Danıştay 8. Daire 2023/5158 E. 2026/1131 K.

T.C. D A N I Ş T A Y SEKİZİNCİ DAİRE Esas No : 2023/5158 Karar No : 2026/1131

DAVACI : ... Sendikası VEKİLİ : Av. ...

DAVALI : ... Bakanlığı VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...

DAVANIN KONUSU : Ağustos 2023-2789-Ek 2 Sayılı Millî Eğitim Bakanlığı Tebliğler Dergisi'nde yayımlanarak yürürlüğe giren, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı ... tarih ve ... sayılı "Ortaöğretim Kurumları Haftalık Ders Çizelgeleri" konulu kararının ekli listesinde; 1- Anadolu Lisesi, Hazırlık Sınıfı Bulunan Anadolu Lisesi, Fen Lisesi, Hazırlık Sınıfı Bulunan Fen Lisesi, Sosyal Bilimler Lisesi, Hazırlık Sınıfı Bulunan Sosyal Bilimler Lisesi okul türlerinde, 9-10-11-12. Sınıflardan ikinci yabancı dil dersinin zorunlu dersler arasından kaldırılmasına yönelik düzenleme(eksik düzenleme) ile, 2- "Ortaöğretim Kurumları Haftalık Ders Çizelgelerinin Uygulanması İle İlgili Açıklamalar" başlığı altında yer alan ve 6. alt açıklamasına denk gelen; "Öğrencilerin 9. ve 10. sınıf seviyelerinde "İnsan, Toplum ve Bilim", "Din, Ahlak ve Değer" ile "Kültür, Sanat ve Spor" seçmeli ders gruplarından her bir gruptan en az birer ders; 11. ve 12.sınıf seviyelerinde ise "İnsan, Toplum ve Bilim", "Din, Ahlak ve Değer" ile "Kültür, Sanat ve Spor" seçmeli ders gruplarının en az ikisinden birer ders seçmeleri zorunludur." ibaresinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI : Daha önceki yıllarda düzenlenen çizelgelerde, Anadolu Lisesi, Hazırlık Sınıfı Bulunan Anadolu Lisesi, Fen Lisesi, Hazırlık Sınıfı Bulunan Fen Lisesi, Sosyal Bilimler Lisesi, Hazırlık Sınıfı Bulunan Sosyal Bilimler Lisesi okul türlerinin 9-10-11-12. Sınıflarında ikinci yabancı dil derslerinin zorunlu ders kapsamında 2 saat olarak düzenlendiği, ikinci yabancı dil dersinin büyük çoğunlukla Almanca ya da Fransızca olarak verildiği, dava konusu çizelge ile ikinci yabancı dilin zorunlu dersler arasından çıkarıldığı, ikinci yabancı dil öğretilmesinin hem öğrencilerin yararını hem de ülke bakımından kamu yararının varlığını ortaya koyduğu, bu amacın seçmeli dersler ile yerine getirilmesinin olanaklı olmadığı, çağdaş ve bilimsel bir eğitimden bahsedildiğinde ikinci yabancı dilin olması gerektiği, ikinci yabancı dile yönelik öğretmen normlarının da bu ihtiyaca göre belirlendiği, zorunlu ders kapsamından çıkarılan ikinci yabancı dil öğretmenlerinin norm fazlası ve hatta devamında ihtiyaç fazlası öğretmen durumuna düşmesinin de kaçınılmaz olacağı, seçmeli olan ders grupları arasından birer ders seçilmesinin zorunlu hale getirildiği, önceki çizelge uygulamalarında ise böyle bir zorunluluğun yer almadığı, seçmeli dersler bakımından yapılacak dayatma ve seçmeyi zorunlu hale getirmenin eğitim bilimi yönüyle çelişkili ve seçmeli ders mantığının da uzağında bir yaklaşım olduğu ve Anayasa ile 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'na aykırı olduğu, Anayasa'nın “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42. maddesinde eğitim sisteminin niteliklerinin belirlendiği, 1739 Sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nda yer alan Milli Eğitim Sisteminin temel ilkeleri olan; genellik ve eşitlik(md.4), ferdin ve toplumun ihtiyaçları(md.5), Yöneltme(md.6), eğitim hakkı(md.7), fırsat ve imkan eşitliği(md.8), süreklilik(md.9), Atatürk İnkılap ve İlkeleri ve Atatürk Milliyetçiliği(md.10), demokrasi eğitimi(md.11), laiklik(md.12), bilimsellik(md.13), planlılık(md.14), karma eğitim(md. 15) ilkeleri birlikte değerlendirildiğinde eğitim sisteminin esasının, öğrencinin ilgi, istek ve kabiliyetinin gözetilerek; laik, bilimsel, planlı, demokratik, imkan ve fırsat eşitliği sunulması olduğu, seçmeli olarak öğrenciye sunulan derslerin de bu temel esasları karşılaması gerektiği, idarenin öğrencinin kendi isteğiyle talep ettiği dersleri seçmesini engelleyerek, seçebileceği derslere yönelik getirdiği sınırlama ve zorlamanın, öncelikle “yöneltme ilkesi” bakımından sakat olduğu, yöneltme ilkesinin, öğrencinin ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde kendisine koymuş olduğu hedefi yerine getirebilmesi için gerekli koşulların sağlanmasını öngördüğü, öğrencinin önündeki en temel hedefin de lise ve üniversite sınavlarında başarılı olmaktan ileri geldiği, seçmeli olarak seçeceği derslerin buna katkı sağlayacağı, her bir seçmeli ders grubundan birinin seçilmesinin zorunlu kılınmasının öğrenciyi sınırlayarak, ilerlemek istediği alanda belirleyeceği dersleri seçememesine sebebiyet