Bölge Adliye Mahkemesi 2026/1382 E. 2026/1621 K.

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

43. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO: 2026/1382

KARAR NO : 2026/1621

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ: İSTANBUL 17. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ: 13/02/2025

NUMARASI : 2024/223 Esas - 2025/70 Karar

DAVA: İtirazın İptali (Gemi Ve Yük Alacaklılığından Kaynaklanan)

İSTİNAF KARAR TARİHİ 10/09/2026

Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün davacı vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA : Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili ... A.Ş.'nin sigortacılık işi ile iştigal eden Türkiye’nin önde gelen şirketlerinden biri olduğunu, dava dışı sigortalı ...'ye ait emtianın taşıma sırasında oluşabilecek rizikolara karşı Nakliyat Emtia Sigorta Poliçesi ve Abonman Sözleşmesi ile müvekkili tarafından teminat altına alındığını, dava konusu "çuvallı sodyum gluconate" emtialarının ... numaralı konşimento tahtında Çin'den Türkiye'ye taşınmak üzere "..." gemisine hasarsız bir şekilde yüklendiğini, tahliye işlemleri sırasında 47 adet çuvalın yırtılmış ve akarlı olduğunu, ekspertiz tarafından yapılan inceleme neticesinde sigortalı emtiada tahliye sonrasında 4.430 kg eksikliğin tespit edildiğini, tahliye sonrasında eksikliğin tespit edilmesi üzerine hasar ihbarında bulunulduğunu, davalının taşıma işlemini fiilen gerçekleştirmek suretiyle somut olaya konu taşımada TTK. madde 1191 uyarınca fiili taşıyan olarak meydana gelen zarardan sorumlu olduğunu, müvekkilinin hasar nedeniyle sigortalısının uğradığı zarar ve ziyanı tazmin ettiğini, TTK 1472. maddesine göre hukuken sigortalının haklarına halef olduğunu, taşıyanın beklenen dikkat ve özeni göstermediğini, eşyada meydana gelen hasarın taşıyanın hakimiyetinde bulunduğu sırada meydana geldiğini, TTK. Madde 1178 uyarınca taşıyanın sorumluluğu bulunduğunu, davalı/borçlu aleyhine İstanbul Anadolu 23. İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı dosyası kapsamında başlatılan takibe borçlu/davalı tarafından itiraz edildiğini, İstanbul Anadolu 23. İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı dosyasına borçlu/davalı tarafından yapılan itirazın iptali ile takibin devamına, itirazı ile takibin durmasına sebebiyet veren borçlu/davalı aleyhine %20’den aşağı olmamak üzere icra inkâr tazminatına hükmedilmesine, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP : Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının dosyaya sunduğu 07.09.2022 tarihli ... numaralı konşimentonun ... 