Danıştay · 10. Daire

Danıştay 10. Daire 2023/5480 E. 2025/3307 K.

Mahkeme
Danıştay
Daire
10. Daire
Esas No
2023/5480
Karar No
2025/3307
Karar Tarihi

T.C. D A N I Ş T A Y ONUNCU DAİRE Esas No : 2023/5480 Karar No : 2025/3307

DAVACI :... No'lu Barosu Başkanlığı / ... VEKİLİ : Av. ...

DAVALILAR : 1- ...Bakanlığı / ANKARA VEKİLİ: Huk. Müş. Av. ... 2-... Genel Müdürlüğü / ... VEKİLLERİ: Av. ..., Av. ... Av. ...

DAVANIN_KONUSU : Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı (Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı) Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün; havaalanlarına girişlerde Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalarla muafiyet tanınan kişiler haricindeki tüm kişilerin ve eşyalarının güvenlik kontrol noktalarında duyarlı kapı ve X-ray cihazının ikaz vermesi hâlinde, elle aranması gerektiği; hâkim ve savcıların da güvenlik kontrolünden standartlara uygun biçimde geçmesinin uygun olacağının değerlendirildiği, diğer tüm yolcular gibi hakim, savcı, avukat vb. unvanlara sahip kişilerin arama/tarama yapılmasını istememeleri hâlinde uçağa kabul edilmeyecekleri hususunda bilgilendirilmelerinin istenilmesine yönelik ... tarih ve... sayılı "Hakim savcıların taranması" konulu işleminin “avukatlar” bakımından iptali ve yürütmesinin durdurulması istenilmektedir.

DAVACININ_İDDİALARI : Danıştay Onuncu Dairesinin 09/02/2023 tarih ve E:2018/3428, K:2023/419 sayılı kararı ile dava konusu düzenleyici işlemin hâkimler yönünden iptaline karar verildiği, bu karar ile işlemden haberdar olunduğu, anılan kararın gerekçesinin avukatlar yönünden de geçerli olduğu, ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçüstü hâlleri dışında hâkimler ve savcıların üzerinin aranamayacağına dair 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu'nun 88. maddesi ile ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren bir suçtan dolayı suçüstü hâli dışında avukatların üzerinin aranamayacağına dair 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 58. maddesinin aynı olduğu, avukatlığın yargının kurucu unsurlarından olması nedeniyle belirli sınırlamalar ve imtiyazlara tabi kılındığı, uluslararası antlaşmalarda da bu durumun vurgulandığı, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 6. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinde, avukatların; yüksek mahkemeler, adli ve idari mahkemeler üye ve hâkimleri ile Cumhuriyet savcısı gibi yargı görevi yapan olarak tanımlandığı, sivil havacılıkla ilgili düzenlemelerin, avukatların üstlerinin aranmasına ilişkin yasal muafiyeti ortadan kaldırmayacağı, dava konusu düzenleyici işlemin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

