Bölge Adliye Mahkemesi 2024/606 E. 2026/869 K.

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

44. HUKUK DAİRESİ

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

İ S T İ N A F M A H K E M E S İ K A R A R I

DOSYA NO: 2024/606

KARAR NO: 2026/869

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ : İstanbul Anadolu 2. Fikri Ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi

TARİHİ: 30/11/2023

NUMARASI: 2021/67 E. - 2023/326 K.

DAVANIN KONUSU: Fikir Ve Sanat Sanat Eseri Sahipliğinden Kaynaklanan Haklara Tecavüzün Ref'i, Önlenmesi Ve Tazmini

İSTİNAF KARAR TARİHİ: 14/05/2026

Yukarıda yazılı ilk derece mahkemesi kararına karşı, istinaf yasa yoluna başvurulması üzerine yapılan inceleme sonucunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

Tarafların İddia ve Savunmaları:

DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davacının ...sicil sözleşmeli sanatçı (dekor tasarımcısı) olarak görev yaptığın, ...Tiyatrolarında ... Nisan 20.. günü ilk kez gösterime giren ve ... tarafından kaleme alınan ...isimli tiyatro oyununda, sanatçının kendi tasarımı, aynı zamanda da genel sanat yönetmeni tarafından onaylı demir konstrüksiyon, el işçiliği, otobüs dekorunu yaptığını ve oyunda temel yapıt olarak kullanıldığını, daha sonrasında belirli tarihlerde oyunun gösterimi yapılmaya devam edildiğini, müvekkili tarafından düşünce, çalışma, emek içeren, yoğun bir süreç sonrası çizimi gerçekleştirilen otobüs dekor tasarımının tiyatro gösterimindeki görsellerinin sunulduğunu, Bu tasarım eski model otobüsün müvekkiline ait ölçekli 3 boyutlu Maket çalışması ve ölçekli teknik çizimlerin görsellerini de sunduklarını, buna göre söz konusu tasarımın FSEK 4 maddesi uyarınca güzel sanat eserlerinden olduğunu, 2020 yılının Kasım ayında müvekkilinin kendi tasarımı olan otobüsün davalı ... Tiyatro Akademisi'nde gösterimi yapılan ...oyununda kullanıldığını öğrendiğini, söz konusu eserin davacının haberi olmadan ve onayı alınmadan kullanıldığını ...isimli tiyatro Oyununun ilk kez .... Nisan 20.... tarihinde ...Tiyatrolarında gösterime girdiğini ve sonra ... Kasım 20... ....ne bağlı ...Kültür Merkezi'nde gösterime girdiğini ve bu gösterimlerde müvekkiline ait sanat eserinin onun izni ve muvafakati olmadan kullanıldığını, buna ilişkin .... Tiyatro Akademisi'nden .... ve .... ile söz konusu eserin kendi sahnelerinde kullanımı için görüşme sağladıklarını, bu kişilerin teklifini değerlendireceğini söylediğini, ancak sonrasında bedeli ödenmeden ve onayı alınmadan bu eserin kullanıldığını, bu şekli ile müvekkilinin eserden doğan mali ve manevi haklarının ihlal edildiğini FSEK 68/1 maddesi uyarınca yazılı onay alınmasının gerektiğini, bu nedenle FSEK 68 uyarınca eser sahibinin izne alınmadan temsil edilmesi ve kullanılması nedeniyle fazlaya ilişkin talep ve dava hakkı saklı kalmak kaydıyla eser sahibinin sözleşme yapmış olsaydı isteyebileceği bedelin veya emsal veya rayiç bedeli itibariyle uğradığı zararın 3 katını isteyebileceğini, Sonuç olarak -Davalının ihlallerine derhal son vermesi , bu kapsamda izin alınmaksızın eserinin kullanıldığı ...adlı tiyatro oyununda eserinin kullanılmasına son verilmesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesini, Maddi ve manevi haklara ilişkin tecavüzün refi ve menini fazla ya da ayrı hakları saklı kalmak kaydıyla Şimdilik izinsiz kullanan Eser için 5.000 TL olmak üzere FSEK 68/11 maddesi uyarınca tespit edilecek rayiç bedelinin 3 katı oranında maddi tazminatın işlemiş faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, yine 10.000 TL manevi tazminatın haksız bir tarihinden itibaren işlemiş faiziyle birlikte davadan tahliline karar verilmesinin talep etmiştir.

CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Davacının iddialarının gerçeği yansıtmadığını, 02/03/2020 tarihli muvafakatname ile dava dışı tasarımcı ... tarafından hazırlanan muvafakatnameyi sunduklarını, söz konusu muvafakatnamede “...'nun kitabından aynı isimle sahneye uyarlanan ...tiyatro oyununun dekor tasarımı yazarın kitabını referans alarak oyunun yönetmeninin rejisine uygun şekilde ... tarafından tasarımı özgün olarak yapılmış, kullanım haklarını süresiz olarak ...tiyatro Akademisi tarafından sahnelenmek üzere .... AŞ ye verilmiş” şeklinde muvafakatinin olduğunu, altında ...'nin imzasının bulunduğunu, Belediye bünyesinde sergilenen ...isimli tiyatro oyununda ...'nin özgün tasarımının kullanıldığı, kullanım haklarının ise .... AŞ'ye devredildiği, dolayısıyla bu davanın söz konusu kişileri ihbar edilmesinin talep edildiği, ...... Tiyatro Akademisi tarafından sergilenen oyunda kullanılan otobüs figürünün FSEK kapsamında işlenme eser niteliğinde olduğu, işlenme eserin diğer bir eserden istifade suretiyle vücuda getirilip bu eserin nispetle müstakil olmayan ve işleyenin hususiyetini taşıyan fikir ve sanat mahsulü olarak tanımlandığını, yine bir eserin aynı nitelikte birçok işlemesinin olabileceğini ve bunların hepsinin ayrı ayrı eser sayıldığını, somut olayda gerek Davacı tarafından yapılmış olan dekor tasarımı, gerek kendileri tarafından kullanılan ve başka bir tasarımcı tarafından yapılmış olan dekor tasarımı işleme eser mahiyetinde olduğunu, Dolayısıyla Davacı tarafından yeterli araştırma ve inceleme yapılmadan sırf aynı isimde tiyatro oyununda .....kullanıldığından bahisle aynı eserin kullanıldığını iddia ve dava edilmesinin hukuka uygun olmadığını, Söz konusu eserden doğan hakların süresiz olarak...AŞ ne ...Tiyatro Akademisi ...isimli oyununda kullanılmak üzere süresiz olarak devredildiğini, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2017/11-63 E- 2019/86 karar sayılı ve 07/02/2019 tarihli kararında “dava konusu işleme eserler arasındaki farklar dikkate alındığında her iki çevirmenin kelime hazinesi üstü farkının derhal göze çarptığı, daha önce yayınlanmış birçok çeviri eseri monografi, roman ve şüri bulunan davalı eser sahibinin önceki eserin varlığını bilmesine rağmen kendi özgün çevirisini oluşturduğu, bazı sözcüklere her iki yazarında Türkçede Aynı kelimeyi kullanmasının intihal olarak yorumlanmasının mümkün olmadığı, intihale kaçmayacak ölçüde daha önce yayınlanmış olan bir eserden esinlenmenin de hukuka aykırı olmadığı Bu nedenle davanın reddine karar verildiği” ne vurgu yapıldığı, Oyunun niteliği itibarıyla dekor tasarımının otobüs şeklinde tasarlanması gerekmekle birlikte bu durum davacının dekorunun kullanıldığı anlamına gelmediğini, otobüsün niteliklerinin uyarlama yapılan kitapta ayrıntılı bir şekilde belirtildiğini, ...isimli oyun dekorunu ......Tiyatrosu ve ...Şehir Tiyatrosunun oyunlarının döner sahne düzenine uygun olarak yapılan tasarımının tersine, açık biçimde sahnelenmeye uygun Lego parçaları mahiyetinde, oyun içinde sürekli yapboz mantığıyla parçalanan ve birleştirilen yapıda özgün olarak tasarlandığını, oyunun dekoru yazar ...'nun kitabında ayrıntılı tarif ettiği ve ... kullanılan....görselinin kaynak olarak alınarak eski mavi renkli ve hikayenin geçtiği tarihe uygun modelde tasarlandığını, Sahnelenen oyunda “...... hareket etmesi ile her birinin ayrı hikayesi olan yolcuların başına gelen ilginç olayların anlatıldığı kitabın ...sayfasında otobüs o kadar eski bakımsız ve perişandı yıllardır aldığı darbeler ile bütün gövdesi yavru yumru olmuştu değişen parçaları yüzünden ne marka araba olduğu bile anlaşılmıyordu kimi ...” şeklinde tanımlamasının yapıldığı ve sahne tasarımının da bu tanımlamaya uygun olarak yapılması gerektiği buna ilişkin .... otobüsü yazar ... tarafından yapılan bir çiziminin de yer aldığını, ...Tiyatro Akademisi'nden .... ve ... her ne kadar davacı ile görüşmüşlerse de farklı bir dekorasyonun yapılmasına ihtiyaç duyulmuş olup tamamen özgün bir tasarım kullanıldığı, zira ....Tiyatro Akademisi tarafından ...isimli oyuna farklı kültür merkezleri ve okul sahnelerinde oynamak amacıyla hazırlanıldığı, turne Mantığı ile hareket edildiği ve okul sahnelerinin küçük olması nedeniyle otobüsün her alanından tasarruf edilmeye çalışıldığı, bu nedenle Davacı tarafından yapılan dekor tasarımından farklı olduğunu, Birçok tiyatro merkezinde sergilenen oyunun Kitaptan uyarlanan bir oyun olması sebebiyle dekor tasarımlarının da çok da farklı olamayacağını, Oyunun ...tarafından aynı isimde ... kitabından uyarlanmış olup söz konusu oyun iBB ve Başakşehir belediyesinde sergilenmesinin yanı sıra ...Belediyesi Şehir Tiyatrosu tarafından da sergilendiğini, oralarda da yine bu otobüse benzemese de farklı bir tasarımcı tarafından otobüs tasarımı yapılarak sahnede kullanıldığını, Elbette ki teknik zorunluluklar bakımından tasarımların çok da farklı olmadığını ancak özgün nitelik taşıdığını, Sunulan görsellerden anlaşılacağı üzere, farklı yerlerde sahnelenen aynı isimde tiyatro oyununda yer alan otobüs dekorlarının dış görünüş itibari ile de birbirlerinden farklılık ve arz ettiğini, ... Tiyatro Akademisi tarafından sahnelenen oyun süresince 20 oyuncunun Sürekli hareket halinde bulunması sebebiyle her ne kadar nakliye ve kurulumu zor olsa da söz konusu otobüs dekorunun demir karkas ve tahtadan yaptırıldığını, sahneleme esnasında oyuncuların yüz ışıklarını alabilmeleri ve karanlıkta kalmamaları için otobüsün sadece ve mesnetsiz davasının reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı ile; "Davanın REDDİNE", karar verilmiştir