1994 formu olduğunu, açıkça 27 Temmuz 2022 tarihli ...’ye atıf yaptığını, davacının dosyaya sunduğu konşimento şartlarının ilk maddesinde hukuk ve tahkim maddesine atıf yapıldığından husumetin çözümü için mahkeme dışı tahkim yolu seçildiğini, mahkememizin konu davada yetkisiz olduğunu, davanın usulden reddi gerektiğini, davanın 1 yıllık hak düşürücü süre içerisinde açılmadığını, dava konusu hakkın zaman aşımına uğradığını, konşimentoda yer alan kayıtlar gereğince yükteki eksiklikten taşıyanın sorumluluğu bulunmadığını, emtiadaki fire oranının yasal sınırlar içerisinde olduğundan taşıyanın sorumluluğu bulunmadığını belirterek Mahkememizin yetkisizliği nedeniyle davanın usulden reddine, davanın hak düşürücü süresi içinde açılmaması nedeniyle usulden reddine, dava konusu hakkın zaman aşımına uğraması nedeniyle davanın usulden reddine, kanuni sınırların içinde olan fire oranı ve konşimentoda yer alan kayıtlarla sabit olan emtiadaki hasarlardan taşıyanın sorumluluğu bulunmadığından davanın esastan reddine, davacının dosyaya sunduğu konşimentonun noter onaylı ve yetkili makam onaylı/tasdikli Türkçe tercümesinin sunulmasına, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI: İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, "Dosyanın incelenmesinde, davacının sigortalısı tarafından Çin'de mukim şirketten sodyum emtia alındığı, emtianın Çin'de bulunan tedarikçi tarafından ... adlı gemiye yüklenerek Diliskelesi limanına getirildiği, davalının donatanın acentesi olduğu, taşımaya ilişkin konşimentoda sigortalının alıcı anlaşılmaktadır. Bilindiği üzere, taşıyan ile gönderilen arasındaki hukuki ilişkide konşimento; taşıyan ile taşıtan arasındaki hukuki ilişkide ise navlun sözleşmesi hükümleri bağlayıcıdır. Çarter sözleşmesi taşıyanın geminin tümünün ya da bir bölümünün veya belirli bir yerini taşıtana taahhüt ederek denizde eşya taşımayı yükümlendiği sözleşmedir. Başka bir deyişle eşya taşımak amacıyla geminin bir bölümü çarter sözleşmesi ile tahsis edilir. Çarter sözleşmesi yapıldığı taktirde taraflardan biri masrafları ödemek koşuluyla kendisine sözleşmenin ana noktalarını içeren çarterparti verilmesini isteyebilir. Sözleşmenin tarafları bazen bir araya gelerek ıslak imza atmak yerine bir tarafın bilgisayar ortamında hazırladığı ve imzasız ''recap of fixture'' denilen metnin elektronik ortamda diğer tarafa gönderilmesi ve yine elektronik ortamda diğer tarafın kabul beyanının iletmesiyle navlun sözleşmesini akdetmeyi tercih edebilirler. Recap Of Fixture şeklinde düzenlenen bu metindeki tahkim şartı geçerlidir (Yargıtay 11.HD'si, 12.01.2017 tarih, 2015/12971 E, 2017/240 K. 26.11.2014 tarih, 2014/17444 E. 2014/18405 K, 18.04.2013 tarih, 2012/6961 E, 2013/7612 K sayılı ilamları). Somut uyuşmazlıkta davaya esas konşimentoda, sigortalı yer almaktadır. Konşimentodaki taşıma şartları için arka sayfaya atıf yapıldığı, taşıma şartlarına ilişkin birinci maddede ise "Ön yüzde tarihi belirtilmiş olan ...'nin tüm şartları, imtiyaz ve istisnaları, hukuk ve tahkim klozu dahil olmak üzere geçerli kılınmıştır" ibaresi bulunmakta olduğu, sigortalının konşimentoyu gümrük müdürlüğüne teslim ettiği böylece konşimentodaki şartlardan haberdar olduğunun anlaşıldığı . Çarterpartinin 26. maddesinde hukuk ve tahkim düzenlenmiş olup, " İngiliz Hukuku geçerli olacak olup tahkim Hong kong'da uygulanacaktır" hükmü bulunmaktadır. Taşıyan ile gönderilen (konşimentonun meşru hamili) arasındaki