Danıştay 8. Daire 2025/655 E. 2026/1226 K.

T.C. D A N I Ş T A Y SEKİZİNCİ DAİRE Esas No : 2025/655 Karar No : 2026/1226

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNANLAR : 1- (DAVALI) ... Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av....

2- (DAVALI YANINDA MÜDAHİLLER) 1- ...

2- ... İthalat ve İhracat Sanayi Ticaret Limited Şirketi VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Motorlu Araçlar A.Ş. VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Manisa ili, Şehzadeler ilçesi, ... Mahallesi, ... Caddesi, No:... adresinde Akaryakıt ve Otogaz LPG Satış İstasyonu işleten davacı şirket tarafından, aynı güzergah üzerinde bulunan Manisa ili, Şehzadeler ilçesi, ... Mahallesi, .... sokak No:... adresinde ve tapuda... Pafta, ... ada,...parsel sayılı taşınmazda ... Akaryakıt ve Sanayi Ticaret Anonim Şirketi tarafından işletilen Akaryakıt ve Otogaz LPG Satış İstasyonu faaliyet konulu işyerine ilişkin olarak, işyerini kiraya veren ... Aydın Petrol İnşaat Sebze Meyve Hayvancılık Turizm Restoran Düğün Salonu Nakliye İthalat ve İhracat Sanayi Ticaret Limited Şirketi adına düzenlenen ve Başkanlık Makamının ... tarih, E-..-... sayılı oluru ile onaylanan 09/01/2023 tarihli geçiş yolu izin belgesinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; uyuşmazlıkta, dava dosyasına sunulan bilgi ve belgeler ile Mahkemelerinin E:.../... sayılı dosyasına sunulan bilgi ve belgelerden ve savunma dilekçelerindeki beyanlardan; Şehzadeler Belediye Meclisinin...tarih ve ... sayılı kararı ile kabul edilen ve Manisa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanarak askıya çıkarılan ve dava konusu ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz malikinin 04/07/2022 tarihli itirazının da değerlendirilmesiyle Şehzadeler Belediye Meclisinin... tarih ve ... sayılı kararı ile kabul edilen ve Manisa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla onaylanan Şehzadeler İlçesi ...ve ... Mahallelerini kapsayan 1/1000 ölçekli Revizyon Uygulama İmar Planı kapsamında olan dava konusu Akaryakıt ve Otogaz LPG Satış İstasyonunun faaliyette bulunduğu Manisa ili, Şehzadeler ilçesi,...Mahallesi,... Pafta, ......ada, ... parsel sayılı taşınmazın; imar planında 30 metrelik 2. kademe yol görünümünde olan kuzeyindeki ... Caddesine cepheli kısmının, pasif yeşil alan olarak planlandığı, buna göre işyerinin yalnızca güneyinde .... sokağa cephesinin kaldığı, parselin ön cephesinin 10 metrelik yol olarak planlanan .... sokak olduğu, parsel ön cephesinin .... sokak olması halinde aynı yol üzerinde aynı yöndeki iki akaryakıt istasyonu arasındaki bir kilometrelik asgari mesafe koşulunun sağlanıyor olduğundan bahisle taşınmazdan .... sokağa araç giriş çıkışı yapılabilmesi için işyerini kiraya veren ... İnşaat Sebze Meyve Hayvancılık Turizm Restoran Düğün Salonu Nakliye İthalat ve İhracat Sanayi Ticaret Limited Şirketi adına Şehzadeler Belediye Başkanlığı Plan ve Proje Müdürlüğü tarafından dava konusu geçiş yolu izin belgesi düzenlenmiş ise de; Şehzadeler Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile kabul edilen ve Manisa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla onaylanan Şehzadeler İlçesi... ve... Mahallelerini kapsayan 1/1000 ölçekli Revizyon Uygulama İmar Planının dayanağı olan ve Manisa Büyükşehir Belediye Meclisinin... tarih ve .../... sayılı kararı ile uygun bulunarak onaylanan Manisa İli, Şehzadeler ve Yunusemre İlçe Merkezleri ile Yunusemre İlçesine Bağlı Muhtelif Mahallelere İlişkin 1/5000 ölçekli Revizyon İmar Planının tamamının Mahkemelerinin...tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile iptal edildiği, dolayısıyla Şehzadeler İlçesi ...ve ... Mahallelerini kapsayan 1/1000 ölçekli Revizyon Uygulama İmar Planının hukuki