Yargıtay 6. Hukuk Dairesi 2025/2116 E. 2026/1723 K.

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi SAYISI : 2019/175 E., 2024/277 K.

Mahkemece bozma ilâmına uyularak verilen karar taraflar vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hakimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde; Manisa ili, ... ilçesinde bulunan ve tapuda, 4 parselde kayıtlı eski eser tescilli ... mülkiyetinin idareye ait olduğunu, idarece ... onarım işi için davalılardan müşavir firma ... Şirketinden Götürü Bedel Hizmet Alımı Tip Sözleşmesi'ne istinaden ihale dosyasının hazırlanması ve onarım sürecinde kontrollük hizmeti satın alındığını, adı geçen firma tarafından anılan sözleşmeye istinaden 2006 yılı birim fiyatlarıyla KDV hariç 445.827,49 TL yaklaşık maliyet belirlenerek mahal listesinin hazırlandığını ve diğer ihale dökümanları ile birlikte idareye sunulduğunu, anılan yaklaşık maliyetin mimar ..., peyzaj mimarı ... ve elektrik teknisyeni ... tarafından incelenerek, 497.871,61 TL olarak güncellendiğini ve 09.08.2006 tarihinde dönemin bölge müdürü Dr. ... tarafından onaylandığını, İhale Komisyonunun kararı ile onarım işinin 378.452,69 TL bedelle ekonomik açıdan en avantajlı teklifi veren ... San. ve Tic. Ltd. Şti'ye ihale edilmesinin uygun görüldüğünü, yüklenici firma ile düzenlenen sözleşmeye göre 12.09.2006 tarihinde yer teslimi yapılacak işin 120 gün içinde tamamlanarak geçici kabule hazır hale getirilmesinin hükme bağlandığını, yükleniciye 378.452,69 TL tutarındaki sözleşme bedelinin tamamının ödendiğini, mimar ... ile müşavir firma ... Şti tarafından düzenlenen bila tarihli yapım işleri geçici kabul teklif belgesinde, işin ön incelemesinin 22.01.2007 tarihinde yapıldığı ve işin sözleşmesine uygun olarak tamamlandığı ve geçici kabule hazır olduğunun belirtilmesi üzerine Mimar ... başkanlığında inşaat mühendisi ...ve elektrik teknisyeni ...'den oluşan geçici kabul komisyonu tarafından düzenlenen 04.06.2008 tarihli yapım işleri geçici kabul tutanağında, sözleşme bedeli 130.280,46 TL olan 21 kalem işin mahallinde hiç yapılmadığı ve söz konusu tutarın sözleşme bedelinin %36,29'una tekabül ettiği belirtilerek, Uygulama İşleri Genel Şartnamesi'ni 42. maddesi gereğince geçici kabulünün yapılamadığının idareye bildirilmiş olduğunu, yüklenici firmaya 23.09.2008 tarihli yazı ile de kusurlu ve eksik imalatların 30 gün içinde tekniğine uygun olarak tamamlanmasının gerektiğinin bildirilmiş olduğunu, yapılan müfettişler incelemesi sonucu, müşavir firma tarafından 445.827,49 TL tutarında hazırlanan yaklaşık maliyet esas alınarak ihaleye çıkıldığı ve işin başlangıcında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve bu kanuna dayanılarak çıkarılan yönetmeliğin ihlal edildiğinin, yapılmayan veya eksik yapılan imalatların karşılığı olarak yükleniciye KDV hariç toplam 296.796,74 TL fazladan ödeme yapıldığının tespit edildiğini belirterek, söz konusu bedelin yasal faizi ile birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP Davalılar haksız olarak açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmişlerdir.

