Bölge Adliye Mahkemesi ·

Bölge Adliye Mahkemesi 2024/1643 E. 2026/1591 K.

Mahkeme
Bölge Adliye Mahkemesi
Esas No
2024/1643
Karar No
2026/1591
Karar Tarihi

T.C. İZMİR BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 14. HUKUK DAİRESİ

ESAS NO : 2024/1643 KARAR NO : 2026/1591

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI

İNCELENEN KARARIN MAHKEMESİ : MUĞLA ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ ESAS NO : 2023/937 KARAR NO : 2024/683 DAVA TARİHİ : 06.05.2022 KARAR TARİHİ : 16.07.2024 DAVA : Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan) KARAR TARİHİ : 09.11.2026 KARARIN YAZ. TARİH: 09.11.2026

Muğla Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 16.07.2024 tarih ve 2023/937 Esas, 2024/683 Karar sayılı kararının istinaf başvurusu yoluyla incelenmesinin taraf vekilleri tarafından istenilmesi üzerine, dairemize gönderilen dosya incelendi, dosya içeriğine göre incelemenin duruşmasız olarak yapılması uygun görülmekle, gereği konuşulup düşünüldü. İSTEM: Davacı taraf dava dilekçesinde özetle; Taraflar arasında 21.10.2021 tarihinde “....” tasarım projelendirme işine ilişkin “Mimarlık Hizmetleri Sözleşmesi" akdedildiğini, ancak davalı tarafın sözleşmedeki yükümlülüklerini yerine getirmemiş olması sebebiyle davacı şirket tarafından sözleşme haklı nedenle feshedildiğini, sözleşme hükümleri ve davacı şirketin davalı şirkete iletmiş olduğu notlar doğrultusunda konsept projenin sözleşmede kararlaştırılan tarihte davacı şirkete teslim edilmemiş olması sebebiyle Bodrum 1. Noterliği'nin 28.01.2022 tarih ve 00679 yevmiye numaralı ihtarnamesinin keşide edildiğini, ihtarnameye rağmen davalı şirket tarafından sözleşmede kararlaştırılan edimleri karşılayacak konsept projenin sunulmamış olması sebebiyle Bodrum 1. Noterliği'nin 25.02.2022 tarih ve 1381 yevmiye numaralı ihtarname ile 21.10.2021 tarihli "Mimarlık Hizmet Sözleşmesi"nin haklı nedenle feshedildiğini, sözleşmenin 4.2. maddesi gereğince yapılan ödemenin avans niteliğinde olduğunu, davacının ifa menfaatini karşılayan, davacının kullanabileceği bir konsept proje çalışmasını tamamlanamamış olması nedeni ile avans niteliğindeki ödemelere hak kazanmadığının davalı şirkete bildirildiğini ve davacı şirket tarafından yapılan 22.500,00 USD tutarındaki avans ödemesinin davacının hesabına derhal ödenmesinin talep edildiğini, söz konusu ihtarnamenin davalı şirkete 25.02.2022 tarihinde tebliğ edilmesine rağmen davalı şirket tarafından herhangi bir ödeme yapılmadığını beyanla, Bodrum 1. Noterliği'nin 25.02.2022 tarih ve 1381 yevmiye numaralı ihtarnamesinin tebliğ tarihi olan 02.03.2022 tarihinden itibaren işleyecek 3095 sayılı yasa uyarınca bankalarca uygulanacak yasal faizi ile birlikte ödeme günündeki TCMB tarafından açıklanan efektif satış kuru Türk Lirası karşılığının davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. CEVAP: Davalı taraf cevap dilekçesinde özetle; Taraflar arasında akdedilmiş olan 21.10.2021 tarihli Mimarlık Sözleşmesi'nin "Uyuşmazlıkların Çözümü" başlıklı 13. maddesinde yer alan "Taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklar barış yolu ile çözülemediği takdirde, taraflardan birinin isteği üzerine Mimarlar odasının atayacağı hakem tarafından çözümlenir." şeklindeki düzenleme ile sözleşmeden kaynaklanan uyuşmazlıkların tümünün tahkim yoluyla çözüleceğinin karara bağlandığını, taraflar arasında akdedilen sözleşmede tahkim şartı bulunması sebebiyle tahkim yoluna başvurunun bir zorunluluk olduğunu, bu sebeple söz konusu davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, davacının alacağının zamanaşımına uğradığını, davalının sözleşme kapsamında üzerine düşen yükümlükleri yerine getirdiğini savunarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ: İlk derece mahkemesi 11.10.2022 tarih ve 2022/648 Esas, 2022/865 Karar sayılı kararında özetle; ''...Taraflar 21/10/2021 tarihli Mimarlık Hizmetleri Sözleşme'nin 13. maddesi ile aralarındaki uyuşmazlıkların tahkim yoluyla çözülmesi konusunda anlaşmış oldukları ve bu sözleşmenin hükümsüz veya tesirsiz olmadığı, dava konusu uyuşmazlığın tahkime elverişli olduğu, davalının süresi içerisinde