Bölge Adliye Mahkemesi 2024/1373 E. 2026/1581 K.

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

44. HUKUK DAİRESİ

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

İ S T İ N A F M A H K E M E S İ K A R A R I

DOSYA NO: 2024/1373 Esas

KARAR NO : 2026/1581

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ: İstanbul Anadolu 2. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi

TARİHİ: 16/05/2024

NUMARASI : 2022/212 E. - 2024/91 K.

DAVANIN KONUSU: Cezai Şart Alacağı

İSTİNAF KARAR TARİHİ: 09/10/2026

Yukarıda yazılı ilk derece mahkemesi kararına karşı, istinaf yasa yoluna başvurulması üzerine yapılan inceleme sonucunda;

G E R E Ğ İ D Ü Ş Ü N Ü L D Ü :

DAVA DİLEKÇESİ:

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı şirket ile davalı şirket arasında franchise sözleşmesi kapsamında 2014 ile 2022 yılı arası ... adı altında faaliyette bulunduğu, taraflar arasında sözleşmenin karşılıklı olarak feshedilmesinden sonra davalının davacının rakibi ... ile anlaştığı ve aynı adreste bu okulun faaliyette bulunduğunun bu durumun taraflar arasında düzenlenmiş olan sözleşmenin 22. Maddesine aykırı olup, davalının sözleşmeye aykırı bu davranışından dolayı 2 milyon KDV olmak üzere toplam 2 milyon 360 bin TL cezai şart ödemesi gerektiğini belirterek davanın kabulünü talep etmiştir.

CEVAP DİLEKÇESİ:

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davalı şirket ile dava dışı ... Öğretim AŞ arasında 07/03/2014 tarihli Franchise sözleşmesi imzalandığını, ... AŞ'nin ekonomik sıkıntıları nedeniyle hakkında bir çok olumsuz haber çıktığını, borçları nedeniyle davalı şirkete haciz ihbarnamelerinin geldiği, bu olumsuzluklar sebebiyle davalının öğrenci kaybettiği, davalının sözleşme kapsamında 100 milyon bedel ile okul inşa ettirdiğini, fakat ... AŞ'nin ekonomik olarak zorda olması, öğretmen maaşlarını ödeyememesi sebebiyle davalının sözleşmeyi feshetmek zorunda kaldığını, davalının büyük bir yatırım yaparak inşa ettiği okul binasını iki yıl boyunca kullanmamasının hakkaniyete ve iyi niyete aykırı olduğu, bahse konu binada ... A. Ş. faaliyette bulunduğunu, davalının burayı kira sözleşmesi ile kiraladığını, okul işletmediğini, davanın reddini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI:

İlk derece mahkemesi 2022/212 esas, 2024/91 karar sayılı, 16/05/2024 tarihli kararı ile; "Davanın KISMEN KABUL KISMEN REDDİ ile,

1-2.360,000 TL'nin 20/04/2022 tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte davalı şirketten alınarak davacı şirkete verilmesine,

2-Fazlaya ilişkin istemin reddine" karar vermiştir.

İSTİNAF:

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; müvekkili şirket ile dava dışı ... ... Anonim Şirketi arasında 07/03/2014 tarihinde imzalanan franchising sözleşmesi uyarınca tüm yükümlülüklerin yerine getirildiğini, ancak dava dışı şirketin yaşadığı ekonomik kriz, öğretmen maaşlarını ödeyememesi ve basına yansıyan olumsuz haberler nedeniyle müvekkili şirketin ciddi öğrenci kayıpları yaşadığını, bu durumun müvekkili şirketi ekonomik olarak yıprattığını, davacı şirketin sözleşmeyi temlik almasına rağmen itibar kaybını engelleyemediğini, müvekkili şirketin büyük yatırımlarla inşa ettiği okul binasının boş kalmaması ve zararın azaltılması amacıyla 15/11/2022 tarihinde sözleşmeyi feshederek binayı ... A. Ş. 'ye kiraladığını, bu kiralama işleminin rekabet yasağına aykırılık teşkil etmediğini, müvekkili şirketin eğitim faaliyetlerini sonlandırdığını ve herhangi bir marka ihlali yapmadığını, taraflar arasında imzalanan 3.2.2022 tarihli fesih ve ibra sözleşmesi ile tarafların birbirlerini ibra ettiklerini, bu nedenle cezai şart talebinin hukuki dayanağının kalmadığını, bilirkişi raporunda da müvekkilin rekabeti suistimal ettiğine dair somut bir delil bulunmadığının tespit edildiğini, sözleşmedeki rekabet yasağı maddesinin mülkiyet ve çalışma hürriyetini kısıtladığı için geçersiz olduğunu, talep edilen cezai şartın fahiş olduğunu belirterek yerel mahkeme kararının kaldırılarak davanın tüm talepleri ile reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İSTİNAFA CEVAP:

