Danıştay · 8. Daire

Danıştay 8. Daire 2025/3612 E. 2026/793 K.

Mahkeme
Danıştay
Daire
8. Daire
Esas No
2025/3612
Karar No
2026/793
Karar Tarihi

T.C. D A N I Ş T A Y SEKİZİNCİ DAİRE Esas No : 2025/3612 Karar No : 2026/793

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVACI) : ... VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Valiliği VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Davacı tarafından, İstanbul ili, Ümraniye ilçesi, ... pafta, ... parsel sayılı taşınmazın 6292 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi ve Hazine Adına Orman Sınırları Dışına Çıkarılan Yerlerin Değerlendirilmesi İle Hazineye Ait Tarım Arazilerinin Satışı Hakkında Kanun kapsamında bedelsiz olarak tarafına iade edilmesi istemiyle yapmış olduğu ... tarih ve ... sayılı başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 9. maddesinin 1. fıkrasında; çözümlenmesi Danıştayın, idare ve vergi mahkemelerinin görevlerine girdiği halde, adli yargı yerlerine açılmış bulunan davaların görev noktasından reddi halinde, bu husustaki kararların kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli mahkemede dava açılabileceği, görevsiz yargı merciine başvurma tarihinin, Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine başvurma tarihi olarak kabul edileceği düzenlenmiş olmakla birlikte, davacının davasını süresi içerisinde açtığının kabulü için yalnızca görevsizlik kararının kesinleştiği tarihten itibaren 30 gün içinde davasını açması yeterli olmayıp, olaya ilişkin ilk olarak başlatılan adli sürecin de 7. ve 10. maddelerde belirtilen süreler içerisinde başlatılması gerektiği, bu durumda; davacının yapmış olduğu ... tarih ve ... sayılı başvurunun zımnen reddi üzerine 60 gün içerisinde yargı yoluna başvurması gerekirken, somut uyuşmazlıkta bu süre geçtikten çok sonra davacının ilk olarak ... Asliye Hukuk Mahkemesi'nde ... tarihinde açtığı dava ile yargı yoluna başvurduğu anlaşıldığından, Mahkemelerinde açılan işbu davanın süresinde açılmadığı gerekçesiyle davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, taşınmazın iadesi ile ilgili yaptıkları müracaatın süresinde olduğu, yargısal süreçte verilen kararlarla yargı yolunun değişerek idari yargı olarak belirlendiği, sunulan örnek kararlar uyarınca, o tarihte iç hukukta yargı yolu olarak hukuk mahkemelerine başvurmalarının, bilahare idari yargı olarak değiştirilmesinin sorumluluğunun kendilerinde olamayacağı, hatalı yargı yoluna müracaat edilse dahi bu kararın zaman aşımı süresini kesmeyeceği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : Davacı tarafından, "İstanbul ili, Ümraniye ilçesi, ... pafta, ... parsel"de bulunan taşınmazın, 6292 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi ve Hazine Adına Orman Sınırları Dışına Çıkarılan Yerlerin Değerlendirilmesi İle Hazineye Ait Tarım Arazilerinin Satışı Hakkında Kanun kapsamında, bedelsiz olarak tarafına iade edilmesi talebiyle ... tarih ve ... sayılı dilekçeyle yapılan başvuruya herhangi bir cevap verilmemesi üzerine 17/11/2017 tarihinde Kadastro Mahkemesi nezdinde "Kadastro (Tespite itiraza ilişkin)" açılan davada, ... Kadastro Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla davanın mülkiyete yönelik talebe ilişkin olduğu gerekçesiyle Mahkemelerinin görevsizliğine karar verilmesi sonrasında ... Asliye Hukuk Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında "Tapu iptal ve tescil" davası olarak görülen davanın esası incelenmek suretiyle ... tarih ve K:... sayılı kararla davanın reddine karar verilmiştir. Bu karara karşı davacı vekilince istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine ... Bölge Adliye Mahkemesi ... Hukuk Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile dava konusu taşınmazın 6292 sayılı Kanunun 7. maddesine göre bedelsiz iade talebi niteliğinde olup, bedelsiz iade talebi yönünden, dava konusu taşınmazların 6292 sayılı Kanun kapsamında bedelsiz olarak iade şartlarını taşıyıp taşımadığı, idareye başvurup başvurmadığı hususlarının saptanması ve sonrasında dayanak tapunun 7/1-a ve b bentlerinde belirtilen nitelikleri taşıyıp taşımadığı, tapu kaydı belirtilen nitelikleri taşısa bile, taşınmazın bedelsiz iade edilebilecek nitelikte olup olmadığı, taşınmazın yerine rayiç bedelin ödenmesi ya da rayiç bedele uygun taşınmaz verilip verilmeyeceği yönünden ayrıca bir belirleme yapılması şeklindeki faaliyetlerin birer idari işlem olduğunun