Danıştay · 10. Daire

Danıştay 10. Daire 2025/1019 E. 2025/3267 K.

Mahkeme
Danıştay
Daire
10. Daire
Esas No
2025/1019
Karar No
2025/3267
Karar Tarihi

T.C. D A N I Ş T A Y ONUNCU DAİRE Esas No : 2025/1019 Karar No : 2025/3267

DAVACI :... VEKİLİ : Av. ...

DAVALI : ... Bakanlığı / ANKARA

DAVANIN KONUSU : Davacı tarafından; 10/06/2019 tarihinde Side Sportif Havacılık Derneği İktisadi İşletmesine ait sivil hava aracının düşmesi neticesinde oğlunun vefat ettiği kazaya ilişkin olarak Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Başkanlığınca hazırlanan ... tarih ve...karar numaralı "Hava Aracı Kazası Araştırma ve İnceleme Nihai Raporu"nun ve 11/05/2019 tarih ve 30771 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Başkanlığı Yönetmeliği'nin, 04/02/2022 tarih ve 31740 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Başkanlığı Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilen 3. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendi ile 5. maddesinin 5. fıkrasının iptaline karar verilmesi istenilmektedir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ :... DÜŞÜNCESİ : Yönetmeliğin iptali istenilen kısımları yönünden davanın süre aşımı nedeniyle reddi; bireysel işlem yönünden ise, davanın incelenmeksizin reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ : Dosyanın incelenmesinden; - Davacının oğlunun 10/06/2019 tarihinde Side Sportif Havacılık Derneği İktisadi İşletmesine ait sivil hava aracının Antalya ili, Manavgat İlçesi sınırları içerisinde düşmesi neticesinde vefat ettiği, söz konusu hava aracı kazasıyla ilgili olarak Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Başkanlığınca hazırlanan raporun 14/06/2021 tarihinde tamamlandığı, ilgisini kanıtlayan şahıs ve kurumların incelemek istedikleri takdirde Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına başvurabilecekleri hususunun 18/06/2021 tarih ve 31515 sayılı Resmi Gazete'de ilan edildiği, - Davacı tarafından, bakılan davanın ilk olarak 09/12/2024 tarihinde ... İdare Mahkemesine hitaben verilen dilekçeyle açıldığı, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 3. ve 5. maddesine uygun bulunmayan dava dilekçesinin reddine karar verildiği, - Anılan kararın tebliği üzerine davacı tarafından verilen yenileme dilekçesi ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Başkanlığınca hazırlanan ... tarih ve ... karar numaralı "Hava Aracı Kazası Araştırma ve İnceleme Nihai Raporu"nun ve 11/05/2019 tarih ve 30771 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Başkanlığı Yönetmeliği'nin 3. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendi ile 5. maddesinin 5. fıkrasının (Dilekçenin konu ve sonuç kısımlarında "md.5 fıkralarının" ibaresine yer verilmiş ise de, dilekçe içeriğinden anılan maddenin 5. fıkrasının dava konusu edildiği anlaşılmaktadır.) iptaline karar verilmesinin istenildiği ve ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla davanın görev yönünden reddine karar verilerek dava dosyasının Danıştaya gönderildiği anlaşılmaktadır.

