İlk Derece Mahkemesi 2025/137 E. 2026/93 K.

T.C. İstanbul Anadolu 1. FİKRİ VE SINAİ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ

ESAS NO : 2025/137 KARAR NO : 2026/93

DAVA : Fikir Ve Sanat Sanat Eseri Sahipliğinden Kaynaklanan Haklara Tecavüzün Ref'i, Önlenmesi Ve Tazmini DAVA TARİHİ : 16/09/2022 KARAR TARİHİ : 14/04/2026

Mahkememizde görülmekte bulunan Fikir Ve Sanat Sanat Eseri Sahipliğinden Kaynaklanan Haklara Tecavüzün Ref'i, Önlenmesi Ve Tazmini davasının yapılan açık yargılamasının sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ: TALEP:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, müvekkilinin, lisans eğitimini --- Bölümünde, yüksek lisans eğitimini ---- bölümünde , yeterliğini ise yine 1992' de ---- Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü - İllüstrasyon bölümünde tamamladığını, müvekkilinin, uluslararası bir üne sahip Türk karikatür ve grafik sanatçısı olduğunu, 1977 yılından beri - çalışmaları yapan ----, 44 adet ulusal, 27 adet uluslararası olmak üzere toplam 71 ödül kazandığını, Türkiye'de ve yurt dışında pek çok karma serginin yanı sıra, biri---- olmak üzere 20 kişisel sergi açtığını, , ---- gibi gazete ve dergilerin yanı sıra, --- dergisinin kapağında üç kez, ------ dergisinin kapağında bir kez çalışmaları yayımlandığını, müvekkilinin 11 Eylül saldırılarının yıl dönümü baskısında ---- kapağında yayınlanan karikatürü ile hafızalarda yer eden özel bir başarı kazandığını, 16 Mayıs 2011 tarihli ---- dergisinin kapağı yine davacı tarafından çizildiğini, '' -----'' isimli illüstrasyon çalışması ---- tarafından öldürülmesi üzerine yapıldığını, müvekkilinin söz konusu eserin sahibi olup illüstrasyonlarında kullanmış olduğu imzası orjinal eserin üzerinde de yer aldığını, davalı şirket, müvekkilin iznini almaksızın söz konusu illüstrasyonu ''----” adlı test kitabının 250. sayfasının içerisinde kullandığını, davalı şirket yurtiçi mağazalarda ve internet sitelerinde söz konusu test kitabını piyasa sürmüş bilinirlik ve ticari kar elde ettiğini, davalı şirket bu eylemiyle müvekkile ait basma hakkı, çoğaltma hakkı ve yayma haklarını ihlal ettiğini, bu kullanım 5846 s. FSEK kapsamında ihlal oluşturduğu gibi ayrıca Basın Kanunu kapsamında da ihlal oluşturduğunu, davalı şirket, davaya konu illüstrasyon eserini 09.08.2018 yayın tarihli test kitabının içerisinde kullanması sebebiyle 5846 s. FSEK m. 68/1 uyarınca, müvekkilin sözleşme yapılması halinde isteyebileceği bedelin 3 katının bilirkişi raporu neticesinde tam ve kesin miktar belirlendiğinde artırılmak üzere 1000 TL’sinin söz konusu ihlalin gerçekleştiği 09.08.2018 tarihten itibaren işleyecek olan avans faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacı müvekkiline verilmesine, 5846 s. FSEK m. 70 uyarınca davalının davaya konu derginin satışı neticesinde elde etmiş olduğu kârın bilirkişi raporu neticesinde tam ve kesin miktar belirlendiğinde artırılmak üzere 1000 TL’sinin söz konusu ihlalin gerçekleştiği tarih olan 09.08.2018 itibaren işleyecek olan avans faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, müvekkilinin manevi haklarının haleldar olması sebebiyle 5846 s. FSEK m. 70 uyarınca ihlal edilen manevi hakları ayrı ayrı değerlendirilmesi suretiyle toplamda 8.000 TL manevi tazminatın 09.08.2018 tarihinden tarihlerinden itibaren işleyecek olan kanuni faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacı müvekkiline verilmesine, tüm yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yüklenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