İleri Sürülen İstinaf Sebepleri:

Davacı vekili tarafından süresinde istinaf yoluna başvurulmuş olup, istinaf dilekçesinde özetle; yerel mahkeme kararının hukuka ve usule aykırı olduğunu, davaya konu otobüs dekorunun FSEK kapsamında "Güzel Sanat Eseri" niteliği taşıdığını, bilirkişi raporlarındaki "eser değildir" yönündeki tespitlerin hatalı olduğunu, söz konusu dekorun müvekkilinin hususiyetini taşıdığını ve estetik bir değer barındırdığını, otobüsün ayrılıp birleşebilme özelliği ile tamamen açık tasarlanmasının özgün bir yaratıcılık ürünü olduğunu, sahne tasarımcısının emeğinin mahkemece yok sayıldığını, davalı tarafın gerçekleştirdiği eylemin açıkça intihal teşkil ettiğini, davalının müvekkiliyle ücret pazarlığı yapıp teknik çizimleri inceledikten sonra aynı tasarımı izinsiz kullandığını, iki dekor arasındaki küçük farkların ayırt edilemeyecek kadar az olduğunu, bu nedenlerle yerel mahkeme kararının kaldırılmasını ve davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE:

Dava, FSEK'e dayalı eserden kaynaklanan haklara tecavüzün tespiti, önlenmesi, refi ile tazminat istemlerine ilişkindir.