verdiği cevap dilekçesinde (30/05/2022 tarihli süre uzatım ara kararı ile cevap verme süresi uzatılmıştır) tahkim ilk itirazını ileri sürdüğü anlaşılmakla, davalının tahkim ilk itizarının HMK 116/1-b maddesi gereği kabulü ile uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözümlenmesi gerektiğinden davanın usulden reddine'' dair karar verilmiştir. İlk derece mahkemesi kararının davacı tarafça istinaf edilmesi üzerine Dairemizin 15.09.2023 tarih ve 2022/1865 Esas, 2023/1230 Karar sayılı kaldırma kararında özetle;"...Kişiler arasında çıkan ihtilâfların kural olarak mahkemeler eliyle çözülmesi gerekir ise de, taraflar imzaladıkları sözleşmede ihtilâfın hakemler eliyle çözümlenmesini (tahkim şartı) kararlaştırabilecekleri gibi, asıl sözleşmeden müstakil olarak hakem sözleşmesi de imzalayabilirler. Ancak tahkim iradesi hiçbir tereddüte yer vermeyecek şekilde açık ve kesin olmalı, tarafların ihtilâfın hakemde görülmesi iradesi kararlı bulunmalıdır. Taraflar arasında yapılan sözleşmenin 13. maddesinde uyuşmazlık halinde ihtilâfın Mimarlar Odasının atayacağı hakem yoluyla çözümlenmesi öngörülmüşse de, aynı maddede "Taraflar aralarındaki anlaşmazlığı hakem aracılığıyla çözümleyemezlerse bu durumda sözleşmeden doğan her türlü uyuşmazlık için Bodrum Mahkemeleri ve İcra Daireleri yetkili olacaktır" düzenlemesinin bulunduğundan tahkim iradesinin mutlak ve kesin olmadığı ve bu kaydın tahkim şartını hükümsüz kıldığı, bu durumda kesin bir tahkim iradesinden söz edilemeyeceğinden kural olarak mahkemelerin ihtilâfı çözmesi gerekmektedir. (Yargıtay 15. HD. 2016/4735 Esas ve 2017/259 Karar,Yargıtay 15. HD 2016/1133 Esas ve 2016/1495 Karar, Yargıtay 15. HD. 2015/5077 - 2015/6009 Karar sayılı kararları bu yöndedir) Bu kapsamda sözleşmedeki tahkim şartı geçersiz olduğundan tahkim ilk itirazı reddedilip işin esasının incelenmesi gerekirken tahkim ilk itirazı nedeniyle davanın reddine karar verilmesi olması doğru olmamıştır. Dosya kapsamı, mahkeme gerekçesi ve yapılan değerlendirmeye göre; mahkemece yapılan araştırma ve inceleme hüküm kurmaya yeterli olmadığından davacı vekilinin istinaf kanun yoluna başvurusunun kabulü ile, ilk derece mahkemesi kararının 6100 sayılı HMK'nın 353/(1)-a-6. maddesi gereğince kaldırılmasına'' dair karar verilmiştir. Dairemiz kaldırma kararından sonra ilk derece mahkemesi 16.07.2024 tarih ve 2023/937 Esas, 2024/683 Karar sayılı kararında özetle; ''...Taraflar arasında 21.10.2021 tarihinde “...” tasarım projelendirme işine ilişkin “Mimarlık Hizmetleri Sözleşmesi" yapıldığı, konsept projenin sözleşmede kararlaştırılan tarihte davacı şirkete teslim edilmediği gerekçesi ile, davacı tarafça Bodrum 1. Noterliğinin 28.01.2022 Tarih 00679 yevmiye nolu ihtarname ile Bodrum 1. Noterliğinin 25.02.2022 Tarih 1381 yevmiye nolu ihtarnamesi keşide edildiği ve sözleşmenin feshedildiğinin bildirildiği, davalı taraf ise, konsep projesinin davalı tarafından 08.11.2021 tarihinden önce tamamlandığını ve uygulama aşamasına geçildiğini, davacı şirketçe tamamlanmış olan konsept aşamasına ilişkin olarak 27.09.2021, 01.10.2021, 11.11.2021, 30.11.2021, 14.12.2021 tarihleri olmak üzere defalarca revizyon talebinde bulunduğunu, projenin teslim tarihin gecikmesinin sebebinin davacının sürekli olarak revizyon talebinde bulunması ve müvekkil şirketin de davacının bu revizyon taleplerini yerine getirmeye çalışmasından kaynaklandığını bildirdiği, Mahkememizce eser sözleşmesinin fiziki boyutu olup olmadığı yönünde beyanda bulunmaları için taraflara süre verildiği, gelen beyan dilekçelerine göre, mahallinde keşfe lüzum görülmediği, mimar bir bilirkişiden rapor tanzimi istendiği, iş bu raporda belirtildiği üzere, sözleşmenin 3. maddesinde proje çalışmasındaki hizmetlerin kapsamı ve iş aşamalarına göre kısmen konsept projeleri tamamlandığı, ancak teslim edilecek paftalar ve ihale dökümanlarını süresi içinde tamamlanmadığı, yapılan eserin zamanında davacıya teslim edilemediği, sözleşmenin 5.8 maddesi ve Mimarlar Odası en az bedel hesabına göre işin Hazırlık ve Etüt Çalışmaları %5 ve Ön Proje Çalışmaları %15 dilimleri tamamlandığını yani toplamda %20 oranında projenin tamamlandığının tespit edildiği, 45 bin dolar*%20 :100 = 9.000 dolar davalının, davacı işverene hizmet sunduğunun hesap edildiği, davacı tarafça ödenen olan 22.500 dolar-9.000 dolar=13.500 dolar mimarlar odası en az bedel hesabına göre davalının davacıya 13.500 dolar iade etmesi gerektiği yönünde rapor tanzim edildiği anlaşılmıştır. 