecikmenin, ihale aşaması ve ithalat işlemlerinin yapılamaması gibi nedenlerle ilgili idarenin gümrükleme işlemlerinin tamamlanması için ek süre vermesi nedeni ile anılan nedenlerle beraber, Derince limanındaki kaza ve gümrük işlemlerinden de kaynaklandığı ve dolaysıya taraflar arasındaki sözleşme hükmü uyarınca satıma konu malların tesliminde gecikmenin davacının doğrudan kusurunun bulunmadığı, cezasız ek süre verilmesinin koşullarının gerçekleştiğinin kabulu halinde geçikme kadar süre verilebileceği hususuna göre davacının edinimini yerine getirdiği, davacının gecikme cezasının iadesi ve menfi tespit talebi ile ilgili koşulların oluşmadığı bildirilmiştir. V- DELİLLERİN TARTIŞILMASI, YARGILAMA ve GEREKÇE 10. Dava, satım sözleşmesine dayalı olarak tahakkuk ettirilen gecikme cezasından ötürü borçlu olmadığının tespiti ve alacak istemine ilişkindir. 11. Taraflar arasında “4015.12.00.00.11 ve 4015.12.00.00.19 .... cins muayene eldiveni” satımını konu alan 07.08.2024 tarih ve .... sayılı sözleşme akdedildiği, sözleşme uyarınca, davacı şirketin, ...ihtiyacı olan, sözleşme ekindeki listede gösterilen malzemeleri, davalı kurumun tip ticari şartnamesi ve ekleri hükümleri dahilinde KDV hariç 303.615.944,00.-TL bedelle davalıya satmayı, davalı da aynı şart ve kayıtlarla almayı taahhüt ettiği görülmüştür. 12. Davacı yan, davalı kurum ile 07.05.2024 tarihinde ... sayılı muhtelif cins muayene eldiveni alımı için sözleşme yapıldığı, söz konusu ürünleri daha önce stoklarında bulundurmak için Kasım/2023 tarihinde ... sipariş verdiğini ve ihaleden önce ve 2024 yılı öncesi ürünlerin ... vardığını ancak gümrükteki aksaklıklar, sonradan yürürlüğe giren (01.01.2024) ... uygulaması ve personel eksikliği gibi nedenlerden dolayı malların geç teslimine sebep olunması nedeni ile kusurları olmadığı,...’ya karşı edinimin bir kısmının geç yapılma ihtimali için ek süreler alındığı, test ve gümrük işlemlerinin tamamlanmasından sonra etiketleme işleminin davacı firmanın bayisi olduğu ve yurt içi üretim yapan P....tarafından yapılarak ürünlerin ilgili yerler teslim edildiği, davacı firmanın 45 günlük ek süre istemesine rağmen 17.10.2024 tarihli dilekçesi ile eksik malları 23.10.2024 tarihine kadar teslim edeceğini bildirdiği ve anılan tarihte mesai bitimine kadar edinimin yerine getirildiği, 17.10.2024 tarihli firmanın taahhüt yazısı üzerine davalı kuruma eksik mallar yönüyle 10 günlük ek süre verdiği ve bunu noter aracılığı ile bildirildiğini, davalı kurumun kasım 2024 hak edişini ödemediğini, gecikme cezasına dair 25.11.2024 tarihli e-posta ile 12.968.690,13.-TL gecikme cezasının tahakkuk ettirildiğini ve bunun 157.398,00.-TL kısmının Kasım/2024 alacak hakedişlerinden mahsup edildiğini ve kalan 12.811.292,13.-TL kısmının ivedi olarak ödenmesinin bildirildiğini ve davacı firmanın haklı ve hukuki bildirim talepleri karşısında davalı kurumca sessiz kalındığı ve red veya temerrüd ihbarında bulunulmadığını, ancak firmanın ürünler teslim edildikten sonra ceza uyguladığını beyanla,.......... sayılı ve 12.968.690,13.-TL bedelli gecikme cezası işleminin butlanına ve 12.968.690,13.-TL yönünden, müvekkil şirketin borçlu bulunmadığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir. 07.08.2024 tarihli sözleşme kapsamında; 09.09.2024 tarihine kadar tamamlanması gereken teslimatlar 07.11.2024 tarihinde tamamlanmıştır. 