DAVAYA CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle, müvekkilinin adresinin ----- olduğunu ve yetki itirazının bulunduğunu, davacı vekilinin, müvekkili şirkete işbu davayı yönelmiş ise de, dava konusu kitabın içeriği yazar ihbar olunan tarafından yazılmış olduğunu, davanın ---- yöneltilmesi gerektiğini, davacı yan dilekçesi ile kendisine ait olduğunu iddia ettiği karikatürün ihbar olunan tarafından hazırlanan -----isimli kitabın 2018 yılı baskısının 250. Sayfasında yer alan 8. test sorusunda karikatür görselinin kullanıldğından bahisle, maddi manevi tazminat davası açıldığını, bir diğer yandan 01.10.2017 tarihinde, davaya konu karikatürün de yer aldığı ----" kitabının da yer aldığı birtakım yayınlara ilişkin olarak yayıncı müvekkili şirket ile ihbar olunan arasında Mali Hakları Devir Sözleşmesi imzalandığını, dava konusu karikatürün yer aldığı kitap ve kitabın içerisinde yer alan metin, soru, şekil ve şemalar ihbar olunan tarafça oluşturulacak olup; davacıya ait olduğu iddia edilen karikatüre, müvekkilin haberi olmaksızın yazar ihbar olunan tarafından yer verildiğini, davacıya ait olduğu iddia edilen karikatür, yazar ihbar olunan tarafından hazırlanan soruya yazar tarafından eklendiğini, kabul anlamına gelmemek kaydıyla, bir an için davacının iddiaları doğru kabul edilse dahi müvekkili şirket sözleşme uyarınca, sözleşmede yer alan kitaplarda yer verilen soru, şekil ve şemaların yazar tarafından oluşturulduğu düşüncesiyle herhangi bir kasıt olmaksızın hareket etmiş ve durumdan haberdar olmadığını, davacı yan dilekçesinde talep etmiş olduğu tazminat taleplerine, avans faizi uygulanmasını talep ettiğini, davacı yanın tacir olduğunu, itirazları doğrultusunda davanın müvekkili yönünden reddine, kabul edilmediği takdirde haksız ve yasal dayanaktan yoksun olarak açılmış olan davanın ve tüm taleplerin esastan reddine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin karşı taraf üzerine bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

TARAFLAR ARASINDAKİ UYUŞMAZLIK: Taraflar arasındaki uyuşmazlığın davalının davacıya ait illüstrasyonu ----adlı test kitabında kullanmasının davacının FSEK'ten kaynaklanan mali ve manevi haklarına tecavüz teşkil edip etmediği, bu kullanımın FSEK 34.maddesi uyarınca eğitim ve öğretim amacıyla yasal bir kullanım olup olmadığı, davalı şirketin olayda kusurunun bulunup bulunmadığı, asıl sorumluluğun kitabın yazarına ait olup olmadığı, davacının telif bedelinin 3 katını, davalının elde ettiği geliri ve manevi tazminat talep edip edemeyeceği, tazminat tutarlarının ne kadar olduğu, zamanaşımının gerçekleşip gerçekleşmediği noktasında toplandığı anlaşılmıştır.