15/02/2024 havale tarihli bilirkişi raporunun denetime elverişli ve yeterli gerekçeyi içerir nitelikte olduğu anlaşılmakla, davanın kısmen kabulüne'' dair karar verilmiştir. İSTİNAF SEBEPLERİ: 1-Davacı istinaf kanun yoluna başvuru dilekçesinde özetle; Yerel Mahkemenin, davalının sözleşme kapsamında ortaya sunduğu eserin eksik/ayıplı ifa niteliğinde olduğunu açıkça kabul etmesine karşın taraflar arasındaki sözleşme hükümlerine öncelik vermeksizin ve bu hususta bilirkişi raporuna ilişkin yaptıkları itirazları dikkate almaksızın 22.500 USD alacak taleplerinin yalnızca 13.500 USD kısmını kabul edip 9.000 USD kısmını reddetmesinin hukuka aykırı olduğunu, davalının taraflar arasında akdedilen 21.10.2021 tarihli "Mimarlık Hizmetleri Sözleşmesi"ndeki yükümlülüklerini yerine getirmediğini, bu sebeple de davacı tarafından sözleşmenin haklı nedenle feshedilmiş olduğunu, sözleşmenin başlangıç tarihinden bu yana davacı tarafın yapılmasını arzu ettiği tasarıma ilişkin davalı şirketle mail üzerinden defaatle iletişime geçtiğini, ancak davacının kullanabileceği bir konsept proje çalışmasının davacı şirket tarafından davacıya teslim edilmediğini, bu sebeple de sözleşmenin haklı nedenle feshedildiğini, bilirkişi raporunda açık olarak davacının eseri kabul etmemekte haklı olduğunun belirtildiğini, ancak bilirkişi tarafından eksik ve ayıplı ifa edildiği konsept proje ile ilgili Mimarlar Odası en az bedel hesabına göre bir hesaplama yapıldığının, bilirkişi tarafından yapılan bu hesaplamanın kabulü ve hükme esas edilmesinin hukuka uygun olmadığını, zira bilirkişi raporunda da açıkça ortaya konulduğu üzere davalı Mimarlık firması tarafından davacının ifa menfaatini karşılayan, kullanabileceği, maddi olarak bir yarar sağladığı bir proje hazırlanmamış olup davacının kullanmadığı, bir fayda sağlamadığı, tamamlanmamış bir kısım çizimlere ilişkin bir bedel ödemesinin hakkaniyete aykırı olduğunu, taraflar arasında akdedilen sözleşmenin 5.3. ve 5.8. maddeleri uyarınca davacının ayıp ve eksikliklere havi tamamlanmamış ve kullanamayacağı işi kabulden imtina hakkının olduğunu, yine sözleşmenin 10.2. maddesinde sözleşmenin feshinde haklı olan davacının kabul etmediği işlerin bedelinden sorumlu olmadığının açıkça düzenlendiğini, yine sözleşmenin 4.2. maddesi gereğince yapılan ödemenin avans niteliğinde olduğunun açıkça yer aldığını, sözleşmenin haklı nedenle feshedilmiş olması sebebiyle davalı şirketin avans niteliğindeki ödemelere hak kazanmadığını, bu nedenle yapılan ödemenin tamamının davacı şirkete iade edilmesinin gerektiğini belirterek, davanın tam kabulüne karar verilmesi gerekirken kısmen kabulüne karar verilerek fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmesinin usul ve aykırı olup reddedilen kısım yönünden kararının kaldırılarak davanın kabulü karar verilmesi istemiyle istinaf kanun yoluna başvurmuştur. 2-Davalı taraf istinaf kanun yoluna başvuru dilekçesinde özetle; İlk derece mahkemesi tarafından gerekçeli kararının içeriğinde hiçbir hukuki değerlendirme yapılmaksızın dava dosyasında mübrez 15.02.2024 tarihli bilirkişi raporunun karara esas alarak davanın kısmen kabulü ile 13.500 USD'nin 28.02.2022 tarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verildiğini, söz konusu bilirkişi raporunda davalı tarafından hazırlanan konspet projesinin eksik ayıplı olduğu dolayısı ile davacı işverenin feshinde haklı olduğunun belirtildiğini, ancak raporun hatalı olduğunu, taraflar arasında akdedilen sözleşmenin 3.1. maddesinden anlaşılabileceği üzere davalı şirketin üstlenmiş olduğu işin; konsept aşaması, uygulama aşaması ve ihale dökümanlarının hazırlanması aşaması olmak üzere 3 aşamadan oluştuğunu, yani davalının davacı işverene karşı kesin proje hazırlamak gibi bir yükümlüğünün bulunmadığını, dolayısıyla taraflar arasında akdedilmiş olunan mimarlık