Danıştay 8. Daire 2025/5963 E. 2026/464 K.

T.C. D A N I Ş T A Y SEKİZİNCİ DAİRE Esas No : 2025/5963 Karar No : 2026/464

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVACI): ... Yapı İnşaat Makine Otomotiv Turizm Tekstil Sanayi Ticaret Limited Şirketi VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından; kanal iştirak bedeli ve su iştirak bedeli ile bunlar üzerinden hesaplanan katma değer vergisinden oluşan toplam 1.395.093,26-TL ücretin tahsili amacıyla düzenlenen işlemlerin iptali ile ilgili tutarların 31/12/2024 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte iadesine karar verilmesi istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; 07/03/2025 tarih ve 32834 sayılı (1. Mükerrer) Resmî Gazete'de yayımlanan Uyuşmazlık Mahkemesinin 02/12/2024 tarih ve E:2023/268, K:2024/560 sayılı kararına konu olayda, İstanbul ili, Kadıköy ilçesi, ... Mahallesi, ... pafta, ... ada ve ... sayılı parselde yer alan taşınmazla ilgili inşai faaliyeti nedeniyle ruhsat başvurusu esnasında tahakkuk ettirilen 55.451,50-TL proje inceleme ve onay hizmet bedelinin ve 1.532,29-TL atıksu bağlantı kanalı bedelinin iptali ile ödenen bedelin ödeme tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle dava açıldığı, görevli yargı yerinin belirlenmesine ilişkin yapılan inceleme neticesinde söz konusu kararda davacı şirket tarafından ödenen proje inceleme ve onay hizmeti bedeli istenilmesine ilişkin işlemin dayanağının İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi (İSKİ) Abone Hizmetleri Tarife ve Uygulama Yönetmeliği olduğu, dava konusunun idare ile gerçek ya da tüzel kişi arasında abonman sözleşmesiyle kurulan özel hukuk ilişkisi çerçevesinde ve hizmet karşılığında maliyet-kâr esasına göre idarece belirlenen tarifeye dayanılarak alınan bedellere ilişkin olduğu, öte yandan, anılan Yönetmelik ile abone gruplarının belirlendiği ve abonelerden alınacak bedellere ilişkin düzenlemeler yapıldığı, yani Yönetmelik ile abonelere yönelik uygulama esaslarının düzenlendiği hususları bir arada düşünüldüğünde, dava konusu olayda ödeme tarihinde henüz abonman sözleşmesi imzalanmamış olsa dahi anılan bedelin Yönetmelik uyarınca, abone olacaklardan ve yapılacak abonman sözleşmesi nedeniyle ve sonucu itibarıyla bir abonman sözleşmesi gereğince alındığından, uyuşmazlığın çözümünde adli yargının görevli olduğu sonucuna varıldığının görüldüğü, uyuşmazlıkta, dava dosyası ile Mahkemelerinin 2024/467 esasına kayıtlı dosyasında mevcut bilgi ve belgelerin incelenmesinden, kanal bağlantı onay belgesi ve kanal durum belgesi düzenlenirken, Van Büyükşehir Belediyesi Van Su ve Kanalizasyon İdaresi (VASKİ) Genel Müdürlüğü Uygulama ve Tarifeler Yönetmeliği'nin 2. bölümün 7. maddenin b bendi, 5. bölümünün 14. maddesi ve 20. maddesinin dikkate alındığı, 20/11/1981 tarih ve 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun'a göre hazırlanan İSKİ Abone Hizmetleri Tarife ve Uygulama Yönetmeliği'nin 17. maddesine ithafen İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü'nce kanal ve su iştirak bedeli tahsilatı yapıldığı hususlarının belirtildiği, ayrıca dayanak olarak Van Büyükşehir Belediyesi Van Su ve Kanalizasyon İdaresi (VASKİ) Genel Müdürlüğü Uygulama ve Tarifeler Yönetmeliği'nin "Kanal İştirak Bedeli, Su İştirak Bedeli ve Uygulamasına İlişkin Hususlar Kanal iştirak bedeli ve uygulamasına ilişkin hususlar" başlıklı 20. maddesinin de gösterildiği, bu durumda, yukarıda yer