İlk Derece Mahkemesi 2024/286 E. 2026/400 K.

T.C. ANKARA 13. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2024/286 Esas - 2026/400 T.C. ANKARA 13. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TÜRK MİLLETİ ADINA YARGILAMA YAPMAYA VE HÜKÜM VERMEYE YETKİLİ ANKARA 13. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ KARARIDIR

ESAS NO : 2024/286 Esas KARAR NO : 2026/400

DAVA : Alacak DAVA TARİHİ : 26/04/2024 KARAR TARİHİ : 18/06/2026

Mahkememizde görülmekte olan Alacak davasının yapılan açık yargılaması sonunda, GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ: DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davacı idareye bağlı ..... ile davalı ... Anonim Şirketi arasında 24/11/2023 tarihli “5 yıllık toplam tahmini 16.000 ton ..., otomatik süt sağım tesisinde sağımı, nakliyesi ve depolanması müşteri tarafından yapılması kaydıyla satışı “konulu sözleşme imzaladığı, ... tarafından 22/01/2024 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere süt fiyatı 13,50-TL/Litre olarak açıklandığı, şartnamenin 6. maddesinde sütlerin kilogram cinsinden teslimi hususunda anlaşıldığından, bir kilogram sütün fiyatı TL/litre: 1,029 (sütün yoğunluğu) =13,119533 TL/kg olarak hesaplandığını, ... süt fiyatlarında değişikliğe gitmesi nedeniyle yukarıda yer alan sözleşmenin ve şartnamenin ilgili maddeleri gereğince hesaplanan süt kilogram fiyatı üzerinden ek 60 günlük süt bedeli teminat bedeli olan 8.348.104,96- TL'nin ve ek kat'i teminat bedeli olan 6.623.910,74-TL'nin davacı idareye ödenmesi ekli yazılar ile davalıya ihtar edildiğini, davacı idareye bağlı ..... günlük olarak 40.000 baş koyun sağılmakta ve buna paralel olarak günlük ortalama 35.000 kg koyun sütü elde edilmekte olduğunu, kuzular sütten kesildiği için koyunların sağımlarının günlük olarak yapılmasının gerekmekte olduğunu, davalı firma tarafından sözleşme gereğince davacı idareye teslim edilmesi gereken teminat mektupları ve fatura bedelleri süresinde ödenmemesine rağmen firmaya süt teslimatına devam edilmiş olup akabinde Şubat ayı içerisinde 07/02/2024 tarihli fatura ile 11.403.457,99-TL bedelli, 14/02/2024 tarihli fatura ile 10.395.859,32-TL bedelli, 21/02/2024 tarihli fatura ile 11.820.233,17-TL bedelli, 23/02/2024 tarihli fatura ile 1.159.067,76-TL bedelli, olmak üzere toplam 34.778.618,24-TL bedel karşılığı süt teslim edildiğini, davalı firma, 22/02/2024 tarihine kadar biriken borçlarına ve ek teminatlarına karşılık 66.000.000,00-TL tutarlı teminat sunmak üzere süre talep ettiğini, ekli cevabi yazı ile davalı firmaya 22/02/2024 tarihine kadar taahhüdünü yerine getirmemesi halinde sözleşmenin 7. maddesinin a bendi gereğince sözleşmenin feshedileceği, kesin teminatın cezai şart olarak irat kaydedileceği ihtar edildiğini, davalı firma, verilen süre içerisinde de taahhüdünü yerine getirmediğinden ekli 23/02/2024 tarihli Olur ile Şartnamenin 14. maddesinin a bendi ve Sözleşmenin 7. maddesinin a bendinde yer alan “...Sözleşme feshedilerek bundan dolayı işletmenin uğrayacağını, zarar ziyanın da tahsili için kanuni yollara başvurabileceğini, gelir kaydedilen kati teminat firmanın borcuna mahsup edilemeyeceğini, borcu varsa ayrıca tahsili yoluna gidilir.” hükmü gereğince sözleşmenin feshine, 38.090.000,00 TL tutarlı kati teminatının cezai şart olarak irat kaydedilmesine, mal bedeline karşılık olarak yatırılan 32.600.000,00 TL ve 15.500.000,00 TL tutarlı 2 adet teminat (toplam 48.100.000,00 TL) mektubu ile 100.000,00 TL risk teminatının nakde çevrilerek firma borcuna mahsup edilmesine, davalıdan bakiye alacağın tahsili için kanuni yollara başvurulmasına, 2024 yılı sağım sezonu sonuna kadar istihsal edilecek tahmini 1.500 ton ... satışı için İşletmeye pazarlık usulü satış yetkisi verilmesine karar verildiğini, davalının