vereceği, öğrencinin zaten sınırlı sayıda olan akademik nitelikli derslerinden kesilerek bunun yapılmasının, hiçbir bilimsel açıklamasının olmadığı, öğrenciye seçme özgürlüğünün sağlanmamasının en temel değerler arasında yer alan “demokratiklik ilkesine” de aykırı olduğu, seçmeli dersler arasından öğrenciye zorla "Din Dersleri" seçtirilmesinin Anayasa'ya ve yerleşik yargı kararlarına aykırı olduğu, ““Din ve vicdan hürriyeti” başlıklı Anayasa'nın 24. maddesinde, öğrencilere din kültürü ve ahlak öğretimi dersinin zorunlu dersler arasında ilk ve ortaöğretim kurumlarında yer alacağının ifade edildiği, bununla birlikte devamında da bunun dışında din eğitiminin ancak öğrenci velilerinin talebine bağlı kılındığı, 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nun 25. maddesinde de; "Kur'an-Kerim" ve "Hz. Peygamberimizin hayatı" derslerinin isteğe bağlı seçmeli ders olarak okutulacağının yer aldığı, anılan hükümde derslerin isteğe bağlı seçmeli ders olduğu hususunun ayrıca vurgulandığı, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersinin zaten bahsi geçen tüm lise türlerinde ve sınıflarında zorunlu ders olarak okutulduğu, buna ilaveten seçmeli dersler arasında yer alan derslerin zorunlu olarak seçtirilmesinin açıkça anılan hükümlerin ihlali niteliğinde olduğu, seçilmesi zorunlu derslerin de İslam Dininin belirli bir mezhebine yönelik olduğu, objektif bilgi verecek nitelikte olmadığı, zorunlu ders kapsamında görülen Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersinin dahi Anayasa’da öngörülen din ve ahlak eğitim ve öğretimini aşar nitelikte olduğuna Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarında yer verildiği, netice olarak seçmeli derslerin zorunlu hale getirilmesinin gerek öğrencilerin ilgi, istek ve becerileri doğrultusunda kendilerini geliştirmelerini engelleyici nitelikte olması, gerekse de din derslerini seçme yönünde zorunluluk getirmesi yönleriyle Anayasa ve Milli Eğitim Temel Kanunu'na aykırı nitelikte olduğu, getirilen bu uygulamanın eğitimin piyasalaşmasına yani bir başka ifade ile özel okullara yönelmesine sebep olacağı, bu itibarla devletin asli görevleri arasında olan ücretsiz kamusal eğitim verme yükümlülüğüne de aykırı bir sonucun ortaya çıkacağı ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI : Örgün ve yaygın eğitimde uygulanmakta olan haftalık ders çizelgeleri ve öğretim programlarına yönelik gerekli iş ve işlemlerin 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kapsamında yürütüldüğü, Kararname'nin 319'uncu maddesinin 3'üncü fıkrasıda,“Talim ve Terbiye Kurulu, evrensel değer ve standartları göz önünde bulundurarak, kalite, eşitlik ve etkililik ilkeleri ile milli ve toplumsal değerlere dayalı bir eğitim sistemi oluşturmak amacıyla aşağıdaki görevleri yerine getirir: a) Eğitim sistemini, eğitim ve öğretim plan ve programlarını, ders kitaplarını hazırlatmak, hazırlananları incelemek veya inceletmek, araştırmak, geliştirmek ve uygulamaya ilişkin görüşlerini Bakana sunmak” düzenlemesinin olduğu, bu kapsamda haftalık ders çizelgeleri ve öğretim programlarının sosyokültürel hayat, bilim ve teknolojideki hızlı değişim ve gelişmeler ile öğrencilerin akademik beceri edinmelerinin yanında yetenekleri doğrultusunda yetiştirilmelerinin sağlanması, farklı yetenek ve becerilerinin açığa çıkarılması, ilgi ve ihtiyaç duydukları alanlarda gelişimlerine zemin hazırlanması amaçlarıyla katılımcı bir anlayış doğrultusunda çağdaş ve bilimsel esaslara göre güncellenebildiği, bu sebeple kaldırılan ve/veya ihdas edilen dersleri içerikleri ile değerlendirmeden sadece ders isimlendirmeleri üzerinden ele almanın doğru olmadığı, çıkarılan dersler olduğu gibi yeni eklenen birçok dersin olduğu, seçmeli dersler arasında yer alan bazı derslerin hem zorunlu hem de seçmeli dersler arasında binişik olarak yer alması nedeniyle çizelgelerde seçmeli derslerde sadeleştirmeye gidildiği, bazı derslerin modüller şeklinde dersler altında birleştirildiği, bazı derslerin öğretim programlarında güncelleme ve geliştirme çalışmaları neticesinde kapsayıcılığı sağlamak amacıyla ders adlarında değişikliğe gidildiği, seçmeli derslerin gruplandırılmasının ve öğrencilerin bu ders gruplarının her birinden ders seçme zorunluluğunun getirilmesindeki amacın, dava dilekçesindeki iddiaların aksine öğrencileri dini eğitime zorlamak değil, onların ilgi, ihtiyaç ve beklentileri de dikkate alınarak benliklerini güçlendirmeye, bilişsel, duyuşsal ve psikomotor becerilerini geliştirmeye imkân verecek farklı