Danıştay · 8. Daire
Danıştay 8. Daire 2024/3988 E. 2025/7731 K.
- Mahkeme
- Danıştay
- Daire
- 8. Daire
- Esas No
- 2024/3988
- Karar No
- 2025/7731
- Karar Tarihi
T.C. D A N I Ş T A Y SEKİZİNCİ DAİRE Esas No : 2024/3988 Karar No : 2025/7731
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNANLAR: 1-(DAVALI) ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. ... 2- (DAVACI) ... VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, karşılıklı olarak temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: İtfaiye Daire Başkanlığı Anadolu Yakası İtfaiye Müdürlüğü Kadıköy İtfaiye Grup Amirliği bünyesinde "İtfaiye Eri" unvanı ile görev yapan davacının eşi ...'ın 09/05/2020 tarihinde ...plaka numaralı 68 metre merdivenli itfaiye kurtarma aracına monteli merdiven setinin devrilerek hayatını kaybetmesiyle sonuçlanan olayda hizmet kusurunun bulunduğu gerekçesiyle oluşan zararların giderilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddedilmesine ilişkin ... tarih ve E...-BK No:...-İBB No:... sayılı işlemin; hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek iptali ile uğranılan maddi zararlara (destekten yoksun kalma) karşılık olmak üzere fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 50.000,00-TL (miktar artırım sonrası toplam 1.705.396,00-TL) maddi, olaydan duyulan elem ve ızdırabın karşılığı 300.000,00-TL manevi tazminatın ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:...İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; kusur yönünden yapılan değerlendirmede: ölüm olayının, günlük merdiven eğitimi ve deneme çalışması sırasında itfaiye kurtarma aracına monteli merdiven setinin devrilmesi sonucunda meydana geldiğinin sabit olduğu, dengesiz halat gerilmeleri sonucu oluşabilecek tehlike için merdiven üzerinde ve kontrol yazılımında önlem alınmaması, periyodik bakımların yapılmamış olması, davacının ise iş sağlığı ve güvenliği eğitimi almasına karşın kişisel koruyucu kıyafet giymemesi hususları dikkate alındığında, merdiven eğitimi ve deneme çalışmasına ilişkin işin ve hizmetin asıl sahibi olarak bünyesinde görev yapan personelin iş sağlığı ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olan davalı idarenin kamu hizmetinin tam olarak ve gerektiği gibi yerine getirilmemesinden kaynaklanan olayda hizmet kusurunun bulunduğu ve -davacının eşi ...'ın %5 oranındaki kusuru dışında kalan- sorumluluğu yerine getirmesi gerektiğinden, davalı idarenin tazmin sorumluluğunun tespitinde %95 oranının esas alınması ve hizmet kusuru nedeniyle ortaya çıkan zararın da tazmin sorumluluğu kapsamında idarece karşılanması gerektiği, maddi tazminat istemi yönünden yapılan değerlendirmede: davacının destekten yoksun kalınması nedeniyle oluşan zararlarının aktüerya yöntemi ile hesaplanması amacıyla yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan 06/10/2022 havale tarihli raporda; davacının maddi zararının davalı idarenin sorumluluğuna tekabül eden kısmının 1.705.396,00-TL olduğunun belirtildiği, anılan miktar maddi tazminatın davalı idarece ödenmesi gerektiği, manevi tazminat istemi yönünden yapılan değerlendirmede; manevi tazminat, ilgilisinin mamelekinde meydana gelen bir eksilmeyi karşılamaya yönelik bir tazmin aracı olmaması nedeniyle zenginleşmeye yol açmayacak miktarda, olayın niteliği ile idarenin hizmet kusuru, olayın davacının üzerindeki geleceğe yönelik etkileri gözönünde bulundurularak duyulan elem ve ızdırabın karşılığı olarak 150.000,00-TL manevi tazminatın ödenmesi gerektiği, dava dilekçesinde faiz isteminde bulunulmamasına karşın cevaba cevap dilekçesi ile faiz isteminde bulunulmakla birlikte, söz konusu talebin davanın genişletilmesi yasağı kapsamında kalması nedeniyle taleple bağlılık ilkesi gereği davacı lehine faize hükmedilemeyeceği, dava konusu ...tarih ve ... No:...