Danıştay 8. Daire 2023/5354 E. 2026/1220 K.

T.C. D A N I Ş T A Y SEKİZİNCİ DAİRE Esas No : 2023/5354 Karar No : 2026/1220

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVACI): ... Ticaret Limited Şirketi VEKİLLERİ : Av...., Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Müdürlüğü VEKİLİ : Av....

İSTEMİN KONUSU:... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Trabzon ili, Araklı ilçesi hudutları dahilinde davacı şirket uhdesinde bulunan ve 19/04/2012 tarihinde yürürlüğe giren S:... sayılı II-a grubu maden işletme ruhsatının, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7.maddesinde yer alan yükümlülüklerin süresi içinde yerine getirilmemesi nedeniyle iptaline ilişkin ... tarih ve ... sayılı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; 30/09/2009 tarihinde alınan maden arama ruhsatına ilişkin maden işletme ruhsatının 19/04/2012 tarihinde yürürlüğe girdiği, bu tarihten itibaren söz konusu ruhsat sahasına ilişkin ilk ÇED başvurusunun 2018 yılında yapıldığı, bu tarihten önce Maden Kanunu'nun 7. maddesi kapsamında gerekli izinlerin alınması amacıyla ilgili kurumlara başvuru yapıldığına ilişkin davacı tarafça herhangi bir bilgi ve belgenin sunulmadığı, her ne kadar davacı tarafça ÇED sürecinin olumsuz sonuçlanmasının hatalı olduğu yönünde itirazlar ileri sürülmüş ise de, ÇED sürecinin sonlandırılmasına ilişkin işlemin ayrı bir davanın konusu olduğu, buna ilişkin olarak Mahkemelerinin .../... esasına kayden açılan davanın derdest olduğu, dolayısıyla davacının, maden işletme ruhsatını aldıktan sonra uzunca bir süre Maden Kanunu'nun 7. maddesi kapsamında gerekli izinlerin alınması için ilgili idarelere başvurmak yönünde irade ortaya koymadığı, anılan madde kapsamında ki gerekli izinleri süresi içerisinde davalı idareye sunmadığı ve işletme ruhsat süresi sonuna kadar kanun maddesinde belirtilen izinlerden işletme iznini de almadığı sabit olduğundan, davalı idarece tesis edilen dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, 2016 yılından 2022'ye kadar defalarca 7. madde izinlerine başvuru yapıldığı, ancak kısıtlı alan kararı neden gösterilerek izinlerin kurumlarca verilmediği, davalı kurumun kısıtlı alan kararını 7. madde izinlerini almak için müracaat edeceği kurumlara gönderdiği ve fakat kendilerine bir bilgi verilmediği, 19/10/2016 tarihinden sonra ruhsatın kullanılamaz hale getirildiği, 2016 yılından 2022 yılına kadar ödedikleri ruhsat bedellerinin göz ardı edildiği, kısıtlı alan ilanına sebep olarak gösterilen turizm merkezleri ile kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri ile ilgili kararın 30/01/2021 tarih ve 3456 sayılı Cumhurbaşkanlığı kararı ile kaldırıldığı belirtilerek temyize konu kararın hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : Trabzon ili, Araklı ilçesi hudutları dahilinde bulunan alanla ilgili olarak davacı adına düzenlenen S:... sayılı, II-a grubu maden işletme ruhsatı 19/04/2012 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Davacı şirket tarafından, 24/09/2021 tarihinde ruhsat süresi sona erecek olması nedeniyle, ... tarih ve ... sayılı dilekçe ile davalı idareye temdit talebinde bulunulmuştur. Ancak davalı idarece davacı şirketin on yıllık süre içerisinde, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesinde öngörülen yasal yükümlülüklerini yerine getirmediğinden bahisle, ... tarih ve E-... sayılı işlemle 213 sayılı Maden Kanunu'nun 24. maddesinin on birinci fıkrası gereği maden işletme ruhsatının iptal edilerek aynı Kanun'un 30. maddesi gereği ihalelik saha haline getirilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT: 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 2. maddesinde, II-a grubu madenlerin, "Kalsit, Dolomit, Kalker, Granit, Andezit, Bazalt gibi kayaçlardan agrega, hazır beton ve asfalt yapılarak kullanılan kayaçlar" olduğu belirtilmiş, ''Madencilik faaliyetlerinde izinler'' başlıklı 7. maddesinde (dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan haliyle); ''Madencilik faaliyetlerinin yapılması ve ruhsatlandırma işlemlerinin yürütülmesi ile