ilişkide konişmento esas alınır (TTK.m.1237/1). Dolayısıyla konşimento hamili gönderilen eşyayı teslim alma hakkının kapsam ve koşulları, navlun sözleşmesinden bağımsız olarak konşimentoya göre belirlenir. Davacı sigorta şirketinin sigortalısı, somut olayda gönderilen konumundadır ve davacı, gönderilenin halefi olarak onun hak ve sorumluluklarına tabidir. Bu nedenle, konşimentodaki tahkim şartı davacı için bağlayıcıdır. Taraflar arasında yabancılık unsuru taşıyan borç ilişkisi mevcut olup, bu ilişkiden doğan uyuşmazlıkların yabancı bir devlet mahkemesinde görülmesi yada uyuşmazlığın tahkimde çözülmesi konusunda tarafların anlaşması mümkündür. Uyuşmazlık, tahkime elverişlidir. Tahkim şartı konşimentoda matbu olarak yer alsa ve genel işlem şartı niteliğinde bulunsa bile uluslararası deniz yolu ile taşımalar standart sözleşmeler kapsamında yapıldığından ve dava konusu taşıma da bu konşimentoya göre yapıldığından, tahkim şartının geçerli olduğu, konşimentodaki tahkim şartının dürüstlük kuralına aykırı haksız işlem şartı olarak kabul edilemeyeceği sonucuna varılmıştır. Taraflar arasındaki taşıma ilişkisinde düzenlenen konşimentoda konulmuş olan tahkim şartının geçerli olduğu, davacının halefiyet yoluyla davayı açması nedeniyle sigortalısı olan gönderilenin sahip olduğu hak ve yükümlülüklere sahip olması nedeniyle üçüncü kişi olarak değerlendirilmeyeceği, matbu şekilde düzenlenmesi teamül olan deniz konşimentosundaki tahkim şartının tarafların sözleşmedeki durumuna göre haksız şart niteliğinde genel işlem koşulu olarak değerlendirilerek geçersiz sayılamayacağı anlaşılmakla, davalının tahkim itirazının kabulü mahkememizin görevsizliği nedeniyle davanın usulden reddine, ..." karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ : Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; dosya kapsamında davalı tarafından usulüne uygun şekilde ileri sürülmüş herhangi bir ilk itiraz niteliğinde tahkim itirazı bulunmadığını, davalının cevap dilekçesinde tahkim itirazında bulunmamış olması karşısında, işbu davada geçerli ve hukuka uygun bir tahkim itirazının mevcut olmadığının da izahtan vareste olduğunu, iddia edilen tahkim kaydı kesin ve belirli olmamakla birlikte dosya kapsamında uygulanabilirliğinin bulunmadığını, bu nedenlerle, yerel mahkeme tarafından verilen kararın hukuka aykırı olduğunu, davalının iddia ettiği tahkim şartının/sözleşmenin "iktisadi müesseselerde mecburi Türkçe kullanılması hakkında kanun" uyarınca Türkçe düzenlenmesi gerektiğini ve yabancı dilde düzenlenen tahkim şartının her halükarda geçersiz olduğunu, bu hususun Yargıtay içtihatları ile de sabit olduğunu, ayrıca, konşimentoda bulunduğu iddia edilen tahkim kaydının HMK Md. 412 F.3 Ve TBK Md. 14 kapsamında hukuken geçersiz olduğunu, tahkim kaydının tek taraflı ve taraflardan yalnızca birinin imzasının bulunduğu şekilde yapılmasının hukuken mümkün olmadığını, beyanla, ilk derece Mahkemesince verilen kararın kaldırılmasını ve davanın kabulüne karar verilmesini talep ve istinaf etmiştir.