13. Davalı yan, firma ile yapılan sözleşmeye göre 9.9.2024 tarihine kadar teslimatın yapılması öngörülmesine rağmen herhangi bir mucbir sebeb gösterilmeden cezasız ek süre alınmadan belirtilen tarihe kadar teslim edilmemesi nedeni ile gecikme cezasının uygulandığını, firmanın ek süre talep ettiğini, ancak talebin uygun görülmeyerek bir süre verilmediği, sözleşmenin tarihinin 7.8.2024 ve ...uygulamasının 01.01.2024 tarihinde yürürlüğe girmesi nedeni ile firmanın bunu önceden dikkate alması gerektiğini, Ticaret Bakanlığının 4.10.2024 tarihli yazısına göre davacı firmanın sözleşme konusu ürünlerin ithalatı için 14.6.2024 tarihinde başvuruda bulunduğu ve teste gönderildiğini ve işlemlerin devam ettiğini, ... limanından alınan 27.8.2024 tarihli yazıya göre sözkonusu ürünlere ait konteynırların limanda olduğunu, ... Bakanlığın .....’nün firmanın 10.9.2024 tarihli dilekçesine istinaden,... yönetmeliğinin 76 maddesi 1.fıkrası gereğince,özet beyana göre ürünlerin ihale süreci geciktiği ve ithalat işlemlerinin yapılamaması gerekçesi ile ek süreler verildiğini, sözleşmeye konu ürünlerin ithalatı için sözleşme tarihi olan 07.08.2024 tarihinden önce, 14.6.2024 tarihinde başvuruda bulunulduğunu ve dolaysıyla siparişin çok önce verildiğini, 27.08.2024 tarihinde ürünlerin limanda olduğunu, ancak limanda meydana gelen kazadan dolayı bir gecikme olduğunu beyan etmiştir. 14. Davalı kurum tarafından, Sözleşme ve eki Ticari Şartname'nin 16. maddesine dayalı olarak, 12.968.690,13.-TL gecikme cezasının davacı şirket adına borç kaydedilerek, 25.11.2024 tarihli yazı ile anılan tutarın davalı hesaplarına yatırılmasının istendiği uyuşmazlık konusu değildir. Davacı vekili, sözleşme konusu ürünlerin bir kısmının Gümrük Müdürlüğünde gümrükleme ve denetleme işlemleri sırasında ortaya çıkan sebeplerle kısa bir süre için ifanın geciktiğini, bu gecikmenin mücbir sebeplere dayalı olduğunu ileri sürmüştür. 15. Davalı kurum tarafından sözleşme konusu ürünlerin satın alınmasına yönelik olarak ihaleye çıkıldığı, ihalede son teklif verme tarihinin 17.05.2024 olduğu görülmektedir. Davacı vekili dava dilekçesinde, stoklarında hazır tutmak gayesiyle, sözleşme ve ihale tarihinden çok önce 2023 yılı Kasım ayında, ...'dan tıbbi eldivenlerin siparişini verdiğini, malların 2024 yılı öncesi ve bu yılın hemen başında çıkış limanından gemilere yüklendiğini ve ihaleden önce ....'ye vardığını, ürünlerin bir kısmının gümrük işlemlerinin uzaması nedeniyle tesliminin geciktiğini beyan etmiştir. 16. İhaleye katılanlarca eldivenlerin yurtdışından temin edilmesi durumunda gümrük işlemleri, gümrükte yapılacak ürün denetimleri ve gümrükte oluşabilecek gecikmelerle ilgili olarak ihale dökümanı ve sözleşmede bir düzenleme yapılmadığı görülmektedir. Davacı şirket tarafından, anılan eldivenlerin yurt içinden teminine engel bir düzenleme ve yurt içinden temin edilemeyeceğine ilişkin bir bilgi belgenin dosya kapsamında bulunmadığı görülmüştür. 17. Davacı anonim şirket olup tacirdir. Tacirin, ticari işletmesi ile ilgili tüm faaliyetlerinde basiretli işadamı gibi davranması gerektiği yasa gereğidir. Bu durumda, basiretli iş adamı gibi davranması gereken davacının, gümrük işlemlerinin süresini, oluşabilecek aksaklıkları gözönünde bulundurup, gerekli tedbirleri alarak ihaleye katılması, buna göre sözleşme ilişkisine girmesi, başka bir deyişle olası aksaklıkları öngörmesi beklenir. 18. Davacı vekili gecikme nedenlerinen birisi olarak tareks uygulamsı olduğunu ileri sürmüştür. Dosya kapsamından "..." uygulamasının yürürlük tarihinin 01.01.2024 olduğu anlaşılmakta olup, bu tarih ihaleye teklif verme tarihinden 4,5 ay öncedir. Tacir olan davacı şirketin, yurtdışından temin ettiği malların miktar ve niteliğini de dikkate alarak gümrükte "tareks" uygulamasının ne kadar süreceğini araştırması, gümrükte aksamalar, kazalar olabileceğini öngörerek, .... malzemeleri teslim tarihini geciktirmeyecek şekilde malları gümrüğe getirmesi gerektiği, davacı şirketin malları 2024 yılı başından daha önceki bir tarihte getirerek stoklarında hazır tutabileceği kanaatine varılmıştır. 