III. MAHKEME KARARI Mahkemenin 20.03.2014 tarihli kararıyla; davanın davalı yüklenici ve müşavir şirketler ile davalı ... yönünden kısmen kabulüne, davalılar ... ve ... yönünden reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ 1.Mahkemenin 20.03.2014 tarihli kararına karşı süresi içinde davacı iş sahibi idare, davalı müşavir ve yüklenici şirket ile davalı idare çalışanı ... vekillerince temyiz isteminde bulunulması üzerine Yargıtay (Kapatılan) 15. Hukuk Dairesi'nin 08.02.2016 tarihli ilâmıyla, "...Dosya kapsamından kesin kabul ve kesin hesap işlemlerinin yapılmadığı anlaşılmakta ise de; yüklenici tarafından onarım işinin bitirildiği belirtilerek iş sahibine teslim edildiği, geçici kabulün yapıldığı ve 3 adet hakediş belgesinin düzenlendiği, davacı idare tarafından da fazla ödeme yapıldığı ve idarenin zarara uğratıldığından bahisle kesin kabul ve kesin hesap yapılmayarak eldeki dava açıldığına göre, mahkemece tasfiye kesin hesabının çıkartılarak sonucuna göre fazla ödeme yapılıp yapılmadığı, davacı idarenin zarara uğrayıp uğramadığı ve davalıların hangi hukuki sebeplerle sorumlu olacaklarının tespiti gerekir. Erken açılan bir davadan söz edilemeyeceği gibi, ihtilâfın halli için kesin kabul ve kesin hesap işlemlerinin yapılmasını bekleme zorunluluğu da bulunmamaktadır. Bu durumda, mahkemece öncelikle sözleşme eki ihale evrakları ve dökümanlarında yapılması kararlaştırılan işlerin dosyada yer alan evraklardan yararlanılarak, gerekirse davaya dayanak teşkil eden belgeler bilirkişiler kuruluna incelettirilerek yapılması kararlaştırılan işlerde hangi imalatlarla ilgili fahiş bedel belirlendiği yönünde itirazların bulunduğu da tespit edilip, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 195. maddesi uyarınca sözleşme tarihi itibariyle gerçek piyasa fiyatlarının ticaret ve sanayi odaları ile ilgili meslek kuruluşlarından sorularak tespit edildikten sonra bilirkişi kurulundan yaklaşık maliyet cetveli, mahal listesi, ihale evrakları ve sözleşme bedelinin belirlenmesinde davalı idare elemanlarının ihmal ve kusurları bulunup bulunmadığı varsa dereceleri ve miktarları ile davalı yüklenicinin sözleşme ile eki ihale dökümanlarına göre yapımını üstlendiği halde hiç yapmadığı ya da eksik yaptığı işler olup olmadığı ve bunlar sebebiyle kendisine ne miktarda fazla ödeme yapıldığı, kontrol ile geçici kabul komisyonunda görevli olan davalı idare elemanlarının kontrol ve denetim görevini ihmal sebebiyle fazla ödemeye neden olup olmadıkları ve miktarı konusunda gerekçeli ve denetime elverişli ek rapor alınıp, davalı yüklenici ve müşavirin, ihale evraklarında fiyatın yüksek belirlenmesi ya da hayali imalât gösterilmesinde katkısı bulunup bulunmadığı değerlendirilerek, konuyla ilgili olarak kesinleşmiş bulunan Kula Asliye Ceza Mahkemesi'nin 2010/10 Esas sayılı dosyasında verilen karar da değerlendirilerek, uygun bir karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ve yanlış değerlendirme ile davanın kısmen kabul ve kısmen reddine karar verilmiş olması doğru olmamıştır" gerekçesi ile kararın, davacı ... ile davalılar ... Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., ... . Hizmetleri Ltd. Şti. ve ... yararına bozulmasına karar verilmiştir.

2.Mahkemenin 27.12.2017 tarihli kararıyla; bozma ilâmına uyularak yapılan yargılama sonucunda, davanın reddine karar verilmiştir.