ilgili olarak yeni verilecek ruhsat alanlarına maden işletme yöntemi, faaliyetin yapıldığı bölge, madenin cinsi, yapılacak yatırımın çevresel etkileri, şehirleşme ve benzeri hususlar dikkate alınarak, temdit talepleri dahil ruhsat verilen alanlarda kazanılmış haklar korunmak kaydıyla, ilgili kurumların görüşleri alınarak Bakanlık tarafından kısıtlama getirilebilir. İlk müracaat veya ihale yolu ile yapılacak ruhsatlandırmalarda müracaatın yapılacağı alanlar diğer kanunlar ile getirilen kısıtlamalar gözönüne alınarak Bakanlıkça ruhsat müracaatına kapatılabilir. Kısıtlama gerekçesi ortadan kalkan alanlar ihale yoluyla aramalara açılır. Bu Kanun dışında madencilik faaliyetleri ile ilgili olarak yapılacak her türlü kısıtlama ancak kanun ile düzenlenir. Özel çevre koruma bölgeleri, milli parklar, yaban hayatı koruma ve geliştirme sahaları, muhafaza ormanları, 4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanununa göre korunması gerekli alanlar, 1 inci derece askeri yasak bölgeler, 1/5000 ölçekli imar planı onaylanmış alanlar, 1 inci derece sit alanları ile madencilik amacı dışında tahsis edilen ve Genel Müdürlük tarafından uygun görüş verilen elektrik santralleri, organize sanayi bölgeleri, petrol, doğalgaz ve jeotermal boru hatları gibi yatırım alanlarına ait koordinatlar ilgili kurumlar tarafından Genel Müdürlüğe bildirilir. Bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen alanlara yapılan ruhsat müracaatlarının hak sağlaması hâlinde, iki ay içinde ruhsat bedeli yatırılması ve 16 ncı maddeye göre müracaatta bulunulması şartıyla ruhsat düzenlenir. Ruhsat sahasındaki bu alanlara ilişkin ilgili kurumlardan izin alınması için ruhsat sahibine bir yıl süre verilir. Bu süre içinde bu alanların izin alınamayan kısımları ruhsat sahasından taksir edilerek ihale yolu ile ruhsatlandırılır. Devlet ormanları içinde yapılacak maden arama ve işletme faaliyetleri ile bu faaliyetler için zorunlu ve ruhsat süresine bağlı olarak yapılan geçici tesislere 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu hükümlerine göre izin verilir. Yaban hayatı koruma ve geliştirme sahalarında maden arama ve işletme faaliyetleri ile bu faaliyetler için gerekli geçici tesislere çevresel etki değerlendirme raporunda belirlenen esaslar dahilinde izin verilir. Alınan izinler, temditler dahil ruhsat hukuku sonuna kadar devam eder. Uygulanan yöntem, teknoloji ve derinliğe bağlı olarak projesi Genel Müdürlükçe uygun bulunan yeraltı madencilik faaliyetlerinin tekabül ettiği yüzey alanı için herhangi bir izin alınmaz. Yeraltı madencilik faaliyetlerine bağlı olarak gerekli olan yerüstü tesisleri veya galeri ağzının isabet ettiği alan için gerekli izinlerin alınması zorunludur. Madencilik faaliyeti yapılan alanların, izne tabi alan olmaları halinde, ilgili olduğu kanun hükümlerine göre gerekli izinlerin alınması zorunludur. Ancak, Genel Müdürlükçe işletme ruhsatı verildikten sonra, işletme ruhsat alanının diğer kanunlara göre izne tabi alan haline gelmesi durumunda ilgili kanunların öngördüğü yükümlülüklerin yerine getirilmesi suretiyle kazanılmış haklar korunarak faaliyetler sürdürülür. Diğer kanunlara göre izne tabi alanlar, Genel Müdürlüğün görüşü alınarak belirlenir. Kazanılmış haklar korunmak kaydıyla içme ve kullanma suyu rezervuarının maksimum su seviyesinden itibaren 1000-2000 metre mesafe genişliğindeki şeritte galeri usulü patlatma yapılmaması, alıcı ortama arıtma yapılmadan doğrudan su deşarj edilmemesi şartıyla çevre ve insan sağlığına zarar vermeyeceği bilimsel ve teknik olarak belirlenen maden arama ve işletme faaliyetleri ile altyapı tesislerine izin verilir. 