Yargıtay 6. Hukuk Dairesi 2025/401 E. 2026/803 K.

MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi SAYISI : 2024/2805 E., 2024/3036 K. İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 3. Asliye Hukuk Mahkemesi SAYISI : 2021/166 E., 2024/713 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hakimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü.

I. DAVA Davacı vekili; müvekkili ile davalı arasında ‘beton kaplama yol yapılması" işine ilişkin on dört sözleşme imzalandığını, yer teslimleri yapılarak her bir kısım için işe başlandığını, işe devam edildiği sırada yapılan ... düzenlemeler çerçevesinde 12. kısım hariç işin her bir kısmı için ayrı ayrı tasfiye kararı alınması üzerine 11.11.20 19... .12.2019 tarihleri arasında kalan dönemde tasfiye geçici kabul tutanakları düzenlenmek suretiyle işlerin gerçekleşen kısımları davalı idareye teslim edildiğini, yapılan kesin hesap çalışmaları neticesinde idarece müvekkili şirkete kabulü mümkün olmayan hesaplar çıkartılması üzerine, ihtirazi kayıt konulmak suretiyle kesin hesap raporlarının imzalanmak zorunda kalındığını, davalı idareye verilen teminat mektuplarının bir kısmının haksız şekilde nakde çevrildiğini, müvekkil şirketin yükleniminde bulunan işlerde, fen kurallarına göre, yol dolgusu yapılmadan önce yol tabanının hazırlanması gerektiğini, bu hazırlık için reglaj imalâtı yapılması gerektiğini, reglaj imalâtının işin birim fiyat tarifinde yer almadığını, benzer şekilde, dolgu imalâtlarının sulama ve sıkıştırma gerçekleştirerek yapılmasının fen kurallarına göre zorunluluk arz ettiği, birim fiyat tarifinde dolgu imalâtlarının bedelinin ayrıca ödeneceğinin açıkça belirtildiğini, buna rağmen dolgu bedelinin ödenmediği gibi bunun doğal sonucu olarak sulama sıkıştırma bedeli ile bu kapsamda suyun iş başına nakli bedellerinin de ödenmediğini, sözleşme eki "Birim Fiyat Tarifleri" incelendiğinde, bu imalâtların gerçekleştirildiği konusunda herhangi bir ihtilaf bulunmadığı gibi ödeme yapılmayan imalâtların hiçbirinin bir birim fiyat tarifinin içerisinde yer almadığını, söz konusu imalâtların işin sözleşmesi ve ekleri ile bilim ve fen kurallarına göre yapılması zorunlu imalâtlar olduğunu, ancak bedellerinin ödenmemesi üzerine kesin hesapların müvekkil şirketçe ihtirazi kayıtla imzalanmak zorunda kalındığını, yapılan işlerde herhangi bir şekilde nesafet kesintisi yapılmasını gerektirecek ayıplı imalât bulunmadığı halde nesafet kesintisi yapıldığını, herhangi bir sözleşme ilişkisi olmaksızın davalı idare nezdinde çalıştırılmasına izin verilen personellerin masrafları ile idare kullanımına bırakılan araçlarla ilgili masrafların hüküm altına alınması gerekeceğini ileri sürerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla; her bir sözleşme bakımından (nakde çevrilen teminat mektubu bedelleri hangi işe ilişkinse o sözleşme kapsamında kesin hesap sırasında değerlendirilmek üzere) 10.000,00 TL olarak toplam 140.000,00 TL ve davalı idareye kullanılmak üzere bırakılan araç giderleri ile davalı idare nezdinde çalışmasına izin verilen personel giderlerine ilişkin 10.000,00 TL olmak üzere şimdilik toplam 150.000,00 TL alacağın 12.03.2021 tarihinden itibaren müvekkil şirket lehine olacak şekilde değişen oranlarda yürütülecek avans faiziyle birlikte tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiş, ıslah dilekçesi ile talebini 27.158.177,28 TL olarak artırmıştır.

