Danıştay 2024/705 E. 2025/642 K.

T.C. D A N I Ş T A Y İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU Esas No : 2024/705 Karar No : 2025/642

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Sendikası VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Bakanlığı VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : Danıştay Onikinci Dairesinin 04/05/2023 tarih ve E:2021/8151, K:2023/2456 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: 12/06/2021 tarih ve 31509 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Kurumları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin (Yönetmelik); 2. maddesindeki "26 ncı maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendi yürürlükten kaldırılmış" ibaresinin, 8. maddesindeki "46 ncı maddesinin birinci fıkrasında yer alan 'ilkokul' ibaresi yürürlükten kaldırılmıştır." ibaresinin, 13. maddesiyle asıl Yönetmeliğin 66. maddesine eklenen 4. fıkradaki "çalışma süreleri bir iş saati 60 dakika olmak üzere haftalık 30 iş saatidir." ibaresinin iptali istenilmiştir. Daire kararının özeti: Danıştay Onikinci Dairesinin 04/05/2023 tarih ve E:2021/8151, K:2023/2456 sayılı kararıyla; Anayasa'nın 10. ve 124. maddeleri, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 301. ve 309. maddeleri, 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nun 18., 24., 29. ve 47. maddeleri, 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu'nun 7., 11. ve 14. maddeleri, 2841 sayılı Zorunlu İlköğrenim Çağı Dışında Kalmış Okuma-Yazma Bilmeyen Vatandaşların, Okur-Yazar Duruma Getirilmesi veya Bunlara İlkokul Düzeyinde Eğitim-Öğretim Yaptırılması Hakkında Kanun'un 1. ve 4. maddeleri, 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'nun 1. ve 3. maddeleri, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 89., 99., 100. ve 176. maddeleri, 18/04/2018 tarih ve 30388 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Kurumları Yönetmeliği'nin 3., 5., 26., 28. ve 29. maddesi hükümlerine yer verildikten sonra, Yönetmeliğin 2. maddesindeki "26 ncı maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendi yürürlükten kaldırılmıştır." ibaresi yönünden; Mevzuatın birlikte değerlendirilmesinden, Türk milli eğitim sisteminin, örgün eğitim ve yaygın eğitim olmak üzere iki ana bölüme ayrıldığı, yaygın eğitimin, örgün eğitim yanında veya dışında düzenlenen eğitim faaliyetlerinin tümünü kapsadığı, örgün ve yaygın eğitim kurumlarında uzman ve usta öğreticilerin geçici veya sürekli olarak görevlendirilebileceği, öğretim tür ve seviyelerine göre, uzman ve usta öğreticilerin seçimlerinde aranacak şartlar ile görev ve yetkilerinin yönetmeliklerle düzenlenebilmesi amacıyla davalı idareye yetki verildiğinin görüldüğü, Uyuşmazlıkta, 11/04/2018 tarih ve 30388 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Kurumları Yönetmeliği'nin, usta öğreticilerin görevlendirilmesi ile görev ve sorumluluklarına ilişkin Dördüncü Bölümünde yer alan, "Ders ücreti karşılığı görevlendirme" başlıklı 26. maddesinde, kurs açılması planlanan alanda, kurumda ve kurumun bulunduğu eğitim bölgesinde yeterli sayıda öğretmen ve kadrolu usta öğretici bulunmaması durumunda, öğretmen ihtiyacının ders ücreti karşılığı görev yapacak istekliler arasından karşılanacağı kuralına yer verildikten sonra, maddenin 3. fıkrasında, görevlendirmelerin, örgün eğitim ve hayat boyu öğrenme kurumlarındaki öğretmenler ve kadrolu usta öğreticiler, emekli öğretmenler, yükseköğretim kurumlarında görevli öğretim üyesi ile öğretim görevlileri ve resmî kurumlarda çalışanlardan ihtiyaç duyulan alanda lisans mezunu kişiler şeklindeki öncelik sıralamasına göre yapılacağı, belirtilen şekilde görevlendirme yapılamaması hâlinde ise, ilan yoluyla ücretli usta öğretici görevlendirmesi yapılacağı düzenlenmişken; dava konusu Yönetmeliğin 2. maddesiyle, emekli öğretmenlerin ikinci sıradaki önceliklerinin