Davacı istinafa cevap dilekçesinde özetle; Müvekkili ... Anonim Şirketi ile davalı ... Limited Şirketi arasında imzalanan franchising sözleşmesinin rekabet yasağı hükümlerini ihlal ettiğini, davalının sözleşmenin önceki tarafı olan ... ... Anonim Şirketi hakkındaki ekonomik durum iddialarının dava konusu ile ilgisiz olduğunu, davalının sözleşme devam ederken 28.01.2022 tarihinde dava dışı ... A. Ş. (...) ile kira sözleşmesi imzaladığını, bu durumun 28.01.2024 tarihli bilirkişi raporu ile teyit edildiğini, davalının sözleşmenin 22. maddesinde düzenlenen rekabet yasağının Anayasaya aykırı olduğu iddiasının hukuki dayanaktan yoksun olduğunu, müvekkili kurumun sözleşmeden doğan tüm yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirdiğini, davalının basiretli bir tacir olarak cezai şart miktarını öngörmesi gerektiğini, yerel mahkeme kararının usul ve yasaya uygun bulunduğunu belirterek davalının istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE: İnceleme, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 355. maddesi hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Dava; taraflar arasındaki 07.03.2014 tarihli franchise sözleşmesindeki rekabet yasağına aykırılık iddiasına dayalı olarak cezai şart alacak istemine ilişkindir.

İlk derece mahkemesi tarafından davanın kısmen kabulüne karar verildiği, davalı vekili tarafından yukarıda yazılı sebeplerle istinaf kanun yoluna başvurulduğu görülmüştür.

Davalı ile dava dışı ... ... Anonim Şirketi arasında 07/03/2014 tarihli franchise sözleşmesinin imzalandığı, bilahare davacı şirket tarafından ... Okullarının devralınmasının akabinde, davacı şirketin 07.03.2014 tarihli franchise sözleşmesini, davalı tarafın da yer aldığı 29.09.2020 tarihli sözleşme ile lisans veren sıfatı ile temlik aldığı, davacı ile davalı taraf arasında 03.02.2022 tarihli Fesih ve İbra Sözleşmesi ile 07.03.2014 tarihli franchise sözleşmesinin 30.06.2022 tarihi itibariyle karşılıklı olarak feshedildiği hususunda ihtilafın bulunmadığı anlaşılmıştır.

Davacı taraf; franchise sözleşmesinin feshinden çok kısa bir zaman sonra davalının, kendisinin rakibi konumundaki ... ile anlaştığını, 2014 yılından 2022 yılına kadar davacı şirketin franchise okulu olarak işletilen binada ... okullarının hizmet vereceğinin öğrenildiğini ileri sürmüş, böylece karşılıklı feshedilen sözleşmenin 22. maddesinde yazılı olan sözleşme sonrası rekabet etme yasağına aykırı hareket edildiği iddiası ile cezai şart alacak isteminde bulunmuş, davalı ise rekabet etme yasağına aykırı davranmadıklarını, cezai şartın fahiş ve geçersiz olduğunu savunmuştur.

