Bölge Adliye Mahkemesi 2024/235 E. 2026/1320 K.

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

13. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO: 2024/235 Esas

KARAR NO : 2026/1320 Karar

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ: İSTANBUL 8. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

NUMARASI : 2023/182 Esas - 2023/652 Karar

TARİH: 20/09/2023

DAVA: Çekin İadesi (İstirdat)

KARAR TARİHİ: 25/06/2026

İlk derece Mahkemesinde yapılan inceleme sonucunda verilen karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dava dosyası incelendi:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMASININ ÖZETİ:

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; ... Bankası A.Ş./... Şubesi'ne ait, 25/02/2023 keşide tarihli, ... çek numaralı, 30.000,00-TL bedelli çekin ... A.Ş./ ... Şubesi'nden 02/12/2022 tarihinde şirketlerinin Karamürsel'de bulunan bürosuna gönderimi aşamasında kargo şirketinde kaybolduğunu, buna dair savcılığa suç duyurusunda bulunulduğunu, çek ile ilgili ödeme yasağı kararı alındığını, ...Bankası ... Şubesi'nde bulunan hesaba ödeme yasağı konulması kararı verildiğinin bildirildiğini, davalı şirketin çekin çalıntı olduğunu bildiğini, basiretli bir tacir gibi hareket ederek özen yükümünü yerine getirmediğini, davalı şirket tarafından icra takibi başlatıldığını ileri sürerek; icra takibinin durdurulmasına, icra dosyasına ödenen veya ödenecek çek bedelinin davalı tarafa ödenmemesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesine, çekin müvekkiline iade edilmesini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı üzerinde bırakılmasını talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Müvekkili şirketin ... alanında faaliyet gösteren bir finans kuruluşu olduğunu, davadışı ....Ltd.Şti. arasında akdolunan ... Sözleşmesi kapsamında müvekkili tarafından müşterinin faturaya dayalı alacakları temlik alındığını, bu temlik işlemi karşılığı müşteriye finansman sağlandığını, söz konusu finansmanın geri ödeme aracı olarak da müşteri tarafından müvekkili lehine kambiyo senedi ciro edildiğini, çeklerin çalıntı olduğunun doğru olmadığını, müvekkili şirketin ... sözleşmesi kapsamında devraldığını ve meşru hamil olduğu açık olan çeke ilişkin yasal takip işlemlerinin İstanbul 13. İcra Müdürlüğü ... E.sayılı dosyasından başlatıldığını, devamında çeke ilişkin ödeme yasağı kararı konulduğu öğrenilen Ankara 12.Asliye Ticaret Mahkemesi 2022/835 E.sayılı dosyası ile açılmış olan çek zayi davasına meşru hamil olunduğu bildirdiğini, söz konusu çekin icra takip işlemleri kapsamında cirantalar ....Ltd.Şti.ve ... .... A.Ş.’den 89/1 marifetiyle gelen paralar ile dosya borcunun tahsil edildiğini, çekin halen icra kasasında olduğunu, çek ciro silsilesinde bulunmayan davacının ticari ilişkisini ispat ve çekin kendi çalışanı elindeyken kaybolduğu ispatlansa dahi bu davayı müvekkiline açmakta hukuki yararı bulunmadığını, bu nedenlerle davanın reddine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ:

İlk Derece Mahkemesi 20/09/2023 tarih ve 2023/182 Esas - 2023/652 Karar sayılı kararında; " (...) somut olay değerlendirildiğinde, çekteki davacı şirketin kaşesinin hemen altında isim ve imzası bulunan ...'ın davacı şirketin çalışanı olduğu anlaşılmaktaysa da isim ve imzanın kaşe üzerinde bulunmaması, davalı şirketin çeki dava dışı ....Ltd.Şti. ile akdolunan ... sözleşmesine ve faturayla tevsik edilen alacağa istinaden devralmış olması ve çekin iktisabında kötüniyetli veyahut da ağır kusurlu olduğunun ispat olunamaması karşısında davalı şirketin çekin yetkili hamili olduğu, öte yandan davaya konu çeke dayalı olarak başlatılan İstanbul 13. İcra Müdürlüğü ... Esas sayılı takip dosyasından ödemelerin çek keşidecisi olan dava dışı .... A.Ş. tarafından yapıldığının anlaşılması ile soruşturma dosyasının incelenmesinde çekin hamil tarafından kötü niyetli olarak ele geçirildiğine yönelik beyan ve delilin bulunmaması karşısında davacının çekin ve çek bedelinin istirdatı isteminin yerinde olmadığı sonuç ve vicdani kanaatine varılmış olup davanın reddine dair aşağıdaki şekilde hüküm kurularak yargılama sonuçlandırılmıştır."gerekçesi ile,