Davacı vekili, müvekkilinin ...Tiyatrolarında dekor tasarımcısı olarak görev yaptığını, 24.04.2019 tarihinde sahnelenen “...” adlı tiyatro oyununda kendi tasarımı olan otobüs dekorunun kullanıldığını, bu dekorun FSEK m.4 kapsamında güzel sanat eseri olduğunu, davalının 20.11.2020 tarihinde Başakşehir Belediyesi bünyesinde aynı oyunu sahnelerken bu tasarımı izinsiz kullandığını, mali ve manevi haklarının ihlal edildiğini belirterek ,tecavüzün refi ve meni ile FSEK m.68 uyarınca rayiç bedelin 3 katı 5.000 TL maddi tazminat ile 10.000 TL manevi tazminata karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili, kullanılan dekorun dava dışı ... tarafından özgün olarak tasarlandığını ve muvafakatname ile kullanım hakkının devredildiğini, dekorun işlenme eser niteliğinde olduğunu, aynı eserden farklı tasarımların üretilebileceğini, davacı tasarımıyla kullanılan dekor arasında benzerlik bulunmadığını, otobüs dekorunun eserin zorunlu unsuru olduğunu ve teknik gereklilikler nedeniyle benzerliklerin kaçınılmaz olduğunu ileri sürerek davanın reddini istemiştir.

10.03.2023 tarihli bilirkişi raporu ve 15.08.2023 tarihli ek raporda; dava konusu otobüs dekorunun FSEK kapsamında eser niteliği taşımadığı, estetik (bedii) vasfının bulunmadığı, davalının kullanımının davacının mali veya manevi haklarına tecavüz oluşturmadığı ve dekorlar arasında intihal ya da benzerlik bulunmadığı yönünde görüş bildirilmiştir.

Mahkemece ; otobüs dekorunun tiyatro eserinin zorunlu unsuru olduğunu, davacının tasarımının özgün ve estetik nitelikte eser sayılmadığını, FSEK kapsamında korunamayacağını, ayrıca davalı tarafından kullanılan dekor ile davacı dekoru arasında benzerlik ve intihal bulunmadığı davacının mali ve manevi haklarının ihlal edilmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.Karara karşı davacı vekili istinafa başvurmuştur.

Fikri mülkiyet hukukunda, fikir ve metodların telif hukukuyla korunmadığı ancak fikrin ifade ediliş tarzının korunduğu, 5846 Sayılı FSEK 1/B-a bendi gereğince, bir ürünün eser olarak korunması için Kanunda sayılan eser kategorilerinden birine dahil olması (objektif unsur) ve sahibinin hususiyetini taşıması (subjektif unsur) gerektiği, hususiyetin hem şekli hem de içerik itibarıyla bulunması gerektiği, özel niteliğe sahip yeni bir düşünce yaratıcılığı oluşturmayan ürünlerin ise eser vasfında korunmayacağı kabul edilmektedir.

FSEK Madde 4'e göre güzel sanat eserleri, estetik değere sahip olan ve görsel olarak ifade edilen eserlerdir. FSEK Madde 4/son kapsamında tasarımların eser olarak korunması için sahibinin hususiyetini taşıyan estetik değere sahip güzel sanat eseri olması gerekir. Davaya konu edilen otobüs tasarımının estetik ve özgün nitelik taşıması koşulu ile 5846 sayılı FSEK m.4/son kapsamında güzel sanat eseri, ancak estetik vasfı bulunmamakla birlikte teknik vasıfta olup hususiyet içeriyorsa FSEK m.2/3 kapsamında korunabileceği anlaşılmaktadır.

Bir fikri ürünün FSEK anlamında eser olarak nitelendirilebilmesi için gereken sahibinin hususiyetini taşıma ve kanunda sayılan eser türlerinden birine dahil olma şartlarının somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediğinin, "eser" sıfatını kazanıp kazanmadığı ve buna bağlı olarak korumadan yararlanıp yararlanmayacağının tayini hukuki bilgi ile çözümlenmesi mümkün olmayan, teknik ve sanatsal bir değerlendirme yapılarak özgünlüğü, estetik vasfı gibi yönleri ilgili sanat veya bilim dalının kendine özgü kriterlerine göre değerlendirme gerektirdiğinden alanında uzman bilirkişilerden denetime elverişli rapor alınması zorunluluk arz etmektedir.