verilen Uyuşmazlık Mahkemesi kararında ödeme tarihinde henüz abonman sözleşmesi imzalanmamış olsa dahi talep edilen bedelin abone olacaklardan ve yapılacak abonman sözleşmesi nedeniyle ve sonucu itibarıyla bir abonman sözleşmesi gereğince alındığının belirtildiği, Van Büyükşehir Belediyesi Van Su ve Kanalizasyon İdaresi (VASKİ) Genel Müdürlüğü Uygulama ve Tarifeler Yönetmeliği'nde abone gruplarının belirlendiği ve abonelerden alınacak bedellere ilişkin düzenlemeler yapıldığı, yani Yönetmelik ile abonelere yönelik uygulama esaslarının düzenlendiği, dolayısıyla ödeme tarihinde abonman sözleşmesi mevcut olmasa dahi sonucu itibarıyla abonman sözleşmesinden kaynaklandığı hususları birlikte değerlendirildiğinde uyuşmazlığın çözümünde adli yargının görevli olduğu gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği, öte yandan dava konusu alacağın vergi, resim, harç ve benzeri malî yüküm niteliğinde olmadığı anlaşıldığından, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdarî Dava Dairesinin... tarih ve E:... K:... sayılı görevli yargı yerinin belirlenmesi kararı ile aynı konuya ilişkin diğer kararları doğrultusunda davanın görüm ve çözümünün adlî yargının görev alanına girdiği gerekçesiyle görevsizlik kararının (vergi mahkemesince değil) idare mahkemesince verilmesinde de yargılama usûlüne aykırı bir yön bulunmadığı, keza; her ne kadar dava konusu işlemlerle, asıl alacaklar olan Su ve Kanal İştirak Bedelleri üzerinden %20 Katma Değer Vergisi (KDV) de tahsil edildiği görülmekte ise de, söz konusu KDV'nin asıl dava konusu olan alacak üzerinden hesaplandığı ve esasen işbu davanın konusunun KDV değil Su ve Kanal İştirak Bedelleri olduğu (eldeki uyuşmazlığın talî alacak niteliğindeki KDV'den dolayı değil aslî alacak niteliğindeki Su ve Kanal İştirak Bedellerinden dolayı ortaya çıktığı) görüldüğünden, usûl ekonomisi ilkesi de gözetilerek davanın görüm ve çözümünün kısmen vergi mahkemesinin görev alanına girdiği gerekçesiyle 2577 sayılı Kanun'un 5'inci maddesinin 1 numaralı fıkrası uyarınca Dilekçe Ret kararı verilmesi gerektiğinden bahisle (salt bu nedenle) istinaf konusu Mahkeme kararının kaldırılmasına gerek görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun belirtilen gerekçeler de eklenmek suretiyle reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı şirket tarafından, somut olayda, abonman sözleşmesi henüz yapılmadan önce idare tarafından tek taraflı kamu gücüne dayalı olarak tesis edilen kanal iştirak ve su iştirak bedeli tahakkuk işlemlerinin söz konusu olduğu, ... Bölge İdare Mahkemesi ...Vergi Dava Dairesi’nin... tarih, E:..., K:...sayılı kararı ile bu nitelikteki uyuşmazlıkta açıkça hüküm kurulduğu, abonman sözleşmesi yapılmadan önce tesis edilen ve kamu gücüne dayanan işlemlerle ilgili uyuşmazlıkların idari yargıda çözümlenmesi gerektiğini belirtildiği, davalı idare ile davacının arasında uyuşmazlık konusu bedelin tahakkuk ettirildiği tarihte herhangi bir abonman sözleşmesi bulunmadığı, dolayısıyla dava konusu bedellerin abonman sözleşmesinden kaynaklandığının savunulamayacağı, ilgili işlemin tamamen idarenin kamu gücüne dayalı, tek taraflı işlemi niteliğinde olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:

MADDİ OLAY : Van ili, Erciş ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parselde inşa edilen taşınmaz nedeniyle davacı şirkete tahakkuk ettirilen su ve kanalizasyon harcamalarına katılma payı tahakkuk işlemlerine karşı açılan davada ... Vergi Mahkemesi'nin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla ilgili bedellerin iptaline karar verildiği, iptal kararı üzerine ödenen bedellerin iadesi için davalı idareye başvurulması üzerine kanal iştirak bedeli ve su iştirak bedeli tahakkuku yapıldığı, bu tahakkuk işlemlerinin mahsubu sonucu kalan tutarın davacı şirkete ödendiği, mahsuplaşma sonucunda yapılan tahakkuk işleminin iptali ile mahsup sonucu tahakkuk ettirilen ilgili tutarların 31/12/2024 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte iadesine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT: 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun'un 1. maddesinin 1. ve 4. fıkralarında "İstanbul Büyük Şehir Belediyesinin su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gereken her türlü tesisi kurmak, kurulu olanları devralmak ve bir elden işletmek üzere İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü kurulmuştur. İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi, İstanbul Büyük Şehir Belediyesine bağlı müstakil bütçeli ve kamu tüzel kişiliğini haiz bir kuruluştur." hükmüne yer verilmiş; 13. maddesinin (b) bendinde, İSKİ'nin gelir kaynakları arasında Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca, su ve kanalizasyon tesislerinden yararlananlardan ilgili belediye adına alınacak katılma paylarının olduğu belirtilmiş; 17. maddesinde, "Kanalizasyon şebekesi bulunan cadde ve sokaklardaki her taşınmazın kanalizasyona bağlanması zorunludur. Bu bağlantılar, bedeli taşınmazın sahibinden alınmak suretiyle İSKİ tarafından yapılır veya projesine uygun olarak yaptırılır." hükmüne yer verilmiş; 23. maddesinde, "Su satışı, kanalizasyon tesisi bulunan yerlerdeki kullanılmış suların uzaklaştırılması, septik çukurların boşaltılması giderleri için ayrı tarifeler yapılır. Bu tarifelerin tespitinde, yönetim ve işletme giderleri ile, amortismanları doğrudan gider yazılan (aktifleştirilmeyen) yenileme, ıslah ve tevsi masrafları ve bir kar oranı esas alınır. Tarifelerin tespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esaslar bir yönetmelik ile belirlenir." hükmü yer almıştır. İSKİ Genel Müdürlüğünce yayımlanan ve dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Tarifeler Yönetmeliği'nin 3. maddesinde; "katılma payı" ifadesi, "İdarenin yetki ve hizmet sahası dahilinde, 09/05/1985 tarihli ve 18749 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 03/05/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununun uygulayıcısı kurumlardan müsaade alan yapılardan; parselin cephe aldığı yol ve/veya yollardaki atık su kanalizasyon şebekesinin mevcudiyetine bakılmaksızın, yapılardan itibaren nihai alıcı ortama kadar her türlü atık su alt yapı tesislerinin yapımı, ıslahı, tevsii ve yenilenmesi giderlerine mahsuben bir defaya mahsus alınan hizmet bedelidir." şeklinde tanımlanmış; 33. maddesinde, "17/01/1957 tarihli ve 6785 sayılı İmar Kanunundan önce inşa edilen yapılar ile 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi kanununun yürürlük tarihi olan 23/07/2004'den önce ilgili belediyesine Atıksu Kanal Harcamalarına Katılma Payı veya İştirak Bedeli veya Yatırım Gideri (veya benzeri isimler altında ) ödedikleri tespit ve tevsik edilenler yapılar hariç 20/11/1981 tarihli ve 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkındaki Kanun, 26/05/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu, 09/05/1985 tarihli ve 18749 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 03/05/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu ve diğer ilgili kanun hükümlerine istinaden ilgili Belediyesi tarafından İmar Durumu verilen inşaat ruhsatı almış yapılardan; konut, işyeri ve sanayi tesislerinden aşağıdaki formüllere veya açıklamalara göre katılma payı, ruhsatsız veya ruhsat eklerine aykırı yapılardan ise katılma payı avansı tahsil edilir." hükmü yer almış ve maddenin devamında ise katılma paylarının nasıl hesaplanacağı belirtilmiştir. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun "Su tesisleri harcamalarına katılma payı" başlıklı 88. maddesinde, "Belediyelerce veya belediyelere bağlı müesseselerce beldede aşağıdaki şekillerde su tesisleri yapılması halinde, dağıtımın yapıldığı saha dahilindeki gayrimenkullerin sahiplerinden, Su Tesisleri Harcamalarına Katılma Payı alınır: a) Yeni içmesuyu şebeke tesisleri yapılması, b) Mevcut şebeke tesislerinin tevsii ve ıslahı. Birden fazla yol kenarında bulunan gayrimenkullere ait payın hesabında, bunların yalnız suya bağlandıkları yol üzerindeki uzunlukları esas alınır.'' düzenlemesine, "Payların tahakkuk şekli" başlıklı 90. maddesinde, “Yol Harcamalarına Katılma Payı, bu hizmetin yapıldığı yollardan faydalanan, Su Tesisleri İle Kanalizasyon Harcamalarına Katılma Payları ise hizmetten faydalanma şekillerine göre ilgili gayrimenkul sahipleri arasında ve 89 uncu maddeye göre hesaplanan katılma payları toplamının ilgili gayrimenkullerin vergi değerleri toplamına oranlanarak dağıtılması suretiyle hesaplanıp tahakkuk ettirilir. Şu kadar ki, ibadet yerleri hakkında harcamalara katılma payı tahakkuku yapılmaz.” kuralına, "Tahsil şekli" başlıklı 93. maddesinde, "Harcamalara katılma payları belediyelerce veya bunlara bağlı müesseselerce, 92 nci maddeye göre payların ilan ve tebliğ edildiği yılı takip eden yıldan itibaren iki yılda ve dört eşit taksitte, peşin ödemelerle tahakkuk tarihinden itibaren bir ay içinde tahsil olunur." kuralına, "Yönetmelikle tespit olunacak hususlar" başlıklı 94. maddesinde, "Harcamalara Katılma Paylarının uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü alınarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca düzenlenecek bir yönetmelikte belirtilir." düzenlemesine, "Ücrete tabi işler" başlıklı 97. maddesinde, "Belediyeler bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkilidir. Belediye’ye tekel olarak verilmiş işler kendi özel hükümlerine tabidir." kuralına, "Usul hükümleri" başlıklı 98. maddesinde, "Bu Kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde, bu Kanuna göre alınacak vergi, harç ve katılma payları hakkında 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun ve bunların ek ve tadilleri hükümleri uygulanır." hükmüne yer verilmiştir. 2464 sayılı Kanun'un 94. maddesine göre hazırlanan 2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanununun Harcamalara Katılma Payları ile İlgili Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı, 26/5/1981 gün ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun üçüncü kısmında yer alan yol, kanalizasyon ve su tesisleri harcamalarına katılma paylarının uygulanmasına ilişkin esasları düzenlemektir." kuralına, "Yol Harcamalarına Katılma Payının Hesaplanması" başlıklı 5. maddesinde, "Yol Harcamalarına Katılma Payı bir program dahilinde veya istek üzerine doğrudan yapılan işlerde, 4 üncü maddede belirlenen hizmetler için yapılan giderlerin