2000 metreden sonraki koruma alanı içinde çevresel etki değerlendirmesi raporuna göre yapılması uygun bulunan maden istihracı ve her türlü tesis yapılabilir. Ancak faaliyet sırasında alıcı ortama yapılacak deşarjlarda ilgili yönetmelikte belirtilen limitlere uyulması zorunludur. Maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere dayalı ruhsat sahasındaki tesisler için işyeri açma ve çalışma ruhsatları il özel idareleri veya yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı tarafından verilir. Maden ruhsat sahalarında, maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere dayalı ruhsat sahasındaki geçici tesisler dışındaki faaliyetler ve/veya tesisler için Bakanlığın izni olmaksızın hiçbir surette işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenemez. Bu ruhsatların verilmesi sırasında 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu hükümlerine göre belediyelerin tahsil ettiği işyeri açma izni harcı büyükşehir belediyesi olan illerde yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı, büyükşehir belediyesi olmayan illerde il özel idaresi tarafından tahsil edilir. Bu bedelin % 50’si ruhsatın bulunduğu bölgeyle sınırlı olarak altyapı yatırımlarında kullanılmak üzere, doğrudan ilgili ilçe veya ilçelerin Köylere Hizmet Götürme Birlikleri hesabına aktarılır. Bu alanların belediyelerin mücavir alanı içerisinde kalması durumunda tahsil edilen harcın % 50’si ilgili belediyenin hesabına aktarılır. İlgili bakanlıkların mevzuatı gereği yapacakları inceleme ve denetimlerde; ruhsat alanlarında ilgili Kanun esaslarına uygun çalışılmadığının tespiti halinde, mevzuat çerçevesinde yapılacak işlemler Genel Müdürlüğe bildirilir. Çevre ve insan sağlığına zarar verdiği tespit edilen madencilik faaliyetleri gerekli önlemler alınıncaya kadar durdurulur. Çevresel etki değerlendirmesi işlemleri Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından, diğer izinlere ilişkin işlemler de ilgili bakanlıklar ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca çevresel etki değerlendirmesi sürecinde en geç üç ay içinde bitirilir. Bakanlık ve diğer bakanlıkların mevzuatının gerektirdiği maddî yükümlülükler ruhsat sahibi tarafından karşılanır....'' hükmüne, "İşletme ruhsatı ve madenin işletilmesi" başlıklı 24. maddesinin 11. fıkrasında ise (dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan haliyle); "7 nci maddeye göre gerekli izinlerin alınmasından itibaren işletme izni verilir. Bu iznin verildiği tarihten itibaren Devlet hakkı alınır. Ruhsat sahibince, işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde 7 nci maddeye göre alınması gerekli olan çevresel etki değerlendirme kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlar ile ilgili izinlerin Genel Müdürlüğe verilmesini müteakip, işletme izni düzenlenir. Süresi içinde yükümlülükleri yerine getirilmeyen ruhsatlar için her yıl 50.000 TL idari para cezası verilir. İşletme ruhsat süresi sonuna kadar bu fıkrada belirtilen izinlerden dolayı işletme izninin alınamaması hâlinde ruhsat süresi uzatılmaz." hükmüne yer verilmiştir. 21/09/2017 tarih ve 30187 sayılı Resmî Gazete'de yayınlanan dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan mülga Maden Yönetmeliğinin "Alınması zorunlu izinler" başlıklı 110. maddesinin 1. fıkrasında; "Ruhsat sahibince, işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde Kanunun 7 nci maddesine göre alınması gerekli olan ÇED kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlar ile ilgili izinlerin alınarak Genel Müdürlüğe verilmesini müteakip işletme izni düzenlenir. Süresi içinde yükümlülükleri yerine getirilmeyen ruhsatlar için Kanunun 24 üncü maddesinin on birinci fıkrası gereğince işlem tesis edilir. İşletme ruhsat süresi sonuna kadar bu fıkrada belirtilen izinlerden dolayı işletme izninin alınamaması hâlinde ruhsat süresi uzatılmaz ve ruhsat iptal edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan mevzuat hükümlerine göre, madencilik faaliyetlerinde bulunan kişilerin 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca gerekli izinleri almasının zorunlu olduğu, ruhsat sahibince, işletme ruhsatı, yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde 7. maddeye göre alınması gerekli olan çevresel etki değerlendirme kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlar ile ilgili izinlerin Genel Müdürlüğe verilmesini müteakip işletme izninin düzenleneceği, süresi içinde yükümlülükleri yerine getirilmeyen ruhsatlar için her yıl 50.000 TL idari para cezası