kabulü gerektiği, dolayısıyla işin esasının da idare hukuku ilkelerine göre incelemeye uygun olduğu; davanın kökeninde, çözüme kavuşturulmamış mülkiyet, kadastro vs. gibi hukuki ilişki bulunmadığından davanın dava şartı yokluğundan usulden reddine karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle ... Asliye Hukuk Mahkemesinin E:..., K:... sayılı kararının kaldırılarak davanın yeniden görülmesi için Mahkemesine iadesine karar verilmesini müteakip ... Asliye Hukuk Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile davanın dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddine (istinaf kanun yolu açık olarak) karar verildiği, işbu kararın davacı tarafa 31/07/2023 tarihinde tebliği üzerine de davacı tarafından, istinaf kanun yoluna başvurulmayarak, kararın kesinleşmesini müteakip 26/09/2023 tarihinde bakılmakta olan işbu davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT: Anayasa'nın "Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü" başlıklı 11. maddesinde, Anayasa hükümlerinin, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kuralları olduğu; "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesinde, herkesin, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu; 125. maddesinin üçüncü fıkrasında ise, idarî işlemlere karşı açılacak davalarda sürenin, yazılı bildirim tarihinden başlayacağı kurala bağlanmıştır. 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunu'nun 28. maddesinde, "Uyuşmazlık Mahkemesi, vereceği bütün kararların sonuçlarını ilgili Başsavcı ve Başkanunsözcüsüne, görev uyuşmazlığının çözülmesi için kendisine başvuran yargı merciine, kararı beklemesi için yazı yazılmış bulunan yargı merciine veya mercilerine uyuşmazlığın çözülmesi için başvurmuş olan kişilere veya makamlara hemen tebliğ eder. İlgili yargı mercileri ile bütün makam, kuruluş ve kişiler; mahkeme kararlarına uymak, geciktirmeksizin onları uygulamakla ödevlidirler."; 29. maddesinde, "Uyuşmazlık Mahkemesinin kararları kesindir. Başkanın uygun göreceği kararlar Resmî Gazete’de yayımlanır."; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin birinci fıkrasında, "Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür."; 9. maddesinin birinci fıkrasında, "Çözümlenmesi Danıştayın, idare ve vergi mahkemelerinin görevlerine girdiği halde, adli yargı yerlerine açılmış bulunan davaların görev noktasından reddi halinde, bu husustaki kararların kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli mahkemede dava açılabilir. Görevsiz yargı merciine başvurma tarihi, Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine başvurma tarihi olarak kabul edilir."; dava konusu idari başvuru tarihinde yürürlükte bulunan 10. maddesinde; "1. İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilirler. 2. Altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İlgililer altmış günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde, konusuna göre Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine dava açabilirler. Altmış günlük süre içinde idarece verilen cevap kesin değilse ilgili bu cevabı, isteminin reddi sayarak dava açabileceği gibi, kesin cevabı da bekleyebilir. Bu takdirde dava açma süresi işlemez. Ancak, bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren altı ayı geçemez. Dava açılmaması veya davanın süreden reddi hallerinde, altmış günlük sürenin bitmesinden sonra yetkili idari makamlarca cevap verilirse, cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açabilirler." kurallarına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Adli yargı merciilerince bakılan davanın görev yönünden reddine karar verilmesi üzerine idarî yargıda açılacak davanın süresinde olduğunun kabulü için ilke olarak, "idarî yargıda açılacak davanın adlî yargıda verilen kararın kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içerisinde açılması" ve "adli yargıda açılan davanın, idari yargıda süreye ilişkin belirlenen kurallara uygun olarak açılması" şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir. Görevsiz yargı yerine başvuru tarihinin, görevli olan genel idari yargı yerine başvuru tarihi olarak kabul edilmesinde kanun koyucunun amacının, idari dava açma süresini geçirmiş olan ilgilinin, görevli olmayan yargı yerine başvurmak suretiyle geçmiş olan idari dava açma süresini yeniden canlandırmasının önüne geçmek olduğu hususunda kuşku bulunmamaktadır. Dava açma ya da kanun