GEREKÇE : Dava, deniz taşıması sırasında oluşan ziya bedelini sigortalısına ödeyen sigorta şirketinin, ödediği bu bedeli taşıyan taraftan rücuen tahsili istemi ile başlattığı icra takibine itirazın iptali davasıdır.

İstinafa gelen uyuşmazlık temelde, tahkim şartının geçerli olup olmadığı noktasındadır.

Dava konusu taşımaya ilişkin 07/09/2022 tarih ve ... nolu Konşimento, ... A.Ş.'nin .... Ltd. firmasından ithal ettiği ürünlerin .../Çin limanından Diliskelesi/Türkiye limanına Transtime gemisi ile taşınmasına ilişkin olarak, acente sıfatıyla .... Ltd. tarafından düzenlenmiştir.

Taşımaya konu ithalata ilişkin gümrük beyannamesinde ödeme şekli vadeli akreditif olarak gösterilmiştir.

Davaya konu taşıma davacı sigorta şirketi tarafından sigortalanmış olup, hasar ihbarında bulunulması üzerine, ekspertiz raporu alınmış ve tespit edilen hasar bedeli 1.296,22 USD 30/12/2022 tarihinde ödenmiş ve ödeme tutarında ibra, devir ve temlik belgesi alınmıştır.

Davacı takip alacaklısı tarafından, davalı takip borçluları hakkında, İstanbul Anadolu 23. İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı takip dosyasında, "taşıma neticesinde emtianın eksik tahliyesine ilişkin sigorta tazminatı ödemesinin rücuen tazmini" sebebine dayalı olarak 1.296,22 USD asıl alacağın tahsili istemiyle 28/03/2023 tarihli takip talebi ile ilamsız icra takibi başlatılmış, itiraz üzerine takip durmuştur.

Davacı taraf, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu(İİK)'nun 67. maddesi uyarınca itirazın iptaline karar verilmesi istemiyle eldeki dava açılmıştır. Davalı taraf cevap dilekçesinde diğer savunmalarının yanı sıra tahkim ilk itirazında bulunmuştur.

1958 tarihli Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve İcrası Hakkındaki New York Sözleşmesinin II-3. Maddesinde, bir Âkit Devlet mahkemesinin, tarafların, işbu maddenin anladığı manada anlaşma akdettikleri bir konu ile ilgili uyuşmazlıklarına el koyduğu takdirde, anlaşmanın hükümden düşmüş, tesirsiz veya tatbiki imkânsız bir halde olduğunu tespit etmedikçe, bunları, birinin talebi üzerine, hakemliğe sevk edeceği düzenlenmiştir.... nolu Konşimentoda ... ile kullanılacağı, navlun ödemesinde 22/07/2022 tarihli "..."nin nazara alınacağı düzenlenmiştir. Dosyada sunulu bulunan 22/07/2022 tarihli "..." belgesinde, "..." kaydı düşülerek tahkim şartı konulmuş ve ingiliz hukukunun uygulanacağı kabul edilmiştir.

6102 sayılı TTK'nın 1237/3. Maddesine göre; konşimentoda, yolculuk çarteri sözleşmesine gönderme varsa, konşimento devredilirken çarter partinin bir suretinin de yeni hamile ibraz edilmesi gerekir. Bu takdirde çarter partide yer alan hükümler, nitelikleri elverdiği ölçüde konşimento hamiline karşı da ileri sürülebilir. Anılan Kanuni düzenlemeye göre, taşıyan ile konşimento hamili arasındaki hukuki ilişkilerde konşimento esas alınır, taşıyan ile taşıtan arasındaki hukuki ilişkiler ise navlun sözleşmesinin hükümlerine bağlı kalır. Anılan bu düzenlemede 'taşıyan ile taşıtan arasındaki ilişkinin navlun sözleşmesi hükümlerine bağlı kalacağı öngörülmüş olmakla birlikte navlun sözleşmesi hakkında ayrı bir belgenin düzenlenmediği hallerde, taşıyan ile taşıtan arasındaki ilişkide de konşimento esas alınır; zira konşimento bir navlun sözleşmesi yapıldığını ve şartlarını tespit eder.

... belgesinde donatan dava dışı .... Ltd., kiracı .... Ltd. Görünmektedir. Davalının sunduğu sözleşmede ise donatan ... ... Ltd., kiracı ise .... Ltd., ... zinciri ise ... Ltd - ... (...) Ltd. olarak görünmektedir. Asof Tarafından düzenlenen olaylar çizelgesinde de ... (...) Ltd. donatan olarak belirtilmiştir. Buna göre davalı ... (...) Ltd. fiili taşıyıcı durumundadır. Bu kapsamda ... belgesindeki tahkim şartı davacının sigortalısını ve halefiyet ilkesi gereğince davacı sigorta şirketini bağlayıcı niteliktedir.

