Bölge Adliye Mahkemesi 2025/1313 E. 2026/1803 K.

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

13. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO:2025/1313 Esas

KARAR NO:2026/1803 Karar

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ:İSTANBUL 25. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ(Kapatılan)İstanbul Anadolu 8. Asliye Ticaret Mahkemesi

NUMARASI:2023/245 Esas- 2025/265 Karar

TARİH:17/04/2025

DAVA:Menfi Tespit (Alım Satım)

KARAR TARİHİ:08/10/2026

İlk derece Mahkemesinde yapılan inceleme sonucunda verilen karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dava dosyası incelendi:

DAVA:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; tarafların aralarında akdedilen satım sözleşmesi ile 1 adet lazer kesim makinesinin davalı tarafından davacıya teslim hususunda anlaştıklarını, bu sözleşmeye ilişkin teklif formunun davalı tarafından 27/02/2017 tarihinde düzenlendiğini, teklif formuna göre, lazer kesim makinesinin telif formunun düzenlenmesinden itibaren 45 gün içinde teslim edilmesi gerektiğini, sözleşmenin akdedilmesinden sonra 2 adet 20.000 TL bedelli çekin müvekkili tarafından davalıya verildiğini, bu çeklerin ... Bankası ... Şubesine ait ... çek numaralı, 25/05/2017 keşide tarihli, 20.000 TL bedelli ve ... Bankası ... Şubesine ait ... çek numaralı, 01/07/2017 keşide tarihli 20.000 TL bedelli çekler olduğunu, fakat davalının, sözleşmenin akdedilmesinden sonra sözleşme konusu makineyi müvekkili davacıya teslim etmediğinden çeklerin karşılıksız kaldığını beyanla müvekkilinin çekler nedeniyle borçlu olmadığının tespitine, çeklerin iptaline ve yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP:Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Taraflar arasında söz konusu makinenin teslimi konusunda anlaşmaya varıldığını, 27/02/2017 tarihli ... "..." başlıklı evrak ile tarafların satım sözleşmesini akdettiklerini, işbu teklif formunda teslim süresinin 145 gün olarak öngörüldüğünü, davacının ise işbu 145 günlük süre dolmadan ve dolayısıyla teslim vadesi dolmadan önce işbu menfi tespit davasını açtığını, müvekkilinin söz konusu makineyi yurtdışından getirttiğini, bu nedenle teslim süresinin 45 gün olmasının mümkün olmadığını, makinenin henüz Türkiye Gümrüğü'ne geldiğini ve gümrükten teslimatın 03/07/2017 tarihinden sonra yapılacağını, davacının kötü niyetli olarak dava açtığını beyanla davanın reddine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ:Mahkemece; tüm dosya kapsamı dikkate alındığında; davanın makina siparişi karşılığında davalıya verilen çeklerin makinanın teslim edilmemesi nedeniyle karşılıksız kaldığından bahisle davalıya borçlu olmadığının tespiti ve çek iptali talebine ilişkin olduğu, ihtilafın, davalının sözleşme konusu makineyi teslim etmekte gecikip gecikmediği ve makine teslim borcunun ifasında temerrüde düşüp düşmediği noktasında toplandığı, davacı tarafın dosyaya sunduğu teklif formu fotokopisinde teslim tarihinin 45 gün olarak yazılı olduğu, davalı tarafın sunduğu surette ise 145 gün olarak yazılı olduğu, teslim sürenin 45 olduğunun kabulü halinde davalının teslimde temerrüte düşmüş olacağı, sözleşmede kararlaştırılmış olan sürenin 145 gün olduğunun kabulü halinde ise davalının süresinin 21/07/2017 tarihinde dolacağı, dava tarihinde teslim süresinin henüz dolmamış olacağı, alacak kambiyo senedine dayandığından ispat yükü davacıda olup, davacı tarafın teklif formu aslının davalıda olduğunu beyan ettiği, bu nedenle Mahkememizce davacının ispat yükü kapsamında teklif formu aslının elinde olmadığını iddia eden davalı tarafa HMK'nın 220/2. maddesi uyarınca teklif formunun elinde bulunmadığına, özenle aradığı halde bulamadığına ve nerede olduğunu da bilmediğine ilişkin yemin etmek üzere bizzat duruşmaya gelmesi, aksi halde HMK 220/3 md gereğince belgenin içeriği konusunda davacı tarafın beyanının kabul edilebileceğine dair davetiyenin tebliğ edildiği ancak davalının duruşmaya gelerek yemin etmediği, istinaf ilamında "yemin edilip edilmemesine göre HMK'nın 220/3. maddesinin değerlendirilmesi ve bu değerledirme neticesinde gerekli olması halinde davacı tarafa dava dilekçesinde yemin deliline dayanmış olduğu da hatırlatılarak sonucuna göre bir karar verilmesi gerektiği" belirtilmiş olup esasen HMK'nın 220/3. maddesinin değerlendirilmesi neticesinde davacı tarafa yemin delilinin hatırlatılmasına gerek kalmamasına rağmen, sehven bu hususta işlem yapıldığından davacının yemin teklifi sonucu edilen yemine itibar edilmediği, davalı tarafın HMK'nın 220/2. maddesi uyarınca yemin etmediği, bu nedenle HMK 220/3 md gereğince belgenin içeriği konusunda davacı tarafın beyanının kabul edilmesi gerektiği, sözleşme konusu makinenin teslim sürenin 45 olduğunun kabul edildiği ve bu durumda davalının teslimde temerrüte düştüğü, davacının vermiş olduğu çeklerin karşılıksız kaldığı gerekçesi ile davacının menfi tespit talebinin kabulüne, çek iptali talebinin ise reddine karar verilmiş ve karara karşı davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