dayanağı kalmadığından söz konusu 1/1000 ölçekli Revizyon Uygulama İmar Planı kapsamında parsel ön cephesinin değiştiğinden bahisle tesis edilen 09/01/2023 tarihli geçiş yolu izin belgesinde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, Mahkemece verilen kararın eksik incelemeye dayalı olarak verildiği, Manisa Büyükşehir Belediye Meclisinin... tarih ve ... sayılı kararıyla onaylanan ve kesinleşen 1/1000 ölçekli İlave Revizyon Uygulama İmar Planı değişikliğine istinaden dava konusu ... Mahallesi ... ada,... parsel sayılı taşınmaza 10/01/2023 tarih ve E-25904 sayılı Olur'u ile geçiş yolu izin belgesi verildiği, 1/1000 ölçekli planın hala ayakta olduğu ileri sürülmektedir. Davalı Yanında Müdahiller tarafından, dava konusu alana ilişkin 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı yargı kararı ile iptal edilmişse de, 1/1000 ölçekli alt planın hala ayakta olduğu buna dayanılarak verilen geçiş yolu izin belgesinin ise hukuka uygun olduğu, Mahkemece verilen kararın usul ve hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının kararda belirtilen gerekçe ile bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : Manisa ili, Şehzadeler ilçesi, ... Mahallesi, ... Caddesi, No... adresinde Akaryakıt ve Otogaz LPG Satış İstasyonu işleten davacı şirket tarafından, aynı güzergah üzerinde bulunan Manisa ili, Şehzadeler ilçesi, ... Mahallesi, .... sokak No:... adresinde ve tapuda 2...,... Pafta, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda ... Akaryakıt ve Sanayi Ticaret Anonim Şirketi tarafından işletilen Akaryakıt ve Otogaz LPG Satış İstasyonu faaliyet konulu işyerine ilişkin olarak, işyerini kiraya veren ... Petrol İnşaat Sebze Meyve Hayvancılık Turizm Restoran Düğün Salonu Nakliye İthalat ve İhracat Sanayi Ticaret Limited Şirketi adına düzenlenen ve Başkanlık Makamının ... tarih, E-..-... sayılı oluru ile onaylanan 09/01/2023 tarihli geçiş yolu izin belgesinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun ''Belediye sınırları içinde bulunan karayolu kenarındaki yapı ve tesisler'' başlıklı 18. maddesinde; ''Belediye sınırları içindeki karayolları kenarında yapılacak veya açılacak 17 nci maddede sayılan yapı ve tesisler için; a) Belediyelerden izin alınması, b) (Değişik: 17/10/1996-4199/8 md.) Belediyelerce bu iznin verilmesinde, trafik güvenliği bakımından bu tesisler hakkındaki Yönetmelikte belirlenen şartların yerine getirilmesini sağlamaları ve ayrıca Karayolları Genel Müdürlüğünün yapım ve bakımından sorumlu olduğu karayolu kenarında yapılacak ve açılacak olanların bu yollara bağlantıları için bu Genel Müdürlüğün ilgili bölge müdürlüğünden uygun görüş almaları, Zorunludur.'' hükmü yer almaktadır. 15/05/1997 tarih ve 22990 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmeliğin ''Kanuni Dayanak'' başlıklı 2. maddesinde; ''Bu Yönetmelik 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunun 17 ve 18 inci maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.'' düzenlemesi, ''Geçiş Yolu İzin Belgesi'' başlıklı 4. maddesinde; '' Bu Yönetmelik kapsamındaki tesisler için, karayoluna bağlantıyı sağlayacak geçiş yolları yönünden Geçiş Yolu İzin Belgesi alınması zorunludur. Bu Belge sadece yol ve trafik güvenliğinin sağlanması ile ilgili olup 3194 Sayılı İmar Kanunu gereğince alınması gerekli ruhsatlar yönünden geçerli değildir. Ancak Geçiş Yolu İzin Belgesi alınmadan, 3194 Sayılı İmar Kanunu'nun öngördüğü ruhsat alınsa dahi, inşaata başlanılamaz. Tesis sahibince, yapılanma, arazi kullanımı ve diğer hususlarla ilgili olarak görevli ve yetkili kuruluşlardan gerekli iznin alınması zorunludur.'' düzenlemesi, ''Belediye Sınırları İçinde Bulunan Karayolu Kenarındaki Yapı ve Tesisler'' başlıklı 36. maddesinde; '' Bu Yönetmelikte adı geçen tesislerin belediye ve mücavir alan sınırları içindeki karayolları kenarında yapılması ve açılması için, a) İlgili Belediye Başkanlığından Geçiş Yolu İzin Belgesi alınması, b) İlgili Belediye Başkanlığının da trafik güvenliği bakımından, bu Yönetmelikte belirtilen şartların yerine getirilmesini sağlamaları, Zorunludur.