Genel işlem koşulları, bir sözleşme yapılırken düzenleyenin, ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla, önceden, tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu sözleşme hükümleridir. Buna göre bir sözleşmede genel işlem koşulları bulunması bu düzenlemeleri geçersiz kılmaz. Ancak sözleşme kapsamındaki karşı tarafın menfaatine aykırı genel işlem koşullarının geçerli olması, sözleşmenin yapılması sırasında düzenleyenin karşı tarafa, bu koşulların varlığı hakkında açıkça bilgi verip, bunların içeriğini öğrenme imkânı sağlamasına ve karşı tarafın da bu koşulları kabul etmesine bağlıdır. Sözleşmenin niteliğine ve işin özelliğine yabancı olan genel işlem koşulları da yazılmamış sayılır.

6098 sayılı TBK'nın 20 vd. maddelerinde düzenlenen genel işlem koşullarına ilişkin hükümler tacirler hakkında da geçerli olmakla birlikte, genel işlem koşullarının TTK'nın 18/2. Maddesinde düzenlenen her tacirin, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etme yükümlülüğü ile birlikte değerlendirilmesi gerekir. ... belgesinde bulunan taşıyanın hüküm ve koşullarına ilişkin düzenlemeler ticari hayatta yaygın olarak kullanıldığından, deniz yoluyla ithalat işiyle uğraşan gönderilen/alıcının taşıyanın "taşıma şart ve koşullarını" basiretli bir iş adamı gibi davranarak incelemiş olması gerekir. Yukarıda açıklandığı gibi genel işlem koşulları ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla, önceden hazırlanmış sözleşme hükümleri olup, bu özellikleri itibariyle bu sözleşmeler genellikle ilgili firmalar tarafından internet sitelerinde paylaşılmaktadır. Aksi yönde bir iddia ve ispat dosya kapsamında mevcut değildir. Taşıyıcı tarafından taşıma şart ve koşullarının içeriğinin öğrenilmesine imkân sağlanmadığı kabul edilemeyeceğinden ve taşımanın bu şart ve koşullar altında davalıya yaptırılması nedeniyle bu şart ve koşullar tahtında taşıma da tamamlandığına göre genel işlem koşullarının geçersiz olduğunun kabul edilmesi mümkün değildir.

Hong Kong/Çin'in de taraf olduğu New York Sözleşmesinin II-1 maddesine uyarınca, tarafların akte dayanan veya akdî olmayan, belli bir hukuk münasebetinden aralarında doğmuş veya ileride doğabilecek, hakemlik yolu ile halledilmesi mümkün bir konu ile ilgili uyuşmazlıkların tamamını veya bir kısmını hakeme hallettirmek üzere birbirine karşı taahhüde girişmelerine dair yazılı anlaşmalarını muteber olup, taraflar arasındaki uyuşmazlıkta tahkim şartı geçerli bulunduğundan taşıyıcılar ve onlara izafeten açılan davanın Hong Kong tahkimde görülmesi gerekir. Davacı tarafça sözleşmenin 805 sayılı İktisadi Müesseselerde Mecburi Türkçe Kullanılması Hakkında Kanun hükümleri uyarınca Türkçe yapılmadığı ileri sürülmüş ise de, davaya konu konşimentonun Türkiye'de düzenlenmemiş olması ve New York sözleşmesinin anılan maddesi karşısında 805 sayılı yasanın eldeki davada uygulanma yeri bulunmamaktadır. Bu nedenle ilk derece mahkemesince tahkim ilk itirazının kabulü ile davanın usulden reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.

HMK'nın 355. Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; tahkim şartının geçerli olması, uyuşmazlığın deniz ticaretiyle ilgili özel hukuka ilişkin olup New York Sözleşmesi kapsamında bulunması ve kamu düzenine aykırılık bulunmaması karşısında ilk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından davacı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun reddine karar vermek gerekmiştir.

KARAR : Yukarıda ayrıntısı ile açıklanan nedenlerle;

1-Davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,

2-Davacı tarafından başvuru sırasında istinaf karar harcı peşin olarak yatırıldığından başkaca harç alınmasına yer olmadığına,

3-Davacı tarafından istinaf aşamasında yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,

Dair, dosya üzerinden yapılan inceleme sonunda, HMK'nın 362(1)a maddesi uyarınca kesin olarak oy birliğiyle karar verildi.10/09/2026