Mahkemenin 27.12.2017 tarihli kararına karşı süresi içinde davacı vekilince temyiz isteminde bulunulması üzerine Yargıtay (Kapatılan) 15. Hukuk Dairesi'nin 17.01.2019 tarihli ilamıyla, "... mahkemece, Dairemizin 08.02.2016 tarihli, 2015/5239 Esas, 2016/773 Karar sayılı bozma ilamında belirtildiği şekilde ilgili ticaret ve sanayi odalarına sözleşme konusu işlerin sözleşme tarihi itibari ile piyasa fiyatlarının tespiti için müzekkere yazılmadan rapor alındığı, Kula Asliye Ceza Mahkemesi'nin 2010/10 Esas sayılı dosyasında verilen kararın raporda değerlendirilmediği, bozmadan önce alınan raporlarda yükleniciye fazla ödeme yapıldığı belirtilmesine rağmen bozmadan sonra alınan raporda fazla ödeme yapıldığından da bahsedilemeyeceği kanaatine varıldığı, bu durumda raporlar arasında farklılıklar bulunduğu ve farklılıkların giderilmediği ve idare elamanlarının sorumluluğuna yönelik değerlendirme yapılmadığı gibi davalı müşavir şirkete ödeme ile de ilgili inceleme yapılmadığı açıklanan nedenlerle Yargıtay denetimine elverişli ve bozma ilâmına uygun rapor alınmadığı anlaşılmıştır. Bu durumda mahkemece yapılacak iş; 6100 sayılı HMK'nın 281/3 maddesi gereğince maddi gerçeğin ortaya çıkması için yeniden oluşturulacak konusunda uzman teknik bilirkişi kurulundan gerekirse yerinde keşif de yapılarak sözleşme eki ihale evrakları ve dökümanlarında yapılması kararlaştırılan işlerin dosyada yer alan evraklardan yararlanılarak, gerekirse davaya dayanak teşkil eden belgeler bilirkişiler kuruluna incelettirilerek yapılması kararlaştırılan işlerde hangi imalâtlarla ilgili fahiş bedel belirlendiği yönünde itirazların bulunduğu da tespit edilip, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 195. maddesi uyarınca sözleşme tarihi itibariyle gerçek piyasa fiyatlarının ticaret ve sanayi odaları ile ilgili meslek kuruluşlarından sorularak tespit edildikten sonra bilirkişi kurulundan yaklaşık maliyet cetveli, mahal listesi, ihale evrakları ve sözleşme bedelinin belirlenmesinde davalı idare elemanlarının ihmal ve kusurları bulunup bulunmadığı varsa dereceleri ve miktarları ile davalı yüklenicinin sözleşme ile eki ihale dökümanlarına göre yapımını üstlendiği halde hiç yapmadığı ya da eksik yaptığı işler olup olmadığı ve bunlar sebebiyle kendisine ne miktarda fazla ödeme yapıldığı, kontrol ile geçici kabul komisyonunda görevli olan davalı idare elemanlarının kontrol ve denetim görevini ihmal sebebiyle fazla ödemeye neden olup olmadıkları ve miktarı konusunda gerekçeli ve denetime elverişli ek rapor alınıp, davalı yüklenici ve müşavirin, ihale evraklarında fiyatın yüksek belirlenmesi ya da hayali imalât gösterilmesinde katkısı bulunup bulunmadığı değerlendirilerek, konuyla ilgili olarak kesinleşmiş bulunan Kula Asliye Ceza Mahkemesi'nin 2010/10 Esas sayılı dosyasında verilen karar da değerlendirilerek, uygun bir karar verilmesi yerine usuli kazanılmış hakka aykırı olacak şekilde eksik inceleme ve hatalı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurması usul ve yasaya aykırı bulunmuştur" gerekçesiyle kararın davacı yararına bozulmasına karar verilmiştir.

3.Mahkemenin ilâm başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; bozma ilamındaki hususlar doğrultusunda yeni bir bilirkişi heyetinden rapor alındığı, bilirkişilerin raporlarında, "dava konusu işde ihale sonrasında işin yaklaşık maliyetinin altında 376.452,69 TL (KDV hariç) % 24.39 tenzilatlı teklifle işin verildiği dikkate alındığında, işin verilmesi noktasında kamu zararının olmadığı kanaatine varıldığını" bildirdikleri, bilirkişi raporunda, her bir davalının ayrı ayrı sorumluluklarının değerlendirilerek davalıların sorumluluklarının bulunmadığı tespit edilmişse de, usuli kazanılmış hakkın gözetilmesine dair bozmada davalı ... Mimarlık'ın sorumluluğa dair ilk kararı temyiz etmediği, davacı lehine usuli kazanılmış hak olduğu gerekçesiyle, davanın davalı ... Müş. Hiz. Ltd. Şti yönünden usuli kazanılmış hak gözetilerek kısmen kabulü ile; 40.222,12 TL'nin ve 18.852,77 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ...Müş. Hiz. Ltd. Şti'den tahsili ile davacıya ödenmesine, davalılar ..., .... Tur. Ltd. Şti, ... ve ... hakkındaki davanın reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ A.Temyiz Sebepleri 1.Davalı ... Hiz. Ltd. Şti vekili temyiz dilekçesinde;

a.İzmir 6. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 20.03.2014 tarihli kararının, 01.07.2014 tarihli temyiz başvuru dilekçesi ile temyiz edildiğini, ancak ilgili temyiz başvuru işlemi yapılırken temyiz başvuru harcının sehven davacı seçilerek yapıldığını, bu hususun tespit edilmesi üzerine ilgili hatanın düzeltilmesi amacı ile 17.06.2014 tarihli tutanağın mahkemeye sunulduğunu dolayısıyla, mahkemece verilen ilk kararın davalı müvekkili şirketçe temyiz edildiğini,

b.Müşavirlik sözleşmesi kapsamındaki hizmetlerin tamamen idare kontrolünde yerine getirildiğini, teknik denetim ve ödeme konularının müvekkili şirketin sorumluluğunda olmadığını beyan etmektedir.

