İlk Derece Mahkemesi 2019/524 E. 2025/391 K.

T.C. ... 10. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2019/524 Esas - 2025/391 TÜRK MİLLETİ ADINA YARGILAMA YETKİSİNİ KULLANAN T.C. ... 10. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ GEREKÇELİ KARAR ESAS NO : 2019/524 KARAR NO : 2025/391 BAŞKAN :... ÜYE : ... ÜYE :..... KATİP :....

DAVACI : .... VEKİLİ : Av.... DAVALI : ... ... . DAVA : Menfi Tespit DAVA TARİHİ : 09/10/2019 KARAR TARİHİ : 18/06/2025 KARARIN YAZILDIĞI TARİH : 08/07/2025 Mahkememizde görülmekte olan menfi tespit davasının yapılan açık yargılaması sonunda, GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ: DAVA : Davacı vekili, taraflar arasında 01/04/2019 tarihinde müvekkilinin aldığı ihaleye ve '' nevresim takımı teknik şartnamesi'' ile belirtilen koşullarda, sözleşme tarihinden itibaren itibaren 90 gün içinde nevresim takımı ve eklerinin teslimi konusunda anlaştıklarını, satım bedelinin 1.712.350,00 TL + KDV olarak tayin edildiğini, davalı hesabına 01/04/2019 tarihinden itibaren toplamda 658.000,00 TL ödeme yaptığını, .... nezdinde bulunan hesaplarından keşide edilen çekleri verdiğini, tüm ödemelerin bu şekilde yapıldığını, KDV'nin sonra gönderileceğinin tayin edildiğini, güven telkin etmek için Uşak'taki başkalarına ait iş fabrikalarını göstermek suretiyle müvekkilinin iradesini fesata uğrattığını, hakkında yapılan şikayet sonrasında ... CBS'nin 2019/130516 soruşturma sayılı dosyası ile takip başlatıldığını, hiçbir ürünün teslim edilmediğini, ihaleyi alan dava dışı firmanın teminatının yandığını, Yenimahalle 3. Noterliği'nin 21/08/2019 tarih ve .... yevmiye numaralı ihtarnamesi gönderilerek sözleşmesinin feshedildiğini, cezai şartın tahsili talep edildiğini, 30/04/2019 tarihinde bornoz ve eklerinin eksiksiz ve zamanında teslimi için başka sözleşme imzalandığını, bu tarihten itibaren 60 gün içinde teslimin öngörüldüğünü, 1.000.000,00 TL + KDV ücret takdir edildiğini, üç ayrı tarihte şirket hesabına 400.000,00 TL gönderdiğini, ayrıca 30/01/2019 tarih ve 200.000,00 TL bedelli, 30/11/2019 tarih ve 200.000,00 TL bedelli ve 30/12/2019 tarih ve 200.000,00 TL bedelli çeklerin işin tesliminde ödenmesinin kararlaştırıldığını, bu çeklerin teslim edilmediğini, açıklanan bu sözleşmeyle ilgili de hiç teslimat yapılmadığını, fiyat farkı ödeyerek başkasından emtiayı temin ettiğini, Yenimahalle 3. Noterliği'nin 21/08/2019 tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile sözleşmenin feshedildiğini ileri sürerek ve ıslah isteminde bulunarak, ... Bankası A.Ş-Kızılay Şubesi, 15/10/2019 tarihli, ... numaralı ve 38.644,00 TL tutarlı, 30/10/2019 tarihli, 7002083 numaralı ve 40.000,00 TL tutarlı ve 30/10/2019 tarihli, ... numaralı ve 40.000, TL tutarlı çeklerden dolayı borçlu olmadığının tespitine, nakden ve çek olarak ödenen 1.712.350,00 TL'nin, 2.828.525,00 TL cezai şartın ve 1.000,00 TL fiyat farkı nedeniyle oluşan zararın temerrüt tarihinden itibaren avans faiziyle tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir. CEVAP: Davalı, davaya yanıt