yollarına başvuru için belli sürelerin öngörülmesi -bu süreler dava açmayı imkânsız kılacak ölçüde kısa olmadıkça- hukuki belirlilik ilkesinin bir gereğidir ve mahkemeye erişim hakkına aykırılık oluşturmaz. (Anayasa Mahkemesi (AYM),Özbakım Özel Sağlık Hiz. İnş. Tur. San. Ve Tic. Ltd. Şti. Başvurusu, Başvuru No: 2014/13156) Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararı ile hukuka uygun bulunan İdare Mahkemesi kararında, davanın ilk olarak adlî yargı mercii önüne getirilmesi ve bu yapılırken de altmış günlük idarî dava süresinin geçirilmiş olması nedeniyle, görev ret kararı üzerine idarî yargı merciinde yeniden açılan dava, süre aşımı yönünden reddedilmiştir. Bir başka ifadeyle, davanın süresinde kabul edilmemesinin nedeni, uyuşmazlığın çözümünün daha uzun dava açma süresi öngörülen görevsiz yargı yerinden, idarî dava süresini aşarak istenmiş olmasıdır. Burada irdelenmesi gereken husus, davanın doğru yargı yolunda açılmaması sonucu süre aşımı yönünden ret kararı verilmesinde, davacıya mahkemeye erişim hakkını engelleyecek şekilde bir sorumluluk yüklenerek davacının adil yargılanma hakkı kapsamında mahkemeye erişim hakkını engelleyecek nitelikte aşırı katı bir yorumda bulunulup bulunulmadığıdır. Uyuşmazlığa konu olaylara uygulanacak mevzuatı yorumlamak öncelikle ilk derece mahkemelerinin ve yüksek yargı organlarının görevidir. Dava açma hakkına yasayla getirilen sınırlamaları uygulayan mahkemelere düşen belki de en önemli görev, bir yandan kanunla getirilen usul kurallarının varlığını ortadan kaldıracak kadar abartılı bir gevşeklikten kaçınırken, diğer yandan da davanın hakkaniyetine halel getirecek aşırı bir şekilcilikten uzak durmak, uygulamalarında makul bir denge gözetmektir. (Avrupa İnsan hakları Mahkemesi (AİHM) Kararı, Mesutoğlu/Türkiye, Başvuru No: 36533/04). Bir yargı yerine erişim güvencesi, adil yargılanma hakkının ön şartıdır. Adil yargılanma hakkının en temel unsurlarından biri olarak mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına gelmektedir. Mahkemeye ulaşmayı aşırı derecede zorlaştıran ya da imkânsız hâle getiren uygulamalar mahkemeye erişim hakkını ihlal edebilecektir (AYM, Selin Mirkelam Başvurusu, B.No:2013/7472). Dava açma hakkının kanuni şartları bulunmakla birlikte usul kurallarının yorumunda temel bir hakkın ihlalinden kaçınmak gereklidir. (AİHM, Walchli/Fransa, B. No: 35787/03) Aynı şekilde, usul kurallarının, hukuki güvenliğin sağlanması ve yargılamanın düzgün bir şekilde yürütülmesi sonucu adaletin tecelli etmesine hizmet etmek yerine, kişilerin davalarının yetkili bir mahkeme tarafından görülmesi bakımından bir çeşit engel hâline gelmesi durumunda da mahkemeye erişim hakkı ihlal edilmiş olacaktır (AYM, Saniye Çolakoğlu Başvurusu, B. No:2014/5702). AİHM Büyük Dairesinin Zubac/Hırvatistan kararında Mahkemelere erişim hakkına getirilen kanuni sınırlamaların orantılılığına karar verilirken üç unsurun göz önünde tutulması gerektiği belirtilmektedir: (1) Davacı açısından takip edilecek usuller öngörülebilir olmalıdır. Bir yargılamaya taraf olanlar davaya ilişkin olan usuli adımlara uyma konusunda özen göstermelidirler. İlgili usuli adımların gerçekleştirilmesinde “gerekli olan özenin” gösterilip gösterilmediğine bakılmalıdır. (2) Başvuranın mahkemeye erişiminin engellenmesine yol açan usul hatalarının yapıldığının tespit edilmesinin ardından, bu hataların birey ya da devlet organları tarafından yapılıp yapılmadığı önem kazanmaktadır. (3) Son olarak, yapılan usul hatalarının başvuran açısından aşırı yük oluşturup oluşturmadığının belirlenmesi için usul kuralının uygulanmasının hakkın özüne zarar verip vermediği ayrıca değerlendirilmelidir (AİHM, Zubac/Hırvatistan, B. No:40160/12). Davacı gibi mahkemeler de, idari işlem ve eylemlerin sınıflandırılmasına ilişkin yargısal içtihatlar bulunmasına rağmen pozitif hukukun aşırı karmaşıklığı karşısında tereddüde düşebilirler. Nitekim AİHM, De Geouffre de la Pradelle/Fransa kararında, dava açma süresinin aşıldığından bahisle süre yönünden ret kararının davanın açıldığı tarihten iki yıl altı ay sonra verilmesini konuya ilişkin hukuki süreçlerin karmaşıklığına kanıt olarak değerlendirmiş ve bu karmaşıklığın yargıya başvuru süresinin nasıl hesaplanacağını da karmaşık hâle getireceği sonucuna ulaşmıştır (AİHM, De Geouffre de la Pradelle/Fransa, B.No: 12964/87) Bir uyuşmazlığın, idare, vergi veya adliye Mahkemelerinin görev