19. Sözleşme eki "İç Piyasadan Yapılacak Satınalmalara Ait Ticari Şartnamenin" 15. maddesinde, mücbir sebepler ve ek süre verilmesini gerektiren haller gösterilmiş olup, davacının dayandığı, gümrük müdürlüğündeki işlemlerin uzamasının ve tareks uygulamasının, mücbir sebep halleri kapsamında olmadığı değerlendirilmiştir. Davacı vekili anılan maddenin 5. bendinde ".... veya İdareden kaynaklanan nedenlerle işin ifasında gecikme yaşanması halinde gecikme süresi kadar yükleniciye süre uzatımı verilir" hükmüne dayanarak "idarenin gümrük denetimlerinin uzaması ve sürüncemede kalmasının, limanda meydana gelen aksaklıkların ve gümrük idaresi ile bakanlığın denetim işini geciktirmesinin ve gerçekleştirilen testlerin sonuçlarının geç intikalinin" mücbir sebep kapsamında olduğunu beyan etmiştir. 20. Anılan maddede geçen "idare" ifadesinin, .... tarafından mal verilen kamu kurumunu ifade ettiği, sözleşmenin 1. maddesinde de davacının "...." ihtiyacı olan malzemeleri, ... satmayı üstlendiği anlaşılmaktadır. İhale dökümanları ve sözleşmede malzemelerin yurtdışından temin edilmesinin zorunlu olduğuna ilişkin bir düzenleme olmadığı gibi, gümrük müdürlüklerinin işlemleri ile ilgili bir hüküm de bulunmamaktadır. Gümrük Müdürlüklerinin, ihale ve sözleşme süreçleri ile ilgili bir bağlantısı tespit edilemediği, "idare" ibaresinin, ihtiyaç sahibi kuruluş olan idareler şeklinde anlaşılması gerektiği gibi gümrük müdürlüklerinin sözleşmede belirtilen "idare" olduğuna ilişkin sözleşme ve eklerinde açık bir hükmede rastlanılmamıştır. Davacı şirketin yurtdışından sözleşme konusu eldivenleri, ....teslim tarihi gecikmeyecek şekilde, basiretli bir tacir olarak, gümrük işlemlerinin süresini de dikkate alarak getirmesi ve .... teslim etmesinin sözleşmesel yükümlülüğü olduğu anlaşılmaktadır. 21. Davacı yan, 18.10.2024 tarihli ve .... sayılı ihtarname ile kendilerine davalı tarafından 10 günlük ek süre verildiğini, davalı kurum vekili ise cevap dilekçesinde, bu hususa ilişkin olarak, bildirimde geçen sürenin fesih bildirimi için verilen makul bir süre olduğunu, cezasız ek süre olarak değerlendirilebilecek bir süre olmadığını beyan etmiştir. 22. Konuya ilişkin yapılan incelemede, sözkonusu ihtarname cezasız bir süre tanınmasına yönelik değil yüklenicinin (davacının) edimini ifa edememesi üzerine, sözleşmeyi doğrudan feshetmeden önce Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde temerrüt hükümlerine göre yasal olarak verilmesi gereken "uygun süre" olarak değerlendirilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır. 23. Öte yandan Davalı ... tarafından davacı şirkete uygulanan "gecikme cezası", hukuki niteliği itibariyle 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 179. maddesinde düzenlenen "Ceza Koşulu" (Cezai Şart) niteliğindedir. 24. Söz konusu ceza, borcun sözleşmede belirlenen sürede ifa edilmemesi durumu (geç ifa) için kararlaştırıldığından, TBK m. 179/2 fıkrasında yer alan "Ceza, borcun belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesi durumu için kararlaştırılmışsa alacaklı, hakkından açıkça feragat etmiş veya ifayı çekincesiz olarak kabul etmiş olmadıkça, asıl borçla birlikte cezanın ifasını da isteyebilir." hükmü gereğince, hukuki olarak tam manasıyla "ifaya eklenen cezai şart" niteliği taşımaktadır. 