vermemiştir. KANITLAR : Arabuluculuk son tutanağı dosyaya ibraz edilmiştir. Taraflar arasında imzalanan 01/04/2019 ve 20/04/2019 tarihli sözleşme örnekleri sunulmuştur. Davacı tarafça keşide edilen ihtarlar ile tebliğ bilgileri ibraz edilmiştir. ... CBS'nin 2019/130516 ve 2019/132995 soruşturma sayılı dosyaları celbedilmiştir. Çek suretleri, ödeme dekontları ve e-fatura örnekleri ibraz edilmiştir. Dava konusu çeklerin ilgili bankalardan arka ve ön yüzünü içerir örnekleri ile ödeme bilgileri sorulmuş, cevabi yazılar dosyaya konulmuştur. Gelir İdaresi Başkanlığı'na müzekkere yazılarak ... ... ve davalı şirketin şahıs olarak verdiği son 5 yıllık beyanname ve bilançolar getirtilip incelenmiştir. Mahkememizce resen seçilen mali müşavir, nitelikli hesap uzmanı ve sayıştay denetçisinden oluşturulan bilirkişi kurulundan rapor alınmış, düzenlenen bu raporda; taraflar arasında imzalanan 01/04/2019 ile 30/04/2019 tarihli sözleşmeleri ve dosya kapsamındaki bilgi belgeleri, davacının ticari defter ve kayıtlarını incelediklerini, davacının keşide ettiği ihtarnameleri irdelediklerini, davalı ile olan ilişkisinde nakit ve havale yoluyla 1.393.594,80 TL, çek vermek suretiyle 1.127.589,00 TL olmak üzere 2.521.183,80 TL ödeme yaptığını, davalı tarafından karşılığı 227.720,00 TL tutarlı fatura kesildiği ve 200.000,00 TL tutarlı çekin iade edildiğini, sonuçta 2.093.463,80 TL tutarlı alacaklı göründüğünü, davalının teslim edimini yerine getirdiğine dair bir kanıt olmadığını, bu kapsamda davacının sözleşmeleri fesih etmesinin haklı olup olmadığı hususunun mahkemenin takdirinde olduğunu, davacının sözleşme feshinde haklı olduğu kanaati hasıl olur ise, 01/04/2019 tarihinde imzalanan 1.712.350,00 TL + KDV bedelli sözleşmenin 01/04/2019 tarihinde yürürlüğe girdiğini, sözleşme süresinin 90 gün olarak belirlendiğini ve bu kapsamda sözleşme bitiş tarihinin 01/07/2019 tarihi olduğunu, davacı yan tarafından sözleşmenin 21/08/2019 tarihli ihtarname ile fesih edilmiş olduğu dikkate alındığında, bitiş tarihi ile sözleşme fesih tarihi arasında olan 50 günlük süre için cezai şart talep edebileceğini, taraflar arasında imzalanan sözleşme kapsamında cezai şart bedelinin günlük sözleşme bedelinin %3'ü olarak belirlendiğini, günlük ödenmesi gereken cezai şart bedelinin (1.712.350 x %3) 51.370,50 TL, 50 günlük cezai şart bedelinin de (50 x 51.370,50) 2.568.525,00 TL olduğunu, TBK'nın 182/3. maddesi uyarınca sözleşme bedelini aşan cezai şart miktarının tenkisi için takdirin münhasıran mahkemeye ait bulunduğunu, taraflar arasındaki 30/04/2019 tarihinde imzalanan 1.000.000,00 TL + KDV bedelli sözleşmenin ise 30/04/2019 tarihinde yürürlüğe girdiğini, sözleşme süresinin 60 gün olarak belirlendiğini ve bu kapsamda sözleşme bitiş tarihinin 30/06/2019 tarihi olduğunu, davacı yan tarafından sözleşmenin 21/08/2019 tarihli ihtarname ile fesih edilmiş olduğu dikkate alındığında bitiş tarihi ile sözleşme fesih tarihi arasında olan 52 günlük süre için ceza şart talep edebileceğinu, taraflar arasında imzalanan sözleşme kapsamında cezai şart bedelinin