II. CEVAP Davalı vekili; Sayıştay denetimi sonucunda davacıya ihale edilen on dört adet beton yol kaplama ihalelerinde; uygulamada kamu zararına ilişkin tespit ve değerlendirmelerde bulunulduğunu, Sayıştay denetimince tespit edilen kamu zararının 19.229.344,21 TL olduğunu, devamında söz konusu işlerin kesin hesaplarının yapıldığını, hak edişlerinden kamu zararının kesildiğini ve 3.159.734,26 TL teminat mektubunun irat kaydedildiğini, müvekkili idare tarafından yapılan her türlü iş ve işlemlerin meri mevzuat ve yürürlükteki sözleşmeler çerçevesinde tesis edildiğini, davacının talep ettiği faiz türüne ve miktarına da itiraz edeceğini, davacının tüm taleplerinin zamanaşımına uğradığını savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile, davacı yüklenicinin davalı idareden kesin hesap alacak tutarının toplam 27.158.177,2 TL olarak hesap edildiği, davalıdan tahsili gerektiği, davacı şirketin ıslahla somutlaştırdığı talebinin 27.158.177,28 TL olduğu, araç ve personel giderine yönelik talebi bakımından; taraflar arasında akdedilen sözleşmenin 31.1 maddesi (b) bendine göre idareye sözleşme süresince tahsis edilmesi, çalıştırılan personellerle ilgili de Özel Teknik Şartnamenin 40. maddesinde bu hizmetler için yüklenicinin idareden ücret talebinde bulunamayacağı hükmü karşısında 10.000,00 TL’nin reddi gerektiği gerekçesiyle 27.148.177,28 TL üzerinden davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davalı idareye 08.03.2021 tarihli çekilen ihtarnamede açıkça, alacaklı olunan teminat mektubu ve hak ediş tazminat tutarları belirlenerek, davalı idareden bu tutarların üç gün içerisinde istendiği, bu nedenle borçlunun temerrüde düştüğü, bu nedenle alacağın tümüne 12.03.2021 tarihinden itibaren faiz işletilmesi gerektiği gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüyle yeniden karar verilmek suretiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

V. TEMYİZ A. Temyiz Sebepleri 1. Davalı vekili temyiz dilekçesinde; Sayıştay denetimi sonucunda davacıya ihale edilen on dört adet beton yol kaplama ihalelerinde; uygulamada kamu zararına ilişkin tespit ve değerlendirmelerde bulunulduğunu, Sayıştay denetimince tespit edilen kamu zararının 19.229.344,21 TL olduğunu, devamında söz konusu işlerin kesin hesaplarının yapıldığını, hak edişlerinden kamu zararının kesildiğini ve 3.159.734,26 TL teminat mektubunun irat kaydedildiğini, müvekkili idare tarafından yapılan her türlü iş ve işlemlerin meri mevzuat ve yürürlükteki sözleşmeler çerçevesinde tesis edildiğini beyan etmektedir.

2. Davacı vekili katılma yoluyla temyiz dilekçesinde;14.11.2018 tarihli ihtarnamede, hakediş alacaklarının derhal ödenmesinin talep edildiğini, bu ihtarnamenin temerrüde esas kabul edilmemesinin hatalı olduğunu, araç ve personel giderine yönelik taleplerinin de kabul edilmesi gerektiğini beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe Uyuşmazlık, ... sözleşmesinden kaynaklanan alacak istemine ilişkindir.

1. Davacı yüklenici davasında kesin hesap sırasında yapılan kesintilerden kaynaklanan alacakları ile nakde çevrilen teminat mektuplarından kaynaklanan alacaklarının tahsilini talep etmiştir. Dosyanın incelenmesinde taraflar arasında düzenlenen 14 ayrı sözleşme ile davacı yüklenici tarafından ‘... Büyükşehir Belediyesi Sorumluluğundaki Tüm İlçelerde ... ve Beton Kaplama Yol Yapılması" işinin üstlenildiği, işin devamı sırasında davacı yüklenici ile davalı idare arasında düzenlenip imzalanan ve hükme esas alınan bilirkişi raporuna eklenen kararlar ile bazı iş kalemlerinin arttırılıp bazı imalâtlar yönünden yeni birim fiyatların düzenlenmesinin kararlaştırıldığı, sonrasında yeni birim fiyat tutanaklarının düzenlendiği görülmektedir. Sözleşmelerin 14.1. maddesinde “Yüklenici gerek sözleşme süresi gerekse uzatılan süre içinde, sözleşmenin tamamen ifasına kadar vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerde artışa gidilmesi veya yeni mali yükümlülüklerin ihdası gibi nedenlerle fiyat farkı verilmesi talebinde bulunamaz.” hükmüne yer verilmiş, 28.1. maddesinde ise “Sözleşme ve eklerinde birim fiyatı bulunmayan yeni iş kalemlerinin bedeli, Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerine göre hesaplanır.” hükmüne yer verilmiştir. Yine sözleşmelerin 10.4.1. maddesinde, “Kesin teminatın ve ek kesin teminatın geri verilmesi hususunda Yapım İşleri Genel Şartnamesindeki hükümler uygulanır.” hükmüne yer verilmiş, Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 45. maddesinin 1. fıkrasında ise teminat mektuplarının iadesine ilişkin koşullar düzenlenmiştir.