verileceği, işletme ruhsat süresi sonuna kadar kanun maddesinde belirtilen izinlerden dolayı işletme izninin alınamaması hâlinde ruhsat süresinin uzatılmayacağı ve ruhsatın iptal edileceği düzenlenmiştir. Uyuşmazlıkta; Trabzon ili, Araklı ilçesi, Köprüüstü köyü mevkiinde bulunan maden sahasıyla verilen işletme ruhsatının 19/04/2012 tarihinde yürürlüğe girdiği ve 19/04/2022 tarihine kadar geçerli olduğu, Maden Kanunu'nun 7. maddesi izinleri kapsamında 2018 yılında davacı tarafından ÇED başvurusu yapıldığı, ancak ruhsat alanının kısıtlı alanlarda kalması ve Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından olumsuz görüş verilmesi nedeniyle ÇED sürecinin Trabzon Valiliği Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün... tarih ve ... sayılı işlemiyle sonlandırıldığı, davacı tarafından anılan işlemin iptali istemiyle ... İdare Mahkemesinin E:...sayılı dosyasında açılan davada, Mahkemeni... tarih ve K:...sayılı kararıyla davanın reddine karar verildiği, bu karara karşı temyiz yoluna başvurulması üzerine Danıştay 4. Dairesinin 21/09/2023 tarih ve E:2023/11982, K:2023/5058 sayılı kararıyla Mahkeme kararının bozulmasına karar verildiği, bozma kararı üzerine ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K... sayılı kararıyla "davacı tarafın ruhsatlı bulunan maden sahası için çevresel etki değerlendirmesi için hazırlanan proje tanıtım dosyasına konu proje sahasının heyelan bölgelerine, yerleşim yerlerine olan mesafesinin mevzuatta öngörülen mesafe şartlarına uygun olduğu, proje tanıtım dosyasında verilen taahhütlere uyulması ve bu taahhütlere uygun faaliyet yapılması durumunda, çevrede ikamet edenlerin kaya yuvarlanması, toz, gürültü ve titreşim gibi çevresel etkilerden etkilenmeyeceği, proje tanıtım dosyasına göre, yapılacak olan faaliyetlerin Araklı-Bayburt karayolundan görülmemesi ve görüntü kirliliğine sebebiyet verilmemesi için, çalışma alanı olarak dağın diğer tarafının belirlendiği, dolayısıyla, mevzuatta belirtilen usule uygun olarak çevresel etki değerlendirmesine yönelik bir karar verilmesi gerekirken, Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığı'nın olumsuz görüş belirttiği gerekçesiyle ÇED süreci sonlandırılarak dosyanın iade edilmesi yönünde tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı" gerekçesiyle anılan işlemin iptaline karar verildiği, işbu karara karşı temyiz yoluna başvurulması üzerine Danıştay 4. Dairesinin 12/12/2024 tarih ve E:2024/2943, K:2024/7328 sayılı kararıyla temyiz isteminin reddine ve Mahkeme kararının onanmasına karar verildiği görülmektedir. Dolayısıyla; davacının maden işletme ruhsatına sahip olduğu sahaya ilişkin ÇED sürecinin sonlandırılmasına ilişkin işlem yargı kararıyla iptal edilmiş olup, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesinde yer alan diğer izinler olan mülkiyet izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatı başvuruları ise Çevresel Etki Değerlendirmesine ilişkin sürecin olumlu olması durumunda incelemeye konu edildiğinden, davacı tarafından bu izinlerin alınmasına ilişkin başvuru süreci yürütülebilir hale gelmiştir. Bu durumda; davacının, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7.maddesinde yer alan yükümlülüklerini süresi içinde yerine getirmediğinden bahsedilmesine olanak bulunmadığından, S:... sayılı II-a grubu maden işletme ruhsatının iptal edilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Öte yandan, işbu karar doğrudan işletme ruhsat süresinin uzatılması sonucunu doğurmayacak olup, davacı tarafından 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesinde belirtilen tüm yükümlülüklerin yerine getirilmesi üzerine yeniden başvuru yapılması gerektiği, idarece söz konusu talep hakkında 3213 sayılı Maden Kanunu hükümleri kapsamında değerlendirme yapıldıktan sonra yeniden işlem tesis edilebileceği ve bu işleme karşı ayrıca dava açılabileceği de açıktır. Bu itibarla, davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne, 2. ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 4. Kesin olarak 02/03/2026 tarihinde oybirliği ile karar verildi.