Şubat ayı içerisinde 34.778.618,24-TL borcu doğduğunu, bu borçtan, kalan teminat bedeli olan 2.621.588,65-TL'nin düşülmesi neticesinde davacı idarenin davalıdan sözleşmeden kaynaklı 32.157.029,59-TL alacağı kaldığını, sözleşmeye aykırılık nedeniyle fesih akabinde sözleşmenin 7.c maddesi ve şartnamenin 14.c maddesi hüküm neticesinde dava dışı firma ile sözleşme imzalandığını, sözleşmeler nedeniyle davacı idarenin zarar uğradığını belirterek şimdilik 32.157.029,59-TL mal bedelinin muacceliyet tarihi olan 15/03/2024 tarihinden itibaren 6183 sayılı Amme alacaklarının tahsili usulü hakkındaki Kanun kapsamında faiziyle, İki ihale arası fark bedeli olan 38.516.326,53-TL'nin sözleşme fesih tarihi olan 23/02/2024 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte olmak üzere toplam 70.673.356,12-TL”'nin davalıdan alınarak davacıya verilmesini talep ve dava etmiştir. CEVAP:Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; 27 Nisan 2017 tarih, 30050 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan Çiğ Sütün Arzına Dair Tebliğ'in (TEBLİĞ NO: .....) 8. md. C bendinde belirtilen Ek- 5 teki tabloya göre davacı işletme tarafından davalı firmaya satılan ... en az %6 oranında Süt yağı, %3.1 oranında Protein ve %10 oranında kuru madde ihtiva etmesi gerekmekte olduğunu, davacı işletme sözleşme süresi boyunca davalı firmaya verdiği süt, ihtiva etmesi gerekli özelliklerin yarısını bile sağlamadığını, süt üreten hayvancılık işletmesi olan davacı taraf ürettiği çiğ sütü arz etmeden önce belirtilen laboratuvar incelemelerini yapmak ve sonuçlardan hem bakanlığı hem de sütü arz ettiği gıda işletmecilerini bilgilendirmek zorunda olduğunu, davalı firma almış olduğu sütten sade yağ diye tabir edilen yağı üretmekte ve bunun ulusal uluslararası piyasaya sunmakta olduğunu, davalı firma davacı işletmenin verdiği sütten hiç bir şekilde yağ elde edemediğini, sütün taşıması gereken zorunlu kriterlerin yokluğu nedeniyle ilk günden itibaren zarar ettiğini, davacı taraf yasaya ve yasaya uygun olması gereken sözleşmeden kaynaklı sorumlukları yerine getirmediğinden oluşan kusurundan kaynaklı sözleşmenin feshine sebebiyet verdiğini, Yerleşik Yargıtay kararları nazara alındığında sözleşmenin feshinde kusurlu olan davacının davalı firmanın sunmuş olduğu kati teminatı irad kaydetmesi hukuken olanaksız olduğunu, davacı tarafın iki ihale arasındaki farktan kaynaklanan bedeli davalı firmadan talep ve dava etmesinin de hukuksal bir dayanağı bulunmadığını, zira davacı taraf ile yapılan sözleşmede böyle bir hüküm bulunmadığını, anılan sözleşmenin 7. maddesinin C bendinde 'sözleşme yapıldıktan sonra müşterinin taahhüdünden kısmen veya tamamen vazgeçmesi veya tahhüdünü sözleşmeye uygun olarak yerine getirmemesi halinde işletme sütü müşteri nam ve hesabına pazarlıkla başkasına satabilir. Bu satıştan dolayı işletme aleyhine fark doğarsa müşteriden hükmen tahsili yoluna gidilir' demekte olduğunu, davacı tarafın dava dilekçesine ek sunduğu belgelerden de anlaşılacağı üzere, davalı firma süt teslim almayı bıraktıktan sonra davacı taraf 23.02.2024 tarihinde dava dışı bir firmaya 300 ton sütü pazarlık usulü ile sattığını, sözleşmeye bakıldığında bu 300 ton süt dışında oluşan diğer fiyat farklılıklarının davalı firmadan talep edilmesi mümkün olmadığını, davacı tarafın 29.02.2034 tarihinde ihale usulü ile sattığı 1500 ton sütün fiyat farkını davalı firmadan talep etmesinin hukuksal dayanağının olmadığını, yapılan ikinci ihale usule uygun yapılmadığını, kamu yararı gözetilmediğini, zira ikinci ihaleyi alan dava dışı firma ilk ihalede aynı koşullar ve aynı süt için %254.1 oranında artırımda bulunurken ikinci ihalede bu sefer %91 oranında artırımda bulunduğunu, aradaki bu fahiş fark gözetildiğinde davacı işletmenin kamu yararını gözetmediği ve ikinci ihalenin usulsüz şaibeli olduğunun görüleceğini belirterek davanın reddini talep etmiştir. DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE: ... ile ... 