sözleşmesinde, davalının kesin proje işini üstlendiğine ilişkin bir düzenleme olmamasına rağmen bilirkişinin iş bu sözleşmeye atıf yaparak davalı şirket tarafından kesin projenin işverene teslim edilmediği gerekçesi ile davalı şirketin sözleşme ile kendisine yüklenilen edimleri yerine getirmemiş olduğu şeklindeki tespitinin hatalı olduğunu, yine karara esas alınan bilirkişi raporunda konsep projenin süresinde işverene teslim edilmediği ve hazırlanan konsept projenin de davacının ihtiyaç ve beklentilerini karşılayan bir konsept proje olmadığı şeklindeki tespit ve değerlendirmelerinin de tek taraflı olarak sadece davacının beyan ve iddiaları esas alınarak yapılmış olan tespit ve değerlendirmeler olduğunu, yine taraflar arasında imzalanan sözleşmenin "İşin Süresi" başlıklı 7.1. maddesinde "Konsept Aşaması"nın 08.11.2021 tarihine kadar işverenin onayına sunulması gerektiğine ve ''İlave Tasarım Hizmetleri ve Revizyonları" başlıklı 6.1. maddesinde ise revizyon haklarının 3 defa ile sınırlı olacağına ilişkin düzenlemenin yer aldığını, karara esas alınan bilirkişi raporunda her ne kadar davacının beyanını esas alarak konsept projesenin süresinde işverene teslim edilmemiş olduğunu beyan etmiş ise de davalı şirket tarafından hazırlanan konsep projesinin davalı tarafından 08.11.2021 tarihinden önce tamamlanarak davacıya teslim edildiğini, davacının dava dilekçesinde, 04.12.2021 tarihinde göndermiş oldukları e-mail ile davalı şirket tarafından hazırlanmış olan konsept proje aşamasının arzu ettikleri gibi olmadığını davalı şirkete ilettiklerini, buna rağmen davalı şirket tarafından çözüm üretilmediğini, dolayısı ile davalı şirket aleyhine Bodrum 1. Noterliği'nin 00679 yevmiye numaralı ve 28.01.2022 tarihli ihtarnamesini keşide ederek eksikliklerin tamamlanmasını talep ettiklerini beyan etmiş ise de ve bilirkişi de davacının bu beyan ve iddilarını esas alarak rapor tanzim etmiş ise de aslında davalı şirketin sözleşme ile 3 defayla sınırlandırılmış olmasına rağmen konsept projesine ilişkin olarak davacıya yapmış olduğu 15.09.2021, 27.09.2021, 01.10.2021, 11.11.2021, 30.11.2021, 14.12.2021 tarihli sunumlara istinadan davacının gerek Bodrum'da gerek İstanbul'da yapılan toplantılarda dile getirdiği gerekse de davalı şirkete e-mail yolu ile bildirmiş olduğu bütün revizyon taleplerini iyi niyetli olarak karşıladığını ve her bir revizyon talebini tek tek yerine getirdiğini, davalı şirketin davacıya sunmış olduğu bir takım sunumlara ilişkin davacının revize taleplerinin; davalı şirket tarafından 15.09.2021 tarihinde yapılan sunumda yerleşim planı ve görsellerinin sunulduğunu, davacının ise pergolanın çok kapalı olduğunu ve daha şeffah yapılması gerektiğini bildirdiğini, davalı şirket davacının 15.09.2021 tarihli revizyon taleplerini tamamlamayarak 27.09.2021 tarihinde tekrar sunum yaptığını, davacının davalı şirket tarafından yapılan bu sunuma istinaden bu kez iç mimaride kayaların daha çok ön plana çıkartılması gerektiği yorumunda bulunduğunu, davalı şirketin davacının 27.09.2021 tarihli revizyon taleplerini tamamladığını ve 01.10.2021 tarihinde tekrar sunum yaptığını, davacının davalı şirket tarafından yapılan bu sunuma istinaden ise pergolanın üst örtü detayının daha sadeleştirilip, yerleşim planında mutabık kalınan noktada renderlara yansıtılması gerektiği yorumunda bulunulduğunu, davalı şirket davacının 01.10.2021 tarihli revizyon taleplerini tamamladığını ve 11.11.2021 tarihinde tekrar sunum yaptığını, davacının davalı şirketin iç mekana ilişkin yapmış olduğu bu sunuma istinaden davacı mekanı dışardan görmek istediğini beyan ettiğini, davacı tarafından yapılan iç mekan yorumları tamamlandığından davalı şirket tarafından davacının da bilgisi dahilinde uygulama projesine başlandığını, işverene 15 aralıkta mimari projenin, 25 aralıkta da ihale dökümanlarının teslim edileceği bilgisi verildiğini, davacı şirketin, uygulama proje aşamasına geçiş yapan davalı şirketten tekrardan toplantı talep ettiğini ve davalı şirketin bu kez 30.11.2021 tarihinde yeni bir sunum yaptığını, davacının ise davalı şirket tarafından yapılan bu sunuma istinaden davalıya göndermiş olduğu 06.12.2021 