-İBB No:...sayılı işlem yönünden yapılan değerlendirmede; davacının eşi ...'ın 09/05/2020 tarihinde ... plaka sayılı 68 metre merdivenli itfaiye kurtarma aracına monteli merdiven setinin devrilerek hayatını kaybetmesinden kaynaklandığı ileri sürülen maddi ve manevi zararların tazmini istemiyle 02/12/2020 tarihinde davalı İdareye başvurduğu, talebin İnsan Kaynakları ve Eğitim Daire Başkanlığı'nın ... tarih ve ...sayılı işlemi ile reddedilmesi üzerine talebin reddine yönelik bu ön kararın iptali ile zararının tazmini için dava açtığı, ancak burada idarenin davacıya tazminat ödenmeyeceği anlamına gelen ret yanıtı başka bir anlatımla "ön kararın" iptal davasına konu olabilecek bir idari işlem niteliği taşımadığı, tam yargı davası açılmasının ön koşulu olduğundan, ön başvurunun reddine ilişkin işlemin esasının incelenme olanağı bulunmadığı, gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile, 1.705.396,00-TL maddi ve 150.000,00-TL manevi tazminatın davalı idarece davacıya ödenmesine, fazlaya ilişkin manevi tazminat talebi yönünden ise davanın reddine, dava konusu ... tarih ve ... sayılı işlem yönünden ise davanın incelenmeksizin reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinafa konu kararın, manevi tazminata ilişkin kısmı bakımından; dayandığı gerekçeler karşısında, İdare Mahkemesi kararının, manevi tazminata ilişkin kısmının hukuka ve usule uygun olduğu anlaşıldığından ve istinaf dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın ilgili kısmının kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediğinden, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca davalı idarenin ilgili kısma yönelik yaptığı istinaf başvurusunun reddi gerektiği, İstinafa konu kararın, maddi tazminata ilişkin kısmı bakımından; yapılan incelemede, dava dosyasında davacı olan eş ...'ın destekten yoksun kalma zararının belirlenmesine yönelik olarak dosyaya ibraz edilen 06/10/2022 kayıt tarihli bilirkişi raporunda, davacıya bağlanan vazife malullüğü aylıkları dikkate alınmaksızın hesaplama yapıldığının görüldüğü, 06/12/2023 tarihli ara kararı ile davacının uğradığını iddia ettiği maddi zararının bilirkişi tarafından yeniden hesaplanması gerektiğinden davacının uğramış olduğu maddi zararın tespit edilmesi maksadıyla dosya aktüerya bilirkişisine tevdi olunmuş ve buna istinaden sunulan 10/01/2024 kayıt tarihli bilirkişi ek raporunda yer verilen hesaplamalar karşısında davacının maddi tazminat talebinin reddi gerektiği sonucuna varılarak İdare Mahkemesince davacı adına maddi tazminata hükmedilmesinde hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle ... İdare Mahkemesi'nin... tarihli ve E:..., K:... sayılı kararına davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile, kararın maddi tazminata ilişkin kısmının kaldırılmasına, söz konusu kısım yönünden davanın reddine, manevi tazminata ilişkin kısmı bakımından ise davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI: Davalı idare tarafından, davacı lehine hükmedilen manevi tazminatın yüksek olduğu, davacı tarafından, SGK ödemelerinin ödenmesi gereken tazminattan düşülemeyeceği, bilirkişi raporunun yanlış ve hatalı olduğu, kendilerine ödenen tazminatın kazanılmış hak olduğu ileri sürülmektedir.