24.11.2023 tarihi itibariyle çiğ koyun sütüne ilişkin bulunması gereken standart/bağlayıcı kalite sınıflandırması kurallarının bulunup bulunmadığına ilişkin yazılan müzekkerelerin cevabi yazıları dosya kapsamına alınmıştır. Tüm dosya kapsamı ile davalı yanın ticari defterlerinin incelenmesi bakımından uyap sisteminden mali müşavir bilirkişi ataması yapılarak düzenlenen 14.12.2024 tarihli raporda özetle; "davalının 2024 yılı Ocak ve Şubat ayı e-defterlerinde yer alan kayıtlara göre; davacı idare tarafından davalı adına düzenlendiği belirtilen 9 adet ürün satış faturasının aynı tutarları ile davalının ticari defterlerine TTK'nu ve VUK'nu amir hükümleri uyarınca usulüne uygun |şekilde kayıtlanmış olduğu, davalının ticari defterlerine kayıtlanan bu faturalara ilişkin bedellerin davalı tarafından davacı idareye ödendiğine dair herhangi bir tutara davalının ticari defterlerinde rastlanılmadığı, öte yandan, davacı idarenin dava dilekçesinde belirtmiş olduğu teminatların paraya çevrilmesi sonucunda oluşan tutarın davalının” borcundan mahsup edildiği yönündeki muhasebe kayıtlarının ise davalı ... AŞ'nin ticari defterlerinde yer almaması nedeni ile; davalı ... AŞ'nin davacı idareye 9 adet ürün satış faturasının tamamının bakiyesini” oluşturan 79.775.978,40-TL (Asıl alacak) tutarı ile borçlu olarak göründüğünün sonucuna ulaşıldığı, davacı idarenin kabulünde olan 9 adet ürün satış faturası kaynaklı bakiye alacak tutarı ise 32.157.029,59 TL olduğu" ifade edilmiştir. Tüm dosya kapsamı ile davacı yanın ticari defter kayıt ve belgeleri üzerinde mali müşavir, gıda mühendisi, sayıştay denetçisi ve nitelikli hesaplamalar uzmanı bilirkişiler tarafından yapılan inceleme sonucu düzenlenen kök ve ek raporlarda özetle; "davaya konu hususa doğrudan uygulanabilecek bir mevzuat olarak “Çiğ Sütün Sözleşmeli Usulde Alım Satımına İlişkin Yönetmelik” ile bu yönetmelik kapsamında çıkarılmış “... Sınıflandırılmasına İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2019/64)” sayılabileceği, ancak bu düzenlemelerde de koyun sütüne ilişkin sınıflandırıcı hükümler yer almadığını, dava dosyasında yer alan tarafların imzalamış olduğu sözleşmenin 6/h maddesi ve teknik şartnamenin 17. maddesi uyarınca kuru madde, yağ ve protein oranlarının değişkenliğinin açıkça düzenlendiğini, müşterinin bu durumu ihtilafsız kabul ettiği, bu tanımlar çerçevesinde değerlendirildiğinde, süt üretimi biyolojik bir süreç olup hayvanın türüne, mevsime, çevresel koşullara ve özellikle beslenmesine göre yağ, protein ve kuru madde oranlarında değişkenlik göstermesinin doğal olduğunu, çiğ süt; ticari sınıflandırmalara göre değil, biyolojik olarak canlıların yavrularını beslemek için ürettikleri temel bir gıda olarak değerlendirilmesi gerektiği, çiğ koyun sütüne ilişkin bağlayıcı kalite sınıflandırılması bulunmadığını, ...'de yer alan _>%6 değerinin referans nitelikte olduğu, dosyadaki analizlerin tüm partinin standart dışı olduğunu gösterecek kapsam ve kesinlikte olmadığı, sözleşme ve teknik şartnamede süt bileşenlerinin besleme mevsim ve lokasyon koşullarına bağlı olarak değişebileceği bu değişkenliğin alıcı tarafından kabul edildiğinin hüküm altına alındığını, yağ oranındaki düşüşün teknik kusur mu yoksa doğal biyolojik varyasyon mu olduğunun kesin olarak tespit edilemediğini bu nedenle mevcut teknik verilerle kesin ve tartışmasız biçimde standart dışı olduğu yönünde bilimsel bir kanaate varılmasının mümkün olmadığı, taraflar arasında, 24/11/2023 tarihinde ..... Sözleşmesi imzalandığı, sözleşmenin konusu ve miktarı fiyatı ve tutarı: 16.000.000 kg birim fiyatı 39,674437 TL, ihale tutarı 