Franchise sözleşmesinin ''Sözleşme Sonrası Rekabet Yasağı'' başlıklı 22. maddesi; ''..., franchise sözleşmesinin süresinden önce sona ermesi halinde veya sözleşme süresinin dolması nedeniyle sona ermesi halinde; menfeatleri koruma ve dürüstlük yükümü çerçevesinde doğrudan veya dolaylı olarak ...'yla rekabet edemez. Bu çerçevede, franchise veren ...'nın müşterilerini tanımasından veya onun sırlarını bilmesinden dolayı iş bu sözleşmenin bitiminden sonra franchise veren ...'yla rekabet oluşturacak işleri kendi adına yapamayacağı gibi, ... veya ortakları rakip işletmede çalışamaz ya da böyle bir işletmeye ortak sıfatıyla katılamaz, mevcuttaki okul işletmesini üçüncü şahıslara devir, temlik veya ciro edemez. Franchise alanın Rekabet Yasağı yükümlülüğünün süresi, sözleşmenin herhangi bir nedenle sona erdiği tarihi takip eden iki yıl boyunca devam edecektir. Franchise alanın, sözleşmenin herhangi bir nedenle sona ermesinden itibaren iki yıl boyunca Rekabet Yasağı yükümlülüğüne aykırı hareket etmesi halinde; ... herhangi bir ihtar ve ihbara lüzum olmaksızın 2.000.000-TL(ikimilyontürklirası)*KDV tutarında cezai tazminatı(sözleşme cezası) nakden ve defaten Franchise Veren'e ödeyecektir.'' şeklinde düzenlenmiş olup davalının 15.11.2021 tarihli fesih bildirimine konu olan ve karşılıklı olarak 03.02.2022 tarihli protokol ile feshedilen franchise sözleşmesinde belirtilen adresteki okul binasının malikinin davalı olduğu görülmüştür. Davalı, dava dışı ... okullarının sahibi olan Medicana firması ile 28.01.2022 tarihli kira sözleşmesi akdetmiş ise de davalının maliki bulunduğu okul binasını salt kiraya vermesinin sözleşmenin 22. maddesi anlamında mevcuttaki okul işletmesinin 3. şahıslara devri, temliki veya cirosu anlamına gelmediği, sözleşmede davalının maliki olduğu okul binasının kiraya verilmesini engelleyen bu yönde kısıtlayıcı bir hüküm bulunmaması nedeniyle eylemin sözleşmeye aykırı kabul edilemeyeceği, nitekim eğitim hizmetinin diğer ticari mal ve hizmetlerden farklı olarak kamu yararını da bünyesinde barındırdığı, keza ... okullarında yaşanan ekonomik olumsuzluk iddialarının ileri sürüldüğü ve feshedilen sözleşme hükümleri de göz önünde bulundurulduğunda davalı eyleminin, okul binası olarak inşa edilen ve yatırım yapılan, maliki olduğu binadan ekonomik olarak faydalanmak istemesinin doğal bir sonucu olduğu, davalının salt malik sıfatı ile kiraya verme eyleminin rekabet etme yasağına aykırılık olarak kabul edilemeyeceği, davalının okul işletmesini değil yalnızca maliki olduğu okul binasını kiraya verdiği, iki durumun birbirinden farklı müesseseler olduğu, davalının rakip işletmede ortak yada hissedar olduğu, organik bağının bulunduğunun da ispatlanamadığı anlaşılmaktadır.

Davacı tarafça davalının ticari sırları ihlal ettiğinin ileri sürüldüğü anlaşılmıştır. Sözleşmenin 18.7 maddesinde; "..., bu sözleşme devam ederken, başka eğitim kurumlarının reklamını, tanıtımını yapamaz veya yaptıramaz, ürünleri satamaz ve sattıramaz" hükmü ile Sözleşmenin 22. Maddesinde; ...'ın müşterileri tanıması ve sırlarını bilmesinden dolayı, sözleşme bittikten sonra ...'yla rekabet oluşturacak işleri kendi adına yapamaz" hükmü düzenlenmiştir. Mahkemece alınan bilirkişi raporunda, dosyaya sunulan 11/04/2022 tarihli e-noter tespit tutanağında, davacı 3. Kişiye ait ... şeklindeki markasal kullanım ve tanıtımlar yapılmasının marka ihlali olduğu görüşüne yer verildiği görülmüştür. Mahkeme kararının gerekçesinde; sözleşme feshedilmeden yapıldığı ileri sürülen paylaşımların 22. Maddeye değil, 18.7 maddesine aykırılık teşkil ettiği, bu fiillerin 22. Maddeye dayalı olarak cezai şart doğurmayacağı, öğrencilerin devralınmasının ticari sır yasağının ihlali niteliğinde olduğu ve sözleşmenin 22. Maddesi ile 19. Maddesine aykırılık teşkil ettiği açıklanmıştır.