TARAFLARIN SAVUNMALARI : Davalı idare tarafından, davacının temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmuş, davacı tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'NİN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle, 1. Temyiz istemlerinin reddine, 2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının ONANMASINA, 3. Temyiz giderlerinin istemde bulunanlar üzerinde bırakılmasına, posta gideri avansından artan tutarın Mahkeme tarafından iadesine, 4. 2577 sayılı Kanunun 50. maddesi uyarınca onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de belirtilen Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine, 5. Kesin olarak, 16/10/2025 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY :
(X)- Maddi tazminat, idarenin belli bir eylem veya işleminden dolayı kişilerin mal varlığında meydana gelen eksilmeyi önlemeye yöneliktir. Ancak, ilgililerin mal varlığında aynı idari işlem veya eylem nedeniyle bir artış meydana gelmiş ise bu artış da göz önüne alınarak, maddi zarar, ortaya çıkan yarar ve zararın denkleştirilmesi suretiyle hesaplanır. Böyle bir denkleştirmenin yapılabilmesi için de; ilgilinin uğradığı zarar gibi sağladığı yararın da idarenin tazmin yükümlülüğünü doğuran olayın uygun ve normal bir sonucu olması, zararla yarar arasında uygun nedensellik bağının bulunması gerektiği açıktır. Zararı doğuran olayda nedensellik bağı olmadan, başka bir sebeple ilgilinin mal varlığında bir artış olmuşsa, meydana gelen bu artışın maddi zarar miktarından düşülmesi, gerçek zararın belirlenmesi amacıyla bağdaştırılamaz. Borçlar Kanunu'nun 55. maddesinde, destekten yoksun kalma zararları ile bedensel zararların bu kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanacağı belirtildikten sonra kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacı taşımayan ödemelerin tazminattan indirilemeyeceği kurala bağlanmıştır. Aynı maddenin devamında ise bu Kanun hükümlerinin her türlü idari eylem ve işlemler ile idarenin sorumlu olduğu diğer sebeplerin yol açtığı vücut bütünlüğünün kısmen veya tamamen yitirilmesine ya da kişinin ölümüne bağlı zararlara ilişkin davalarda da uygulanacağı hükmü yer almıştır. Borçlar Kanunu'nun 55. maddesinin idari eylemler kişilerin ölümü veya vücut bütünlüğünün bozulması nedeniyle doğan zararların hesaplanmasında uygulanacak hüküm olduğunda kuşku bulunmamaktadır. O halde madde hükmünde yer alan "kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacı taşımayan ödemelerden" neyin anlaşılması gerektiğinin açıklığa kavuşturulması gerekir. Zira ifa amacı taşımayan ödemeler ile Sosya Güvenlik Kurumu'nca rücu edilmesi mümkün olmayan ödemeler hesaplanan tazminat tutarından düşülemeyecektir. Anayasa Mahkemesi "Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri" ibaresinin Anayasa'ya aykırılığını incelediği, 28/11/2013 tarih ve E:2013/74, K:2013/143 sayılı kararında sorunu açıklığa kavuşturmuştur: "Devlet, vatandaşların sosyal güvenliğini sağlamaya ilişkin görevlerinin bir kısmını SGK aracılığıyla yerine getirmektedir. SGK yaptığı yardımlarla, Anayasa'nın 60. maddesinin, tüm yurttaşlar yararına Devlete yüklediği sosyal güvenlik hakkını sağlama ödevini yerine getirdiği gibi Anayasa'nın 49. maddesinin ikinci fıkrasıyla, çalışma hayatı ve çalışanlar yararına Devlete yüklenen ödevlerin de bir bölümünün gerçekleşmesini sağlamaktadır. SGK'nın bu işlevlerini yerine getirebilmesi ve sosyal sigorta yardımlarının yetersiz kalmaması için, 5510 sayılı Kanun'un 81. maddesinde sigortalı ve işveren primleri yönünden Devlet tarafından desteklenmesinin usul ve esaslarına yer verilmiştir. Bu bağlamda: bir iş kazası nedeniyle belirli bir süre çalışamayacak olan sigortalı işçiye ekonomik