2.Davacı vekili temyiz dilekçesinde;

a.Dava konusu somut onarım işiyle ilgili olarak yüksek belirlenmiş olan yaklaşık maliyete istinaden yüksek belirlenmek zorunda kalınan eşik değer nedeniyle, davalı yüklenicinin,davacı tarafından muhtemelen kabul edilmeyecek olan teklifinin kabul edilerek, bu teklif doğrultusunda sözleşme yapıldığı dikkate alındığında, davalılarca hazırlanan yüksek yaklaşık maliyet nedeniyle idarenin zararının oluştuğunu,

b.Davalı müşavir firmanın, sözleşme ile yüklendiği sorumluluğunu gereği gibi yerine getirmeyerek, davacı idarenin dava dilekçesinde belirtilen miktar kadar zarara uğramasına sebebiyet verdiğini,

c.Yargıtay'ın temel bozma nedeni, bozma öncesi raporlardaki çelişkilerin giderilmesi olduğunu, en son alınan raporun daha büyük çelişki yarattığını,

d.İdarece uğranılan zarara ortak sebebiyet verilmesi nedeniyle tüm davalılar açısından davanın kabulüne karar verilmesi gerektiğini beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre uyuşmazlık, eser sözleşmesinden kaynaklanmış olup, yaklaşık maliyetin hazırlanmasında abartılı metrajlar ve afaki imalâtlara yer verilmesi, tadilat ve onarımların bir kısmı az miktarda yapılmış, bir kısmı hiç yapılmamış olmasına rağmen tamamı yapılmış gibi gösterilerek fazla ödeme yapılmak suretiyle idarenin zarara uğratılması nedenleriyle idarenin uğradığı zararın ve haksız tahsil edilen iş bedelinin, yüklenici şirket ile yaklaşık maliyeti hazırlayan müşavir şirket ve kontrol görevini ihmâl ederek fazla ödeme yapılmasına neden olan idare elemanından tahsili istemine ilişkindir.

1.Temyizen incelenen kararın bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; davacı vekilinin tüm, davalı .... Müş. Hiz. Ltd. Şti. vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan diğer temyiz itirazları yerinde görülmemiş, reddi gerekmiştir.

2.Mahkemece, Yargıtay (Kapatılan) 15. Hukuk Dairesinin 17.01.2019 tarihli bozma ilâmı uyarınca oluşturulan bilirkişi kurulundan 14.03.2023 tarihli bilirkişi raporu alınmıştır. Bilirkişi raporunda, "yaklaşık maliyetin kamu birim fiyatlarına göre hazırlanmış olması nedeniyle maliyet fiyatlarında piyasa fiyatlarına göre bir çelişkiden, afakilikten bahsolunamayacağı, dava konusu işte, ihale sonrasında işin yaklaşık maliyetinin altında 376.452,69 TL (KDV hariç) %24.39 tenzilatlı teklifle işin verildiği dikkate alındığında, işin verilmesi noktasında da kamu zararının olmadığı kanaatine varıldığı, yüklenicinin yapımını üstlendiği halde hiç yapmadığı ya da eksik yaptığı işler olup olmadığı ve bunlar sebebiyle kendisine fazla ödeme yapılıp yapılmadığı yönünden değerlendirme yapıldığında da, yükleniciye fazla bir ödeme yapılmamış olduğu" tespitine yer verilmiştir. Mahkemece, bilirkişi raporu benimsenerek tüm davalıların sorumluluklarının olmadığı sonucuna varılmışsa da "usuli kazanılmış hakkın gözetilmesine dair bozmada davalı ... Müş. Hiz. Ltd. Şti'nin sorumluluğa dair ilk kararı temyiz etmediği davacı lehine usuli kazanılmış hak olduğu" belirtilerek, davalı ... Müş. Hiz. Ltd. Şti hakkındaki davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Oysa, mahkemece, davalı ... Müş. Hiz. Ltd. Şti hakkında da davanın kısmen kabulüne yönelik olarak verilen 20.03.2014 tarihli ilk karar, davalı .... Müş. Hiz. Ltd. Şti. vekili tarafından 01.07.2014 tarihinde temyiz edilmiş olup, Yargıtay (Kapatılan) 15. Hukuk Dairesi'nin 08.02.2016 tarihli bozma ilamında da kararın, davacı ... ile davalılar... Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., ... Müşavirlik Hizmetleri Ltd. Şti. ve ... yararına bozulduğu belirtilmiştir. Bu nedenle, kararın davalı şirket tarafından temyiz edilmediğine ilişkin mahkeme gerekçesinde isabet bulunmamaktadır.