'' 1-Davacı tarafça açılan davanın REDDİNE, '' karar verilmiş ve karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacı şirket çalışanı ...'in dava konusu çeki teslim aldığını ve ... A.Ş./... şubesinden 02.12.2022 tarihinde davacı şirketin Karamürsel'de bulunan büro adresine kargo yoluyla gönderdiğini; çekin Kargo şirketinin sorumluluğundayken kaybolduğunu, davacının çekin hamili olduğunu, çekin rızası dışında elinden çıktığını; ...'ın, gerekçeli kararda yazıldığının aksine davacının çalışanı değil, çekin keşidecisi olduğunu, 05/12/2022-09/12/2022 tarihlerinde ... A.Ş. ve ... A.Ş.'nin irkaç kez davacı şirketi aradıklarını ve çeklerin bir müşterilerinde olduğunu teyit için aradıklarını beyan ettiklerini, davacının yapılan her aramada çekin hamili olduklarını ve çalındığını söylediğini; davalı şirketin çeklerin çalıntı olduğunu bildiğini; daha sonra davacının tüm banka ve ... şirketlerine çeklerin çalıntı olduğunu bildiren e-postalar gönderdiğini; çekleri, çalıntı olduklarını bilerek teslim alan davalının kötü niyetli olduğunu, Türkiye sınırlarında bulunan neredeyse tüm banka ve ... şirketlerine dava konusu çekin çalıntı olduğu bildirildiğinden ve davalıya özellikle telefonda bilgi verildiğinden davalını bu durumu bilmemesinin mümkün olmadığını; davacı şirket yetkilisinin ve davacı şirkette çalışıp, davalı ile telefon görüşmesi yapan diğer kişilerin dinlenilmesi ve telefon kayıtlarının celbi talep edilmesine rağmen delilleri toplanmadığını; davalının kötüniyetinin ve ağır ihmalinin korunmasının dürüstlük kurallarına aykırılık teşkil edeceğini,

Dava konusu çekteki ciro silsilesi incelendiğinde, .... A.Ş.'den sonra...'nın geldiğinin görüleceğini, dava dışı ... ile... arasında hiçbir ticari ilişki bulunmadığını; davacının hamili olduğu dava konusu çek çalındıktan sonra... tarafından kötüniyetli olarak ciro edildiğini ve dava dışı ... Ltd. Şti.'ne verildiğini; davacıya verilen bilgilere göre aynı anda onlarca çek çalındığını ve dava dışı ... Ltd. Şti. ve... tarafından birçok çekin davalı şirkete teslim edildiğini; davalı şirketin alacaklısı olduğu, borçluları arasında dava dışı ... ve...'nın olduğu onlarca dosya olduğunu, uyap kayıtları araştırıldığında bu durumun açıkça görüleceğini; mahkemece bu durumun da araştırılmadığını, eksik inceleme ile hüküm kurulduğunu, (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi İstanbul 12. Hukuk Dairesi 2018/1227 E., 2020/321 K. Sayılı ve 12.03.2020 tarihli kararı), davalı tarafın, yeterli araştırmayı yapmadan, ciro silsilesini araştırmadan, basiretli tacir gibi davranma yükümlülüğüne uymayarak çekleri iktisap ettiğinden ağır kusurlu kabul edilmesi gerektiğini;

İleri sürerek, açıklanan nedenlerle, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, delillerinin toplanmasına ve davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:

HMK'nın 355. maddesine göre istinaf incelemesi; istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık varsa resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır.

