Bölge Adliye Mahkemesi 2026/495 E. 2026/1556 K.

T.C. SAMSUN BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 3. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO : 2026/495 KARAR NO : 2026/1556

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A İ S T İ N A F K A R A R I

BAŞKAN : .... ÜYE : .... ÜYE : .... KATİP : ....

İNCELENEN KARARIN MAHKEMESİ : SAMSUN 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ TARİHİ : 26/12/2025 NUMARASI : 2025/600 2025/1492

DAVACI : ....

DAVALI : .... VEKİLİ : ....

DAVANIN KONUSU : Menfi Tespit

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ : Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı tarafından çeşitli tarihlerde icraya verilen çeklerin daha önce Samsun Ticaret Mahkemesi'nin .... Esas .... Karar sayılı kararı ile borçlu olmadığının tespitine karar verildiğini, icra dosyalarının durdurulduğunu belirterek Terme .... şubesine ait .... nolu 100.000 TL, .... nolu 100.000 TL bedelli, .... nolu 50.000 TL bedelli,.... nolu 50.000 TL bedelli,.... nolu 130.000 TL bedelli çekler ile davacının davalıya borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava ettiği anlaşılmıştır. Davalı vekilinin cevap dilekçesinde özetle; yapılan araştırmalarda davacının çekleri ciro eden dava dışı .... ile birlikte hareket edip, söz konusu çekleri piyasaya borç ödeme veya mal alma bahanesi ile sürdüklerini, daha sonrasında Samsun ATM'nin ....E. Sayılı dosyası ile çeklerin iptaline karar verildiğini bu hususta Çarşamba Cumhuriyet Başsavcılığı'na şikayette bulunulduğunu belirterek davanın reddini savunduğu anlaşılmıştır.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ: İlk Derece Mahkemesi tarafından yargılama neticesinde, davanın reddine karar verildiği anlaşılmıştır.

İSTİNAFA BAŞVURAN TARAFLAR ve İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ: İstinaf başvuru talebinde bulunan davacı dilekçesinde özetle, eksik inceleme sonucunda karar verildiğini, ispat yükü değerlendirmesindeki hata ve menfi tespit davasının niteliğine aykırı olduğunu, basit yargılama usulü/iddia-savunmayla bağılılık gerekçesinin somut olayda yanlış uygulandığını, yargılama gideri ve vekalet ücreti yönünden hatalı olduğunu ileri sürerek, kararın kaldırılarak, talepleri doğrultusunda karar verilmesini talep ettiği anlaşılmıştır.