günlük 5.000,00 TL olarak belirlendiğinden, 52 günlük cezai şart bedelinin de (52 x 5.000,00) 260.000,00 TL olduğunu, dava dosyasında sözleşmenin 3. kişilere yaptırılması nedeniyle davacı yanın zararın oluşup oluşmadığına dair herhangi bir bilgi ya da belge bulunmadığından inceleme yapılamadığını görüş olarak bildirmişlerdir. Davacı vekilinin itirazlarının karşılanması için dosya aynı bilirkişiye tevdi edilmiş, ek rapor alınmış, alınan bu raporda; kök raporda iadesi gereken miktara ilişkin görüşlerinin dışındaki görüş, değerlendirme ve sonuçlarında herhangi bir değişiklik bulunmadığı, kök raporda hesaplanan ve iade edilmesi gereken tutar olan 1.712.350,00 TL'nin dava tarihi uyarınca TBK'nın 79/1. maddesi uyarınca denkleştirici adalet ilkesine göre 2.104.147,80 TL uyarlanması gerektiğini beyan etmişlerdir. Dosya aynı bilirkişi heyetine yeniden tevdi edilmiş, alınan ek raporda; önceki görüşlerini tekrar etmişlerdir. GEREKÇE: Dava, ticari satım sözleşmesi uyarınca verilen bir kısım çeklerden dolayı borçlu olmadığının tespiti, satım bedeline karşılık nakit ödenen bedel ile yine satım bedeli kapsamında tahsil edilen çeklerin tutarlarının istirdadı, cezai şart alacağı ve haklı nedenle fesih dolayısıyla başkasından alınan emtia nedeniyle uğranılan zararın tazmini istemine ilişkindir. Somut uyuşmazlıkta davacının, dava dışı firmayla yaptığı sözleşmenin ifası kapsamında davalı ile 01/04/2019 ve 30/04/2019 tarihli sözleşmeler akdettiği, bu sözleşmelerde davalının satıcı, davacının alıcı sıfatlarının olduğu, iki ayrı sözleşme uyarınca davalının, davacıya emtia satmayı üstlendiği, davacının ise bedel ödemeyi kabul ettiği, satım bedeli ve edimlerin ifa tarihlerinin belirlendiği, davacının, satım bedellerini ilişkin olarak gerek banka kanalıyla nakit gerekse ... A.Ş., ... A.Ş nezdindeki hesaplarından keşide edilme çekleri vererek satım bedeline mahsuben ödemeler yaptığı, davalının, emtiayı teslim etmediği, davacının iki ayrı sözleşmenin haklı nedenle feshini içerir 21/09/2019 tarihinde ihtarnameler keşide ettiği, bu ihtarların 04/09/2019 tarihinde tebliğ edildikleri, davacının, davalı hakkında suç duyurusunda bulunduğu, davalının, savcılığa verdiği ifadesinde emtiayı teslim etmediğini kabul ettiği, davacının menfi tespit, istirdat, cezai şart ve tazminat alacağı istemli işbu davasını açtığı, davalının davaya cevap vermediği, davayı inkar etmiş sayıldığı hususları uyuşmazlık konusu değildir. Çekişme, iki ayrı tarihte taraflar arasında imzalanan satım sözleşmelerinden kaynaklı edimlerin yerine getirilip getirilmediği, davacının, sözleşmeleri feshetmede haklı olup olmadığı, satım bedeline mahsuben nakit ve çek olarak yaptığı ödemelerinin bedelsiz kalıp kalmadığı, nakit tutarlar ile ödenen çeklerin tutarlarının istirdadının gerekip gerekmediği, dava tarihi itibariyle ödenmeyen çeklerden dolayı borçlu olup olmadığı, cezai şart ve tazminat alacağının bulunup bulunmadığı ile varsa miktarı yönlerinde toplanmaktadır. İddia, sözleşmeler, davacının açıkça sözleşmelere mahsuben açıklama da yaparak davalıya