634.790,992,00 TL, Kati Teminat tutarı 38.087.456,52 TL olarak belirlendiği, kesin teminat anılan firmadan 38.090.000,00 TL teminat teslim alındığı, ayrıca 60 (altmış) günlük koyun sütü bedeli (vergiler dahil) karşılığı olarak 48.085.417,64 TL, 48.100.000,00 TL tutarında teminat mektubu alındığı, kullanılan malzemelere verilebilecek zararlara karşı teminat: 100.000,00 TL tutarında teminat alındığı, sözleşmenin 7. Maddesinde Taahhüdün Yapılmaması Veya Eksik Yapılması; a) Sözleşme yapıldıktan sonra müşterinin taahhüdünden kısmen veya tamamen vazgeçmesi veya taahhüdünü sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi halinde yapılan en fazla 3 (üç) gün süreli yazılı ihtara rağmen aynı durumun devam etmesi halinde ayrıca protesto çekmeye ve hüküm istihsaline gerek kalmaksızın kesin teminat cezai şart olarak irad kaydedilir. Sözleşme feshedilerek bundan dolayı işletmenin uğrayacağı zarar ve ziyanın da tahsili için kanuni yollara başvurulur. Gelir kaydedilen kati teminat müşterinin borcuna mahsup edilmez. Borcu varsa ayrıca tahsili yoluna gidilir. b) Müşteri sütü gecikmeli olarak teslim aldığı takdirde; bu gecikme 3 (Üç) günü geçerse, işletme gecikme cezası alarak beklemekte veya sözleşmenin 7. maddesi esasları dahilinde sözleşmeyi feshetmekte serbesttir. c) Sözleşme yapıldıktan sonra müşterinin taahhüdünden kısmen veya tamamen vazgeçmesi veya taahhüdünü sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi halinde işletme sütü müşteri nam ve hesabına pazarlıkla bir başkasına satabilir. Bu satıştan dolayı işletme aleyhine fark doğarsa müşteriden hükmen tahsili yoluna gidilir. Müşteri lehine fark doğarsa ödenmez. idari şartnamenin 14. maddesinde Taahhüdün Yapılmaması Veya Eksik Yapılması; a)Sözleşme yapıldıktan sonra müşterinin taahhüdünden kısmen veya tamamen vazgeçmesi veya taahhüdünü sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi halinde yapılan en fazla 3 (üç) gün süreli yazılı ihtara rağmen aynı durumun devam etmesi halinde ayrıca protesto çekmeye ve hüküm istihsaline gerek kalmaksızın kesin teminat cezai şart olarak irad kaydedilir. Sözleşme feshedilerek bundan dolayı işletmenin uğrayacağı zarar ve ziyanın da tahsili için kanuni yollara başvurulur. Gelir kaydedilen kati teminat müşterinin borcuna mahsup edilmez. Borcu var ise ayrıca tahsil yoluna gidilir. denildiği, davacının 19.02.2024 tarihli yazısında ek teminatların yatırılması için sözleşmenin 7-a maddesine göre 22.02.2024 tarihine kadar süre verildiği, aksi halde sözleşme feshedilerek kesin teminatların cezai şart olarak irat kaydedileceğinin belirtildiği, davacının 26.02.2024 tarihli yazısında sözleşme ve şartname hükümlerine göre firmanın edimlerini yerine getirmediğinden şartnamenin 14-a ve sözleşmesinin 7-a maddeleri kapsamında sözleşmenin tek taraflı feshedildiği, 38.090.000,00 TL kat'i teminatın cezai şart olarak irat kaydedileceği, mal bedeline karşılık yatırılan iki teminat toplamı 48.100.000,00 TL teminat mektubu ile 100.000,00 TL risk teminatın nakde çevrilerek borca mahsup edileceğinin bildirildiği, davacının idari şartnameni 8 maddesinin b bendi gereğince süt fiyatlarında artış olması halinde aradaki farka istinaden ek ilave kesin teminat mektubu alınacağı, davacının ek teminat mektubu talebinde bulunduğu ancak davalının ek teminatı veremediğinin açık olduğunu, taraflar arasındaki ticari ilişkide dava konusu alacağa ilişkin 9 faturanın her iki taraf defterlerinde kayıtlı olduğu, ayrıca davalı adına gecikme faizi konulu fatura tanzim edildiği, bu faturanın davalı defterlerinde kayıtlı olmadığı, davacının 48.100.000,00 TL mal bedeli teminatı ve 100.000,00 TL risk teminatını irat kaydettiği, davacının yasal defter kayıtlarına göre davacının davalıdan 32.157.059,59 TL alacaklı olduğu, taraflar arasında imzalanan