DELİLLER : Tüm dosya kapsamı.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE : İstinaf kanun yolu başvurusuna konu edilen karar hakkında; 6100 sayılı HMK'nın 355. maddesindeki düzenleme gereğince, istinaf dilekçesinde belirtilen nedenler ve kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı hususlarıyla sınırlı olarak inceleme yapılmıştır. Dava, menfi tespit istemine ilişkindir. Mahkemece; "davacının eldeki davasını yalnızca bedelsiz iddiasına dayandırdığını, dava dilekçesinde davalının çekleri iktisabında "bilerek ve kötüniyetli" olarak hareket ettiğine dair herhangi bir iddia getirmediğini, dava dilekçesinde açıkça ileri sürülmeyen kötüniyet, bedelsizliği bilerek iktisap ve sair bir vakıa yönünden mahkemece araştırma yapılması ve bu yönde değerlendirme yapılması hukuken mümkün olmadığı, davacının bedelsizlik iddiasının TTK.'nun 687, 825 maddeleri kapsamında şahsi defi niteliğinde olduğu ve bu definin yalnızca temel ilişkinin oluştuğu taraflar arasında ileri sürülebileceği, davacının da kendi kabulünde olduğu ve Mahkememizin .... esas .... karar sayılı ilamında tespit edildiği üzere taraflar arasında doğrudan bir hukuki ilişki olmadığı çeklerinde davalıya (....)'nden geçtiği, bedelsizlik iddiasının davalıya karşı ileri sürülemeyeceği, davalının çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğunu veya iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu iddia ve ispat edemediği" gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiş, karar davacı tarafça, Mahkemece, davanın yalnızca "bedelsizlik" iddiasına ayandığı varsayımının aşırı şekilci ve daraltıcı yaklaşım olduğunu, dosya kapsamındaki vakıaların "kötüniyet /ağır kusur" tartışmasını zorunlu kıldığını belirterek , istinaf edilmiştir. 6100 Sayılı HMK'nın “Hâkimin davayı aydınlatma görevi” başlıklı 31. maddesine göre; “Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu olduğu durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir.”. Hâkimin davayı aydınlatma ödevi olarak ifade edilen bu düzenleme ile doğru hüküm verebilmesi ve maddi gerçeğin bulunabilmesi amaçlanmıştır. Düzenlemede her ne kadar “açıklama yaptırabilir” denilmişse de, bunun, hâkimin davayı aydınlatması için bir “ödev” olduğunu kabul etmek gerekir. Çünkü davayı aydınlatma ödevi sayesinde hâkim, iddia ve savunmanın doğru ve tam olarak anlaşılmasını sağlayacak ve bu şekilde doğru olmayan bir kararın verilmesini önleyecektir ( Pekcanıtez, H./ Atalay, O. / Özekes, M.: Medeni Usul Hukuku, 2011, 11.Bası, s. 248 vd ). Görüldüğü üzere, hâkimin davayı aydınlatma ödevine ilişkin 31. maddede, hâkimin, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz ya da çelişkili gördüğü konular hakkında taraflara açıklama yaptırabileceği, soru sorabileceği, kanıt gösterilmesini isteyebileceği belirtilmiştir. (Yargıtay HGK'nın .... Esas, .... Karar sayılı ilamı) Taraflarca getirilme ilkesi, hâkimin soru sorma ve davayı aydınlatma ödevi (m. 31 ) çerçevesinde yumuşatılmıştır ( Pekcanıtez/Atalay/Özekes, s. 248 vd ). Yargılamanın hızlı ve isabetli bir şekilde yürütülmesi için davacı talebinin ne olduğu ve dayanağı mahkemece kesin olarak bilinmeli ve karar bu talep doğrultusunda oluşturulmalıdır. Dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; dava dilekçesi incelendiğinde davacının hangi sebebe dayalı olarak menfi tespit talep ettiğinin açık olmadığı, 6100 sayılı HMK'nın 31. Maddesindeki “Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu olduğu durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir.” hüküm gereğince , davacının hangi sebebe dayandığı kuşkuya yer vermeyecek şekilde açıklattırılarak davacı tarafça kötüniyet iddiasına dayanması halinde delillerinin toplanıp değerlendirilerek karar verilmesi gerekirken, 6100 sayılı HMK'nın 31. Maddesine aykırı olarak, davacının sadece bedelsizlik iddiası olduğu gerekçesi ile davanın reddine karar verilmesi isabetsizdir. Yukarıda açıklanan nedenlerle; davacıın istinaf başvurusunun kabulü ile, HMK 353/(1)-a-6 maddesi uyarınca kararın kaldırılmasına, davanın yeniden görülmesi için dosyanın mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiş, aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur. HÜKÜM : Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere; 1.Davacının İstinaf Başvurusunun KABULÜ İLE, Samsun 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin .... Esas, .... Karar ve 26/12/2026 tarihli kararın KALDIRILMASINA, Dosyanın yukarıda belirtildiği şekilde işlem yapılmak üzere mahkemesine iadesine, 2.İstinafa başvuran davacı tarafça yatırılan 732,00 TL istinaf karar harcının talep halinde İlk Derece Mahkemesi'nce başvurana iadesine, Dair, HMK'nın 353/1-a-6 maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan incelemede kesin olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.02/10/2026

.... Başkan .... ¸e-imza .... Üye .... ¸e-imza .... Üye .... ¸e-imza .... Katip .... ¸e-imza

GEREKÇELİ KARARIN YAZILDIĞI TARİHİ : 02/10/2026 Bu belge 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu kapsamında E-İMZA ile imzalanmıştır!