alanına girip girmediği hususunda bireylerin kararsız kalmaları veya mevzuatın yoruma açık olması nedeniyle dava açma süresinin farklı değerlendirilebildiği hallerde, idari işlem için öngörülen dava açma süresi geçirildikten sonra dava açılması halinde, Mahkemelerin süre şartını mutlak bir şekilde uygulamamaları, her somut olayın özelliğine göre bir değerlendirme yapmaları, bu değerlendirme sonucunda, olayın idare, vergi veya adli mahkemelerin görevine girip girmediği hususunda bireylerin karmaşaya düştüğü değerlendiriliyor ise davaların süreaşımı yönünden reddi yoluna gidilmemesi hakkaniyete daha uygun olacaktır. Bu durumda, davacının görevli yargı yerini açık ve anlaşılabilir bir şekilde belirleme imkanına sahip olması, bir başka ifadeyle davasının görüm ve çözümünde görevli yargı organının tespiti kapsamında bir tereddüt yaşamaması, hukuk uygulayıcılarının bile farklı kararlar vermesine sebep olabilecek düzenlemelerin mevcudiyeti, vb. süreaşımının değerlendirilmesinde dikkate alınması gereken hususlardır. Dava açma sürelerini düzenleyen, son derece karışık ve dağınık olan bir mevzuatın aşırı şekilci (katı) yorumu mahkemeye erişim hakkını ihlal edebilir (AYM, Mohammed Aynosah Başvurusu, B. No: 2013/8896) 6292 sayılı Kanun kapsamında yapılan başvurulara ilişkin benzer uyuşmazlıklarda hangi yargı kolunun görevli olduğu hususunda Uyuşmazlık Mahkemesince verilen kararlara ilişkin yapılan incelemede; uyuşmazlığın niteliğine göre farklı karar verildiği, örneğin; 3402 sayılı Kadastro Kanunu ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu uyarınca gerçek hak sahibinin tespitini gerektirdiğinden, 6292 sayılı Kanunun 7. maddesi gereğince yapılan taşınmazın iadesi başvurusuna cevap vermeyen idareye karşı açılan davada adli yargının görevli olduğuna karar verilirken (10/04/2017 tarih ve E:2017/131, K:2017/215), taşınmazda hak sahibi olduğundan bahisle 6292 sayılı Kanunun geçici 2. maddesinden yararlanmak amacıyla yapılan başvurunun zımnen reddedilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada idari yargının görevli olduğuna karar verildiği (26/03/2018 tarih ve E:2018/44, K:2018/137) görülmektedir. Dairemizin kararlarına bakıldığında da, 6292 sayılı Kanun kapsamında yapılan başvurulara ilişkin derece Mahkemelerince verilen görev yönünden reddine yönelik kararlara ilişkin, benzer bir tutum sergileyerek, uyuşmazlığın niteliğine göre onama (30/05/2024 tarih ve E:2023/2795, K:2024/3410) ya da bozma (27/10/2021 tarih ve E:2018/ 3758, K:2021/4878) kararları verildiği görülmektedir. Nitekim iş bu davada da davanın önce Kadastro Mahkemesinde açıldığı, ilgili Mahkemenin görevsizlik kararı üzerine davanın devam edildiği Asliye Hukuk Mahkemesinde önce davanın esastan reddine karar verildiği, bu kararın İstinaf Dairesince kaldırılması üzerine davanın yargı yolu dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddine karar verildiği, diğer bir deyişle davanın Kadastro Mahkemesinde açıldığı 2017 senesinden yaklaşık 6 yıl sonra idari yargının görevli olduğuna karar verilebildiği görülmüştür. Yukarıda yer verilen hususların hukukî sürecin aşırı karmaşıklığına kanıt oluşturduğu, güncel kararlar doğrultusunda adlî yargıda görülmesi gerektiği söylenebilecek bir uyuşmazlıkta süreye ilişkin hesabın, idarî yargıda yer alan kısıtlı dava açma süreleri esas alınarak yapılmasının mahkemeye erişim hakkını sınırlandıracağı anlaşıldığından adlî yargıda açılan davanın, idarî davalar yönünden belirlenen altmış gün içerisinde açılmadığından bahisle davanın süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin yorumun aşırı katı ve şekilci olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu itibarla, davanın süre aşımı yönünden reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukukî isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne, 2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 4. Kesin olarak, 16/02/2026 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.

KARŞI OY : (X)-Bölge İdare Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen temyiz nedenleri anılan kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığından, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği görüşüyle aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyoruz.

Atıf: Danıştay 8. Daire, E. 2025/3612, K. 2026/793, T. 16.02.2026, www.arakarar.com/karar/danistay-8-daire-2025-3612-e-2026-793-k-45e4d829eb06