Sözleşmenin eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 21. ve 22. maddelerinde sözleşme dışı imalât ya da iş değişikliği halinde sözleşmenin birim fiyatlı ya da götürü bedelli olmasına göre fazla imalâtın hesaplanma yöntemi belirlenmiştir. Sözleşmenin eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 21. maddesinde "Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi" başlığı altında sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin şartları sıralanmıştır. Buna göre, sözleşme dışı ilave işlerin, sözleşme ve eklerindeki hükümler çerçevesinde yaptırılabilmesi için, a-Yapım sözleşmelerinde öngörülmeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması, b-Artışa konu olan işin, sözleşmeye esas projenin içinde kalması, c-İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik ve ekonomik olarak mümkün olmaması, d-İlave işlerin, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin %10'u, birim fiyat teklif alınarak ihale edilen yapım sözleşmelerinde ise %20'si kapsamında kalması şarttır. Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 22. maddesi uyarınca şartnamenin 21. maddesinde anlamını bulan sözleşme dışı ilave işlerin bedelleri, 22. maddede gösterilen usuller dairesinde belirlenecektir. Bunun yanında, aynı düzenleme ile 21. maddede gösterilen şartları sağlamasa bile işin yürütülmesi sırasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği işlerin bedellerinin de 22. maddede gösterilen usullere göre hesaplanması gerektiği kabul edilmiştir. Buna göre, sözleşmenin eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 22. maddesi uyarınca, gerek 21. madde kapsamında kalan ve bu hükümde gösterilen şartları sağlayan sözleşme dışı ilave işler bedelinin belirlenmesinde, gerekse bu hükümde gösterilen şartları sağlamayan ancak işin yürütülmesi sırasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği işlerin bedellerinin hesaplanmasında sırasıyla, a-Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifinin ekinde idareye verdiği ve yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kalemlerine ait analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler, b-İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine benzerlik gösteren iş kalemlerine ait analizler, c-Yeni iş kaleminin yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları ile işçi ve makinaların çalışma saatleri esas alınarak oluşturulacak analizler uygulanacaktır. Bu analizlerin belirlenmesinde ise, yine sırasıyla; a-Yüklenicinin teklifinin ekinde idareye verdiği teklif rayiçleri b-İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler, c-İdarece kabul edilmek şartıyla uygulama ayına ait Ticaret ve Sanayi Odalarınca onaylanmış mahalli rayiçler kullanılacaktır.

Somut olayda hükme esas alınan bilirkişi raporunda ...’nin hükümleri gösterilmiş ise de hesaplanan alacak kalemleri içerisinde imalât artışı olup olmadığı var ise bunların sözleşmelerin götürü bedelli olmaları nedeniyle %10'luk artış oranında kalıp kalmadığının, düzenlenen yeni birim fiyat tutanaklarının düzenlenmesinde kullanılan veya kullanılması gereken analizlerin hangilerinin olduğunun, ara hakedişlere ...’nin 39... . maddesine uygun itirazların bulunup bulunmadığının eğer itiraz yok ise ara hakedişlere giren imalât kalemleri yönünden kesinleşmiş olup olmadıklarının denetime açık olarak belirtilmediği görülmektedir. O halde mahkemece yapılacak iş, 6100 sayılı HMK’nın 281/3. maddesi uyarınca ihale ve kesin hesap konusunda uzman olan yeni bir bilirkişi heyeti oluşturulup, gerekçeli ve Yargıtay denetimine elverişli olacak biçimde tarafların teknik itirazlarını da karşılamak suretiyle rapor alınarak öncelikle sözleşme kapsamında yapılması gereken tüm imalâtların yapılıp yapılmadığının, davacı yüklenicinin sözleşme kapsamındaki tüm edimlerini yerine getirip getirmediğinin, ara hakedişlere giren imalâtlar yönünden her hakediş incelenmek suretiyle ... 39... maddelere göre belirtilen usulde itirazın olup olmadığının belirlenmesi, itirazın varlığına göre kesinleşen hususların dikkate alınarak kesin hesabın çıkarılması, sözleşmede kararlaştırılan ancak yapılan imalâtlarda artış olan imalâtlar yönünden ... 21. madde kapsamında tüm imalâtın %10’una kadar olan kısmının sözleşme fiyatları ile aşan kısımlarının yapıldığı yıl piyasa fiyatlarına göre bu fiyatlara KDV’nin dahil olduğu dikkate alınarak belirlenmesi, yapıldığı iddia edilen fazla imalâtların sözleşme kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceğinin tartışılıp sözleşme dışı ise düzenlenen yeni birim fiyat tutanaklarının ... 22. maddede belirlenen usulde olup olmadığının incelenmesi, şartnameye aykırı ise yeni birim fiyatların şartnameye göre belirlenmesi, teminatların iadesi konusunda ise sözleşme ve eki ... de belirlenen koşulların gerçekleşip gerçekleşmediğinin tartışılarak sonucuna göre karar verilmesi gerekir. Açıklanan bu gerekçeye göre hüküm tesisine elverişli olmayan rapora göre verilen karar doğru olmamış, bozulması gerekmiştir. 2. Bozma nedenine göre davaı vekilinin temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

2. Davacı vekilinin temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgilisine iadesine, Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 04.03.2026 tarihinde oy birliği ile karar verildi.