tarihli e-mail ile pergole istemedikleri, dryaged dolabı yerine kesimhane showa yönelik yapılması gerektiği, zeytinağacı ile şef masasının yakınlaştırılması gerektiği, şömineli alanın daha sıcak bir hale getirilmesi gerektiği yorumunda bulunduğunu, davacının dava dilekçesinde asla tamamlanmadığı dediği 06.12.2021 tarihli revizyon talepleri de davalı şirket tarafından tamamlanarak 14.12.2021 tarihinde davacıya yeni bir sunum yapıldığını ve 16.12.2021 tarihinde hazırlanan sunum şirket çalışanı .... tarafından davacı şirkete gönderildiğini, davacı şirkete gönderilen 16.12.2021 tarihli e-mail de cevap dilekçeleri ekinde mahkemeye daha önce sunulduğunu, ne var ki davacının davalı şirketin göndermiş olduğu 16.12.2021 tarihli e-maile, davalı şirket tarafından yapılan tüm hatırlatmalara rağmen dönüş yapmadığını ve davalı şirketin hiç beklemediği bir şekilde davalı şirkete 12.01.2022 tarihli e-mail ile fesih protokolü göndererek 21.10.2021 tarihli mimarlık sözleşmesini fesih ettiğini bildirdiğini, yargılama aşamasında sundukları davacının revizyon taleplerinin içeriği incelendiğinde, her birinin ayrı ayrı detaylara ilişkin olduğu yani revizyon taleplerinin davalı şirkete bir kerede iletilecekken parçalar halinde iletilmiş olduğu dolayısı ile de bu durumun sürecin uzamasına vesile olduğunun net bir şekilde ortaya çıkacağını, dolayısı ile davacının davalıya göndermiş olduğu 12.01.2022 tarihli e-maile cevaben davalı tarafından 14.01.2022 tarihli e-mail gönderilmiş ve bu e-mail ile geçerli bir fesih bildirimi bulunmadığını, kaldı ki sözleşmeyi fesih şartlarının da oluşmadığı, davalı şirketin üzerine düşen yükümlülüklerini yerine getirmiş olduğu ve uygulama proje aşamasına geçilmiş olduğunun bildirildiğini, davacının ise kendisine gönderilen 14.01.2022 tarihli e-mailden sonra davalı şirket aleyhine Bodrum 1. Noterliği'nin 00679 yevmiye numaralı ve 28.01.2022 tarihli ihtarnamesini keşide ederek sanki revizyon taleplerini içerir 06.12.2021 tarihli e-maile davalı şirketçe hiç yanıt verilmediğini ve revizyon taleplerinin de hiç yerine getirilmemiş gibi revizyon taleplerinin yerine getirildiğine dair kendilerine gönderilmiş olan 16.12.2021 tarihli e-maili de yok sayarak eksikliklerin tamamlanmasını davalı şirkete ihtar ettiğini, davacı tarafından haksız ve kötü niyetli olarak keşide edilen iş bu ihtara karşı taraflarınca Beşiktaş 25. Noterliği'nin 1 Şubat 2022 tarihli ve 03455 yevmiye numaralı ihtarı keşide edilerek haksız iddia ve taleplerinin kabul edilmediğinin davacıya bildirildiğini, davacının, gerek dava dilekçelerinde gerekse de davalı şirket aleyhine keşide etmiş olduğu ihtarnamelerde davalı şirketin 21.10.2021 tarihli sözleşmeden kaynaklı yükümlülüklerini yerine getirmediğini ve davalı şirket tarafından uygulama aşamasına hiç geçilmediğini bu sebeple de 21.10.2021 tarihli mimarlık sözleşmesini haklı nedenler ile fesih ettiğini beyan etmiş ise de ve bilirkişide tanzim etmiş olduğu raporun içeriğinde taraflar arasında akdedilmiş olunan 21.10.2021 tarihli mimarlık sözleşmesinin davacı tarafından feshinin davalı şirket tarafından hazırlanmış olan konsept projesinin davacının ihtiyaç ve beklentilerini karşılayan bir konsept bir proje olmaması, uygulama projesi ile ihale dökümanları aşamasının ise tamamlanmaması nedenleri ile haklı olduğunu belirtmiş ise de aslında davacının mimarlık sözleşmesinde hiçbir haklı sebebinin de olmadığını, davalı şirketin, mimarlık sözleşmesi ile üstlenmiş olduğu işin 1. aşaması olan konsept projesini tamamlayarak davacıya teslim ettiğini ve uygulama aşamasına ilişkin proje detaylarını çizmeye başladığını, uygulama detaylarını görüşmek üzere mutfak ekipleriyle tek tek konuştuğunu, ne varki davacı işverenin bitmek bilmeyen revizyon talepleri ve en sonunda da ortada hiçnir haklı ve geçerli bir sebep yok iken aniden işi durduruması sonucu uygulama projesi aşamasını tamamlayamadığını, ihale dökümaları aşamasına ise hiç geçemediğini, dolayısı ile karara esas alınan bilirkişi raporundaki davalı şirketin proje aşaması ile ihale dökümanları aşamasını tamamlamamadığı gerekçesi ile davacı işverenin feshinde haklı olduğu tespitlerin kabul edilemeyeceğini, taraflar