sözleşmenin 2. maddesinin c fıkrasında, “ihale satış fiyatı konusunda İdari Şartnamenin 5. Maddesine göre işlem yapılacaktır. Koyun sütü satış fiyatının (TL/KG) üzerine ihalede yapılan % 255 arttırım ilave edilerek o dönem için esas alınacak koyun sütü satış fiyatı belirlenecektir.” Şeklinde düzenlendiği, İdari Şartnamenin 5. Maddesinin tahmin edilen bedel ve geçici teminatlara ilişkin esaslar olduğu görülmüştür. İlgili olabilecek 6. Maddesinin Süt Satış Fiyatı’na ilişkin olduğu söz konusu maddede; ... sağımı ve nakliyesi müşteriye ait olmak üzere; a)Koyun sütü satış fiyatının belirlenmesinde; ... üç ayda bir (üç aydan az veya üç aydan fazla olması durumunda Konseyin belirlemiş olduğu fiyat geçerli olacaktır. İnek sütünün satış fiyatı litre olarak belirlenmiş olup, işletmenin satış fiyatı ise kg olarak belirlenmiştir. Litrenin kğ’a çevrilmesinde inek sütünün yoğunluk oranı 1,029’dur) belirlenen inek sütü satış fiyatının (TL/KG) üzerine + % … artırım şeklinde yapılacak ve o dönem için esas alınacak Koyun sütü satış fiyatı olacaktır. Artırım oranı % 50’den (yüzde elli) aşağı olmayacaktır. İhalede belirlenecek % … (yüzde ….) artırım oranı sabit bir değer olup, beş yıl süreyle geçerli olacaktır. Şeklinde düzenlendiği görülmekte olduğunun görüldüğü, 26.02.2024 fesih tarihi esas alınarak ... tavsiye edilen çiğ süt listesi kapsamında sözleşmenin 2.c maddesi ile idari şartnamenin 6. maddesi değerlendirilerek 2024 yılı 22 Ocak-30 Nisan arası için belirlenen çiğ tavsiye edilen birim fiyat 13,50 TL/Litrenin sözleşmede KG birim fiyatı belirlendiğinden KG litre değişim kat sayısı da sözleşmede belirlendiğinden 1.029 olarak kabul edildiğini, 3 ayrı fark hesaplamasına göre ilk ihalede davalı en iyi teklif veren ile ilk ihalenin ikinci en iyi teklif vereni arasındaki fark, 212.536,44 TL olarak bulunduğu, menfi zarar olarak, ilk ihalede ikinci en iyi teklif ile ikinci ihale arası fark 38.516.326,53 TL, müspet zarar olarak ilk ihale ile ikinci ihale arasındaki fark 38.728.862,97 TL olarak bulunduğu" ifade edilmiştir. Dava; koyun sütü satış sözleşmesine dayalı ödenmeyen satım bedeli ile iki ihale arasındaki fark zararının tahsili talebine ilişkindir. Taraflar arasında 24/11/2023 tarihinde ..... imzalandığı bu sözleşme ile 1 yıllık tahmini 3200 ton olmak üzere 5 yıllık tahmini 16000 ton ... sağımı, nakliyesi ve depolanması müşteri tarafından yapılmak kaydıyla davalıya satışının öngörüldüğü anlaşılmaktadır. Sözleşmenin 2.c maddesinde "ihale satış fiyatı konusunda idari şartnamenin 5. maddesine göre işlem yapılacaktır. Koyun sütü satış fiyatının (TL/KG) üzerine ihalede yapılan %255 artırım ilave edilerek o dönem için esas alınacak koyun sütü satış fiyatı belirlenecektir." sözleşmenin 4. maddesinde "a) Koyun sütü faturaları işletme tarafından 7'şer günlük periyotlar halinde tanzim edilecek, Her ay içerisinde kesilen faturalar için son ödeme tarihi, takip eden ayın 15. gününe kadardır. Ödemeler işletmece belirtilen banka hesaplarına yatırılacaktır. Bu süreler faizsiz ödeme süreleridir. Süt bedelinin bu süreler içerisinde ödenmemesi halinde gecikilen sürelere son ödeme tarihinden başlamak üzere 6183 sayılı Amme alacaklarının tahsili usulü hakkındaki kanun hükümleri doğrultusunda gecikme faizi” tahakkuk ettirilecektir. Faizsiz süriçerisinde yatırılan süt bedelleri, tarih sırasına göre ilk fatura bedellerinden tenzili yapılarak, kalan borca faiz tahakkuk ettirilecektir. b) Faiz tahakkuku yapılsa dahi, süt bedelinin 7 (yedi) gün içerisinde ödenmemesi halinde İşletme isterse, mal bedeli karşılığı teminat mektubu alarak 30 güne kadar süre uzatımı vermekte veya kati teminatı cezai şart olarak irat kaydederek sözleşmeyi feshetmekte serbesttir..." sözleşmenin Taahhüdün Yapılmaması Veya Eksik Yapılması başlıklı 7. maddesinde "a) Sözleşme yapıldıktan sonra müşterinin taahhüdünden kısmen veya tamamen vazgeçmesi veya taahhüdünü sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi halinde yapılan en fazla 3 (üç) gün süreli yazılı ihtara rağmen aynı durumun devam etmesi halinde ayrıca protesto çekmeye ve hüküm istihsaline gerek kalmaksızın kesin teminat cezai şart olarak irad kaydedilir. Sözleşme feshedilerek bundan dolayı işletmenin uğrayacağı zarar ve ziyanın da tahsili için kanuni yollara başvurulur. Gelir kaydedilen kati teminat müşterinin borcuna mahsup edilmez. Borcu varsa ayrıca tahsili yoluna gidilir. b) Müşteri sütü gecikmeli olarak teslim aldığı takdirde; bu gecikme 3 (Üç) günü geçerse, işletme gecikme cezası alarak beklemekte veya sözleşmenin 7. maddesi esasları dahilinde sözleşmeyi feshetmekte serbesttir. c) Sözleşme yapıldıktan sonra müşterinin taahhüdünden kısmen veya tamamen vazgeçmesi veya taahhüdünü sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi halinde işletme sütü müşteri nam ve “hesabına pazarlıkla bir başkasına satabilir. Bu satıştan dolayı işletme aleyhine fark doğarsa müşteriden hükmen tahsili yoluna gidilir. Müşteri lehine fark doğarsa ödenmez..." sözleşme eki İdari Şartnamenin Süt Satış Fiyatı başlıklı 6. Maddesinde "... sağımı ve nakliyesi müşteriye ait olmak üzere; a) Koyun sütü satış fiyatının belirlenmesinde; ... üç ayda bir (Üç aydan az veya üç aydan fazla olması durumunda Konseyin belirlemiş olduğu fiyat geçerli olacaktır. İnek sütünün satış fiyatı litre olarak belirlenmiş olup, İşletmenin satış fiyatı ise kg olarak belirlenmiştir. Litrenin kg'a çevrilmesinde inek sütünün yoğunluk oranı 1,029'dur) belirlenen inek sütü satış fiyatının (TL/KG) üzerine +% ... artırım şeklinde yapılacak ve o dönem için esas alınacak Koyun sütü satış fiyatı olacaktır. Artırım oranı %50'den (Yüzdeelli) aşağı olmayacaktır..."İdari Şartnamenin Sözleşme Süresi Ve Kesin Teminat başlıklı 8. maddesinde "... b) Sözleşme süresi içerisinde ... süt fiyatlarında artış olduğu taktirde aradaki farka tekabül edecek miktar kadar ilave kesin teminat mektubu alınır. Firma, tebliğ tarihinden itibaren;1 5 (Onbeş) gün içerisinde teminat mektubunu İşletmeye teslim etmek zorundadır. Ek teminatı vermediği taktirde bu şartnamenin 14/a maddesi uygulanacaktır..." İdari Şartnamenin Taahhüdün Yapılmaması Veya Eksik Yapılması başlıklı 14. Maddesinde "a) Sözleşme yapıldıktan sonra müşterinin taahhüdünden kısmen veya tamamen vazgeçmesi veya taahhüdünü sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi halinde yapılan en fazla 3 (üç) gün süreli yazılı ihtara rağmen aynı durumun devam etmesi halinde ayrıca protesto çekmeye ve hüküm istihsaline gerek kalmaksızın kesin teminat cezai şart olarak irad kaydedilir. Sözleşme feshedilerek bundan dolayı işletmenin uğrayacağı zarar ve ziyanın da tahsili için kanuni yollara başvurulur. Gelir kaydedilen kati teminat müşterinin borcuna mahsup edilmez. Borcu varsa ayrıca tahsili yoluna gidilir. b) Müşteri sütü gecikmeli olarak teslim aldığı takdirde; bu gecikme 3 (Üç) günü geçerse, işletme gecikme cezası alarak beklemekte veya 14. maddesi esasları dahilinde sözleşmeyi feshetmekte serbesttir. c)Sözleşme yapıldıktan sonra müşterinin taahhüdünden kısmen veya tamamen vazgeçmesi veya taahhüdünü sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi halinde İşletme sütü müşteri nam ve hesabına pazarlıkla başkasına satabilir. Bu satıştan dolayı İşletme aleyhine fark doğarsa müşteriden hükmen tahsili yoluna gidilir. Müşteri lehine fark doğarsa ödenmez.." düzenlemesi bulunmaktadır. Davalı tarafından sözleşme kapsamında davalıya verilen ... ihtiva etmesi gereken özellikleri taşımadığı, alınan sütten hiç bir şekilde yağ elde edilemediği ve standartlara uygun olmadığı ileri sürülmüş ise de yapılan