DAVALILARIN_SAVUNMALARI : Davalı Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından, usul yönünden, dava konusu işlemin davacı Baronun tüzel kişiliğini doğrudan etkilemediği, bu nedenle menfaat ihlalinin söz konusu olmadığı, davanın süresinde açılmadığı, havacılık güvenliği ve eğitimleri konusunda düzenleme yapma yetkisinin Sivil Havacılık Genel Müdürlüğüne ait bulunması nedeniyle idarelerine husumet yöneltilmesinin yerinde olmadığı ve hasım mevkiinden çıkarılmaları gerektiği; davalı Genel Müdürlük tarafından da usul yönünden ehliyet ve süre itirazında bulunulduğu; davalı idareler tarafından, esas yönünden, 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu’nun "Yolcuların yükümlülükleri" başlıklı 104. maddesi uyarınca tüm yolcuların, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalar ile bu Kanun hükümlerine; meydan otoritesi ve taşıyanın talimatına uymak zorunda olup can ve mal güvenliğini ve yolculuğun disiplin ve intizamını bozacak her türlü eylem ve davranıştan kaçınmakla yükümlü olduğu, Sivil Hava Meydanları, Limanlar ve Sınır Kapılarında Güvenliğin Sağlanması, Görev ve Hizmetlerin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik'in "Havaalanları güvenliği" başlıklı 21. maddesinde, güvenlik tertip ve tedbirlerinin ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü) ve ECAC (Avrupa Sivil Havacılık Konferansı) tarafından belirlenen standartlar çerçevesinde alınması gerektiğinin kurala bağlandığı, üyesi bulunduğumuz Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü tarafından yayımlanan ve 4749 sayılı Kanun'la onaylanan 1944 tarihli Şikago Sözleşmesi Ek-17 hükümleri doğrultusunda oluşturulan Milli Sivil Havacılık Güvenlik Kurulu'nun hazırladığı Milli Sivil Havacılık Güvenlik Programı'nın Ek-29 Muafiyetler kısmında avukatların yer almadığı, hava yolu işleticilerinin olduğu gibi kaptan pilotların da 2920 sayılı Kanun'un 101. ve 102. maddeleri ile 1889 sayılı Kanun'la uygun bulunan 1963 tarihli Uçaklarda İşlenen Suçlar ve Diğer Bazı Eylemlere İlişkin Sözleşme'nin (Tokyo Sözleşmesi) 6. maddesi uyarınca güvenlik kontrolünden geçmeyen yolcuların uçağa alınmasını reddetme hakkına sahip olduğu, 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu'nun 88. maddesinde yer alan hakim ve savcıların üzerlerinin aranamayacağına ilişkin hüküm ile 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 58. maddesinde yer alan, "Ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren bir suçtan dolayı suçüstü hali dışında avukatın üzeri aranamaz." hükmünün uluslararası standartlarla uyumlu olmadığı, ayrıca bu yasağın hakim ve savcılar ile avukatların suç isnadı altında bulunduğu durumlarda, dolayısıyla "adli aramalar"da geçerli olduğu, havaalanları güvenlik kontrol noktalarında yapılan aramaların yakın bir tehlikenin önlenmesi amacıyla yapılan "önleme araması" niteliğinde olduğu, önleme aramalarında böyle bir yasağın söz konusu olmayacağı, Adlî ve Önleme Aramaları Yönetmeliği'nin 25. maddesinde de, 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'nun ek 1. maddesi kapsamında bulunan sivil hava meydanlarında, giren çıkan yolcuların x-ray cihazından geçirilerek, gerektiğinde üstünün ve eşyasının aranması ile buralarda görevli kamu kuruluşları ve özel kuruluşlar personelinin, üstlerinin, araçlarının ve eşyalarının aranmasının hâkimden önleme araması kararı alınması gerekmeyen hâller arasında sayıldığı, sonuç olarak hakim ve savcılar gibi avukatların da arama yapılmasını istememeleri halinde, rızaları dışında arama yapılamayacağı, ancak bu durumda güvenlik kapılarından geçirilmeyerek hava aracına alınmamaları gerektiği sonucuna varıldığından dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ... DÜŞÜNCESİ : Konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ: Dava, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı (Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı) Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün; havaalanlarına girişlerde Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalarla muafiyet tanınan kişiler haricindeki tüm kişilerin ve eşyalarının güvenlik kontrol noktalarında duyarlı kapı ve X-ray cihazının ikaz vermesi hâlinde, elle aranması gerektiği; hâkim ve savcıların da güvenlik kontrolünden standartlara uygun biçimde geçmesinin uygun olacağının değerlendirildiği, diğer tüm yolcular gibi hakim, savcı, avukat vb. unvanlara sahip kişilerin arama/tarama yapılmasını istememeleri hâlinde uçağa kabul edilmeyecekleri hususunda bilgilendirilmelerinin istenilmesine yönelik ... tarih ve ... sayılı "Hakim savcıların taranması" konulu işleminin “avukatlar” bakımından iptali ve yürütmesinin durdurulması istenilmektedir.

İNCELEME VE GEREKÇE: USÛL YÖNÜNDEN: Davalı İdarelerin Ehliyet İtirazının İncelenmesi: 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 76. maddesinde, Baroların, avukatlık mesleğini geliştirmek, meslek mensuplarının birbirleri ve iş sahipleri ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni sağlamak, meslek düzenini, ahlâkını, saygınlığını, hukukun üstünlüğünü, insan haklarını savunmak ve korumak, avukatların ortak ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla tüm çalışmaları yürüten, tüzel kişiliği bulunan, çalışmalarını demokratik ilkelere göre sürdüren kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşları olduğu belirtilmiş; 95. maddesinin 2. fıkrasının 21. bendinde de, hukukun üstünlüğünü ve insan haklarını savunmak, korumak ve bu kavramlara işlerlik kazandırmak, Baro Yönetim Kurulunun başlıca görevleri arasında sayılmıştır. 2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinde yer alan ve iptal davasının sübjektif ehliyet koşulu olan "menfaat ihlali", içtihatlarda, dava konusu işlemle davacı arasında kurulan kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilişkisi olarak tanımlanmaktadır. Menfaatin kişisel olması, idari işlemin mutlaka davacı hakkında tesis edilmiş olması sonucunu doğurmamaktadır. Sözü edilen menfaat ilişkisinin varlığı ve sınırları davacının gerçek kişi, tüzel kişi, belde sakini olması gibi hususlar dikkate alınmak suretiyle ve her olayda yargı yerince uyuşmazlığın niteliği de göz önünde tutularak belirlenmektedir. Davacı, kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşudur. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının genel nitelikteki düzenleyici işlemlere karşı, kural olarak kuruluş yasalarında gösterilen amaçları doğrultusunda dava açma ehliyeti bulunmaktadır. Nitekim, konuyla ilgili yasal düzenlemelerde de, bu kuruluşların amaçları dışında faaliyette bulunamayacakları açık bir biçimde yer almıştır. Diğer taraftan, 1136 sayılı Kanun'un 76. maddesi ile 95. maddesinin 2. fıkrasının 21. bendinde yapılan yasal değişiklikten sonra baroların; mesleki bir örgüt olmanın ötesinde hukukun üstünlüğünü, insan haklarını savunmak ve korumak gibi bir işlev yüklenmesi nedeniyle diğer meslek örgütlerinden farklı bir konuma sahip olduğu açıktır. Danıştay kararları ışığında konuya bakıldığında; Avukatlık Kanunu'nda yapılan değişiklikten sonra açılan davalarda dava açma ehliyetinin bulunup bulunmadığı saptanırken, iptal davasının genel amacının yanı sıra dava konusu idari işlemin, hukukun üstünlüğünü, hukuk devleti ilkesini, genel kamu yararını, Anayasa ile koruma altına alınan temel insan haklarını ihlal edip etmediğine ve yargı kararlarının uygulanmaması veya geçersiz kılınması gibi hukuk devleti ilkesini zedeleyen bir durumun olayda söz konusu olup olmadığına bakılarak menfaat ilgisinin olaya özgü, ancak daha geniş yorumlandığı görülmektedir. Yukarıdaki aktarılan hususların yanı sıra dava konusu işlemde avukatlara yönelik düzenleme de yer aldığı dikkate alındığında, davalı idarelerin bu yöndeki itirazı yerinde görülmemiştir.