dersleri seçmelerine imkân tanımak olduğu, ortaöğretim seviyesinde öğrenim görmekte olan öğrencilerin 1739 Sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nda yer alan genel amaçlar doğrultusunda çok yönlü gelişimlerini desteklemek amacıyla haftalık ders çizelgelerinde yer alan seçmeli ders gruplarının yeniden belirlendiği ve öğrencilerin sınıf seviyelerine göre farklılık göstermekle belirlenen seçmeli ders gruplarından ders seçmelerinin sağlandığı, ikinci yabancı dil dersinin öğrenci ve velilerden gelen talepler değerlendirilerek zorunlu ortak dersler arasından kaldırıldığı, isteyen öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçları doğrultusunda ikinci yabancı dil dersini seçmeli ders olarak almaya devam edebileceği, haftalık ders çizelgelerine eklenen yeni derslerin öğretim programlarının Bakanlık Ortaöğretim Genel Müdürlüğü komisyonları marifetiyle hazırlandığı ve Kurul görüşmeleri yapılıp onaylanıp Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığına sunulduğu, Kurul görüşmeleri yapılan öğretim programlarının uygulanmak üzere yayımlanmasının beklendiği, uygulanmakta olan haftalık ders çizelgelerinin yayımlanması sonrasında ders seçimlerinin 11-15 Eylül tarihlerinde tekrar yapılmasına yönelik Bakanlık Ortaöğretim Genel Müdürlüğünce ... tarih ve ... sayılı resmi yazı ile talimat verildiği ve ders seçimlerinin belirtilen tarihlerde sorunsuz bir şekilde tamamlandığı, söz konusu çizelgenin uygulanmasına ilişkin herhangi bir problem yaşanmadığı, idarenin takdir yetkisinin bulunduğu, yerindelik denetimi yapılamayacağı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ... DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ... DÜŞÜNCESİ : Dava, Milli Eğitim Bakanlığı Tebliğler Dergisi'nin Ağustos 2023-2789-Ek 2 sayısında yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının; ... tarih ve ... sayılı kararının eki olan " Ortaöğretim Kurumları Haftalık Ders Çizelgeleri"nin Anadolu Lisesi, Hazırlık Sınıfı Bulunan Anadolu Lisesi, Fen Lisesi, Hazırlık Sınıfı Bulunan Fen Lisesi, Sosyal Bilimler Lisesi, Hazırlık Sınıfı Bulunan Sosyal Bilimler Lisesi Haftalık Ders Çizelgeleri'nde 9., 10., 11. ve 12. sınıf seviyelerinde ikinci yabancı dil dersinin zorunlu dersler arasından kaldırılmasına yönelik düzenlemenin (eksik düzenleme) nedeniyle yine aynı kararın eki olan "Ortaöğretim Kurumları Haftalık Ders Çizelgelerinin Uygulanması İle İlgili Açıklamalar" başlıklı düzenlemenin 6. maddesinde yer alan "Öğrencilerin 9. ve 10. sınıf seviyelerinde 'İnsan, Toplum ve Bilim', 'Din, Ahlak ve Değer' ile 'Kültür, Sanat ve Spor' seçmeli ders gruplarından her bir gruptan en az birer ders; 11. ve 12. sınıf seviyelerinde ise 'İnsan, Toplum ve Bilim', 'Din, Ahlak ve Değer' ile 'Kültür, Sanat ve Spor' seçmeli ders gruplarının en az ikisinden birer ders seçmeleri zorunludur." cümlesinin iptali istemiyle açılmıştır. 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nun "Genel amaçlar" başlıklı 2. maddesinde; "Türk Milli Eğitiminin genel amacı,Türk Milletinin bütün fertlerini: Atatürk inkılap ve ilkelerine ve Anayasada ifadesini bulan Atatürk milliyetçiliğine bağlı; Türk Milletinin milli, ahlaki, insani, manevi ve kültürel değerlerini benimseyen, koruyan ve geliştiren; ailesini, vatanını, milletini seven ve daima yüceltmeye çalışan, insan haklarına ve Anayasanın başlangıcındaki temel ilkelere dayanan demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devleti olan Türkiye Cumhuriyetine karşı görev ve sorumluluklarını bilen ve bunları davranış haline getirmiş yurttaşlar olarak yetiştirmek; beden, zihin, ahlak, ruh ve duygu bakımlarından dengeli ve sağlıklı şekilde gelişmiş bir kişiliğe ve karaktere, hür ve bilimsel düşünme gücüne, geniş bir dünya görüşüne sahip, insan haklarına saygılı, kişilik ve teşebbüse değer veren, topluma karşı sorumluluk duyan; yapıcı, yaratıcı ve verimli kişiler olarak yetiştirmek; ilgi, istidat ve kabiliyetlerini geliştirerek gerekli bilgi, beceri, davranışlar ve birlikte iş görme alışkanlığı kazandırmak suretiyle hayata hazırlamak ve onların, kendilerini mutlu kılacak ve toplumun mutluluğuna katkıda bulunacak bir meslek sahibi olmalarını sağlamak; böylece bir yandan Türk vatandaşlarının ve Türk toplumunun refah ve mutluluğunu artırmak; öte yandan milli birlik ve bütünlük içinde iktisadi, sosyal ve kültürel kalkınmayı desteklemek ve hızlandırmak ve nihayet Türk Milletini çağdaş uygarlığın yapıcı, yaratıcı, seçkin bir ortağı yapmak olduğu belirtilmiştir. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 305. maddesi uyarınca, Ortaöğretim okul ve kurumlarının yönetimine ve öğrencilerinin eğitim ve öğretimine yönelik çalışmalar yapmak ve belirlenen politikaları uygulamak, Ortaöğretim okul ve kurumlarının eğitim ve öğretim programlarını, ders kitaplarını, eğitim araç-gereçlerini hazırlamak veya hazırlatmak Talim ve Terbiye Kuruluna sunmak, Ortaöğretim Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmış, aynı Kararnamenin 319. maddesinde ise; Bakanlığın bilimsel danışma ve inceleme organı olan Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının, evrensel değer ve standartları göz önünde bulundurarak, kalite, eşitlik ve etkililik ilkeleri ile millî ve toplumsal değerlere dayalı bir eğitim sistemi oluşturmak amacıyla diğer görevleri yanında, eğitim sistemini, eğitim ve öğretim plan ve programlarını, ders kitaplarını hazırlatmak, hazırlananları incelemek veya inceletmek, araştırmak, geliştirmek ve sonucunu Bakana sunmak görevi bulunduğu belirtilmiştir. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 125. maddesinin 4. fıkrasında, "Yargı yetkisi, idarî eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olup, hiçbir surette yerindelik denetimi şeklinde kullanılamaz. Yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemez." hükmü yer almaktadır. Anayasal bu ilkeye bağlı olarak da, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 2. fıkrasında da, idari yargı yetkisinin, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olduğu, idari mahkemelerin; yerindelik denetimi yapamayacakları, yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı veremeyecekleri kurala bağlanmış bulunmaktadır. Buna karşılık, temel amacı kamu yararını gerçekleştirmek olan idarenin, bu amacı yerine getirmek için yapacağı işlem ve/veya eylemlerin türünü, yerini, zamanını ve yöntemini belirleme konusunda takdir yetkisine sahip olduğu tartışmasızdır. Ancak idareye tanınan bu yetkinin sınırsız olmadığı, yetkinin, kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak kullanılması gerektiği; yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden yargı denetimine tabi olduğu şüphesizdir. Dosyanın incelenmesinden, haftalık ders çizelgeleri ve öğretim programlarına yönelik çalışmaların, ihtiyaç analizleri, uzman görüşleri, istatistik ve anket çalışmaları ile paydaş görüşlerinden sağlanan veriler kapsamında yürütüldüğü anlaşılmaktadır. Buna göre idarenin takdir yetkisi kapsamında, öğrencilerin ilgi, talep ve ihtiyaçları doğrultusunda haftalık ders çizelgelerinde değişiklik yapmasında, güncelliğini kaybeden dersleri çizelgeden çıkararak yeni dersleri eklemesinde, 9. ve 10. sınıf seviyelerinde seçmeli dersleri üç alanda gruplandırarak her gruptan en az birer ders; 11. ve 12. sınıf seviyelerinde ise seçmeli ders gruplarının en az ikisinden bir ders seçimini zorunlu tutup öğrencilerin ilgi, ihtiyaç ve beklentilerini de dikkate alarak becerilerini geliştirmeye imkan verecek farklı dersleri seçmelerine imkan tanımasında kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılıktan söz etmeye imkan bulunmamaktadır. Öte yandan, ikinci yabancı dil dersi öğrenci ve velilerden gelen talepler değerlendirilerek zorunlu ortak dersler arasından kaldırılmış ise de; isteyen öğrencinin ilgi ve ihtiyaçları doğrultusunda ikinci yabancı dil dersini seçmeli ders olarak almaya devam etmesine engel bir durum bulunmadığından davacının bu konudaki savunması yerinde görülmemiştir. Bu bağlamda idarece, Anayasa ve kanunlar ile kendisine tanınmış olan takdir yetkisinin milli eğitim temel amaç ilke ve ihtiyaçlarına uygun olarak kullanıldığı sonucuna varılmaktadır. Açıklanan nedenlerle, davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ SÜREÇ : Milli Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu'nun 24/08/2023 tarihli kararı ile; Ortaöğretim Genel Müdürlüğünün ... tarih ... sayılı yazısı üzerine görüşülen ortaöğretim kurumları haftalık ders çizelgelerinin 2023-2024 eğitim öğretim yılından itibaren tüm sınıf seviyelerinde uygulanması, Kurulun ... tarihli ve ... sayılı kararı ekinde yer alan Ortaöğretim Kurumları Haftalık Ders Çizelgelerinin 2023-2024 eğitim öğretim yılından itibaren tüm sınıf seviyelerinde uygulamadan kaldırılmasına karar verilmiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE: USUL YÖNÜNDEN: Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı ... tarih ve ... sayılı "Ortaöğretim Kurumları Haftalık Ders Çizelgeleri" konulu kararının ekli listesinde yer alan "Ortaöğretim