tamamıdır.'' kuralına, "Kanalizasyon Harcamalarına Katılma Payı" başlıklı 8. maddesinde, "Belediye veya bağlı kuruluşlarınca, belediye sınırları ve mücavir alanlar içerisinde, a) Yeni kanalizasyon tesisi yapılması, b) Mevcut tesislerin sıhhi ve fenni şartlara göre ıslah edilmesi hallerinde, bu tesislerden faydalanacak gayrimenkullerin sahiplerinden Kanalizasyon Harcamalarına katılma payı alınır.'' kuralına, "Su Tesisleri Harcamalarına Katılma Payı Mahiyeti" başlıklı 12. maddesinde ise, "Belediye veya bağlı kuruluşlarınca belediye sınırları ve mücavir alanları içerisinde, a) Yeni içme suyu şebeke tesisleri yapılması, b) Mevcut şebeke tesislerinin tevsii ve ıslahı hallerinde, dağıtımın yapıldığı saha dahilindeki gayrimenkul sahiplerinden Su Tesisleri Harcamalarına katılma payı alınır." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Bakılan uyuşmazlıkta; yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca, payların hesaplanmasında ve tahakkukunda 2464 sayılı Kanun'un 89. ve 90. madde hükümlerinin uygulandığı, payların tahsilinde aynı Kanun'un 90. maddesinin uygulandığı, aynı Kanun'un 97. maddesine göre katılım paylarının "tarifeler" kapsamındaki ücrete tabi işlerden ayrı olduğunun açık şekilde düzenlendiği, aynı Kanun'un 98. maddesinde düzenlenen usul hükümlerine göre de "..bu Kanun'da aksine hüküm bulunmayan hallerde, bu Kanuna göre alınacak vergi, harç ve katılma payları hakkında 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun ve bunların ek ve tadilleri hükümleri uygulanacağının" hüküm altına alındığı, aynı Kanun'un 94. maddesi uyarınca çıkarılan Yönetmelik hükümlerine göre ise, katılım paylarının hesaplanmasının ve tahakkukunun bir tarife uyarınca yapılmadığı, dolayısıyla ücrete tabi işlerden olmadığı, buna göre su ve kanalizasyon harcamalarına katılım paylarının gerek niteliği, gerekse tahakkuk ve tahsil usullerine bakıldığında, 2464 sayılı Kanun'un 87. ve 88. maddelerine dayalı olarak alınan vergi benzeri mali yükümlerden olduğu anlaşılmaktadır. Somut olay ve mevzuat hükümleri birlikte irdelendiğinde; davacı şirket ile davalı idare arasında dava konusu tahakkuk işlemi bakımından bir abonelik ilişkisinin bulunmadığı, katılım paylarının abonelik ilişkisinden ve sözleşmesinden bağımsız olduğu, bir başka ifadeyle, taraflar arasında abonelik ilişkisi tesis edilsin ya da edilmesin, harcamalara katılım paylarının "şebeke suyu ücreti" veya "katı atık ücreti" gibi ücrete tabi işlerden olmadığı anlaşılmakla, abonelik sözleşmesi çerçevesinde alınmayan ve belediyelerin "vergi benzeri mali yükümler" kapsamındaki gelirlerine ilişkin olan dava konusu kanal iştirak bedeli ve su iştirak bedeli gibi su ve kanalizasyon harcamalarına katılım paylarının, gerek tahakkuk ve tahsil usulleri, gerekse bu paylar hakkında 213 sayılı Kanun ile 6183 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağına ilişkin 2464 sayılı Kanun'un 98. maddesi âmir hükmü ve Dairemizin yerleşik içtihatları birlikte dikkate alındığında, tahakkuk ettirilen katılım payı ücretinden kaynaklanan uyuşmazlığın görüm ve çözümünde, idari yargının görevli olduğu sonucuna varılmıştır. Nitekim, Uyuşmazlık Mahkemesi'nin 15/05/2023 tarih ve E:2023/23, K:2023/406 sayılı kararı da bu yöndedir. Bu itibarla, davanın görev yönünden reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne, 2. ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 4. Kesin olarak, 02/02/2026 tarihinde oybirliği ile karar verildi.