bilirkişi incelemesinde ..... İlişkin Yönetmelik ile bu yönetmelik kapsamında çıkarılmış ... Sınıflandırılmasına İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: .....) içeriğinde koyun sütüne ilişkin sınıflandırıcı hükümlerin bulunmadığı, süt üretiminin biyolojik bir süreç olup hayvanın türüne, mevsime, çevresel koşullara ve özellikle beslenmesine göre yağ, protein ve kuru madde oranlarında değişkenlik göstermesinin doğal olduğu, çiğ sütün; ticari sınıflandırmalara göre değil, biyolojik olarak canlıların yavrularını beslemek için ürettikleri temel bir gıda olarak değerlendirilmesi gerektiği, çiğ koyun sütüne ilişkin bağlayıcı kalite sınıflandırılması bulunmadığı, ...'de yer alan _>%6 değerinin referans nitelikte olduğu, dosyadaki analizlerin tüm partinin standart dışı olduğunu gösterecek kapsam ve kesinlikte olmadığı, sözleşme ve teknik şartnamede süt bileşenlerinin besleme mevsim ve lokasyon koşullarına bağlı olarak değişebileceği bu değişkenliğin alıcı tarafından kabul edildiğinin hüküm altına alındığını, yağ oranındaki düşüşün teknik kusur mu yoksa doğal biyolojik varyasyon mu olduğunun kesin olarak tespit edilmesinin mümkün olmadığı ifade edildiğinden ve yine sözleşmenin 6.h maddesinde "Sağım döneminde beslenme ve lokasyon dönemine göre kuru madde, yağ ve protein oranları değişiklik gösterebilir. Müşteri memeden sağlan sütün kuru madde, yağ ve protein oranlarını olduğu gibi kabul edecektir." hükmü nedeniyle davalının savunmasına itibar edilmemiştir. Taraflar arasında imzalanan 24.11.2023 tarihli koyun sütü satış sözleşmesi kapsamında davacı tarafından davalıya gönderilen 16.02.2024 tarihli yazıda İdari Şartnamenin 8. ve 14. maddeleri gereğince ek kesin teminat ve ek 60 günlük süt bedeli teminatlarına ilişkin taahhüdün yerine getirilmesinin istenildiği, ardından 19.02.2024 tarihli yazıları ile sözleşmenin 7-a maddesi gereğince davalının taahhüdünü 22.02.2024 tarihe kadar yerine getirmesi aksi halde sözleşmenin feshedilerek kesin teminatın cezai şart olarak irat kaydedileceğinin ihtar edildiği, yazı gereğinin yerine getirilmemesi üzerine davacı tarafından davalıya gönderilen 26.02.2024 tarihli yazı ile ek teminatların verilen 3 günlük süre içerisinde teslim edilmemesi nedeniyle İdari Şartnamenin 14/a maddesi ve sözleşmenin 7/a maddesi kapsamında sözleşmenin tek yanlı feshedildiği, kat'i teminatın cezai şart olarak irat kaydedileceği, mal bedeline karşılık yatırılan toplam 48.100.000,00 TL teminat mektubu ile 100.000,00 TL risk teminatın nakde çevrilerek davalının borcuna mahsup edileceğinin bildirildiği anlaşılmakla sözleşme eki idari şartnamenin 8/b maddesi kapsamında ... tarafından süt fiyatlarında artış yapılması halinde aradaki farka tekabül edecek miktar kadar ilave kesin teminat mektubu verileceği aksi halde şartnamenin 14-a maddesinin uygulanacağı hükmü karşısında davalının taahhüdünü gereği gibi yerine getirmemesi nedeniyle yukarıda anılan Sözleşme ve İdari Şartname hükümleri gereğince davacının sözleşmeyi haklı nedenle feshettiği ve teminatların nakde çevrilerek irat kaydedilmesinin sözleşme hükümlerine uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Her iki yanın ticari defterleri incelenmek suretiyle düzenlenen raporlarda koyun sütü satış sözleşmesi kapsamında davacı idare tarafından davalı adına düzenlenen toplam 79.775.978,40 TL tutarındaki 9 adet faturanın tarafların ticari defterlerinde kayıtlı olduğu ve kayıtların birbirini doğruladığı, davacı tarafından sözleşmenin feshi sonrasında sözleşme ve İdari Şartname hükümleri gereğince nakde çevrilen teminat mektupları bedelinin mahsubu ile davacının davalıdan ödenmeyen bakiye 32.157.029,59 TL satım bedeli alacağının bulunduğu anlaşılmış olup ödenmeyen süt bedeline ilişkin Sözleşmenin 4/a maddesi ile İdari Şartnamenin 