25. TBK m. 179/2'de yer alan bu kural, mutlak emredici nitelikte değildir; dolayısıyla taraflar sözleşme serbestisi ilkesi gereği aksini kararlaştırabilirler. Sözleşmenin "Gecikme Cezası" başlıklı 16. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "herhangi bir ihtirazi kayıt ileri sürmeye gerek olmaksızın" şeklindeki düzenleme, hukuken "peşin ihtirazi kayıt" (önceden haktan feragat etmeme anlaşması) niteliğindedir. 26. Bu bakımdan davalı ....nun ihtirazi kayıt ileri sürmeksizin ifayı kabul ettiği yönündeki davacının TBK m. 179/2 hükmüne ilişkin ileri sürdüğü borçsuzluk nedeni de kabul edilebilir görülmemiştir. 27. Tüm dosya kapsamı bir bütün olarak değerlendirildiğinde, davanın, hakedişten kesilen gecikme cezası alacağının iadesi ve menfi tespit istemine ilişkin olduğu, davacı şirketin sözleşme tarihi olan 07.08.2024 tarihinden itibaren malların teslimi için 30 günlük süresi bulunduğu, bu sürenin 06.09.2024 tarihinde dolduğu, sözleşme eki "İç Piyasadan Yapılacak Satınalmalara Ait Ticari Şartnamenin" 15. maddesinde, mücbir sebepler ve ek süre verilmesini gerektiren haller gösterilmiş olup, davacının dayandığı, gümrük müdürlüğündeki işlemlerin uzamasının ve ... uygulamasının, mücbir sebep halleri kapsamında olmadığının değerlendirildiği, ...Müdürlüklerinin sözleşmedeki yer verilen "İdare" kavramı içerisinde değerlendirilebileceğine ilişkin sözleşme ve eklerinde açık bir hükme rastlanılmadığı, 18.10.2024 tarihli ve .... sayılı ihtarnamede bahsi geçen sürenin cezasız ek süre niteliğinde olmadığı, yüklenicinin (davacının) edimini ifa edememesi üzerine, sözleşmeyi doğrudan feshetmeden önce Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde temerrüt hükümlerine göre yasal olarak verilmesi gereken "uygun süre" (mühlet) olduğu, davacının gecikme cezasının iadesi ve menfi tespit talebi ile ilgili koşulların oluşmadığı anlaşılmakla, davanın reddine dair aşağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmiştir. VI-HÜKÜM 1-Davanın REDDİNE, Karar ve İlam Harcı 2-492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 732,00.-TL harcın, peşin alınan 221.472,81.-TL harçtan düşümü sonrası fazla alınan 220.740,81‬.-TL harcın karar kesinleştikten sonra ve talep halinde yatırana iadesine, Yargılama Giderleri ve Gider Avansı 3-Arta kalan gider avansının karar kesinleştiğinde yatırana iadesine, 4-HMK'nun 333. maddesi gereğince varsa artan gider avansından kalanının karar kesinleştiğinde yatırana İADESİNE, 5-Arabuluculuk Kanunu 18A/13 maddesi uyarınca karar tarihinde yürürlükte bulunan Arabuluculuk Asagari Ücret Tarifesi uyarınca 4.600,00.-TL arabuluculuk ücretinin davacıdan alınarak hazineye gelir kaydına, 6-Davalı tarafından yapılan tebligat, müzekkere ve posta gideri olarak 260,00-TL yargılama giderinin davacıdan tahsili ile davalıya ödenmesine, Vekalet Ücreti 7-Reddedilen kısım üzerinden hesaplanan 1.115.060,70.-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak kendini vekille temsil ettiren davalıya ödenmesine, Dair davacı vekilinin ve davalı vekilinin yüzüne karşı yapılan inceleme sonucunda HMK 345. maddesi gereğince kararın tebliği tarihinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde kararı veren ....ya da buraya gönderilmek üzere istinaf edenin bulunduğu yer İlk Derece Mahkemesine verilecek dilekçe ile .... yasa yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı. 26/02/2026

.....

BU BELGE ELEKTRONİK İMZA İLE İMZALANMIŞ OLUP, AYRICA FİZİKİ OLARAK İMZALANMAYACAKTIR. "5070 sayılı kanun m. 5 ve 6098 sayılı TBK m. 15 uyarınca elektronik imza ile oluşturulan belgeler elle atılan fiziki imza ile aynı sonucu doğurur"