UYUŞMAZLIK HAKKINDA TOPLANAN DELİLLER: Dilekçeler aşaması tamamlanmakla, ön inceleme duruşması sonrası dava şartları ve ilk itirazlar incelenmiş, tarafların sulh olma imkanının bulunmadığının tespiti ile, uyuşmazlık noktaları belirlenerek tahkikat aşamasına geçilip deliller toplanmıştır. Dava, ---- adına ihbar edilmiştir. Davalıya ait kitapların bandrol bilgileri Kültür ve Turizm Bakanlığı'ndan dosya içine getirtilmiştir. Davacı tarafın hazırlamış olduğu eserler dolayıyla eser sahibi olması dolayısıyla yayınlanan eserlerin bandrol ve sayıları da dikkate alınarak talep edebileceği tazminat miktarının belirlenmesi hususunda FSEK uzmanı, mali müşavir, grafik uzmanı ve yayıncı bilirkişi heyetine verilmesi yönünden karar oluşturulmuşsa da davacı taraf kesin süre içerisinde bilirkişi ücretini yatırmadığından rapor alınmamıştır. Mahkememizin 14.12.2023 tarih ---- Esas ----- Karar sayılı ilamı ile davanın reddine karar verilmiş, kararın istinaf edilmesi üzerine ---- Bölge Adliye Mahkemesi ----Hukuk Dairesinin 29.04.2024 tarih---- Karar sayılı ilamı ile "davacı vekilinin istinaf talebinin HMK'nun 353/1-b-1 maddesi uyarınca esastan reddine" karar verilmiş, istinaf kararının temyiz edilmesi üzerine Yargıtay ---- Hukuk Dairesinin 28.04.2025 tarih ----- Karar sayılı ilamı ile "davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile İlk Derece Mahkemesince verilen karara yönelik istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULARAK KALDIRILMASINA, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 373/1 hükmü uyarınca dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine" karar verilmiş ve dosya mahkememizin ----- Esasına kaydedilmiştir. Bozma sonrası; davacını tarafın hazırlamış olduğu eserler dolayısıyla eser sahibi olması dolayısıyla yayınlanan eserlerin bandrol ve sayıları da dikkate alınarak talep edebileceği tazminat miktarının belirlenmesi için aldırılan 05.11.2025 tarihli raporda özetle; "1-) Dava konusu uyuşmazlıktaki grafik illüstrasyonun FSEK m.4 anlamında güzel sanat eseri olduğu, 2-) Davacının FSEK m.11 deki karine çerçevesinde eser sahibi sayılabileceği, 3-) Somut uyuşmazlık yönünden FSEK m. 34'ün gerçekleşip gerçekleşmediği irdelendiğinde her ne kadar eğitim öğretim amaçlı ve maksadın haklı göstereceği nisbette bir kullanım söz konusu olsa da eser sahibinin eser sahibi olduğunun kullanım sırasında gösterilmemesi nedeniyle vaki kullanımın FSEK m. 22 çerçevesinde mali hak türü olan çoğaltma hakkının, FSEK 15 çerçevesinde manevi hak türü olan eser sahibi olarak belirtilme hakkının ihlaline sebebiyet vereceği, 4-) Davacının hem FSEK 68 hem de FSEK 70'e göre maddi tazminat talebinde bulunduğu, Yargıtay'a göre, hem FSEK.m.68, hem de FSEK.m.70.f.2 veya FSEK.m.70.f.3 kapsamında maddi tazminat talep edildiğinde, talep edilen toplam bedel, anılan seçenekler uyarınca istenebilecek “en çok bedel” ile sınırlı olduğundan davacının FSEK 68 ve FSEK 70/3 çerçevesinde hesaplanacak tazminattan birisini seçmek durumunda olacağı: a.FSEK 68 yönünden; FSEK mad 68/1'e göre telif tutarının 325,00 TL olarak hesaplandığı, Bu bedelin FSEK 68 çerçevesinde 3 katına hükmedilmesi hususundaki Takdir Sayın Mahkemeye ait olacağı, b. Somut uyuşmazlıkta kullanımın bir eserin bir soru kitabında sorunun içeriğinde faydalanılmak üzere kullanılması, kullanımın kitabın bir sayfasının çok küçük bir bölümüne tekabül etmesi, kullanımın eğitim amaçlı olması da dikkate alındığında davalıların bu kullanımdan elde edeceği karın net tespiti mümkün olmamakla bu miktarın TBK m. 50 ve 51 çerçevesinde Sayın Mahkemece Takdir edilmesinin gerektiği, 5) Kullanım sırasında davacının eser sahibi olarak belirtilmemesi ve farklı bir mecrada kullanım konusunda umuma arz yetkisinin davacıda olduğu dikkate alındığında FSEK 15'te belirtilen eser sahibi olarak belirtilme hakkının ihlal edilmesi nedeniyle davacının manevi tazminat talep hakkının olduğu, Manevi tazminatın türü ve miktarını tayin hakkının Sayın Mahkemeye ait olduğu," yönünde görüş bildirilmiştir. Davacı tarafa maddi tazminat talebi yönünden dava değerini bildirmek ve harcı yatırmak üzere süre verilmiş, davacı tarafça sunulan 05.03.2026 tarihli dilekçe ile maddi tazminat taleplerini 975,00-TL, manevi tazminat talebini 8.000,00-TL olarak ıslah etmiştir.