Dava; TTK'nun 792 maddesine dayalı çek istirdadı istemine ilişkin olup, mahkemece yukarıda yazılı gerekçe ile davanın reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

Mahkemece, dava konusu çeke dayalı başlatılan İstanbul 13 İcra Müdürlüğü'nün ... esas sayılı takip dosyası, dava konusu çeke ilişkin açılmış olan zayi nedeniyle iptal istemli Ankara 12 Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2022/835 esas sayılı dosyası, Karamürsel Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 2022/2562 soruşturma sayılı dosyası celbedilmiştir. Davacı vekili tarafından, çeki çalışanı aracılığı ile temlik aldığını belirttiği dava dışı ... Şirketi'ne düzenlenmiş fatura ve tahsilat makbuzu dosyaya sunulmuş, davalı tarafından ise dava dışı ... Şirketi ile aralarındaki 02/12/2022 tarihli ... sözleşmesi, alacak bildirim formu, ... tarafından kendisinden önceki ciranta...'ya düzenlenmiş fatura dosyaya sunulmuştur.

Dava konusu 30.000,00-TL bedelli, 28/02/2023 keşide tarihli ... seri numaralı, ...Bankası ... Şubesi nezdindeki hesaptan keşide edilen çek incelendiğinde; keşidecisinin ..., lehdarının ...olduğu, lehdarın cirosunun bulunduğu, lehdardan sonraki cirantaların sırasıyla ... Limited Şirketi, ... ... Anonim Şirketi, ..., ... ... Limited Şirketi olduğu, çekin davalı ... Şirketi tarafından muhtap bankaya ibraz edildiği, ancak Ankara 12 Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ödeme yasağına yönelik tedbir kararı nedeniyle işlem yapılamadığı anlaşılmıştır.

6102 Sayılı TTK'nun 792 maddesi uyarınca; çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür. Anılan yasal düzenlemeye göre; çek istirdadı davasında davacı istirdadını talep ettiği çekin yetkili ve meşru hamili olduğunu, çekin elinden rızası hilafına çıktığını ve çeki eline geçirmiş bulunan yeni hamilin çekin iktisabında kötü niyetli veya ağır kusurlu olduğunu ispatla yükümlüdür.

6361 Sayılı Kanunun 9/2 fıkrası "... şirketi Kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, bir mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile Kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alamaz veya tahsilini üstlenemez." hükmünü amirdir. Aynı Kanunun 9/2 fıkrası ise; "bir kambiyo senedinin ciro yoluyla ... şirketine devri hâlinde, kambiyo senedinden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def’ileri ... şirketine karşı ileri süremez; meğerki, ... şirketi kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun." hükmünü içermektedir.

04/02/2015 tarih ve ... sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ... İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 8/1 madesi; "faturalı alacağa istinaden kambiyo senedi veya diğer senetlerin alınması halinde alınan kambiyo senedi veya diğer senetteki ciro silsilesinde kuruluşa kambiyo senedi ve diğer senedi ciro edip veren kişinin, devralınan faturada alacaklı olarak gözüken kişi ve bu kişiden bir önceki cirantanın veya keşidecinin de faturadaki borçlu ile aynı kişi olması gerekir. Fatura ile kambiyo senedi veya diğer senetteki tutarın uyumlu olmasına dikkat edilir", düzenlemesini içermektedir. Aynı Yönetmeliğin "İstihbarat Çalışması" başlıklı 5/1 fıkrasında ... şirketlerinin müşteriyi tanıyacak şekilde istihbarat çalışması yapmakla yükümlü oldukları sadece müşterilerin beyanı veya sözlü teyidi ile işlem yapılmaması gerektiği düzenlenmiş, hükmün alt bentlerinde istihbarat çalışmasının ne şekilde yapılacağı belirtilmiştir.