Kurumları Haftalık Ders Çizelgelerinin Uygulanması İle İlgili Açıklamalar" başlığı altında yer alan ve 6. alt açıklamasına denk gelen; "Öğrencilerin 9. ve 10. sınıf seviyelerinde "İnsan, Toplum ve Bilim", "Din, Ahlak ve Değer" ile "Kültür, Sanat ve Spor" seçmeli ders gruplarından her bir gruptan en az birer ders; 11. ve 12.sınıf seviyelerinde ise "İnsan, Toplum ve Bilim", "Din, Ahlak ve Değer" ile "Kültür, Sanat ve Spor" seçmeli ders gruplarının en az ikisinden birer ders seçmeleri zorunludur." ibaresinin iptali isteminin incelenmesi: Hukuk devletinin özünü; devletin hukuka bağlılığı, devlet organlarının hukukun içinde kalarak işlem ve eylemler yapması oluşturmaktadır. Anayasal bir ilke olarak, devletin tüm faaliyetlerinin yargısal denetime açık olması hukuk devletinin vazgeçilmez bir niteliği olup; yargı denetimi, hukuk devleti ilkesinin en önemli unsurlarından biri konumundadır. Bununla birlikte bir idari işlemin yargı denetimine tabi tutulması için yapılacak başvurular belirli usuli koşullara tabidir. Bu bağlamda bir idari işlemden dolayı iptal davası açılabilmesi için iptali istenilen idari işlem ile davacı arasında bir menfaat ilişkisinin bulunması gerekir. İdari işlem ile davacı arasındaki bağı ve ilgiyi anlatan menfaat ilişkisi kavramından söz edilebilmesi için; gerek doktrin, gerekse içtihatlar, bu ilişkinin meşru, davacıyı etkileyecek bir biçimde kişisel ve güncel olması gerektiğinde birleşmektedirler. Nitekim, Anayasa Mahkemesinin 18/07/2018 tarih ve 2015/3690 başvuru numaralı kararında da; 2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinde yer alan ve iptal davasının subjektif ehliyet koşulu olan "menfaat ihlali" kavramı için; "idari makamlar tarafından gerçekleştirilen ancak bireyin menfaatini etkilemeyen, bir başka ifadeyle birey üzerinde herhangi bir hukuksal sonuç doğurmayan işlemlerin uyuşmazlık konusu yapılarak hem yargının hem de idarenin sürekli ve gereksiz bir biçimde meşgul edilip işleyemez hâle gelmesini engellemek, bu suretle gerek yargı hizmetinin gerekse idarenin asli görevi olan kamu hizmetlerinin hızlı, düzenli ve etkin biçimde yürütülmesini sağlamak düşüncesiyle davacı ile arasında menfaat bağı kurulamayan işlemlerden doğan uyuşmazlıkların esasının incelenmemesi maksadıyla idari yargıya ilişkin bir usul kuralı olarak düzenlenmiştir." ifadelerine yer verilerek sözü edilen usul kuralının düzenlenme amacı ortaya konulmuştur. Bu bağlamda sözü edilen menfaat ilişkisinin varlığı ve sınırları, her olayda yargı yerince uyuşmazlığın niteliği ve ilgili mevzuat hükümleri göz önünde bulundurularak dava konusu işlemin davacının hukuki durumu üzerinde yaratabileceği etki ve sonuçlardan hareketle değerlendirilir. 4688 sayılı Kanun'un 3-1/(f) bendinde sendika; kamu görevlilerinin ortak ekonomik, sosyal ve mesleki hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kuruluşlar olarak tanımlanmış, aynı Kanun'un 19/2/(f) bendinde de, üyelerin idare ile ilgili doğacak ihtilaflarında, ortak hak ve menfaatlerinin izlenmesinde veya hukuki yardım gerekliliğinin ortaya çıkması durumunda üyelerini veya mirasçılarını her düzeyde ve derecedeki yönetim ve yargı organları önünde temsil etmek veya ettirmek, dava açmak ve bu nedenle açılan davalarda taraf olmak sendikaların görevleri arasında sayılmıştır. Anılan Kanun hükmünün değerlendirildiği Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 03/03/2006 tarih ve E:2005/1, K:2006/1 sayılı kararında, 4688 sayılı Kanun'un 19. maddesinin 2. fıkrasının (f) bendi uyarınca kamu görevlileri sendikalarına, üyelerinin haklarını korumak amacıyla tanınmış olan dava açma hakkının kullanımında sınırlamaya gidilmesinin, Anayasa'nın hak arama hürriyetine ilişkin 36. maddesi kuralına uygun düşmeyeceği vurgulandıktan sonra, Danıştay Daireleri arasında, sendikaların, genel düzenleyici işlemlere karşı dava açabilmeleri konusunda içtihat farklılığı bulunmadığı; kamu görevlileri sendika ve üst kuruluşlarının, üyelerinin ortak, ekonomik, sosyal ve mesleki hak ve menfaatlerinin korunması ve geliştirilmesi için kurulmuş tüzel kişilikler olarak diğer tüm tüzel kişilere tanınan kuruluş amaçları çerçevesinde ve bu amaçları gerçekleştirecek ölçüde yetkili organları vasıtasıyla taraf ve dava ehliyetlerinin bulunduğu, bu nedenle, maddede öngörülen temsil yetkisinin gayesinin başka olduğu açıklanmıştır. Konuya ilişkin Kanun hükümleri ile Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu kararı bir arada değerlendirildiğinde; kamu görevlileri sendikalarının, tüzel