Danıştay · Danıştay

Danıştay 2024/118 E. 2026/26 K.

Mahkeme
Danıştay
Daire
Danıştay
Esas No
2024/118
Karar No
2026/26
Karar Tarihi

T.C. D A N I Ş T A Y VERGİ DAVA DAİRELERİ KURULU Esas No : 2024/118 Karar No : 2026/26

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Defterdarlığı -... (... Vergi Dairesi Müdürlüğü) VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının temyizen incelenerek bozulması istenmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ: Dava konusu istem: Serbest muhasebeci mali müşavir olan davacı adına, mali müşavirlik hizmeti verdiği ... Taşımacılık İnşaat Akaryakıt Sanayi ve Ticaret Limited Şirketinin 2018 yılına ilişkin kurumlar vergisi, vergi ziyaı cezası, gecikme faizi, 2018 yılının Eylül, Ekim; 2019 yılının Nisan ila Kasım dönemlerine ilişkin katma değer vergileri, vergi ziyaı cezaları, gecikme faizleri ve 2018 yılının Temmuz-Eylül; 2019 yılının Ocak-Mart ve Nisan-Haziran (geçici vergi) dönemlerine ilişkin vergi ziyaı cezaları, gecikme faizlerinden oluşan borçlarının tahsili amacıyla müteselsil sorumlu sıfatıyla düzenlenen ... tarih ve ... ila ... takip numaralı ödeme emirlerinin iptali istemiyle dava açılmıştır. .... Vergi Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı: Davacının mali müşavirlik hizmeti verdiği asıl borçlu mükellef hakkında düzenlenen vergi tekniği raporu ile davacı hakkında düzenlenen görüş ve öneri raporunda yer alan birtakım tespitler şu şekildedir: i. Mükellefin 2018 yılına ait kurumlar vergisi beyannamesi, 2018 yılının Eylül, Ekim; 2019 yılının Nisan ila Kasım dönemlerine ait katma değer vergisi beyannameleri ve 2018 yılının Temmuz-Eylül; 2019 yılının Ocak-Mart ve Nisan-Haziran dönemlerine ait geçici vergi beyannameleri davacı tarafından verilmiştir. ii. Asıl borçlu mükellefin düzenlediği faturaların gerçek bir emtia teslimi veya hizmet ifasına dayanmadığı tespit edilmiştir. iii. Davalı idarece davacıdan bu konuyla ilgili bilgi istenmiş ve savunma talep edilmiştir. Davacı, idarenin bu talebine cevap vermemiştir. iv. Bir mali müşavirin, hizmet verdiği işletmenin yüksek kapasiteli satışlar yapıp yapamayacağını bilmesi gerekir. Belgelerin, miktar ve tutar itibarıyla işletmenin faaliyet konusu veya iş hacmiyle mütenasip olup olmadığı ve ticari örf ve teamüle aykırı düşüp düşmediğini tespit etmek mali müşavirlerin görevleri arasındadır. Mali müşavir, şüphe duyduğu belgeler hakkında mükelleften bilgi istemeli veya kendisi bu konuda gerekli araştırmayı yapmalıdır. Bilgi istenen konu hakkında mükellefin izahatta bulunmaması veya yaptığı açıklamalardan ikna olmaması hâlinde meslek mensubu keyfiyeti beyanname verme süresi sonuna kadar ilgili vergi dairesine yazılı olarak bildirmelidir. v. Yukarıda belirtilen bu yükümlülükler davacı tarafından yerine getirilmemiştir. vi. Yapılan tespitler ışığında davacının, mükellefin düzenlediği faturaların gerçek bir emtia teslimi veya hizmet ifasına dayanmadığını bildiği sonucuna varıldığından, anılan faturalardan kaynaklanan kamu alacaklarından müteselsilen sorumlu tutulması gerekmektedir. Olayda, mükellef hakkında tarh edilen vergiler ve kesilen cezalar, davacı tarafından mükellef adına verilen beyannamelerde yer alan bilgilerin, defter kayıtlarına ve bu kayıtların dayanağını oluşturan belgelere uygun olmamasından değil gerçek bir emtia teslimi veya hizmet ifasına dayanmadığı tespit edilen faturalardan elde edilen komisyon gelirinden kaynaklanmaktadır. Bu durumda dava konusu ödeme emirleri içeriği kamu alacakları, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun mükerrer 227. maddesinin ikinci fıkrasında öngörülen nitelikte bir tespite dayanmadığından anılan ödeme emirlerinde hukuka