DAVALI VEKİLİNCE İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ;HMK'nın 236. maddesi uyarınca yemin edecek kimsenin mahkemenin yargı çevresi içerisinde olmaması halinde istinabe ile yemin ettirileceğinin düzenlendiği, bu kapsamda Mahkemeye sunmuş oldukları 18/11/2024 tarihli dilekçede yeminin görüntü-ses nakli veya istinabe yolu ile yaptırılmasının talep edildiği, Mahkemece bu talebin kabulü ve yazılan talimat üzerine müvekkili tarafından 24/01/2025 tarihli talimat duruşmasında yemin edildiği, buna rağmen Mahkemece davanın kabulüne karar verildiği, taraflar arasında makinenin teslim süresinin 145 gün olarak belirlendiği ve davacı taraf edimini ifa ederek müvekkiline çekleri vermiş olduğundan ifası talep edilecek edimin müvekkilince yerine getirileceği ve bu itibarla da sözleşme aslının davacıda olduğu, dava tarihi itibariyle müvekkilinin ediminin ifası için öngörülen sürenin dolmadığı, yargılama sırasında müvekkilinin, davacıya gönderdiği ihtarname ile edimin ifasına hazır olduğunu bildirdiği, davacının haksız ve kötü niyetli olduğu, dava dilekçesinde iki ayrı talep bulunmakta olup Mahkemece çek iptali talebi reddedildiğinden davanın kısmen kabulüne karar verilmemiş ve bu doğrultuda yargılama giderlerine hükmedilmemiş olmasının hatalı olduğu, bu sebeplerle kararın kaldırılması gerektiğine ilişkindir.

İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:HMK'nın 355. maddesine göre istinaf incelemesi; istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık varsa resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır. Dava, satım sözleşmesine konu taşınır malın süresinde teslim edilmediği iddiası ile sözleşme peşinatı olarak verilen çekler nedeniyle borçlu olmadığının tespiti talebine ilişkindir. Mahkemece davanın reddine dair verilen 08/12/2020 tarihli, 2017/576 Esas ve 2020/697 Karar sayılı kararın, davacı tarafın vaki istinaf başvurusu üzerine Dairemizin 23/03/2023 tarihli, 2021/428 Esas ve 2023/504 Karar sayılı kararı ile HMK'nın 353/1-a6 maddesi uyarınca kaldırılmasına karar verilmiş, Mahkemece Dairemizin kaldırma kararından sonra devam edilen yargılamada bu kez yukarıda açıklanan gerekçe ile davanın kabulüne karar verilmiş ve karara karşı davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.HMK'nın 216/2. maddesi ile belgenin aslını elinde bulunduran tarafın, istenmesi halinde bunu mahkemeye vermek zorunda olduğu, 219/1. maddesi ile tarafların, kendilerinin veya karşı tarafın delil olarak dayandıkları ve ellerinde bulunan tüm belgeleri mahkemeye ibraz etmek zorunda oldukları, 220. maddesi ile belgenin ibraz edilmemesi halinde Mahkemece yapılacak işlemler ile ibraz etmemenin sonuçları düzenlenmiştir.HMK'nın 236. maddesi uyarınca; Mahkemenin yargı çevresi dışında oturan kimse, yemin için davaya bakan mahkemeye gelmek zorundadır. Ancak yemin edecek kişi, mahkemenin bulunduğu il dışında oturuyor ve bulunduğu yerde aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi yolu ile yemin icrası mümkün değil ise istinabe yolu ile yemin ettirilir.Somut olayda; taraflar arasındaki uyuşmazlığın, davalı tarafın satıcısı olduğu lazer makinesinin teslim süresinin 45 gün mü yoksa 145 gün mü olarak belirlendiği, buna göre dava tarihi itibariyle davalının teslimde temerrüde düşüp düşmediği ve davacının avans olarak verdiği çekler nedeniyle borçlu olup olmadığı noktasında toplandığı, davacı tarafından sunulan teklif formu suretinde vadenin 45 gün ancak davalı tarafın sunduğu ve teklif formunun davacının işyerinde çekildiğini iddia ettiği fotoğrafında vadenin 145 gün olduğu, Dairemizin kaldırma kararında; davada menfi tespit talebi kambiyo senedine dayandığından ispat yükünün davacıda olduğu, davalının teslim süresinin 145 gün olarak belirlendiğine dair savunması nedeniyle ispat yükünün yer değiştirmediği, bu itibarla davacının makinenin teslimi için belirlenen vadenin 45 gün olduğunu ispat etmesi ve taraflarca dosyaya iki ayrı suret sunulduğundan, teklif formu aslının dosyaya ibrazının gerektiği, ispat yükü kendisinde olan davacının teklif formu aslının davalıda olduğunu bildirdiği, düzenleyen taraf olması nedeniyle belge aslı kendisinde olması gereken davalı taraf verilen kesin sürede belge aslını sunmamış ise de, Mahkemece HMK'nın 220. maddesinde sayılan işlemlerin tamamlanmadığı, buna göre davalıya "teklif formu aslının elinde bulunmadığına, özenle aradığı halde bulamadığına ve nerede olduğunu da bilemediğine dair" yemin ettirilmesi ve bu yeminin sonucuna göre davacıya, dava dilekçesinde yemin deliline dayandığı da hatırlatılarak sonucuna göre bir karar verilmesi gerektiğine işaret edildiği, Mahkemece, kaldırma kararından sonraki 21/09/2023 tarihli duruşmada, davalıya yemin davetiyesi çıkarılmasına ve bir sonraki duruşmanın 11/01/2024 tarihine bırakılmasına karar verildiği, davalıya yemin ihtaratını ve duruşma gün ve saatini bildirir davetiyenin 27/09/2023 tarihinde e tebligat olarak tebliğ edildiği, davalının, 11/01/2024 tarihli duruşmaya gelmediği ve mazeret bildirmediği, bu tarihten önce davalı veya vekili tarafından, davalının adresinin İstanbul il sınırı dışında olması sebebiyle yeminin talimat yolu ile yaptırılmasına dair sözlü veya yazılı bir talepte bulunulmadığı, davalının e tebligat adresi bulunduğundan Mahkemece bu hususun re'sen nazara alınmadığı, davalı vekilinin duruşma günü yani 11/01/2024 tarihinde sunduğu beyan dilekçesinde; yemin metninin dosya kapsamına uygun olmadığını, ispat yükünün davacıda olduğunu, teklif formu aslının davacıda olduğunu beyan ederek davalının cep telefonu üzerinde teknik bilirkişi incelemesi yaptırılmasını talep ettiği, Mahkemece 11/01/2024 tarihli duruşmada, davacı vekiline yemin teklif etme hakkının hatırlatıldığı, davacı vekilinin 09/10/2024 tarihinde yemin metnini içerir dilekçe sunduğu, bundan sonra Mahkemece talimat mahkemesi aracılığıyla davalıya yemin ettirildiği ancak söz konusu yemin nazara alınmaksızın, davacının teklif formunda teslim süresinin 45 gün olarak belirlendiğine yönelik iddiasını ispat ettiği, dava tarihi itibariyle bu sürenin dolduğu, davalının temerrüde düştüğü kabul edilerek, davacının avans olarak verdiği çekler nedeniyle davalıya borçlu olmadığının tespitine karar verildiği, Mahkemece HMK'nın 220. maddesi uyarınca yapılan işlemlerin usul ve yasaya uygun olduğu, davalı tarafın, hangi hususta yemin edeceği ve yemin etmemesinin sonuçları konusunda ihtaratı içerir tebligat kendisine e tebligat yolu tebliğ edilmiş olmasına rağmen duruşmaya mazeretsiz olarak gelmediği, kendisine teklif edilen yemini icra etmediği, davalı vekilinin iddiasının aksine, yeminin talimat yolu ile yaptırılmasına dair bir talepte bulunmadığı, bu itibarla Mahkemece teklif formunda teslim için belirlenen sürenin 45 olduğu, davalın ticari satıma konu makineyi vadesinde teslim etmeyerek temerrüde düştüğü ve makine bedeli için avans olarak verilen çeklerin bedelsiz kaldıklarının kabul edilmesinin isabetli olduğu, gerekçeli kararda açıklandığı üzere, davacı iddiasını ispat ettiğinden, davacı vekiline yemin teklifinin hatırlatılması ve talimat yolu ile davalıya yemin ettirilmesinin fazladan yapılmış ve sonuca etkisi olmayan işlemler olduğu, vadenin geçmesi ve dava açılması ile birlikte TBK'nın 212/2 maddesi uyarınca davacının zilyetliğin devri talebinden vazgeçmiş olduğunun kabulü gerektiği, bu sebeple yargılama sırasında davalı tarafından makinenin, teslim için hazır edilmiş olmasının da sonuca etkisinin bulunmadığı, sonuç olarak davacının avans olarak verdiği çekler karşılıksız kaldığından menfi tespit talebinin kabulüne karar verilmesinin usul ve yasaya uygun olduğu anlaşılmış, davalı vekilinin aksi yöndeki istinaf sebepleri haksız bulunmuştur.Öte yandan, Mahkemece davacının menfi tespit talebi ile birlikte çeklerin iptalini de talep ettiğinden bahisle ve üçüncü kişilerin haklarını etkileyecek şekilde çeklerin iptaline karar verilemeyeceği gerekçesi ile bu talep hakkında ayrıca hüküm kurulmuş ise de, davacının talebinin esasen menfi tespit talebinin devamı niteliğinde ve çeklerin kendisi yönünden geçersiz kılınması, tahsil edilememesi yönünde bir talep olduğu, ayrı bir talep olmadığı, bu sebeple bu talep hakkında ayrıca bir hüküm kurulmasının hatalı, davalı lehine vekalet ücretine ve yargılama giderine hükmedilmemiş olmasının ise isabetli olduğu anlaşılmış, hüküm ve gerekçede yapılan hatanın düzeltilmesi gerektiğinden davalı vekilinin bu husustaki istinaf sebebi usulen kabul edilmiştir.Açıklanan nedenlerle, davalının istinaf başvurusunun usulen kabulü ile, mahkemece deliller toplanılmış olup, yeniden yargılama yapılmasını gerektirir bir husus bulunmadığından HMK'nın 353/1-b-2 maddesi uyarınca ilk derece mahkemesi kararının kaldırılması ve Dairemizce esas hakkında yeniden hüküm kurulması gerektiği kanaatine varılarak aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.