GEREKÇE: Dava, davacının FSEK kapsamında hak sahipliğine davalı yanca tecavüz edildiği iddiasına dayalı maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir. Mahkememizce Yargıtay ----. HD'nin -----. Sayılı bozma ilamı öncesinde yapılan yargılamada; "Mahkememizce iddia ve savunma çerçevesinde FSEK hükümleri çerçevesinde inceleme yapılmak üzere dosyanın ilgili kitap üzerinde inceleme yapılması için FSEK uzmanı, grafik uzmanı, yayıncı ve mali müşavir bilirkişisine tevdi ile ücretin yatırılmasına dair davacı vekiline verilen kesin süre içerisinde bilirkişi ücreti yatırılmadığından ispatlanamayan davanın reddine" karar verilmiş, verilen bu kararın istinaf edilmesi üzerine, ---- BAM --- HD'in----- Sayılı ilamı ile, "maddi tazminatın belirlenmesi için bilirkişi incelemesi yapılmasının zorunlu olduğu, yargılamanın 12.09.2023 tarihli duruşmasında bilirkişi incelemesi yapılmasına, her bir bilirkişi için 3.000,00 TL olmak üzere toplam 12.000,00 TL bilirkişi ücretini yatırmak üzere davacı vekiline 2 haftalık kesin süre verilmesine karar verildiği, kesin süreye uyulmaması halinde davacının bilirkişi delilinden vazgeçmiş sayılmasına karar verilerek dosyanın mevcut durumuna göre yargılamaya devam edileceğinin de davacı vekiline ihtar edildiği, verilen kesin süre içinde bilirkişi ücretinin tamamının yatırılmadığı, bu nedenle bilirkişi incelemesi yapılamadığı, bilirkişi ücretinin bir sonraki duruşma günü olan 14.12.2023 tarihinden 2 gün önce 12.12.2023 tarihinde tamamlandığı, bilirkişi ücretine ilişkin verilen 2 haftalık sürenin makul olduğu, yatırılacak miktarın açık olarak belirtildiği, ara karada kesin süreye uyulmamasının müeyyidesinin de belirtildiği, bilirkişi ücretinin süresi içinde yatırılmadığı, davacı vekilinin iddiasının aksine bilirkişi ücretinin duruşma gününden 2 gün önce tamamlanmış olmasının celse kaybına neden olduğu" gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş, verilen bu kararın temyiz edilmesi üzerine Yargıtay ---HD ---- Sayılı kararı ile " yapılan kesin süre ihtarının gider avansına ilişkin olduğu belirtilerek bilirkişi deliline dayanmaktan vazgeçmiş sayılacağı ihtar edilmişse de yapılan ihtarın delil avansı mı yoksa gider avansı mı olduğu noktasında belirsizlik arz ettiği, hem gider avansı yatırılması için ihtar yapılıp, kesin sürede yatırılmaması halinin sonucu olarak delil avansına ilişkin ihtaratın yapıldığı, bu nedenle kesin mehilin sonuç doğurmayacağı, ayrıca davacı tarafından sonraki celseden önce belirtilen ücret yatırılmak suretiyle celse atlanılmasına da sebebiyet verilmediği dikkate alınarak dosya muhteviyatına göre gerekli olan bilirkişi incelemesi yaptırılıp hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçeyle davanın reddi doğru olmamış ve bozmayı gerektirmiştir." gerekçesi ile bozulmasına karar verilmekle dosya Mahkememizin yukarıda belirtilen yeni esasına kaydedilerek yargılamaya devam olunmuştur. Bu açıklamalardan sonra dava konusu somut olay incelendiğinde; davacının eser sahibi olduğunu iddia ettiği İllüstrasyonun davalı taraf--- eserinde kullanılması dolayısıyla eserden kaynaklanan haklarınn ihlal edildiği iddia edildiği, alınan bilirkişi raporunda grafik tarzı oluşturulmuş illüstrasyon incelendiğinde; davacının zihinsel fikrini çalışmaya aktarması şeklindeki estetik niteliği olan grafik güzel sanat eseri mahiyetinde olduğu, dava konusu illüstrasyonun davacının daha önce katılmış olduğu ----- ait yarışmada ödül alması dolayısıyla eser sahibi olduğunun FSEK 11. Maddesi kapsamında sabit olduğu, davalı tarafa ait basımı yapılan ve Telif Hakları Genel Müdürlüğüne ait 23.09.2022 tarihli cevabi yazıda belirtilen ve yazarı ---- olan -----adlı eserin 1. Basımında 10.000, ikinci basımında da aynı sayı eserde kullanıldığı, bu haliyle FSEK 22. Madde kapsamında eserin izin alınmaksızın çoğaltılmak suretiyle kullanıldığı, bu kullanım dolayısıyla davacının mali ve manevi haklarının ihlal edildiği kabul edilmiştir.Bu tespitten sonra davacı tarafın maddi tazminat talebi değerlendirilmiş, davacının FSEK 68/1 Maddesi kapsamında maddi tazminat talebinde bulunduğu, yine FSEK 70. Madde kapsamında davaya konu kitabın satışından elde edilen karın talep edildiği, bu talepler dikkate alındığında ve az yukarıda ifade edildiği üzere davacının eserden kaynaklı haklarının ihlali hususunun sabit olduğu nazara alındığında davacının eserden kaynaklı haklarından kaynaklı FSEK 68/1 tazminat talep hakkı bulunduğu, sektör bilirkişisi tarafından hazırlanan raporda kitabin 13.500 adet baskı yaptığı, satış fiyatının 82,80-TL dikkate alındığında toplam hasılatın 1.117.800,00-TL olacağı, ancak kullanılan eserin kitabın bütünü dikkate alındığında binde 88'i kadar bir oran tutacağı dikkate alınarak toplam telif tutarının 325,00-TL olacağı, bu miktarın üç katı tutarında davacının talep hakkı bulunduğu kabul edilerek FSEK 68 kapsamında 975,00-TL alacağın davalıdan alınarak davacıya ödenmesine karar vermek gerekmiştir. Davacı tarafın FSEK 70 kapsamında karın talep edildiği, bu kapsamda davacının FSEK 68 Maddesi kapsamındaki tazminatı aşan miktar yönünden davalı tarafın bir kazancı söz konusu ise bu miktar mahsup edildikten sonra kalan kısım yönünden talep hakkı bulunduğu, her ne kadar alınan raporda kullanımın eğitim amaçlı kullanıldığı dikkate alındığında, davalının bu kullanımdan elde edilecek kar net olarak tespit edilememiş ise de, hükmedilen 975,00-TL'lik tazminattan fazla olacağı günün ekonomik koşulları dikkate alındığında açık olduğu kabul edilerek ve talebin 1.000,00-TL olduğu dikkate alınarak FSEK 70 kapsamında 1.000,00-TL tutarındaki tazminatın yerinde olduğu kabul edilmiştir. Davacı tarafın manevi tazminat talebi de değerlendirilmiş, az yukarıda ifade edildiği üzere davalı tarafça davacıya ait eserin izinsiz ve davacının ismi belirtilmeksizin kullanıldığının sabit olduğu, bu haliyle FSEK 15 Maddesi kapsamında davacının manevi haklarının ihlal edildiği sabit olduğundan tarafların ekonomik durumları, davacının tanınmışlığı, eserin ödül almış bir eser olması ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde 8.000,00-TL talep edilen manevi tazminatın yerinde olduğu kabul edilerek bu miktar yönünden manevi tazminat talebinin kabulüne karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.