uygunluk bulunmamaktadır. Vergi Mahkemesi bu gerekçeyle ödeme emirlerini iptal etmiştir. Davalının istinaf istemini inceleyen ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararı: 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu'nun 1 ve 2. maddeleri, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun mükerrer 227. maddesi ve bu maddenin verdiği yetkiye dayanılarak Maliye Bakanlığınca yayımlanan Vergi Beyannamelerinin Serbest Muhasebeci ve Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlerce İmzalanması Hakkında Genel Tebliğ (Sıra No:4)'deki düzenlemelere göre mükelleflerin beyannamelerini imzalayan mali müşavirlerin mali sorumluluğu, imzaladıkları beyannamelerde yer alan bilgilerin defter kayıtlarına ve bu kayıtların dayanağını oluşturan belgelere uygun olmaması durumunda meydana gelmektedir. Bu sorumluluk, mükellefler tarafından kendilerine ibraz edilen belgelerin, muhasebe kurallarına uygun olarak kanuni defterlere kaydedilmesi ve mali tablolara aktarılması yanında harici araştırmayı gerektirmeden sahte ve muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı olduğu anlaşılabilen belgeleri de kapsar. Diğer taraftan, müşavirin, mükellefe ait vesikaların, miktar ve tutar itibarıyla işletmenin faaliyet konusu veya iş hacmiyle mütenasip olup olmadığı ve ticari örf ve teamüle aykırı düşüp düşmediğini tespit etmemesi, sorumluluğunu doğurabilecek niteliktedir. Olayda, 2018 ve 2019 yıllarında yapılan yoklamalarda ilgili adreste mükellefe ulaşılamamış, katma değer vergisi beyannameleri ile Ba ve Bs formlarında yer alan bilgilerin birbiriyle uyumsuz olduğu ve mükellefin herhangi bir ticari organizasyonunun mevcut olmadığı saptanmıştır. Bunun gibi birtakım tespitler ışığında mükellefin düzenlediği faturaların gerçek bir emtia teslimi veya hizmet ifasına dayanmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Diğer taraftan, davacı, tasdik bilgisi bulunmayan defterlere istinaden mükellefin 2018 ve 2020 yıllarına ait vergi beyannamelerini vermiş, mükellef tarafından düzenlenen belgeler faaliyet konusu ve iş hacmi yönüyle uyumsuz olmasına rağmen bu durumu vergi dairesine bildirmemiştir. Bu nedenle, beyannamelerini imzaladığı mükellefin sahte ve muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenlediğini bildiği anlaşılan ve dolayısıyla muhasebe işlemlerini yaptığı mükellefle ilgili olarak mesleki özen ve sorumluluğu göstermeyen davacının ilgili alacaklardan müteselsilen sorumlu tutularak düzenlenen dava konusu ödeme emirlerinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır. Vergi Dava Dairesi, bu gerekçeyle istinaf istemini kabul ederek mahkeme kararını kaldırdıktan sonra davayı reddetmiştir. Davacının temyiz istemini inceleyen Danıştay Dokuzuncu Dairesinin 12/09/2023 tarih ve E:2023/2292, K:2023/2649 sayılı kararı: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun mükerrer 227. maddesinin ikinci fıkrasına göre serbest muhasebeci mali müşavirlerin sorumluluğundan söz edilebilmesi için çalışma konuları içinde yaptığı ve yapması gereken işler dolayısıyla imzaladıkları beyannamelerde yer alan bilgilerin defter kayıtlarına ve bu kayıtların dayanağını teşkil eden belgelere uygun olmaması ve bunun neticesinde vergi kaybının meydana gelmesi gerekmektedir. Olayda, davacı hakkında düzenlenen görüş ve öneri raporunda, beyannamelerde yer alan bilgilerin, defter kayıtlarına ve bu kayıtların dayanağını oluşturan belgelere uygun olmadığına ve mükellef tarafından kendisine verilen bilgi ve belgeleri muhasebe kurallarına aykırı bir biçimde kaydettiğine veya kayıtları mali tablolara yansıtmadığına yönelik herhangi bir tespite yer verilmemiştir. Ayrıca tasdikli olmayan bir deftere mali müşavirler tarafından kayıt yapılmasının, 213 sayılı Kanun'un mükerrer 227. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "meslek mensupları[nın], imzaladıkları beyannamelerde veya düzenledikleri tasdik raporlarında yer alan bilgilerin defter kayıtlarına ve bu kayıtların dayanağını teşkil eden belgelere uygun olmaması ..." şeklindeki durum kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir. Bu nedenle aksi yöndeki temyize konu kararda hukuka uygunluk bulunmamaktadır. Daire bu gerekçeyle Vergi Dava Dairesi kararını bozmuştur. ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ...tarih ve E:... K:... sayılı ısrar kararı: Vergi Dava Dairesi, ilk kararında yer alan hukuksal nedenler ve gerekçeyle ısrar etmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Görüş ve öneri raporunda, kamu alacaklarından sorumlu tutulması gerektiği değerlendirilmiş ise de bu değerlendirme yapılırken lehlerine olan hususların göz ardı edildiği, bu sorumluluğun önceki yıllarda yapılan tespitlere dayandırılmasının hukuka aykırı olduğu, verdiği beyannamelerdeki bilgilerin, defter kayıtları ve bu kayıtların dayanağı vesikalarla uyumlu olmadığı yönünde somut ve yeterli bir tespitin bulunmadığı, bu nedenlerle dava konusu ödeme emirlerinin hukuka uygun düşmediği belirtilerek ısrar kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Cevap verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ: Serbest muhasebeci mali müşavirler tarafından verilen beyannamelerdeki bilgiler ile tutulan defter kayıtları ve bunların dayanağını teşkil eden belgeler arasındaki uyumsuzluğun vergi kaybına neden olması, mali müşavirlerin bu alacaklardan müteselsilen/müştereken sorumlu tutulabilmesi için aranan şartlardan biridir. Müşavir tarafından verilen beyannamelerde yer alan bilgilerin dayanağı defterlerin, vergi kanunları karşısında yasal defter olarak kabul edilebilmesi için mevzuatta aranan şartları taşıması gereklidir. Olayda, asıl borçlu mükellef hakkındaki tarhiyatın hukuki sebebi 213 sayılı Kanun'un 30. maddesinin ikinci fıkrasının (4) ve (6) numaralı bentleridir. Tarhiyatın maddi sebebi ise mükellef tarafından düzenlenen faturaların gerçek bir teslime veya ifaya dayanmamasıdır. Bu maddi sebebe dayanak teşkil eden tespitlerden biri de 2018 yılına ait defterlerin tasdik ettirilmemesidir. Davacı, mükellefin defterlerinin tasdiksiz olduğunu dikkate almaksızın 2018 yılına ait kurumlar vergisi beyannamesi, aynı yılın Eylül ve Ekim dönemlerine ait katma değer vergisi beyannameleri ve aynı yılın Temmuz-Eylül dönemine ait geçici vergi beyannamesini vermiştir. Tasdiksiz defterler ve bu defterlere yapılan kayıtlar vergi uygulamaları bakımından herhangi bir hukuki sonuç doğurmayacağından ve bu defterlere dayanılarak verilen beyannameler gerçek durumu yansıtmayacağından, davacının ilgili beyannamelerle aynı türden olan kamu alacaklarından sorumlu tutularak tahsili amacıyla düzenlenen... tarih ve ..., ..., ...ve ... takip numaralı ödeme emirlerinde bu yönden hukuka aykırılık bulunmamaktadır. Ancak, davacının sorumluluğu, mükellef adına verdiği beyannamelerle beyan edilen matrah tutarı ile sınırlı olduğundan,..., ..., ...ve ... takip numaralı ödeme emirleri içeriği kamu alacaklarının ("..." takip numaralı ödeme emri içeriği vergi ziyaı cezasının, tekerrür hükmü uygulanarak artırılan kısmı ile "..." takip numaralı ödeme emrinin içeriği vergi ziyaı cezasının, geçici verginin iki katına isabet eden kısmı hariç) 2018 yılının Eylül ve Ekim dönemlerine ilişkin katma değer vergisi beyannamelerinde beyan edilen matrahtan kaynaklanan kısmında hukuka aykırılık; kamu alacaklarının hesaplanmasına dayanak teşkil eden Ba