İNCELEME VE GEREKÇE : USUL YÖNÜNDEN: İlgili Mevzuat: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde, idari dava türlerinden olan iptal davası, idarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmış; aynı Kanun'un 7. maddesinin 1. fıkrasında, "Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür."; 4. fıkrasında, "İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz."; 8. maddesinin 1. fıkrasında, "Süreler tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar." hükümlerine yer verilmiştir. Aynı Kanun'un "Dilekçeler üzerine ilk inceleme" başlıklı 14. maddesinin 3. fıkrasında, "Dilekçeler, Danıştayda daire başkanının görevlendireceği bir tetkik hakimi, idare ve vergi mahkemelerinde ise mahkeme başkanı veya görevlendireceği bir üye tarafından: a) Görev ve yetki, b) İdari merci tecavüzü, c) Ehliyet, d) İdari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, e) Süre aşımı, f) Husumet, g) 3 ve 5 inci maddelere uygun olup olmadıkları, Yönlerinden sırasıyla incelenir..."; "İlk inceleme üzerine verilecek karar" başlıklı 15. maddesinde ise, "Danıştay veya idare ve vergi mahkemelerince yukarıdaki maddenin 3 üncü fıkrasında yazılı hususlarda kanuna aykırılık görülürse, 14 üncü maddenin; ... b) 3/c, 3/d ve 3/e bentlerinde yazılı hallerde davanın reddine....karar verilir." hükümleri yer almaktadır. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin "Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Başkanlığı" başlıklı 489/A maddesinde; "(1) Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Başkanlığının görev ve yetkileri şunlardır: a) Ulaştırma türlerinde meydana gelen ve ulaştırma emniyet düzenlemeleri ile emniyet yönetimi bakımından belirgin bir etkiye sahip kaza veya olayları araştırmak, incelemek ve ulaşım emniyetinin iyileştirilmesine yönelik rapor hazırlamak, incelenen ve karara bağlanan raporu Bakana ve Cumhurbaşkanlığı Güvenlik ve Dış Politikalar Kuruluna sunmak. b) İncelemesi yapılan kaza veya olaylara ilişkin raporları gerektiğinde taraflara, ilgili ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlara göndermek. c) Kaza veya olay bölgesinde gerekli incelemelerin tekemmül etmesine kadar, delilleri muhafaza etmekle yükümlü mülki idare amirliği ile koordinasyon halinde olmak. ... (2) İncelemesi yapılan kaza veya olaylara ilişkin raporlar, Başkanlık bünyesinde oluşturulacak Değerlendirme Heyeti tarafından karara bağlanır. Merkez Başkanı aynı zamanda Değerlendirme Heyetinin de başkanıdır. (3) Başkan dâhil en fazla yedi kişiden müteşekkil Değerlendirme Heyeti üyeleri Bakan Oluru ile üç yıllığına görevlendirilir. Görev süresi dolan üyelerin görev süresi Bakan Oluru ile uzatılabilir. (4) Değerlendirme Heyeti üyelerinin hangi hizmet birimi, kuruluş, kurum, üniversite, sivil toplum örgütü temsilcileri veya alanında uzman ve yetkin kişilerden oluşacağı, sahip olmaları gereken özellikler ile Başkanlığın ve Değerlendirme Heyetinin çalışma usul ve esasları Bakanlık tarafından çıkarılacak yönetmelik ile düzenlenir. (5) Araştırma ve incelemenin tek amacı benzer kaza veya olayların önlenmesine yönelik olup raporların içeriğinde idari, hukuki ya da cezai sorumluluk tespiti yer almaz." hükümlerine yer verilmiştir. 11/05/2019 tarih ve 30771 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Başkanlığı Yönetmeliği'nin, 04/02/2022 tarih ve 31740 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Başkanlığı Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilen, "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendinde, "Uzman: Ulaşım emniyeti inceleme faaliyetini yerine getiren; Başkanlık personeli ile diğer kamu kurum veya kuruluşlarından görevlendirilen personeli,"; "Değerlendirme Heyeti üyelerinin ve uzmanların görevlendirmeleri" başlıklı 5. maddesinin 5. fıkrasında ise, "Başkanlığın mevcut kadrolu personeli dışında, her bir ulaştırma türü için ihtiyaç duyacağı uzmanlar diğer kamu kurum veya kuruluşlarından ilgili mevzuatı çerçevesinde geçici görevlendirme yoluyla çalıştırılabilir." düzenlemeleri yer almaktadır. Öte yandan; anılan Yönetmeliğin iptali istenilen maddelerinin, dava konusu raporun hazırlandığı tarihte yürürlükte olan halinde de, ulaşım emniyetine yönelik inceleme faaliyeti kapsamında, kamu kurum veya kuruluşlarında çalışanlar arasından görevlendirme yapılabilmesine yönelik düzenlemelerin mevcut olduğu görülmektedir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 1)Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Başkanlığınca hazırlanan ... tarih ve ... karar numaralı "Hava Aracı Kazası Araştırma ve İnceleme Nihai Raporu" yönünden: İdari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken işlemler, idari makam ve mercilerin kamu gücüne dayanarak idare hukuku alanına ilişkin olarak yaptıkları ve hukuki sonuçlar doğurabilme kabiliyetini haiz, hukuka uygunluk karinesinin doğal sonucu olarak ve kural itibarıyla (kanunda aksi öngörülmedikçe) re'sen icra edilebilme yeteneğini taşıyan irade açıklamalarıdır. Başka bir ifadeyle, idarelerin, ilgililerin hukukunu doğrudan etkileyen, onların hak ve yükümlülüklerinde değişiklik veya yenilik yaratan ve hukuk aleminde sonuç doğurması için başka bir işleme ya da onay mekanizmasına ihtiyacı olmayan irade açıklamalarının idari davaya konu edilmeleri mümkündür. Diğer taraftan, yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre, ulaştırma türlerinde meydana gelen ve ulaştırma emniyet düzenlemeleri ile emniyet yönetimi bakımından belirgin bir etkiye sahip kaza veya olayları araştırmak, incelemek ve ulaşım emniyetinin iyileştirilmesine yönelik rapor hazırlamak, incelenen ve karara bağlanan raporu Ulaştırma ve Altyapı Bakanına ve Cumhurbaşkanlığı Güvenlik ve Dış Politikalar Kuruluna sunmak ile görevli Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Başkanlığınca yürütülen araştırma ve inceleme ile yalnızca benzer kaza veya olayların önlenmesinin amaçlandığı, raporların içeriğinde idari, hukuki ya da cezai sorumluluk tespitinin yer almadığı anlaşılmaktadır. Nitekim, dava konusu raporun başlangıç kısmında da "Bu araştırma ve incelemenin tek amacı, Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi mevzuatı çerçevesinde benzer kaza ve hadiseleri önlemeye yönelik tavsiyelerde bulunmaktır. Bu rapor adli ve idari soruşturma niteliğinde olmayıp, suçu, suçluyu tespit etme ve sorumluluk paylaşımı ortaya koyma amacını taşımaz." şeklinde Kararname hükmüne benzer ibarelere yer verildiği, raporun sonuç kısmında da bu doğrultuda Sivil Havacılık Genel Müdürlüğüne tavsiyelerde bulunulduğu görülmektedir. Bu durumda, iptaline karar verilmesi istenilen söz konusu raporun davacının hukuki durumunda herhangi bir değişiklik yaratmadığı ve idari davaya konu olabilecek kesin ve icrai bir niteliği bulunmadığı açıktır. Buna göre, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Başkanlığınca hazırlanan ... tarih ve... karar numaralı "Hava Aracı Kazası Araştırma ve İnceleme Nihai Raporu"nun iptali istemi yönünden davanın esasının incelenmesine olanak bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.

2) Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Başkanlığı Yönetmeliği'nin 3. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendi ile 5. maddesinin 5. fıkrası yönünden: Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerinden; bir düzenleyici işleme karşı ilan tarihinden itibaren altmış gün içinde dava açılabileceği gibi, söz konusu düzenleyici işleme dayanılarak tesis edilen bir uygulama işleminin varlığı hâlinde, bu işlemin tebliğinden itibaren altmış gün içinde birel veya düzenleyici işleme yahut her ikisine birden dava açılabileceği; başka bir ifadeyle, ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayan dava açma süresi içerisinde idari davaya konu edilmeyen düzenleyici işlemlerin, bu tarihten sonra davaya konu edilebilmeleri için, bireysel işlem tesis edilmiş olması ve bu işlemin dava konusu edilen düzenleyici işlemin uygulanması niteliğinde bulunması gerektiği anlaşılmaktadır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinde sözü edilen "uygulama işlemi" kavramı, kural koyucu nitelikteki düzenleyici işlemlere dayanılarak ilgililer hakkında tesis edilen ve onların menfaatlerinin ihlal edilmesi sonucunu doğuran, başka bir ifadeyle hukuksal durumlarında değişiklik yaratan kesin ve icrai bireysel nitelikteki işlemleri ifade etmektedir.