Sözleşmenin 19. Maddesinde, sözleşme ve eklerinin uygulanması nedeniyle, öğrendikleri her türlü ticari sırları, üçüncü kişilerle paylaşmayacakları, ifşa edemeyecekleri, sır kavramından, kitle iletişim araçlarıyla veya başka bir surette kamuya açıklanmamış bilgi ve olayların ticari sır olduğu, franchise alanın sözleşme dolayısıyla öğrendiği gizli olmayan, franchise sistemi ve organizasyonuna ilişkin yada franchise verenin bilgi ve tecrübelerinden oluşan, açıklanmamasından Franchise Verenin menfaati bulunan diğer bilgileri de saklı tutmakla yükümlü bulunduğu düzenlenmiş, bu maddeye aykırılık fiilinin yaptırımının, sözleşmenin tek taraflı feshi olduğu açıklanmıştır.

Davacı tarafça davalıya gönderilen cezai şart talebine ilişkin Beşiktaş 6. Noterliği’nin ... yevmiye numaralı ve 06.04.2022 tarihli ihtarında ise, sadece sözleşmenin 22. Maddesinde düzenlenen rekabet yasağına aykırılık nedeniyle cezai şart isteminde bulunulduğu, sözleşmenin 18.7. Maddesine aykırılıktan kaynaklanan fiillerden bahsedilmediği, bu durumda davacının davada davalının davacı ile rekabet ettiği, rakip işletmede ortak olduğu, okula ilişkin ticari işletmeyi bütün olarak devir ve temlik ettiğini, öğrencilerin devredildiğini gösterir herhangi bir delile dosya kapsamında rastlanılmadığından, sübut bulmayan davanın reddine karar verilmesi gerekirken mahkemece davanın kabulüne karar verilmesi isabetsiz bulunmuştur. Tüm bu nedenlerle davalı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b/2 maddesi gereğince kabulüne, mahkeme kararının kaldırılmasına, ''Davanın REDDİNE" karar verilmesi gerektiği kanaat ve sonucuna varılarak aşağıdaki hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM : Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1- Davalı vekilinin istinaf isteminin KABULÜ ile,

2- İstanbul Anadolu 2. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinin 16/05/2024 tarih, 2022/212 E., 2024/91 K. sayılı kararının HMK'nın 353/1-b-2. maddesi gereğince KALDIRILMASINA, ancak belirtilen hususlar yeniden yargılamayı gerektirmediğinden yeniden esas hakkında hüküm kurulmasına,

3- Davanın REDDİNE,

4- İlk derece mahkemesinde yapılan yargılama giderleri ve harca ilişkin;

4/a- Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 732,00 TL karar harcın peşin alınan 45.315,90 TL'den (40.302,90 TL peşin harç ile 3.313,00 TL ıslah harcı) mahsubu ile 44.583,90 TL harcın karar kesinleştiğinde ve talebi halinde davacı tarafa iadesine,

4/b-Davacı tarafından ilk derece mahkemesinde yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,

4/c-Davalı tarafından ilk derece mahkemesinde yapılan 300 TL yargılama giderinin davacıdan tahsiliyle davalıya verilmesine,

4/d-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre, 222.819,00-TL vekalet ücretinin davacıdan tahsiliyle davalıya verilmesine,

5- İstinaf aşamasında yapılan yargılama giderleri ve harca ilişkin;

5/a-İstinaf talebi kabul edildiğinden davalı tarafça yatırılan istinaf harcının karar kesinleştiğinde ve talep halinde iadesine,

5/b-İstinaf yargılaması için davalı tarafından yapılan 1.169,40 TL istinaf yoluna başvurma harcı, 260,00 TL posta gideri olmak üzere toplam 1.429,4 TL'nin davacıdan tahsiliyle davalıya verilmesine,

5/c-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından vekalet ücreti tayinine yer olmadığına,

6- HMK'nın 333. maddesi gereğince mevcut ise bakiye gider avansının karar kesinleştiğinde taraflara iadesine,

Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda, HMK'nın 361/1. maddesi gereğince, kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içerisinde Yargıtay nezdinde temyiz kanun yolu açık olmak üzere, oy birliğiyle karar verildi. 09/10/2026