arasında akdedilmiş olunan mimarlık sözleşmesi ile de sabit olduğu üzere davacı tarafından davalı şirkete ödenen 22.500 USD'nin konsep proje çalışması için olduğunu belirterek ilk derece mahkemesinin kısmen kabul kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesi istemiyle istinaf kanun yoluna başvurmuştur. DELİLLER, DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE: İstinaf kanun yolu başvurusuna konu edilen karar hakkında; HMK.nın 355. maddesindeki düzenleme uyarınca, istinaf dilekçesinde belirtilen nedenler ve kamu düzenine ilişkin aykırılık bulunup bulunmadığı yönü gözetilerek yapılan inceleme sonucunda, Dava, eser sözleşmesinin feshi nedeniyle yapılan avans ödemesinin iadesi istemine ilişkindir. Taraflar arasında 21.10.2021 tarihli "Mimarlık Hizmetleri Sözleşmesi" imzalandığı hususunda uyuşmazlık bulunmamaktadır. Davacı taraf iş sahibi, davalı taraf ise yüklenicidir. Davacı iş sahibi, davalı yüklenicinin eser sözleşmesi kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmediğini, sözleşmenin davacı iş sahibi tarafından haklı nedenle feshedildiğini belirterek sözleşme gereğince davalıya yapılan avans ödemesinin iadesini talep etmiş, davalı yüklenici ise davacının tahkime başvurmadan dava açtığını, davacının alacağının zamanaşımına uğradığını, davalı yüklenicinin sözleşme kapsamında üzerine düşen yükümlükleri yerine getirdiğini, sözleşmenin davacı tarafça haksız olarak feshedildiğini savunmuştur. İlk derece mahkemesince davanın kısmen kabulü ile 13.500 USD'nin davalıdan tahsiline karar verilmiştir. Sözleşmenin feshinin bazı koşullara bağlı tutulduğu istisnalar dışında, sözleşmeden dönme (fesih), mahkeme kararına gerek olmaksızın ileri sürülebilen, karşı tarafın kabulüne bağlı olmayan, karşı tarafa ulaşmakla sonuç doğuran, karşı tarafa ulaştıktan sonra tek taraflı geri alınması mümkün bulunmayan bozucu yenilik doğuran tek taraflı irade beyanıdır. Genel kural bu olsa da kat karşılığı inşaat sözleşmesi, kira sözleşmesi, iş sözleşmesi gibi bazı sözleşmeler yönünden yasalarda öngörülen sınırlayıcı kurallardan doğan istisnalar da mevcuttur. Nakit bedel karşılığı eser sözleşmeleri yönünden ise sınırlayıcı istisnai bir kural bulunmadığından mahkeme kararına gerek olmaksızın tek taraflı irade beyanı ile sözleşmeden dönme mümkündür. Hukuk Genel Kurulu'nun 08.11.2006 tarih ve 2006/15-702 Esas, 2006/691 Karar sayılı kararında da bedel karşılığı eser sözleşmesinden dönme için tek taraflı irade beyanının yeterli olduğu benimsenmiştir. Geriye etkili fesih olarak tanımlanan dönme, sözleşmeyi sona erdiren ve tarafların iradelerine bağlı sebeplerden birisidir, beyandan ibarettir. Eser sözleşmelerinde nakit bedel karşılığı tek taraflı irade açıklaması olan dönme-geriye etkili fesih beyanı bozucu yenilik doğuran bir hak olduğundan karşı tarafa ulaşmasıyla hukukî sonuçlarını doğurur. Dönme-geriye etkili fesih beyanının açık olmasına gerek yoktur. Fesih ve dönme sözcüğü kullanılmasa da iş parasının geri istenmesi gibi dönme-geriye etkili fesih iradesini gösteren beyanlarda bulunulmuş ise sözleşmenin feshi iradesinin bildirildiğinin kabulü gerekir (Yargıtay HGK. 28/09/2021 gün, 2017/3-2615 Esas, 2021/1102 Karar). Tek taraflı irade beyanı ile dönme (fesih) mümkün olmakla birlikte, sözleşmeyi haksız ya da kusuruyla fesheden taraf, fesih bildiriminin sonuçlarına da katlanmak durumundadır. Fesih sonucu zarara uğrayan kimse koşulları mevcutsa haksız fesih sebebiyle uğradığı zararlarının tazminini isteyebilir. Bu suretle fesih ile sona eren sözleşme nedeniyle hiç kimsenin sona eren sözleşme ile bağlı kalmaya zorlanamayacağından feshin iptaline karar verilemez (Yargıtay 6. HD. 02.07.2024 tarih, 2023/1413 Esas, 2024/2393 Karar; Yargıtay 6. HD. 11.11.2025 tarih, 2025/1735 Esas, 2025/3823 Karar). Eser sözleşmelerinde sona erme üzerine, her iki tarafın da talep edebileceği tasfiyenin dayanağı, 6098 sayılı TBK.'nun 125/III. maddesidir. Bu maddeye göre sözleşmeden dönme halinde taraflar karşılıklı olarak ifa yükümlülüğünden kurtulur ve daha önce ifa ettikleri edimleri geri isteyebilirler. Sözleşmenin fesih ya da dönme suretiyle sona ermesi halinde geriye