ve Bs formlarında yer alan tutar ile anılan beyannamelerle beyan edilen matrah tutarı arasındaki farktan kaynaklanan kısmında hukuka uygunluk bulunmamaktadır. Diğer taraftan, uyuşmazlıkta "..." takip numaralı ödeme emri içeriği alacaklardan biri olan 2018 yılının Temmuz-Eylül dönemine ilişkin geçici verginin üç katı tutarında kesilen vergi ziyaı cezasının, verginin iki katına isabet eden kısmının ve "..." takip numaralı ödeme emri içeriği alacaklardan biri olan 2018 yılına ait vergi ziyaı cezasının, tekerrür hükmü uygulanarak artırılan kısmının hukuka uygunluk denetiminin ayrıca yapılması gerekir. "..." takip numaralı ödeme emri içeriği alacaklardan biri, 2018 yılının Temmuz-Eylül dönemine ilişkin vergi ziyaı cezasıdır. Bu ceza, geçici verginin üç katı tutarında kesilmiştir. Anılan cezanın, verginin bir katına isabet eden kısmı hakkında yukarıdaki paragraflarda değerlendirme yapılmıştır. Bununla birlikte cezanın, verginin iki katına isabet eden kısmından davacının sorumlu tutulup tutulamayacağının ortaya konulması gerekmektedir. Geçici vergi yönünden vergi kaybına 213 sayılı Kanun'un 359. maddesindeki eylemlerle sebebiyet verildiğinin mahsup dönemi geçtikten sonra tespit edilmesi durumunda, geçici verginin yıllık vergiye mahsuben peşin alınan bir vergi olması nedeniyle kesilecek vergi ziyaı cezasının verginin üç katı değil bir katı olarak uygulanması gerektiği gerekçesiyle verilen yargı kararları istikrar kazanarak hukuken belirli ve öngörülebilir hâle gelmiştir. Mükelleflerin, ilgili vergi ziyaı cezalarına karşı dava açmamaları ve cezanın verginin iki katına isabet eden kısmının mükellef nezdinde kesinleşmesi, cezanın bu kısmının mali müşavirlerin sorumluluğunun hukuka uygunluk denetimi yapılırken ayrıca değerlendirilmesine engel teşkil etmez. Bu nedenle mali müşavir olan davacının 2018 yılının Temmuz-Eylül dönemine ilişkin geçici verginin üç katı tutarında kesilen vergi ziyaı cezasının, verginin iki katına isabet eden kısmından sorumlu tutulmasında hukuka uygunluk bulunmadığından, ısrar kararının bu yönden bozulması gerektiği düşünülmektedir. "1" takip numaralı ödeme emri içeriği alacaklardan biri, vergi ziyaı cezasının, tekerrür hükmü uygulanmak suretiyle artırılmasından kaynaklanan kısmıdır. Uyuşmazlıkta bu cezanın, tekerrür hükmü uygulanmak suretiyle artırılan kısmından davacının sorumlu tutulup tutulamayacağının ortaya konulması gerekmektedir. Olayda, tekerrüre esas alınan cezayı doğuran olayın, Kanun'un mükerrer 227. maddesinin ikinci fıkrası kapsamındaki bir uyumsuzluktan meydana gelip gelmediğinin ve bu cezanın anılan uyumsuzluk nedeniyle kesilip kesilmediğinin araştırılması gerekir. Şayet, tekerrüre esas alınan ceza, bu şekilde meydana gelen vergi kaybı nedeniyle kesilmiş ise, tekerrür hükümlerinin uygulanabilmesi için Kanun'un 339. maddesinde (maddenin 7338 sayılı Kanun ile değişik hâlinin lehe olan hükümleri dâhil) aranan şartların olayda gerçekleşip gerçekleşmediğinin incelenmesi gerekir. Eğer cezaya ilişkin vergi kaybı, Kanun'un mükerrer 227. maddesinin ikinci fıkrası kapsamındaki sorumluluğu doğuran fiiller dışındaki bir fiille meydana gelmiş ise anılan cezanın, tekerrür hükmü uygulanmak suretiyle artırılan kısmından, davacının sorumlu tutulması mümkün değildir. Bu nedenle bu yönden yapılacak incelemeye göre yeniden karar verilmek üzere ısrar kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir. Diğer taraftan, ... tarih ve... ila ..., ... ve ... takip numaralı ödeme emirleriyle tahsile çalışılan alacaklar 2019 yılının muhtelif dönemlerine ilişkindir. Mükellefin 2019 yılına ait defterlerinin tasdik bilgisi bulunmaktadır. Bu durumda davacının mali müşavirlik hizmeti