kaldırıldığı, diğer taraftan, aynı maddenin 13. fıkrasının ise, ihtiyacın karşılanamaması durumunda, emekli kişilerin Yönetmelik ekindeki 2 sayılı Ücretli Usta Öğretici Başvuru Değerlendirme Formunda yer alan puanlamaya göre sıralanmak suretiyle usta öğretici olarak görevlendirilecekleri şeklinde değiştirildiği, Her ne kadar, davacı tarafından, Kurum'un işlevlerinde bir değişikliğe gidilmediği hâlde, dava konusu değişiklikle emekli öğretmenlere öncelik tanınmamasının, Hayat Boyu Öğrenme Kurumlarında görev yapan emekli öğretmenlerin mağduriyetini artırarak, eşitsizliğe neden olduğu; diğer taraftan, 439 sayılı Kanun'da öğretmenlere verilen önceliğin dikkate alınmadığı ileri sürülmekte ise de; dava konusu Yönetmelik değişikliği sonrasında, emekli öğretmenlerin, ihtiyaç doğması hâlinde Yönetmelik ekinde yer alan Ücretli Usta Öğretici Başvuru Değerlendirme Formu'nda belirtilen puan üstünlüğüne göre oluşturulacak sıralamaya göre atanmasının öngörülmüş olması nedeniyle, söz konusu düzenlemenin, emekli öğretmenlerin de ders ücreti karşılığında usta öğretici olarak görevlendirilmelerine engel olacak nitelikte olmadığı; öte yandan, dava konusu Yönetmeliğin üst normu olan mevzuatta, emekli öğretmenlerin Hayat Boyu Öğrenim Kurumlarında usta öğretici olarak görevlendirilmelerinde öncelik hakkının bulunduğu yolunda herhangi bir hüküm bulunmadığı görüldüğünden, idarenin Yönetmelikle düzenleme yapma yetkisi kapsamında gerçekleştirilen iptal istemine konu değişiklikte, dayanağı olan üst hukuk normlarına ve hukuka aykırılık bulunmadığı, Yönetmeliğin 8. maddesindeki "46 ncı maddesinin birinci fıkrasında yer alan 'ilkokul' ibaresi yürürlükten kaldırılmıştır." ibaresi yönünden; 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nun orta öğretimden yararlanma hakkını düzenleyen 27. maddesinde, ilk öğretimini tamamlayan ve orta öğretime girmeye hak kazanan öğrencilerin mesleki ve teknik orta öğretim imkânlarından faydalanma hakkına sahip oldukları, Millî Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendinde, ilk öğretim kurumlarının; resmî ve özel ilkokul ve ortaokul ile eğitim, öğretim, yönetim ve bütçe ile ilgili iş ve işlemleri Din Öğretimi Genel Müdürlüğünce yürütülen imam-hatip ortaokulunu ifade ettiğinin belirtildiği, Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (m) bendinde ise, ortaöğretim kurumu, ortaokul veya imam-hatip ortaokulundan sonra dört yıllık eğitim ve öğretim veren, resmî ve özel örgün eğitim okul ve kurumlar olarak tanımlandığı, dava konusu Yönetmeliğin 29. maddesinde ise, olgunlaşma enstitülerinde verilen eğitim ve öğretimin, mesleki ve teknik ortaöğretim programı uygulanmak suretiyle gerçekleştirileceğinin belirtildiği, Öğrenim çağı dışına çıkmış olması nedeniyle ortaöğretime devam etme imkânı bulunmayan ilkokul mezunları, ilkokul ve ortaokuldan oluşan ilköğretim eğitimini tamamlamış sayılmayacaklarından, doğrudan orta öğretim eğitimi veren öğretim kurumlarında eğitime başlamalarına imkân bulunmadığı görüldüğünden, mesleki ve teknik ortaöğretim programı uygulamak suretiyle eğitim vermesi öngörülen Olgunlaşma Enstitülerine orta okul eğitimini tamamlamaksızın doğrudan kayıt olmalarının mümkün olmadığı, Bu durumda, Olgunlaşma Enstitülerine kayıt-kabul ve değerlendirme koşullarının düzenlendiği dava konusu maddenin 1. fıkrasında yer alan "ilkokul" ibaresinin madde metninden çıkartılmasına ilişkin değişiklikte hukuka aykırılık bulunmadığı, Yönetmeliğin 13. maddesiyle asıl Yönetmeliğin 66. maddesine eklenen 4. fıkrada yer alan, "çalışma süreleri bir iş saati 60 dakika olmak üzere haftalık 30 iş saatidir." ibaresi yönünden; Mevzuatta Devlet memurlarının çalışma sürelerinin tüm kamu personeli açısından tek bir esasa bağlanmadığı, kurumların veya görülen hizmetin özelliklerine göre farklı çalışma esası ve sürelerinin belirlenebileceğinin ilke olarak kabul edildiğinin görüldüğü, Kültürel