Öncelikle, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Başkanlığı Yönetmeliği'nin 3. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendi ile 5. maddesinin 5. fıkrasının dava konusu halinin, 04/02/2022 tarih ve 31740 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan değişiklik ile düzenlendiği, bakılan davanın ise 09/12/2024 tarihinde açıldığı dikkate alındığında; davanın Yönetmelik kuralının iptali istemine ilişkin kısımlarının, düzenleyici işlemlerin yayım ve ilan tarihlerini izleyen günden itibaren başlayan altmış günlük dava açma süresi içinde açılmadığı görülmektedir. Bununla birlikte, yukarıda aktarıldığı üzere, uyuşmazlıkta dava konusu düzenleyici işlemin uygulanması niteliğinde kesin ve icrai vasıfları haiz bir bireysel işlem bulunmadığından, 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 4. fıkrası kapsamında, dava konusu düzenlemeler açısından Resmi Gazete'de yayım tarihi olan 04/02/2022 tarihi dışında başka bir tarihin esas alınmasına hukuken olanak bulunmamaktadır. Öte yandan, UYAP üzerinden yapılan araştırma neticesinde, 10/06/2019 tarihinde gerçekleşen olay ile ilgili olarak Manavgat Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen ... sayılı ceza soruşturması neticesinde verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı davacı vekili tarafından yapılan itirazın kabulüne ve kararın kaldırılmasına karar verilmesi üzerine, 12/09/2024 tarihinde açılan ceza davası görülmekte iken, 09/12/2024 tarihinde bakılan davanın açıldığı anlaşılmakta olup, Hava Aracı Kazası Araştırma ve İnceleme Nihai Raporu ile dava konusu Yönetmelik hükümlerinin davacıya uygulandığı kabul edilse dahi, anılan rapordan en geç açılan soruşturma ve ceza davası ile haberdar olunduğu açık olduğundan, bu haliyle de davanın süresinde açılmadığı ortadadır. Bu itibarla, 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesinde öngörülen süre içinde açılmayan davanın, Yönetmeliğin 3. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendi ile 5. maddesinin 5. fıkrasının iptali istemine ilişkin kısmının, süre aşımı nedeniyle esasının incelenmesine hukuken olanak bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davanın, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Başkanlığınca hazırlanan ... tarih ve ... karar numaralı "Hava Aracı Kazası Araştırma ve İnceleme Nihai Raporu"nun iptali istemine ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesinin 3. fıkrasının (d) bendi ve 15. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca İNCELENMEKSİZİN REDDİNE, 2. Davanın, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi Başkanlığı Yönetmeliği'nin 3. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendi ile 5. maddesinin 5. fıkrasının iptali istemine ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesinin 3. fıkrasının (e) bendi ve 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi uyarınca SÜRE AŞIMI NEDENİYLE REDDİNE, 3. Aşağıda dökümü yapılan ... TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, artan posta ücretinin kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine, 4. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 25/06/2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

Atıf: Danıştay 10. Daire, E. 2025/1019, K. 2025/3267, T. 25.06.2025, www.arakarar.com/karar/danistay-10-daire-2025-1019-e-2025-3267-k-404c27e99b4b