etkili sonuç doğuracağı yani, sözleşme hiç yapılmamış gibi başa dönüleceğinden, taraflar sözleşme ile üstlendikleri borçlarını ifa etme yükümlülüğünden kurtulacakları gibi, daha önce ifa ettikleri edimleri, sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre isteyebileceklerdir. Bu durumda feshi haklı olsa dahi yüklenici, dava tarihi itibariyle imalât bedelini, iş sahibi yararına olan masraflarının ödenmesini talep edebilir. Ayrıca imalat bedelinin dava tarihindeki mahalli rayiçlere göre belirlenmesi gerekmektedir. (Yargıtay HGK. 2017/2615 Esas, 2021/1102 Karar; Yargıtay 15. HD. 2016/1856 Esas, 2017/3780 Karar; Yargıtay 6. HD. 2021/3306 Esas, 2022/2148 Karar). Sözleşmenin feshi halinde tarafların birbirlerine kazandırdıklarını isteyebilecekleri, geri vermenin kapsamının tayininde kıyas yolu ile sebepsiz zenginleşme kurallarının uygulanacağı açık olmakla birlikte, yüklenicinin sözleşme koşullarına ve teknik şartnameye aykırı tesliminin sözleşmeye uygun sayılamayacağı, iş sahibinin bu hâlde eseri teslim almaya veya karşı edimini yerine getirmeye de zorlanamayacağı, bir başka anlatımla, iş sahibinin teknik şartnameye uygun olmayan eseri teslim almaktan kaçınmasının hakkın kötüye kullanılması kapsamına değerlendirilemeyeceğinden yüklenicinin sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre isteyebileceği bir alacağı da olamaz. Ayrıca haksız fesih sebebiyle uğradığı zararlarının tazminini isteyen tarafın "kusursuz" olması gerekir. Bir tarafın "az kusurlu", diğer tarafın "çok kusurlu" olmasının bir önemi yoktur. Az kusurlu olan taraf da sözleşmenin bozulmasına kusuruyla sebebiyet vermiş sayılacağından, daha önce ifa ettikleri edimler için sebepsiz zenginleşme hükümleri kapsamında dışına, menfi ya da müspet zararlarının tazminini talep edemez. Bu gibi durumlarda feshe taraflar "ortak kusuru" ile sebebiyet vermiş olacaklarından tazminat istenemez ve sözleşmenin tasfiyesi gerekir. Tasfiyeden amaç, tarafların sözleşme etkisinden kurtulması, sözleşmenin yapıldığı tarihteki durumlarına geri döndürülmesidir. Böylelikle taraflar sözleşme nedeniyle birbirlerinin malvarlığına kattıkları değerlerin iadesini isteyebilecektir. Borçlu, alacaklının talep ettiği olumsuz zararı ödemek istemiyorsa, direnime (temerrüde) düşmekte kusurlu olmadığını kanıtlamak zorundadır. Aksi halde, zarardan sorumlu olur. Çünkü, yasa koyucu, 6098 sayılı TBK'nın 125/III. maddesinde borçlunun kusurlu olduğunu karine olarak kabul etmiştir. Bu karine, alacaklı lehine olup; alacaklı, borçlunun kusurlu olduğunu kanıtlamak zorunda değildir; sadece, kendi zararını ve bunun miktarını kanıtlaması yeterlidir. Somut olayda tarafların her ikisi de sözleşmenin teslim tarihinin geciktiğini kabul etmekle birlikte, her iki taraf da kusurun diğer tarafta olduğunu iddia etmektedir. Davalı taraf davacının sürekli olarak revizyon talebinde bulunması sebebiyle teslim süresinin geciktiğini savunmaktadır. Taraflar arasında akdedilen sözleşmenin 3. maddesi kapsamında davalının yüklenmiş olduğu mimarlık hizmetinin konsept proje çalışmaları, uygulama projesi çalışmaları ve ihale dokümanlarının hazırlanması olmak üzere üç aşamadan oluştuğu anlaşılmaktadır. Yine sözleşmenin 6. maddesinde mimarın işverenin tüm revizyon taleplerini tamamlamayı kabul ettiği, işverenin bu çerçevedeki revizyon talepleri 3 adet dahil ek ücrete tabi tutulmadan yerine getirileceği, ancak mimarın teslim etmiş olduğu proje ve sair evraklarda hata ve eksiklik olması halinde bu hata, kusur ve eksikliklerin ayrıca bir bedel ödenmeksizin düzeltmekle yükümlülüğü bulunduğu, projeler üzerindeki bu nitelikteki teknik hata ve eksikliklerin düzeltilmesi talebinin revizyon olarak değerlendirilemeyeceği, 8. maddesinde işverenin inceleme sonrasında proje üzerinde değişiklik ve revizyon talep edebileceği, revizyon taleplerinin mimar tarafından en geç 10 gün içinde projeye yansıtarak tekrar işverenin onayına sunacağı, 7. maddesinde 08.11.2021 tarihinde kadar 3D renderlar ile tasarımın yapılarak davacı işverenin onayına sunulacağı, 06.12.2021 tarihine kadar uygulama projelerinin hazırlanılarak davacı işverenin onayına sunulacağı, 13.12.2021 tarihine