Somut olayda da, dava konusu sahne dekoru/otobüs tasarımının 5846 sayılı FSEK kapsamında 'eser' vasfını haiz olup olmadığının tespiti; tasarımın hususiyet unsuru taşıyıp taşımadığı, bedii vasıf (estetik nitelik) kriterlerini karşılayıp karşılamadığı ve hangi eser kategorisine dahil olduğu hususlarının tespitinin uzmanlık gerektiren bir husus olduğu, mahkemece tasarım uzmanı da bulunan heyetten alınan denetime elverişli ve gerekçeli bilirkişi rapor ve ek raporunda belirtildiği üzere, davaya konu davacının ...isimli tiyatro oyunu için tasarlamış olduğu otobüs şeklindeki dekor unsurunun güzel sanat eseri olarak kabul edilebilmesi için; tasarımın oyun metninde oyun yazarının ifade ettiği zorunluluklardan ayrıca özgünlük, yenilik ve estetik değer taşıyıp taşımadığının tespit edilmesi gerektiği, ...isimli tiyatro oyunu metninin 1. Sahnesindeki parantez arasında oyunun yazarı tarafından yazılmış olan dekor açıklamasında “...” şeklinde ifade bulunduğu , anılan tiyatro oyunun uyarlanmış olduğu asıl eser olan ...isimli romanın 19. sayfasında “otobüs o kadar eski bakımsız ve perişandı yıllardır aldığı darbeler ile bütün gövdesi yavru yumru olmuştu değişen parçaları yüzünden ne marka araba olduğu bile anlaşılmıyordu kimi ...” şeklinde ifade ve ibarenin bulunduğu, dolayısıyla sahnede mavi boyaları atmış, içinde koltukları olan, altına ve üstüne çıkılabilen eski bir otobüsün dekor olarak kullanılmasının tasarımcının özgün tercihi olmadığı, asıl eser sahibi tarafından ifade edilmiş zorunlu özellikler olduğu ve söz konusu oyundaki eski bir otobüs dekorunun kullanılmasının davacı tasarımcının öznel ve özgün bir fikri olmadığı, hikaye ve oyunun zorunlu bir unsuru olduğu, her ne kadar davacı vekili, kitapta söz konusu otobüse ilişkin tasvirlerin edebi bir eserin gerektirdiği nitelik ve miktarda olduğu ancak otobüs figürünün somut ve ortaya konulur tasarımının oyun esnasında ayrılıp birleşebilme gibi ek bir takım niteliklerle müvekkili tarafından bizzat tasarlandığı beyan edilmiş ise de, otobüsün oyun esnasında ayrılıp birleşebilme gibi hareketli özelliğinin güzel sanat eseri vasfının tespiti yönünden sonuca etkili olmadığı, dava konusu otobüs dekorunun FSEK kapsamında eser niteliği taşımadığı, estetik (bedii) vasfının bulunmadığı tespit edilmiş olduğundan FSEK kapsamında eser korumasından yararlanamayacağı, ayrıca davalı tarafından kullanılan tasarım ile davacı tasarımı arasında koltuk sıra sayıları, otobüsün üzerine çıkılmaya imkan veren merdivenin konumu, otobüsün ön panelinin görünümü ve genel görünüm açılarından farklılık arz ettikleri, her iki dekorda oyunun metninden ve otobüslerin genel özelliklerinden kaynaklı zorunlu benzerlikler haricinde esinlenmeyi aşarak intihale yol açacak bir benzerlik ilişkisinin bulunmadığı bu nedenle davacının ispatlanamayan davasının reddine dair verilen kararın usul ve yasaya uygun olduğu, davacı vekilinin istinaf talebinin, 6100 Sayılı HMK'nın 353/1-b/1. maddesi gereğince esastan reddine karar verilmesi gerektiği kanaat ve sonucuna varılarak aşağıdaki hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1- Usûl ve yasaya uygun İstanbul Anadolu .... Fikri Ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi'nin ..../11/2023 tarih ve 2021/... E., 2023/326 K. sayılı kararına karşı davacı vekili tarafından yapılan istinaf talebinin 6100 Sayılı HMK'nın 353/1-b/1. maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE,

2- 492 Sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 732,00 TL maktu istinaf karar ve ilam harcından peşin yatırılan 427,60 TL harcın mahsubu ile bakiye 304,40 TL harcın davacıdan tahsiliyle Hazineye gelir kaydedilmesine,

3- Davacı tarafça istinaf aşamasında yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,

4- İncelemenin duruşmasız olarak yapılması sebebiyle taraflar yararına vekalet ücreti tayinine yer olmadığına,

5- Taraflarca yatırılan gider avansından harcanmayan kısmın karar kesinleştiğinde iadesine,

Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda, 20/07/2017 tarih ve 7035 Sayılı Kanunun 31. maddesiyle değişik 6100 Sayılı HMK'nın 361/1. maddesi gereğince, kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içerisinde Yargıtay'a temyiz başvurusunda bulunma yolu açık olmak üzere, oy birliğiyle karar verildi. 14/05/2026