yaptığı nakit ödemelere ilişkin havale bilgileri, ticari defter ve kayıtları, davacı hesaplarından davalı emrine düzenlenmiş veya ciro edilerek teslim edilmiş çeklerin ön ve arka yüz bilgileri, ödenmelerine ilişkin kayıtlar, davacı tarafça keşide edilen ihtarnameler ve savcılık dosyası kapsamından, davalının, davacıya iki ayrı sözleşme kapsamı teslim etmeyi üstlendiği emtiayı süresinde teslim etmediği, bu durumu açıkça kabul ettiği, davacının, sözleşmeleri haklı nedenle feshettiği sonucuna varılmıştır. Dosya kapsamı, banka havale bilgileri, ticari defter ve kayıtlardan, satım bedelinin avansı mahiyetinde davacının, gerek nakit gerekse çeklerle davalıya ödeme yaptığı da sabittir. Satım sözleşmesinde, satıcı emtiayı teslimi, alıcı da bedeli ödediğini kanıtlamak durumundadır. Davalı, açıkça savcılık ikrarında ekonomik nedenlerle satılanı teslim etmediğini kabul etmiştir. Davacı, sözleşmede kararlaştırılan ifaya ekli cezai şart mahiyetindeki alacağını da saklı tutarak sözleşmeyi haklı nedenle feshetmiştir. Satım bedeline ilişkin olarak verdiği tutarları ile bedelsiz kalan çekler dolayısıyla istirdat ve menfi tespit talep hakkı mevcut kabul edilmelidir. Satım bedeline mahsuben verilen çeklerden bir kısmı davalının temerrüte düşürüldüğü 06/09/2019 tarihinden önce tahsil edilmiştir. Bir kısım çeklerin temerrütten sonra davadan önce, menfi tespite konu olan çeklerin ise davadan sonra tahsil edildikleri ortaya çıkmıştır. Menfi tespite konu olan ve davadan sonra tahsil edilen çeklerin tutarları, kendiliğinden istirdat davasına dönüşmüşlerdir. Nakit ödenen ve davalınını temerrütünden önce ödenen çeklerin tutarları 1.506.861,00 TL olup, bu miktar itibariyle davalı, temerrüt ihtarı, tebliğ tarihi ve verilen önel dikkate alınarak 06/09/2019 tarihinde temerrüte düşmüş kabul edilmiştir. 205.350,00 TL tutarlı çek alacağı bakımından ise davalının dava tarihi itibariyle temerrütünün gerçekleştiği kabul edilmiştir. Menfi tespite konu ve ödenen çekler itibariyle de ödeme tarihlerinden itibaren temrrüt esas alınarak hüküm kurulmuştur. Toplanan kanıtlar ve benimsenen bilirkişi kurulu raporu kapsamından, ifaya ekli cezai şartın iki sözleşme uyarınca toplam 2.828.525,00 TL tutarında olduğu anlaşılmıştır. Davacı, çektiği ihtarda ifaya ekli bu ceza alacağını saklı tutmuş ve talep hakkını koruduğu tespit edilmiştir. Başka bir ifadeyle, davacının gecikmeden kaynaklı ceza alacağını talep etme koşullarının bulunduğu kabul edilmiştir. TBK'nın 182. maddesi hükmü uyarınca taraflar, cezanın miktarını serbestçe belirleyebilirler. Ancak, hakim aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirebilir. Anılan hüküm, basiretli hareket etmek durumunda olan tacirler arası sözleşmelerde kural olarak uygulanmamakla birlikte, cezanın tamamen tahsili ceza borçlusunun ekonomik olarak mahvına neden olması halinde de Yargıtay içtihatlarına göre, tacirler arası uyuşmazlıklarda da uygulanması kabul görmektedir. Bu durum karşısında, davalının son vergi beyanları, gerçek kişi tacir olması, ifaya ekli ceza tutarının, sözleşmelerin