HÜKÜM: Yukarıda Açıklanan Nedenlerle; Davanın KISMEN KABUL KISMEN REDDİ ile; 1-FSEK 68. Maddededen kaynaklı tazminat talebinin kısmen kabulü ile 975,00-TL alacağın 09.08.2018 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte davalı taraftan alınarak davacı tarafa ödenmesine, Fazlaya ilişkin talebin REDDİNE, 2-FSEK 70. Maddeden kaynaklı tazminat talebin kabulü ile 1.000,00-TL alacağın 09.08.2018 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte davalı taraftan alınarak davacı tarafa ödenmesine, 3-8.000,00-TL Manevi tazminat alacağının 09.08.2018 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte davalı taraftan alınarak davacı tarafa ödenmesine, 4-Alınması gerekli 732,00-TL harçtan, peşin alınan 80,70-TL'nin mahsubu ile bakiye 651,30-TL'nin davalıdan hazine yararına tahsiline, 5-Yargılama sırasında davacı tarafça yapılan 161,40-TL harç, 26.745,59-TL bilirkişi ücreti, tebligat ve posta masrafı olmak üzere toplam 26.906,99-TL'nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 6-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT'ne göre FSEK 68. Maddeden kaynaklı tazminat talebine ilişkin 975,00-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 7-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT'ne göre FSEK 70. Maddeden kaynaklı tazminat talebine ilişkin 1.000,00-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 8-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT'ne göre manevi tazminat alacağına ilişkin 8.000,00-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 9-Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihininde yürürlükte bulunan AAÜT'ne göre reddedilen kısım yönünden 25,00-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, 10-Gider avansının bakiye kısmının karar kesinleştiğinde ilgilisine iadesine,Dair; davacı vekili ve davalı vekilinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren yasal 2 haftalık süre içersinde istinaf yolu açık olmak üzere verilen karar, açıkça okunup, usulen anlatıldı.