değerlerimizi, özellikle geleneksel sanatlarımızı ve giyim kültürümüzü araştıran, asıllarını koruyarak yeni ürünler hazırlayan, arşivleyen ve gelecek kuşaklara aktaran, bunların ulusal ve uluslararası alanlarda tanıtılmasını sağlayan, teknolojik gelişmelere paralel olarak sektörde yer alacak nitelikli elemanlar yetiştiren, eğitim ve öğretimin yanı sıra araştırma, tasarım, üretim, tanıtım ve pazarlama süreçlerinin tümünü gerçekleştirme amacıyla faaliyet gösteren Olgunlaşma Enstitülerinin, belirtilen amaç doğrultusunda öğrenci veyahut kursiyerlere yönelik gerçekleştirilen eğitim öğretim faaliyetinin yanı sıra, doğrudan öğrenci ve kursiyerlere yönelik eğitim ve öğretim faaliyeti gerçekleştirmeksizin, Enstitünün amaçları doğrultusunda araştırma, tasarım ve üretim, tanıtım ve pazarlama bölümlerinde görevli öğretmeler aracılığıyla faaliyette bulundukları, yukarıda belirtilen ilke doğrultusunda, davalı idarece, Olgunlaşma Enstitülerinin araştırma, tasarım ve üretim, tanıtım ve pazarlama bölümlerinin özellikleri dikkate alınmak suretiyle çalışma sürelerine yönelik temel kuralların belirlenmesi yoluna gidildiğinin anlaşıldığı, Bu bağlamda, dava konusu Yönetmelik değişikliğiyle Olgunlaşma Enstitülerinin öğrencisi/kursiyeri bulunmayan araştırma, tasarım ve üretim ve tanıtım ve pazarlama bölümlerinde görevli öğretmenlerin çalışma sürelerinin bir iş saati 60 dakika olmak üzere haftalık 30 iş saati olarak düzenlenmesinin, hizmetin özelliği ve niteliği gözönüne alınmak suretiyle belirlendiğinin görüldüğü, Her ne kadar davacı tarafından, aynı kurumda görevli diğer öğretmenlerle farklı çalışma koşullarına tabi olamayacakları, öğretmenlerin kendilerine verilen işlerden başka, meslek dışı her hangi bir görevle yükümlü tutulamayacakları, üst hukuk normlarıyla ve aynı Yönetmeliğin 69. maddesindeki düzenlemeyle çelişen dava konusu hükmün eşitlik ilkesini ihlal ettiği ve angaryaya neden olduğu ileri sürülmekte ise de, görev yaptıkları eğitim kurumunda öğrencisi/kursiyeri bulunan ve bulunmayan bölümlerde görev yapan öğretmenlerin çalışma alanları ve çalışma koşullarının birbirinden farklı olduğu, öğrenci veyahut kursiyerlerle birlikte gerçekleştirilecek eğitim etkinliklerinin bir saatinin 40 dakika olarak belirlenmesinin, öğrenci/kursiyer ve eğitici bağlantısının kesintiye uğramamasını zorunlu kılan görevin doğal özelliğinden kaynaklandığı, günlük eğitim etkinliklerinde ders saatinin 40 dakika olarak hesaplanmasının hizmetin özelliği ve niteliği gözönüne alınmak suretiyle belirlendiği; dolayısıyla, her iki öğretmen grubunun günlük ve haftalık çalışma saatlerinin belirlenmesi sırasında, gerek kendi aralarında, gerekse birbirleri arasında farklı şekilde düzenleme yapılmasında eşitlik ilkesine aykırı bir husus bulunmadığı, Nitekim; Anayasa Mahkemesi kararlarında da, Anayasa'da kurala bağlanan eşitlik ilkesinin eylemli eşitlik değil, hukuksal eşitlik olduğu, aynı hukuki durumda olanların aynı, farklı hukuki durumda olanların farklı kurallara bağlı tutulmasının eşitlik ilkesini ihlal etmeyeceğinin ifade edildiği, Bu durumda, Kanun hükümleriyle verilen yetki ve görev uyarınca düzenlenen dava konusu Yönetmelik hükmünde, dayanağı olan üst hukuk normlarına, kamu yararı ve hizmet gerekleri ile hukuka aykırılık bulunmadığı, Gerekçeleriyle, davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, Milli Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Kurumları Yönetmeliği'nde yapılan değişikliklerin hizmetin verimliliğini artırma gibi kamusal yarar motivasyonuyla gerçekleşmediği, aksine bu kurumlarda görev yapanların mağduriyetini artırdığı ve Bakanlığın diğer Genel Müdürlüklerine bağlı okul/kurumlarda görev yapanlarla kıyaslandığında eşitsizlik yarattığı; çeşitli nedenlerle örgün eğitimini tamamlayamayanların ekonomik, toplumsal ve kültürel yönden ilerlemelerine yönelik eğitim fırsatlarının sınırlandırıldığı, eğitim-öğretimdeki