kişiliklerini ilgilendiren idari işlemler ile üyelerinin ortak hak ve menfaatlerini ihlal eden idari işlemlere karşı bizzat dava açabilecekleri, üyeleri hakkında tesis edilen bireysel işlemlere karşı da, üyelerini temsilen dava açabilecekleri sonucuna ulaşılmaktadır. Somut uyuşmazlık yukarıda yer verilen hususlar gözetilerek ele alındığında; dava konusu düzenlemenin, Sendika tüzel kişiliğini ya da üyelerinin ortak ekonomik, sosyal ve mesleki hak ve menfaatlerini ilgilendiren bir yönünün bulunmadığı anlaşıldığından, davacı Sendikanın bu davayı açmakta ehliyeti bulunmadığı sonucuna varılmaktadır. Bu itibarla; "Ortaöğretim Kurumları Haftalık Ders Çizelgelerinin Uygulanması İle İlgili Açıklamalar" başlığı altında yer alan ve 6. alt açıklamasına denk gelen; "Öğrencilerin 9. ve 10. sınıf seviyelerinde "İnsan, Toplum ve Bilim", "Din, Ahlak ve Değer" ile "Kültür, Sanat ve Spor" seçmeli ders gruplarından her bir gruptan en az birer ders; 11. ve 12.sınıf seviyelerinde ise "İnsan, Toplum ve Bilim", "Din, Ahlak ve Değer" ile "Kültür, Sanat ve Spor" seçmeli ders gruplarının en az ikisinden birer ders seçmeleri zorunludur." ibaresinin iptali istemi bakımından davacı Sendikanın dava açma ehliyeti bulunmadığı gerekçesiyle, davanın ehliyet yönünden reddi gerekmektedir.

ESAS YÖNÜNDEN: İlgili Mevzuat: Anayasa'nın "Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi" başlıklı 42. maddesinde; "Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir. Eğitim ve öğretim, Atatürk ilkeleri ve inkılapları doğrultusunda, çağdaş bilim ve eğitim esaslarına göre, Devletin gözetim ve denetimi altında yapılır. Bu esaslara aykırı eğitim ve öğretim yerleri açılamaz. Eğitim ve öğretim hürriyeti, Anayasaya sadakat borcunu ortadan kaldırmaz. İlköğretim kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur ve Devlet okullarında parasızdır. Özel ilk ve orta dereceli okulların bağlı olduğu esaslar, Devlet okulları ile erişilmek istenen seviyeye uygun olarak, kanunla düzenlenir. Devlet, maddi imkanlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapar. Devlet, durumları sebebiyle özel eğitime ihtiyacı olanları topluma yararlı kılacak tedbirleri alır. Eğitim ve öğretim kurumlarında sadece eğitim, öğretim, araştırma ve inceleme ile ilgili faaliyetler yürütülür. Bu faaliyetler her ne suretle olursa olsun engellenemez. Türkçeden başka hiçbir dil, eğitim ve öğretim kurumlarında Türk vatandaşlarına ana dilleri olarak okutulamaz ve öğretilemez. Eğitim ve öğretim kurumlarında okutulacak yabancı diller ile yabancı dille eğitim ve öğretim yapan okulların tabi olacağı esaslar kanunla düzenlenir. Milletlerarası andlaşma hükümleri saklıdır." hükümlerine yer verilmiştir. 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nun "Genel amaçlar" başlığını taşıyan 2. maddesinin 1. fıkrasının 3. bendinde; Türk Milli Eğitiminin genel amaçlarından birinin, Türk Milletinin bütün fertlerini ilgi, istidat ve kabiliyetlerini geliştirerek gerekli bilgi, beceri, davranışlar ve birlikte iş görme alışkanlığı kazandırmak suretiyle hayata hazırlamak ve onların, kendilerini mutlu kılacak ve toplumun mutluluğuna katkıda bulunacak bir meslek sahibi olmalarını sağlamak olduğu; ''Yöneltme'' başlığını taşıyan 6. maddesinde; fertlerin, eğitimleri süresince, ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde ve doğrultusunda çeşitli programlara veya okullara yöneltilerek yetiştirileceği; milli eğitim sisteminin, her bakımdan, bu yöneltmeyi gerçekleştirecek biçimde düzenleneceği; bu amaçla, ortaöğretim kurumlarına, eğitim programlarının hedeflerine uygun düşecek şekilde hazırlık sınıfları konulabileceği; yöneltmede ve başarının ölçülmesinde rehberlik hizmetlerinden ve objektif ölçme ve değerlendirme metotlarından yararlanılacağı; ''Amaç ve görevler'' başlığını taşıyan 28. maddesinde; ortaöğretimin amaç ve görevlerinin, milli eğitimin genel amaçlarına ve temel ilkelerine uygun olarak, bütün öğrencilere ortaöğretim seviyesinde asgari ortak bir genel kültür vermek suretiyle onlara kişi ve toplum sorunlarını tanımak, çözüm yolları aramak ve yurdun iktisadi sosyal ve kültürel kalkınmasına katkıda bulunmak bilincini ve gücünü kazandırmak; öğrencileri, çeşitli program ve okullarla ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde ve doğrultusunda yüksek öğretime veya hem mesleğe hem de yüksek öğretime veya hayata ve iş alanlarına hazırlamak olduğu; bu görevler yerine getirilirken öğrencilerin istekleri ve kabiliyetleri ile toplum ihtiyaçları arasında denge sağlanacağı; ''Kuruluş'' başlığını taşıyan 29. maddesinde; ortaöğretimin, çeşitli programlar uygulayan liseler ile mesleki eğitim merkezlerinden meydana geldiği; nüfusu az ve dağınık olan ve Milli Eğitim Bakanlığınca gerekli görülen yerlerde, ortaöğretimin, genel, mesleki ve teknik öğretim programlarını bir yönetim altında uygulayan çok programlı liseler kurulabileceği; ortaöğretim kurumlarının öğrenim süresinin, uygulanan programın özelliğine göre, Milli Eğitim Bakanlığınca tespit edileceği kurala bağlanmıştır. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin "Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı" başlıklı 319. maddesinde; Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının, Bakanlığın bilimsel danışma ve inceleme organı olduğu belirtilmiş, aynı maddenin 3. fıkrasında; Talim ve Terbiye Kurulunun, evrensel değer ve standartları gözönünde bulundurarak, kalite, eşitlik ve etkililik ilkeleri ile millî ve toplumsal değerlere dayalı bir eğitim sistemi oluşturmak amacıyla sınırlı sayıda belirtilen görevleri yerine getireceği kurala bağlanarak; aynı fıkranın (a) bendinde; eğitim sistemini, eğitim ve öğretim plan ve programlarını, ders kitaplarını hazırlatmak, hazırlananları incelemek veya inceletmek, araştırmak, geliştirmek ve uygulama kararlarını Bakana sunmak; (b) bendinde, Bakanlık birimlerince hazırlanan eğitim ve öğretim programları, ders kitapları, yardımcı kitaplar ile öğretmen kılavuz kitaplarını incelemek, inceletmek ve sonucunu Bakana sunmak, Talim Terbiye Kurulunun görevleri arasında sayılmıştır. 07/09/2013 tarih ve 28758 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliğinin ''Ortaöğretim kurumlarının amaçları'' başlığını taşıyan 7. maddesinde; ortaöğretim kurumlarının; öğrencileri bedenî, zihnî, ahlâkî, manevî, sosyal ve kültürel nitelikler yönünden geliştirmeyi, demokrasi ve insan haklarına saygılı olmayı, çağımızın gerektirdiği bilgi ve becerilerle donatarak geleceğe hazırlamayı; öğrencileri ortaöğretim düzeyinde ortak bir genel kültür vererek yükseköğretime, mesleğe, hayata ve iş alanlarına hazırlamayı; eğitim ve istihdam ilişkilerinin Bakanlık ilke ve politikalarına uygun olarak sağlıklı, dengeli ve dinamik bir yapıya kavuşturulmasını, öğrencilerin öz güven, öz denetim ve sorumluluk duygularının geliştirilmesini; öğrencilere çalışma ve dayanışma alışkanlığı kazandırmayı; öğrencilerin dünyadaki gelişme ve değişmeleri izleyebilecek düzeyde yabancı dil öğrenebilmelerini; öğrencilerin bilgi ve becerilerini kullanarak proje geliştirerek bilgi üretebilmelerini; teknolojiden yararlanarak nitelikli eğitim verilmesini; hayat boyu öğrenmenin bireylere benimsetilmesini; eğitim, üretim ve hizmette uluslararası standartlara uyulmasını ve belgelendirmenin özendirilmesini amaçladığı kuralı yer almıştır. Aynı Yönetmeliğin "Öğretim programları" başlıklı 10. maddesinde; ortak derslerin, her öğrencinin ortaöğretim kurumunu bitirinceye kadar aldığı, asgarî ortak bir genel kültür veren, toplum sorunlarına duyarlı, yurdun ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmasına katkıda bulunma bilincini ve gücünü kazandırmayı amaçlayan ve yükseköğretim programlarına hazırlayan dersler; seçmeli derslerin ise, öğrencilerin hedefledikleri ve yöneldikleri alanda gelişmelerine veya ilgi ve istekleri doğrultusunda çeşitli programlarda ilerlemelerine, kişisel yeteneklerini geliştirmelerine imkân sağlayan dersler olduğu belirtilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME : Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı ... tarih ve ... sayılı "Ortaöğretim Kurumları Haftalık Ders Çizelgeleri" konulu kararının ekli listesinde Anadolu Lisesi, Hazırlık Sınıfı Bulunan Anadolu Lisesi, Fen Lisesi, Hazırlık Sınıfı Bulunan Fen Lisesi, Sosyal Bilimler Lisesi, Hazırlık Sınıfı Bulunan Sosyal Bilimler Lisesi okul türlerinde, 9-10-11-12. Sınıflardan ikinci yabancı dil dersinin zorunlu dersler arasından kaldırılmasına yönelik düzenlemenin iptali isteminin incelenmesi: Her ne kadar dava konusu işlemden sonra Milli Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı kararı ile davaya konu "Ortaöğretim Kurumları Haftalık Ders Çizelgeleri" nin 2025-2026 eğitim öğretim yılından itibaren tüm sınıf seviyelerinde uygulamadan kaldırılmasına karar verilmiş ise de, yeni düzenlemede de ikinci yabancı dil eğitiminin seçmeli ikinci yabancı dil olarak belirlendiği, yine zorunlu dersler arasında yer almadığı anlaşıldığından, dava sebeplerinin ortadan kalkmadığı ve davaya konu edilen kararın