Davalı İdarelerin Süre İtirazının İncelenmesi: Davalı idareler tarafından süre itirazında da bulunulmuştur. Dairemizin 09/02/2023 tarih ve E:2018/3428, K:2023/419 sayılı kararı (yeni bir hukuki durum doğması) üzerine bakılan davanın açıldığı ve dava konusu işlemin sürekli uygulanagelen bir düzenleyici işlem olduğu göz önüne alındığında, davalı idarelerin itirazına itibar edilmemiştir.

Davalı Bakanlığın Husumet İtirazının İncelenmesi: Davalı Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından kendilerine husumet yöneltilmemesi gerektiği ileri sürülmüş ise de; davalı Bakanlığın dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan hâliyle 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun 40. maddesi gereğince kamu ve özel havaalanlarında can ve mal güvenliğinin sağlanması, yolcu ve eşya trafiğinin güvenlik içinde yürütülmesi, yangın ve sair tehlikelere karşı korunması amacıyla gereken önlemleri alma, aldırma ve denetleme ile bu hususlarda düzenleme yapma yetkisi bulunması; yine işlem tarihinde yürürlükte bulunan haliyle 5431 sayılı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 1. ve 4. maddeleri uyarınca sivil havacılık faaliyetlerinin uluslararası sivil havacılık kural ve standartlarında düzenlenmesi, yasa dışı müdahaleler ve diğer tehlikelerden korunması, bu konuda gerekli politikaların belirlenmesi, önlemlerin alınması, aldırılması ve uygulamasını takip etmek amaçlarıyla kurulan Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına bağlı olması karşısında; Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın da davalı konumunda yer alması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Bu itibarla, davalı Bakanlığın husumet itirazı da yerinde görülmemiştir.

ESAS YÖNÜNDEN: Dava konusu düzenleyici işlemin Cumhuriyet savcıları yönünden iptali ve yürütmesinin durdurulması istemiyle açılan davada, Dairemizin 16/01/2025 tarih ve E:2023/5348 sayılı kararı ile Cumhuriyet savcıları yönünden dava konusu işlemin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmiş, bu kararın ardından davalı Genel Müdürlük tarafından anılan dosyaya sunulan beyan dilekçesi ile Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü Havacılık Güvenliği Daire Başkanlığının ...tarih ve ... sayılı işlemi ile ... tarih ve ...sayılı dava konusu işlemin yürürlükten kaldırıldığı ifade edilmiş ve buna ilişkin bilgi ve belgeler anılan dava dosyasına sunulmuştur. Bu durumda, yürütmesinin durdurulmasına yönelik istem incelenmeden önce dava konusu düzenleme yürürlükten kaldırılmış olduğundan, esasının incelenme olanağı kalmayan dava hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Konusu kalmayan dava hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, 2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine, 3. Karar verildiği tarihte yürürlükte olan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine uyarınca duruşmasız işler için belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine, 4. Posta gideri avansından artan tutarın ve kullanılmayan ... TL yürütmenin durdurulması harcının, kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine, 5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 26/06/2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

Atıf: Danıştay 10. Daire, E. 2023/5480, K. 2025/3307, T. 26.06.2025, www.arakarar.com/karar/danistay-10-daire-2023-5480-e-2025-3307-k-7518f31f9c61