eğitimci/öğretmen - öğrenci ilişkisinin fabrika ve atölyelerdeki üretim ilişkisine indirgenerek eğitimin esas amacından uzaklaşıldığı; Yönetmeliğin 2. maddesiyle 26. maddenin 3. fıkrasının (b) bendinin yürürlükten kaldırılmasıyla emekli öğretmenlerin ders ücreti karşılığı görevlendirmedeki önceliğinin ortadan kaldırıldığı, bu durumun deneyimli emekli öğretmenlerin görevlendirilmesini zorlaştırdığı ve idarenin takdirine bırakıldığı, emekli öğretmenler yerine usta öğreticilere, yükseköğretim kurumlarında görevli öğretim üyesi ile öğretim görevlilerine ve Resmî kurumlarda çalışan lisans mezunlarına öncelik tanınmasının ve emekli öğretmenlerin tüm emekliler arasına dahil edilmesinin görevlendirmelerini fiilen imkânsız hâle getirdiği, devletin genç işsizleri istihdam etme amacının eğitimin niteliğini düşürme pahasına usta öğreticilere devredilmemesi gerektiği; Yönetmeliğin 8. maddesiyle 46. maddenin 1. fıkrasındaki “ilkokul” ibaresinin yürürlükten kaldırılmasının fırsat eşitliğine ve eğitim planlarına aykırı olduğu, özellikle kadın nüfus açısından ayrımcılık yarattığı ve Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırı olduğu; Yönetmeliğin 13. maddesiyle 66. maddeye eklenen 4. fıkra ile olgunlaşma enstitülerinin öğrencisi/kursiyeri bulunmayan araştırma, tasarım, üretim, tanıtım ve pazarlama bölümlerinde görevli öğretmenlerin çalışma sürelerinin bir iş saati 60 dakika olmak üzere haftalık 30 iş saati olarak belirlenmesinin öğretmenlerin özlük haklarında gerilemeye ve eşitsizliğe yol açtığı, ders süresinin artırılıp ek ders saatlerinin azaltıldığı, bu durumun Milli Eğitim Bakanlığı mevzuatına ve teamüllerine aykırı olarak eğitim-öğretim görevinin ürün-üretim faaliyeti olarak görülmesine neden olduğu, ders saati süresinin 40 dakika yerine 60 dakika olarak belirlenmesinin yasa ve yönetmeliklere aykırı olduğu; aynı kurumda görev yapan sözleşmeli usta öğreticilerin ders saati süresinin 40 dakika olması ve ek ders ücretlerinin farklı hesaplanmasının hukuki eşitlik ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, Yönetmeliğin 26. maddesinde yapılan değişikliklerin emekli öğretmenlere görev verilmeyeceği anlamına gelmediği, ihtiyaç hâlinde görevlendirme yapılabileceği ve değişikliğin bir standart getirdiği, görevlendirmelerde önceliğin objektif kriterlere göre belirlendiği ve başvuruların e-Devlet üzerinden yapıldığı, 65 yaşını doldurmamış emeklilerin görevlendirilebildiği, genç ve işsiz kesimin istihdamının devletin meşru amacı olduğu ve yapılan düzenlemenin bu amaca hizmet ettiği, Ders ücreti karşılığı görevlendirmelerde açık bir öncelik sırası hükmünün bulunmadığı ve bu nedenle yapılan düzenlemenin üst normlara aykırılık teşkil etmediği, Yönetmelikte emeklilerin görev almasına engel bir hüküm bulunmadığı, sadece öncelik sıralamasının düzenlendiği; Olgunlaşma Enstitülerindeki öğrenci/kursiyeri bulunmayan bölümlerde görevli öğretmenlerin yönetim görevine bağlı ek ders ücreti aldıkları için çalışma sürelerinin haftalık 30 iş saati olarak belirlendiği, bu düzenlemenin yasal boşluğu gidermek amacıyla yapıldığı; Olgunlaşma Enstitülerinin mesleki ve teknik ortaöğretim denklik programı uyguladığı ve 1739 sayılı Kanun gereğince bu programlara ilkokul mezunlarının başvurusunun mümkün olmadığı, ancak ilkokul mezunlarının yaygın eğitim kurslarına katılabildiği, bu nedenle "ilkokul" ibaresinin kaldırılmasının eğitime erişimi engellemediği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME : Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c) Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davacının temyiz isteminin reddine, 2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin Danıştay Onikinci Dairesinin temyize konu 04/05/2023 tarih ve E:2021/8151, K:2023/2456 sayılı kararının ONANMASINA, 3. Kesin olarak, 19/03/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.