hukuka uygunluk denetiminin yapılması gerektiği anlaşılmıştır. İdarenin yetkilerini kullanırken ve görevlerini yerine getirirken egemen olan ilkeler ve Türk Milli Eğitiminin temel ilke ve kuralları bir bütün olarak değerlendirildiğinde; 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu ve 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi gereği; eğitim sistemini, eğitim ve öğretim plan ve programlarını hazırlatmak, hazırlananları incelemek veya inceletmek, araştırmak, geliştirmek Milli Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulunun görev ve yetkileri arasındadır. Milli Eğitim Bakanlığının bu görev ve yetkisini, üst hukuk normlarına ve Türk Milli Eğitiminin temel ilke ve kurallarına uygun kullanıp kullanmadığının yargısal olarak denetlenmesi hukuk devleti ilkesinin gereğidir. Diğer bir anlatımla; bir kamu hizmeti olan eğitim öğretim hizmetinin yürütülmesinden, gözetim ve denetiminden, eğitim ve öğretim programlarının hazırlanması, uygulanması ve güncellenmesinden asıl olarak sorumlu olan Milli Eğitim Bakanlığının, davaya konu haftalık ders çizelgesinin hazırlanmasında, Türk Milli Eğitiminin temel ilkelerini, Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliğinde kurala bağlanan ortaöğretim kurumlarının amaçlarını, bilimsel ve teknik esasları dikkate alması gerekmektedir. Okullarda okutulan dersler ortak ve seçmeli dersler olarak ikiye ayrılmakta olup, öğrencilerin okullarını bitirebilmek için almaları gereken dersler ortak ders; öğrencilerin ilgi ve yeteneklerine göre seçebildiği dersler de seçmeli ders olarak adlandırılmaktadır. Seçmeli dersler, ortak dersler dışında öğrenciye seçme imkânı vererek onların ilgi ve yeteneklerine göre alternatif sunarak okula karşı olumlu tutumlar geliştirmesine yardımcı olmaktadır. Dosyanın, E:... sayılı dosya ile birlikte incelenmesinden, E:... sayılı dosyada 14/02/2024 tarihinde verilen ara karar cevabına davalı idare tarafından gönderilen yazı ekinde seçmeli derslere yönelik öğrenci görüş ve taleplerini belirlemek amacıyla yirmi altı ilde Sosyal Bilimler Lisesi, Anadolu ve Fen Liselerinde öğrenim gören öğrencilere anket çalışması düzenlendiği, ankete 174.763 öğrencinin katıldığı, on birinci kalkınma planı, 2019-2023 stratejik plan (MEB), 2020 – 2023 ulusal akıllı şehirler stratejisi ve eylem planı, ulusal yapay zeka stratejisi (2021- 2025), Milli Eğitim Kalite Çerçevesi (2014), TÜBİTAK Vizyon 2023 Teknoloji Öngörü Projesi şeklinde belirtilen üst politika metinlerinde yer alan hedefler ve amaçların dikkate alındığı görülmektedir. Bu itibarla, ikinci yabancı dilin hazırlık sınıfları hariç, Anadolu Lisesi, Fen Lisesi, Sosyal Bilimler Liselerinin ortak dersleri arasından çıkarılıp öğrencilerin ilgi ve isteğine göre seçmeli dersler arasında yer almasının, milli eğitim temel ilkelerine, milli eğitim politikasının açıklandığı metinlere uygun olarak belirlendiği anlaşılmaktadır. Bu nedenle, söz konusu düzenlemede hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı ... tarih ve ... sayılı "Ortaöğretim Kurumları Haftalık Ders Çizelgeleri" konulu kararının ekli listesinde Anadolu Lisesi, Hazırlık Sınıfı Bulunan Anadolu Lisesi, Fen Lisesi, Hazırlık Sınıfı Bulunan Fen Lisesi, Sosyal Bilimler Lisesi, Hazırlık Sınıfı Bulunan Sosyal Bilimler Lisesi okul türlerinde, 9-10-11-12. Sınıflardan ikinci yabancı dil dersinin zorunlu dersler arasından kaldırılmasına yönelik düzenlemenin iptali istemi yönünden DAVANIN REDDİNE, 2.Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı ... tarih ve ... sayılı "Ortaöğretim Kurumları Haftalık Ders Çizelgeleri" konulu kararının ekli listesinde "Ortaöğretim Kurumları Haftalık Ders Çizelgelerinin Uygulanması İle İlgili Açıklamalar" başlığı altında yer alan ve 6. alt açıklamasına denk gelen; "Öğrencilerin 9. ve 10. sınıf seviyelerinde "İnsan, Toplum ve Bilim", "Din, Ahlak ve Değer" ile "Kültür, Sanat ve Spor" seçmeli ders gruplarından her bir gruptan en az birer ders; 11. ve 12.sınıf seviyelerinde ise "İnsan, Toplum ve Bilim", "Din, Ahlak ve Değer" ile "Kültür, Sanat ve Spor" seçmeli ders gruplarının en az ikisinden birer ders seçmeleri zorunludur." ibaresinin iptali istemi yönünden DAVANIN EHLİYET YOKLUĞU NEDENİYLE REDDİNE, 3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, 4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, 5. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine, 6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 26/02/2026 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.