HÜKÜM:Yukarıda açıklanan nedenlerle;

1-Davalının istinaf başvurusunun USULEN KABULÜ İLE,(Kapatılan) İstanbul Anadolu 8. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 17/04/2025 tarihli, 2023/245 Esas ve 2025/265 Karar sayılı kararının HMK'nın 353/1-b2 maddesi uyarınca KALDIRILMASINA, Dairemizce esas hakkında yeniden hüküm kurulmak suretiyle;Davanın KABULÜNE, davacının ... Bankası ... Şubesi'ne ait ... nolu, 25/05/2017 tarihli, 20.000,00 TL bedelli ve ... Bankası ... Şubesi'ne ait ... nolu, 01/07/2017 tarihli, 20.000,00 TL bedelli çekler nedeniyle davalıya borçlu olmadığının tespitine,

İLK DERECE MAHKEMESİ YÖNÜNDEN:

2-Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 2.732,40 TL karar harcından davacı tarafından dava açılırken peşin olarak yatırılan 683,10 TL harcın mahsubu ile bakiye 2.049,30 TL'nin davalıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına,

3-Davacı tarafından yatırılan 683,10 TL peşin harç ve 31,40 TL başvuru harcı toplamı olan 714,50 TL'nin davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine,

4-Davacı tarafından sarf edildiği anlaşılan 465,00 TL yargılama giderinin davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine,

5-Davalı tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,

6-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden AAÜT uyarınca hesaplanan 30.000,00 TL vekalet ücretinin davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine,

7-Bakiye gider avansı bulunduğu takdirde avansı yatıran ilgili tarafa iadesine,

İSTİNAF YÖNÜNDEN:

8-Harçlar Kanunu gereğince istinaf eden davalı tarafından yatırılan istinaf kanun yoluna başvurma harcının hazineye gelir kaydına, istinaf karar harcının talep halinde davalıya iadesine,

9-Davalı tarafından istinaf aşamasında sarf edilen 1.683,10 TL istinaf kanun yoluna başvurma harcı, 300,00 TL dosyanın istinafa gidiş dönüş masrafı olmak üzere toplam; 1.983,10 TL yargılama giderinin davacıdan tahsili ile davalıya verilmesine,

10-Bakiye gider avansı bulunduğu takdirde avansı yatıran ilgili tarafa iadesine,

11-Kararın ilk derece mahkemesi tarafından taraflara tebliğe gönderilmesine,Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda 08/10/2026 tarihinde HMK'nın 362/1-a maddeleri gereğince kesin olarak oy birliği ile karar verildi.