Yapılan bu açıklamalar çerçevesinde somut olaya dönüldüğünde; mahkemece davalının çekin iktisabında kötü niyetli veya ağır kusurlu olduğunun ispatlanamadığı gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiş ise de; tahkikatın eksik gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. Çek istirdadı davalarında ispat yükü davacı üzerinde olup, davacı önce yetkili hamil olduğunu, çekin rıza hilafına elinden çıktığını ve çeki elinde bulunduranın iktisapta ağır kusurlu veya kötü niyetli olduğunu ispatlamak zorundadır. Bu durumda mahkemece bir örneği celbedilmesine rağmen başlangıç aşamasında ve derdest olduğu anlaşılan Karamürsel Cumhuriyet Başsavcılığı'nın davacı şikayeti üzerine başlatılan 2022/2562 soruşturma sayılı dosyasının akıbetinin araştırılması ve bekletici mesele yapılıp yapılmayacağının değerlendirilmesi, 6100 Sayılı HMK'nun 222/1 fıkrası uyarınca mahkemece, ticari davalarda tarafların ticari defterlerinin ibrazına kendiliğinden karar verilebileceği gözetilerek, dava konusu çekin ve dayanağı olduğu ileri sürülen ticari ilişkinin davacı şirketin ticari defterlerinde kayıtlı olup olmadığı hususunda, defter ibrazı sağlanarak inceleme yapılması, yine davalının ... Şirketi olması nedeniyle, çeklerin iktisabında kötü niyetli veya ağır kusurlu olup olmadığı araştırılırken 6361 Sayılı Kanunun 9/2 fıkrası da nazara alınarak, davalı şirketin kendi müşterisinin beyanı ile yetinip yetinmediği, çeklere dayanak gösterilen ticari ilişkinin gerçekliği hususunda herhangi bir istihbari araştırma yapıp yapmadığı, maruz kalması muhtemel risklerin önlenmesi için gerekli tedbirleri alıp almadığı hususlarında, gerekli görülmesi halinde davalı müşterisinin dayanak faturalarına ilişkin BA-BS formları getirtilip, davalı şirketin, müşterisi ... Şirketi'nin ticari defter ve kayıtları da incelerek, ortaya çıkacak sonuca göre bir değerlendirme yapılması gerekirken, yalnızca dosyaya sunulan ... sözleşmesi ve faturaya dayalı sonuca gidilmesi isabetsiz olmuştur. (bkz. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2017/2425 Esas, 22017/7242 Karar Sayılı, 2019/1215 Esas, 2019/2720 Karar sayılı Yargıtay 11 HD. nin 2019/4611 Esas, 2020/3330 Karar sayılı, 2019/4107 Esas, 2020/1903 Karar sayılı ilamları).

Sonuç itibariyle; davacının istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının 6100 Sayılı HMK'nun 353/1-a6 maddesi uyarınca kaldırılmasına, dosyanın kaldırma ilamı doğrultusunda işlem yapılmak üzere mahkemesine iadesine karar vermek gerekmiştir.

HÜKÜM : Yukarıda açıklanan nedenlerle;

1-Davacının istinaf başvurusunun KABULÜ ile;

İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 20/09/2023 tarih ve 2023/182 Esas ve 2023/652 Karar sayılı kararının HMK'nın 353/1-a6 maddesi uyarınca KALDIRILMASINA, dosyanın mahkemesine İADESİNE,

2-Harçlar Kanunu gereğince istinaf eden tarafından yatırılan istinaf kanun yoluna başvurma harcının hazineye gelir kaydına,

3-İstinaf talep eden tarafından yatırılan istinaf karar harcının talep halinde davacıya iadesine,

4-İstinaf başvurusu için yapılan yargılama giderlerinin esas hükümle birlikte ilk derece mahkemesince yargılama giderleri içinde değerlendirilmesine,

5-Artan gider avansı olması halinde yatıran tarafa iadesine,

6-Kararın ilk derece mahkemesince taraflara tebliğe gönderilmesine,

Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda 25/06/2026 tarihinde HMK'nın 362/1-g maddesi gereğince kesin olarak oy birliği ile karar verildi.