Bu durumda, mahkemece, davalı .... Müh. Müş. Hiz. Ltd. Şti. hakkındaki davanın da reddine karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde davalı şirketin "sorumluluğa dair ilk kararı temyiz etmediği davacı lehine usuli kazanılmış hak olduğu" gerekçesiyle anılan şirket yönünden davanın kabulüne karar verilmesi doğru görülmemiş ise de, HUMK'un 438/son maddesi uyarınca kararın gerekçesinin değiştirilmesi ve hüküm fıkrasında yapılan yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden, 5737 sayılı Vakıflar Kanunu’nun 14.11.2024 tarihli 7531 sayılı Kanun'un 20. maddesi ile değişik 77/2. maddesinde yeralan “Genel Müdürlük 02.07.1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununda sayılan yargı harçlarından muaftır” hükmü uyarınca davalı ...'nün harçtan muaf olduğu da gözetilerek, HUMK'un 438/7. maddesi uyarınca hüküm fıkrasının aşağıda yazılı olduğu şekilde düzeltilerek onanması gerekmiştir.

VI. KARAR Yukarıda (1) numaralı bentte açıklanan nedenlerle, davacı vekilinin tüm, davalı .... Müh. Müş. Hiz. Ltd. Şti.'nin diğer temyiz itirazlarının reddine, (2) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davalı .... Müh. Müş. Hiz. Ltd. Şti.'nin temyiz itirazlarının kabulü ile mahkeme kararının hüküm fıkrasının 1 ve 2.bendinin karardan çıkarılarak anılan bentler yerine "Davalılar ..., .... Ltd. Şti, ... Hiz. Ltd. Şti. ... ve ... hakkındaki davanın REDDİNE," ibaresinin yazılmasına, 3. bendinde yeralan "Alınması gereken 4.035,40 TL karar ve ilam harcından peşin olarak alınan harcın mahsubu ile bakiye 1.645,50 TL'nin davalı ... Müş. Hiz. Ltd. Şti'den alınarak Hazineye gelir kaydına,"ibaresi ile, 4. bendinde yeralan "Davacı tarafından yatırılan 2.389,90 TL peşin harcın davalı ... Müş. Hiz. Ltd. Şti'den alınarak davacıya verilmesine" ibaresinin çıkartılarak yerine "Davacı kurum harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına, davacı tarafça peşin harç olarak yatırılan 2.389,90 TL'nin istek halinde davacıya iadesine" ibaresinin yazılmasına, 5, 6, 7 ve 8. bentlerin hüküm fıkrasından çıkartılarak yerine "Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına" ibaresinin yazılmasına, yine hüküm fıkrasının 10. bendinde yeralan "Karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T uyarınca davanın kabul edilen kısmı üzerinden hesaplanan 17.900,00 TL nispi vekalet ücretinin davalı ... Müş. Hiz. Ltd. Şti'den alınarak davacıya verilmesine" ibaresi ile, 11. bendinde yeralan "Karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T uyarınca davanın red edilen kısmı üzerinden hesaplanan 18.872,32 TL nispi vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı ... Müş. Hiz. Ltd. Şti'ye verilmesine" ibaresinin ve 12. bendinde yer alan "Karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T uyarınca hesaplanan 17.900,00 TL nispi vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı ..., ... Tur. Ltd. Şti., Zeynep ...'e verilmesine," ibaresinin karardan çıkarılmasına, yerlerine "Karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T uyarınca hesaplanan 17.900,00 TL nispi vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı ..., ... Müş. Hiz. Ltd. Şti., ... Tur. Ltd. Şti., Zeynep ...'e verilmesine" ibaresinin yazılmasına, kararın bu şekliyle gerekçesi değiştirilmek suretiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA, Peşin alınan harcın istek halinde davalıya iadesine, Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine, Kararın tebliğinden itibaren 15 gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere,27.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.