13-a maddesi gereğince son ödeme tarihinden başlamak üzere 6183 sayılı kanun hükümleri doğrultusunda gecikme faizi uygulanacağı taraflarca kararlaştırıldığından ve yine sözleşmenin 4-a maddesi gereğince faturalar için son ödeme tarihi takip eden ayın 15. günü olmakla davacının en son düzenlediği faturanın 14.02.2024 tarihli olduğu gözetilerek temerrüt tarihi 15.03.2024 alınmak suretiyle ödenmeyen mal bedeline ilişkin kanıtlanan talebin kabulüne karar vermek gerekmiştir. Davacının bir diğer talebi iki ihale arasındaki fark zararının ödenmesine ilişkin olup yanlar arasındaki sözleşmenin davacı tarafından haklı nedenle feshi nedeniyle davacı idarenin TBK 125. maddesi gereğince menfi zararını talep hakkı bulunmaktadır. Sözleşmenin 7-c maddesi ile Sözleşme eki İdari Şartnamenin 14.c maddesinde davalının taahhüdünü sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi halinde davacı işletmenin sütü müşteri nam ve hesabına satabileceği aradaki farkın davalıdan tahsili yoluna gidebileceği öngörüldüğünden bilirkişi heyetinin 29.05.2026 tarihli ikinci ek raporunda sözleşmenin 2.c maddesi ile İdari Şartnamenin 6. maddesi nazara alınarak sözleşmenin fesih tarihi itibariyle ... Çiğ Süt Fiyat Listesi esas alınmak suretiyle sözleşmenin feshinden sonra davacı tarafından 300.000 kg sütün pazarlık usulü ile ve 1.500.000 kg sütün ihale ile satışından kaynaklanan davacı idarenin menfi zararına ilişkin olarak ilk ihalede ikinci en iyi teklif ile ikinci ihale arasındaki fark olan 38.516.326,53 TL zarar hesabı dosya kapsamına uygun bulunduğundan hükme esas alınmış, Sözleşmenin 4/a maddesi ile İdari Şartnamenin 13-a maddesinde ödenmeyen süt bedeli yönünden uygulanacak gecikme faizinin düzenlediği, davacı yanın menfi zararı yönünden bu hükmün uygulama yeri bulunmadığı anlaşılmakla davacı yanın kanıtlanan zarar alacağına dava tarihinden itibaren avans faizi işletilmek suretiyle aşağıdaki şekilde karar vermek gerekmiştir. HÜKÜM:Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere; 1-Davanın kabulü ile 32.157.029,59 TL mal bedeline ilişkin alacağın 15.03.2024 tarihinden itibaren 6183 sayılı yasanın 51. maddesi gereğince aylık %3,5 ve sonrasında değişen oranlarda faizi ile birlikte, 38.516.326,53 TL zarara ilişkin alacağın 26.04.2024 dava tarihinden itibaren avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya ödenmesine, 2-Alınması gereken 4.827.696,95 TL harçtan peşin alınan 1.206.924,24 TL harcın mahsubu ile bakiye 3.620.772,71 TL harcın davalıdan alınarak hazineye gelir kaydına, 3-6325 sayılı yasanın 18/A maddesi ve Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi gereğince belirlenen 3.600,00 TL arabuluculuk ücretinin davalıdan alınarak hazineye gelir kaydına, 4-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihindeki AAÜT'ne göre hesaplanan 1.762.733,56 TL ücreti vekaletin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 5-Davacı tarafça yatırılan 427,60 TL başvuru harcı, 1.206.924,24 TL peşin harç, 1.550,00 TL tebligat, 7,50 TL müzekkere gideri, 475,00 TL istinafa dosya gönderim ücreti ve fotokopisi ile 64.000,00 TL bilirkişi ücreti olmak üzere toplam 1.273.384,34 TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 6-Davalı tarafından yapılan 200,00 TL yargılama giderlerinin davalı üzerinde bırakılmasına, 7-Sarfedilmeyen gider avansının karar kesinleştiğinde taraflara iadesine, Dair, davacı vekilinin ve davalı vekilinin yüzlerine karşı, gerekçeli kararın tebliğ tarihinden itibaren yasal 2 haftalık sürede mahkememize müracaat ile ..... Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf başvuru yolu açık olmak üzere oy birliği ile verilen karar açıkca okunup usulen anlatıldı. . 18/06/2026 Gerekçeli kararın yazıldığı tarih: 13.07.2026

Başkan .....

Üye .....

Üye ....

Katip .....