(...) ''düzenlemesi yer almaktadır. 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 8. maddesinin 4. fıkrasında; ''Kurul, teknik ve ekonomik kriterlere göre bayilik kategorileri oluşturabilir. Bu durumda bayilik lisansları kategorilerine göre düzenlenir. Akaryakıt ve LPG istasyonları arasındaki mesafeler, aynı yönde olmak üzere, şehirler arası yollarda on kilometreden, şehir içi yollarda bir kilometreden az olmamak üzere Kurul tarafından çıkarılacak ve 1.1.2005 tarihinde yürürlüğe girecek yönetmelikle düzenlenir.'' hükmüne yer verilmiş; 5307 sayılı Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Piyasası Kanunu ve Elektrik Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 2. maddesinin 1. fıkrasının (ü) bendinde, kilometre tahdidinin, şehir içi veya şehirlerarası trafiğe açık yollarda aynı istikamette iki akaryakıt ve otogaz istasyonu arasındaki Kurul tarafından çıkarılacak yönetmelikte belirlenecek asgari mesafeyi ifade edeceği hükme bağlanmıştır. 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'na dayanılarak hazırlanan ve 17/06/2004 tarih ve 25495 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 01/01/2005 tarihinde yürürlüğe giren 45. maddesinde, "İki akaryakıt ve/veya LPG istasyonu arasındaki mesafe, aynı yönde olmak üzere; a) Şehirlerarası yollarda on, b) Şehir içi yollarda bir, kilometreden az olamaz." hükmüne yer verilmiştir. 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 1. ve 3. maddelerinde; yapılaşmaların her ölçekteki plan esaslarına, fen, sağlık, çevre şartlarına ve Yönetmelik hükümlerine aykırı maksatlar için kullanılamayacağı; 20. maddesinde; kuruluş ve kişilerce kendilerine ait tapusu bulunan veya kendilerine tahsis veya irtifak hakkı tesis belgeleriyle verilmiş bulunan arazi, arsa veya parsellerde yapılacak yapının imar planı, yönetmelik, ruhsat ve eklerine uygun olarak yapılabileceği hükme bağlanmıştır. 14/06/2014 tarih ve 29030 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin “Tanımlar” başlıklı 4. maddesinde; ''Nazım imar planı; Mevcut ise çevre düzeni planının genel ilke, hedef ve kararlarına uygun olarak, arazi parçalarının genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, çeşitli kentsel ve kırsal yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, kentsel, sosyal ve teknik altyapı alanlarını, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere, varsa kadastral durumu işlenmiş olarak 1/5.000 ölçekte, büyükşehir belediyelerinde 1/5000 ile 1/25.000 arasındaki her ölçekte, onaylı halihazır haritalar üzerine, plan notları ve ayrıntılı raporuyla bir bütün olarak hazırlanan planı,..ifade eder.'' şeklinde, Uygulama imar planı; Nazım imar planı ilke ve esaslarına uygun olarak yörenin koşulları ve planlama alanının genel özellikleri, yapının kullanım amacı ve ihtiyacı, erişilebilirlik, sürdürülebilirlik ve çevreye etkisi dikkate alınarak; yapılaşmaya ilişkin yapı adaları, kullanımları, yapı nizamı, bina yüksekliği, taban alanı katsayısı, kat alanı kat sayısı veya emsal, yapı yaklaşma mesafesi, ön cephe hattı, ifraz hattı, kademe hattı, ada ayrım çizgisi, taşıt, yaya ve bisiklet yolları, ulaşım ilişkileri, parkları, meydanları, kentsel, sosyal ve teknik altyapı alanlarını, gerektiğinde; parsel büyüklükleri, parsel cephesi ve derinliği, arka cephe hattı, yol kotu ve bu kotun altındaki kat adedi, bağımsız bölüm sayısı gibi yapılaşma ve uygulamaya ilişkin kararları, uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren ve varsa kadastral durumu işlenmiş olarak 1/1.000 ölçekte onaylı halihazır haritalar üzerinde, plan notları ve ayrıntılı raporuyla bir bütün olarak hazırlanan planı,.. ifade eder.” şeklinde tanımlanmaktadır. ''Mekânsal planlama kademeleri ve ilişkilerine'' ilişkin olarak ise Yönetmeliğin 6. maddesinde; “(1) Mekânsal planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından Mekânsal Strateji Planları, Çevre Düzeni Planları ve İmar Planları olarak hazırlanır. Buna göre planlama kademeleri, üst kademeden alt kademeye doğru sırasıyla; Mekânsal Strateji Planı, Çevre Düzeni Planı, Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından oluşur.(2) Mekânsal planlar, plan kademelenmesine uygun olarak hazırlanır. Her plan, planlar arası kademeli birliktelik ilkesi uyarınca yürürlükteki üst kademe planların kararlarına uygun olmak, raporu ile bütün oluşturmak ve bir alt kademedeki planı yönlendirmek zorundadır.” düzenlemesi, 26. maddesinde ise; "(1) İmar planı değişikliği; plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü, sosyal ve teknik altyapı dengesini bozmayacak nitelikte, kamu yararı amaçlı, teknik ve nesnel gerekçelere dayanılarak yapılır." düzenlemesi yer almaktadır. 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun ''Şehirlerarası özel otobüs terminali işletmesi ve akaryakıt istasyonları'' başlıklı 80. maddesinde; ''Belediye sınırları ve mücavir alanları içinde, kara yolu ile yolcu taşıma hakkına sahip gerçek ve tüzel kişilerin şehirlerarası otobüs terminali kurmalarına ve işletmeleri ile her türlü akaryakıt ile sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) istasyonlarına nazım imar ve uygulama imar plânına uygun olmak kaydıyla belediye tarafından izin verilebilir. Akaryakıt istasyonlarına izin verilmesi için nazım imar plânında akaryakıt istasyonu olarak gösterilmesi şarttır. Bu istasyonlara çalışma ruhsatı büyükşehirlerde büyükşehir belediyesi tarafından verilir.'' hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Uyuşmazlıkta, her ne kadar Mahkemece dava konusu iptali istenilen geçiş yolu izin belgesinin içinde bulunduğu alana dair 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planının mahkeme kararı ile iptal edildiği, buna dayanılarak tesis edilen 1/1000 ölçekli Revizyon İmar Planının da hukuki dayanağı kalmadığı ve parsel ön cephesi değiştiğinden bahisle söz konusu geçiş yolu izin belgesi iptal edilmişse de; imar planları, kapsadıkları alanlar ve amaçları açısından kendi aralarında bir hiyerarşiye tabi bulunduğu, planlar arasındaki hiyerarşi kapsamında, uygulama imar planının üst ölçekli nazım imar planına uygun yapılmasının hukuki gereklilik olduğu, 1/1000 ölçekli uygulama imar planının dayanağı nazım imar planının iptali talebi ile dava açılması durumunda bu davanın sonucunun 1/1000 ölçekli uygulama imar planını da etkileyeceği bilinmekle beraber, 1/1000 ölçekli imar planı ve buna bağlı uygulama işlemlerinin idarece ya da yargı kararı ile iptal edilmeksizin üst plan olan 1/5000 ölçekli planın iptal edilmiş olmasıyla kendiliğinden hukuki geçerliliğini yitirdiğinden, dolayısıyla yürürlükten kalktığından söz edilemeyeceği de açıktır. Bu durumda Mahkemece yürürlükte olan planlara uygunluğu ve yukarıda bahsedilen asgari mesafe şartları gibi hususlar yönünden inceleme yapılarak söz konusu geçiş yolu izin belgesinin hukuki geçerliliğinin araştırılarak incelenmesi gerekirken eksik inceleme ile verilen kararda hukuki isabet görülmemiştir.

KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz istemlerinin kabulüne, 2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin...gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 4. Kesin olarak, 03/03/2026 tarihinde oybirliği ile karar verildi.