bir güvence sağlamak amacıyla 5510 sayılı Kanun gereğince yapılan yardımlar soşyal devlet olmanın gereği olup işveren veya üçüncü kişilerin iş kazası nedeniyle işçiye karşı sorumlu oldukları tazminat borcunu ikame amacı taşımamaktadır. Bu nedenle, iş kazasından zarar gören sigortalı işçi veya hak sahibi yakınlarınca, kazada sorumluluğu bulunanlar aleyhine açılan tazminat davalarında, işveren veya üçüncü şahıslara rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemelerinin zarar veya tazminattan indirilmemesine yönelik itiraz konusu kuralda sosyal hukuk devleti ilkesi ile çelişen bir yön bulunmamaktadır. İş kazası ve meslek hastalığı primi işveren tarafından karşılanmakta ise de hiç kimse kendi kastı veya kusuru ile başkasının ölmesi veya sakat kalması sonucunda meydana gelen zararlara karşı, sosyal sigorta yoluna başvurarak tazminat sorumluluğundan kurtulamaz. Böyle bir tutum, sosyal sigorta sisteminin amacına aykırı düşeceği gibi sigorta primi ödeyerek zararı karşılama yoluna başvuran işverenin, işçinin canına veya sağlığına zarar gelmesini önleme ödevini yerine getirmede gerekli özeni göstermekten kaçınması sonucunu da doğurabilir. Diğer yandan, SGK'nın iş kazası geçiren sigortalı işçi veya hak sahibi yakınlarına yaptığı ödemelerin 5510 sayılı Kanun'un 21. maddesi uyarınca işverene rücu edilebilen kısmı tazminat davasında indirim konusu yapılabildiğinden, işverenin aynı kaza nedeniyle SGK'ya ve sigortalı işçiye mükerrer tazminat ödemesi de söz konusu değildir. Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen "kanun önünde eşitlik” ilkesi, hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aym durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarım sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. İtiraz konusu kuralla, iş kazası nedeniyle zarara uğrayan sigortalı işçiler tarafından açılan tazminat davalarında, sigortalı olmayan haksız fiil mağdurlarınca açılan tazminat davalarına göre farklı düzenlemeler öngörülmesi tamamen mağdurların hukuksal durumundan kaynaklanmaktadır. Bilindiği üzere işçi statüsündeki sigortalılar, çalışmalarında 4857 sayılı İş Kanunu'na tabi olup işçi ile işveren arasındaki hak ve yükümlülükler tarafların özgür iradesi ile belirlenen iş akdine dayanmaktadır. İşçilerin sosyal güvenlikleri ise kısmen sosyal sigorta kapsamında yer alan kimseler tarafından prim ödemek suretiyle finanse edilen ve Devlet eliyle yürütülen zorunlu sigorta sistemiyle sağlanmaktadır. Dolayısıyla, belirli bir sosyal güvenlik sistemine tâbi olarak çalışan sigortalı işçilerin içinde bulundukları hukuksal durum ile diğer haksız fiil mağdurlarının hukuksal durumları farklı olduğundan bunların ayrı kurallara tâbi tutulması eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 10., 49. ve 60. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.'' Görüldüğü üzere prim ödemek suretiyle kapsamda bulunulan sosyal güvenlik sisteminin sonucu olarak ilgililere bağlanan aylıkların, idarenin tazmin sorumluluğunu doğuran olaylar nedeniyle sağlanan yarar niteliği bulunmamaktadır. Bu nedenle 5510 sayılı sayılı Kanunda öngörülen koşulların varlığı halinde bağlanan aylıkların idarece ödenmesi gereken tazminattan indirilmesi mümkün değildir. Dava konusu olayla ilgili olarak SGK Başkanlığı Kamu Görevlileri Emeklilik Daire Başkanlığı'nın 03/06/2022 havale tarihli yazısında; "...'ın ölümü nedeniyle 21.09.2020 tarihli işlem ile eşi ...'a 15/05/2020 tarihinden itibaren vazife malullüğü âylığı bağlandığı, kısa vadeli sigorta kolları içerisinde yer alan iş kazalarının yalnızca hizmet akdiyle veya kendi adına ve hesabına bağımsız çalışan sigortalılar için düzenlenmiş bir hak olduğu, 5510 sayılı Kanunun 4. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendine tabi olan kamu idarelerinde çalışan sigortalıların bu kapsam dışında bırakıldığı, 5510 sayılı Kanunun uzun vadeli sigorta kolları bakımından üçüncü kişinin sorumluluğun düzenleyen 39. maddesinde, üçüncü bir kişinin kastı nedeniyle malul veya vazife malulü olan sigortalıya veya ölümü halinde hak sahiplerine bu Kanun uyarınca bağlanacak aylığın başladığı târihteki ilk peşin sermaye değerinin yarısı için Kurumca zarara sebep olan üçüncü kişilere rücu edileceğinin hükme bağlandığı, Desteğin vefatına neden olan olayın rücuya tabi olmadığının değerlendirildiği belirtilmiştir." Anayasa Mahkemesinin 2016/2771 başvuru numaralı ve 20/10/2020 tarihli kararında: "39. 6098 sayılı kanunun 55. maddesinde bedensel zarara ilişkin tazminat hesabında kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacını taşımayan ödemelerin zarar ve tazminattan indirilemeyeceği düzenlenmiştir. Dolayısıyla bedeni zarar gören kişiye yapılan bir ödemenin sorumlu aleyhine açılacak tazminat davasında indirim konusu yapılıp yapılamayacağının tespitinde zarar görene yapılan ödemenin ifa amacı taşıyıp taşımadığı hususu belirleyici bir niteliğe sahiptir. Başvurucuya SGK tarafından ödenen 29.702-TL, başvurucunun ödediği sigorta primlerinin karşılığında yapılan bir ödemedir. Başvurucu bu ödemenin ifa amacı taşımadığını ileri sürmektedir. Nitekim Yargıtay ve Danıştay'ın bedensel zarara ilişkin maddi tazminat hesabı ile ilgili içtihatlarında prim ödemek suretiyle kapsamında bulunulan sosyal güvenlik sistemi tarafından ilgililere bağlanan aylıkların ve yapılan ödemelerin maddi tazminat tutarında indirim konusu yapılamayacağı belirtilmiştir." 40. Bu durumda başvurucunun SGK tarafından yapılan toplam ödemenin ifa amacı taşımadığı ve dolayısıyla maddi tazminatın hesaplanmasında indirim konusu yapılamayacağı yolundaki iddiası temelsiz olmayıp uyuşmazlığın sonucunu etkileyebilecek niteliktedir. Bu nedenle başvurucunun iddiasının Daire tarafından ilgili ve yeterli bir gerekçe ile karşılanması gerekmekte iken söz konusu iddianın karşılanmadığı görülmektedir." gerekçesiyle ihlal kararı verilmiştir. Oysa, temyiz başvurusuna konu bölge idare mahkemesi kararının hükme esas aldığı ek bilirkişi raporunda; "4. Sayın Mahkemenin 06/12/2023 tarihli ara kararı ile 'Aktif dönemde işlemiş dönem zararı hesaplanırken desteğin emsali itfaiye erinin aylar itibariyle aldığı görev aylıkları ile SGK tarafından davacılar anne ... ile eş ...'a bağlanan ve aylar itibariyle ödenen vazife malullüğü aylıkları dikkate alınarak, desteğin görev aylığı üzerinden her bir davacıya bağlanan vazife malullüğü aylık tutarı arasındaki fark davacıların destek zararını oluşturduğu" belirtildiğinden davacının aktif dönemde işlemiş dönem zararı hesaplanırken desteğin emsali bir personelin aylar itibariyle aldığı görev aylıkları ile SGK tarafından davacı eşe bağlanan ve aylar itibariyle ödenen vazife malullüğü aylıkları dikkate alınarak, desteğin görev aylığı üzerinden davacı eşe ayıracağı destek tutarı ile SGK tarafından davacı eşe bağlanan vazife malullüğü aylık tutarı arasındaki fark, davacının aktif dönemde işlemiş dönem zararını oluşturacağı kabul edilecektir." denilmiş ve hesaplanan tazminattan davacılara SGK tarafından bağlanan aylıklar yarar olarak düşünülmüştür. Bu hesaplama şeklini, hem Borçlar Kanunu'nun 55. maddesi hükmüne hem bu hükümle ilgili Anayasa Mahkemesi'nin yaptığı somut norm denetimi sonucunda verdiği karara hem de Anayasa Mahkemesi'nin benzer olaylara ilişkin bireysel başvurular üzerine verdiği kararlara aykırı gördüğümden temyize konu bölge idare mahkemesi kararının bozulması gerektiği gerekçesiyle aksi yönde oluşan çoğunluk kararına katılmıyorum.