tutarlarını geçmesi, aynen tazmininin davalının ekonomik olarak mahvına neden olacağı sonucuna varılarak ve tüm kanıtlar dikkate alınarak takdiren bu alacağın 3/4 oranında indirim yapılarak davalının 707.131,25 TL'den sorumlu olacağı kabul edilmiştir. Bu kalem alacak bakımından da davalının 06/09/2019 tarihinde temerrüte düşeceği benimsenmiştir. Davacı taraf, akdin haklı nedenle feshi nedeniyle olumlu zarar kapsamında, edimin 3. kişilerle yapılan sözleşmeyle ifa edildiği, bu nedenle fazladan ödeme yapmak zorunda kaldığını ileri sürerek tazminat talep etmiş ise de bu yönüyle kanıt sunmamıştır. O halde, bu kalem alacağın ispat edilemediğinden reddine karar vermek gerekmiştir. Davanın ticari netilik taşıdığı anlaşıldığından, avans oranında temerrüt faizi talep edilmesinde bir yanlışlık görülmemiş, takdiren indirim kısmı nedeniyle davacının yargılama giderinden sorumlu olmayacağı sonucuna varılarak davanın kısmen kabulü yönünde aşağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmiştir. HÜKÜM : Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere; 1-Davacının davasının kısmen kabulüne, 707.131,25 TL cezai şart alacağı ile istirdadı gereken 1.506.861,00 TL alacağın 06/09/2019, 205.350,00 TL’nin dava tarihi olan 09/10/2019, 38.644,00 TL’nin 15/10/2019 ve 80.000,00 TL’nin ise 30/10/2019 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine, diğer istemlerin reddine, 2-492 Sayılı Harçlar Kanunu gereğince, alınması gereken 173.369,84 TL nispi karar ve ilam harcı için alınan 2.077,38 TL peşin harç ile 48.288,00 TL tamamlama harcı toplamı 50.365,38‬ TL'nin mahsubu ile bakiye 123.004,46 TL'nin davalıdan tahsili ile Hazineye irad kaydına, 3-Davacı tarafça yatırılan 2.077,38 TL peşin harç ile 48.288,00 TL tamamlama harcı toplamı 50.365,38 TL'nin davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine, 4-Arabuluculuk aşamasında harcanan 1.320,00 TL'den davanın kabul ve red oranına göre hesaplanan 1.319,28 TL'nin davalıdan, 0,72 TL'nin davacıdan tahsili ile Hazineye irad kaydına, karar kesinleştiğinde bu yönde vergi dairesine müzekkere yazılmasına, 5-Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca davacı yararına kabul edilen miktar üzerinden hesaplanan 339.178,48 TL nispi vekalet ücretinin davalıdan alınarak kendisini vekil ile temsil ettiren davacıya verilmesine, 6-Davacı tarafça yapılan 44,40 TL başvuru harcı ile 7.548‬,00 TL posta/tebligat/bilirkişi gideri toplamı 7.592,4‬0 TL yargılama giderinden davanın kabul ve red oranına göre hesaplanan taktiren 7.588,26 TL'nin davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine, bakiyesinin davacı üzerinde bırakılmasına, 7-Davacı tarafça yatırılan gider avansının kullanılmayan kısmının karar kesinleştiğinde iadesine, Dair, Davacı vekilinin yüzüne karşı, davalı tarafın yokluğunda, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde ... Bölge Adliye Mahkemesinde İstinaf yolu açık olmak üzere 18/06/2025 tarihinde oy birliği ile karar verildi. Başkan ... e-imzalıdır Üye .... e-imzalıdır Üye ... e-imzalıdır Katip .... e-imzalıdır