kadar ihale dokümanlarının hazırlanılarak işverenin onayına sunulacağı düzenlenmiştir. Sözleşmenin 8.1. maddesine göre ise, mimar tarafından iş bu sözleşme kapsamına göre hazırlanan projeler işverene veya işveren tarafından yazılı olarak bildirilmiş olan işveren yetkilisine imza karşılığı teslim edilecektir. İlk derece mahkemesi tarafından alınan bilirkişi raporunda özetle; davalı tarafından davacının talep ve revizyonlarının çizilerek işverene gönderilmediği, kesin ve uygulama projesinin imzalı olarak işverene teslim edilmediği, süresinde tamamlanamayan ve kısmen tamamlanmış olunan konsept projenin davacı işverenin ihtiyaç ve beklentilerini karşılamadığı, davalı yüklenici tarafından hazırlanan konsept projesinin eksik ve ayıplı olduğu, davacı tarafın eseri kabul etmemekte haklı olduğu, bu sebeple işverenin feshinin haklı olduğu tespit edilmekle birlikte daha sonra davalı tarafın yapmış olduğu işin bedeli hesaplanmıştır. İlk derece mahkemesince söz konusu bilirkişi raporu esas alınarak hüküm kurulmuştur. Ancak söz konusu raporun çelişkili olduğu, bu sebeple de hükme esas alınmasının mümkün olmadığı, bu sebeple ilk derece mahkemesinin kararının hatalı olduğu anlaşılmaktadır. İlk derece mahkemesince yeniden ek rapor alınarak, sunulan rapor ve ek raporda davalı tarafça sunulan konsept projenin davacı işverenin beklenti ve ihtiyaçlarını karşılamadığı, davacıya herhangi bir faydası ya da getirisi olmadığı belirtilmesine rağmen 9.500,00 USD bedel hesaplaması yapıldığı anlaşılmakla, iş bu projenin davacı tarafından herhangi bir şekilde kullanılıp kullanılamayacağının anlaşılamadığı, bu sebeple iş bu projenin davacı tarafça kullanılıp kullanılamayacağı ile 6098 sayılı TBK'nın 474 ve 475 maddesi hükümlerinin uygulanıp uygulanamayacğının tespiti gerekmektedir. Bunun yanı sıra davacı tarafın dava dilekçesinde açıkça 02.03.2022 tarihinden itibaren işleyecek 3095 sayılı Yasa uyarınca bankalarca uygulanacak yasal faizi ile birlikte 22.500,00 USD'nin ödeme günündeki TCMB tarafından açıklanan efektif satış kuru Türk Lirası karşılığının davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine karar verilmesini davalıdan tahsilinin talep edilmiş olmasına rağmen, ilk derece mahkemesince yabancı para cinsi üzerinden hüküm kurulması da hatalıdır. Dosya kapsamı, mahkeme gerekçesi ve yapılan değerlendirmeye göre; mahkemece yapılan araştırma ve inceleme hüküm kurmaya yeterli olmadığından taraf vekillerinin istinaf kanun yoluna başvurularının kabulü ile, ilk derece mahkemesi kararının 6100 sayılı HMK'nın 353/(1)-a-6. maddesi gereğince kaldırılmasına karar verilmesi gerekmiş ve aşağıdaki hüküm kurulmuştur. HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle; 1-Taraf vekillerinin istinaf başvurularının, KABULÜ ile, 2-Muğla Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 16.07.2024 tarih ve 2023/937 Esas, 2024/683 Karar sayılı kararının, 6100 Sayılı HMK'nın 353/(1)-a-6. maddesi gereğince KALDIRILMASINA, 3-Dosyanın, Dairemiz kararına uygun şekilde yeniden bir karar verilmek üzere ilk derece mahkemesine GÖNDERİLMESİNE, 4-Verilen kararın niteliği gereğince harç alınmasına yer olmadığına, 5-Davacı tarafından yatırılan 427,60 TL istinaf karar harcının istek halinde yatırana ilk derece mahkemesince geri verilmesine, 6-Davalı tarafından yatırılan 3.435,00 TL istinaf karar harcının istek halinde yatırana ilk derece mahkemesince geri verilmesine, 7-Davacı tarafından yatırılan 1.169,40 TL istinaf kanun yoluna başvurma harcı ile yapılan istinaf yargılama giderlerinin, ilk derece mahkemesince yeniden verilecek kararda dikkate alınmasına, 8-Davalı tarafından yatırılan 1.169,40 TL istinaf kanun yoluna başvurma harcı ile yapılan istinaf yargılama giderlerinin, ilk derece mahkemesince yeniden verilecek kararda dikkate alınmasına, 9-Kararın, ilk derece mahkemesince taraflara tebliğine, Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 362/(1)-g maddesi gereğince, kesin olmak üzere, 09.11.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

Atıf: Bölge Adliye Mahkemesi, E. 2024/1643, K. 2026/1591, T. 16.07.2024, www.arakarar.com/karar/bam-karar-2024-1643-e-2026-1591-k-870771420ee0