verdiği mükellef hakkında gerçek bir teslim veya ifaya dayanmaksızın fatura düzenlediği yolundaki saptama, tek başına, davacının verdiği beyannamelerde yer alan bilgilerin defter kayıtları ve bu kayıtların dayanağı olan belgelerle uyumsuz olduğuna dayanak teşkil etmez. Bu nedenle ısrar kararının ... ila ..., ... ve ... takip numaralı ödeme emirlerine ilişkin davanın reddine dair hüküm fıkrasının, Danıştay Dokuzuncu Dairesinin kararında yer alan ve 2019 yılına ait alacaklar bakımından belirtilen hukuksal nedenler ve gerekçe uyarınca bozulması gerektiği düşünülmektedir. Açıklanan nedenlerle, ısrar kararının ..., ..., ... ve ... takip numaralı ödeme emirleri içeriği kamu alacaklarının ("..." takip numaralı ödeme emri içeriği vergi ziyaı cezasının, tekerrür hükmü uygulanarak artırılan kısmı ile "..." takip numaralı ödeme emrinin içeriği vergi ziyaı cezasının, geçici verginin iki katına isabet eden kısmı hariç) 2018 yılının Eylül ve Ekim dönemlerine ilişkin katma değer vergisi beyannamelerinde beyan edilen matrahtan kaynaklanan kısmına yönelik davanın reddine dair hüküm fıkraları yönünden temyiz isteminin reddi; ısrar kararının diğer hüküm fıkralarının yukarıda belirtilen gerekçelerle bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE : MADDİ OLAY: Serbest muhasebeci mali müşavir olan davacının, mali müşavirlik hizmeti verdiği ... Taşımacılık İnşaat Akaryakıt Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi (mükellef) hakkında düzenlenen vergi tekniği raporunda, mükellefin 2018 ve 2020 yıllarına ait yasal defterlerinin tasdik bilgisinin bulunmadığı, 2019 yılına ait yasal defterlerinin ise tasdik bilgisinin bulunduğuna yönelik yapılan tespitler de dâhil olmak üzere birtakım tespitler esas alınarak mükellefin 25/04/2018 tarihinden itibaren düzenlediği faturaların gerçek bir emtia teslimi veya hizmet ifasına dayalı olmadığı ve bu faturalar düzenlenerek komisyon geliri elde ettiği sonucuna varılmıştır. Anılan raporda, mükellefin 2018 yılının Nisan ila Aralık; 2019 yılının Ocak ila Aralık dönemlerine ilişkin katma değer vergisi beyannameleriyle beyan ettiği matrah ile mükellefin Bs formuyla beyan ettiği tutar ve mükelleften emtia ve hizmet satın aldığını beyan eden firmaların verdiği Ba formunda yer alan tutar birbiriyle karşılaştırılmak ve karşılaştırmada yüksek olduğu tespit edilen tutar esas alınmak suretiyle mükellefin elde ettiği komisyon geliri hesaplanmıştır. Bu hesaplamalar ışığında mükellef adına cezalı tarhiyat yapılmıştır. Tarh edilen vergiler ile kesilen cezalar arasında yer alan 2018 yılına ilişkin kurumlar vergisi, 2018 yılının Eylül, Ekim; 2019 yılının Nisan ila Kasım dönemlerine ilişkin katma değer vergileri, bu vergiler ile 2018 yılının Temmuz-Eylül; 2019 yılının Ocak-Mart ve Nisan-Haziran dönemlerine ilişkin geçici vergilerin üç katı tutarında kesilen vergi ziyaı cezaları ve tarh edilen vergiler üzerinden hesaplanan gecikme faizlerinin tahsili amacıyla davacı adına müteselsil sorumlu sıfatıyla düzenlenen ödeme emirleri işbu davaya konu edilmiştir. Asıl borçlu mükellefin, 2018 yılına ilişkin kurumlar vergisi beyannamesi, 2018 yılının Eylül, Ekim; 2019 yılının Nisan ila Kasım dönemlerine ilişkin katma değer vergisi beyannameleri, 2018 yılının Temmuz-Eylül; 2019 yılının Ocak-Mart ve Nisan-Haziran dönemlerine ilişkin geçici vergi beyannameleri dâhil olmak üzere muhtelif dönemlere ilişkin beyannameleri ve bildirimleri davacı tarafından verilmiştir. Davacının müteselsilen sorumlu tutulduğu 2018 yılına ait vergi ziyaı cezaları arasından sadece 2018 yılına ilişkin kurumlar vergisinin üç katı tutarında kesilen vergi ziyaı cezasına, tekerrür hükmü uygulanarak ceza tutarı artırılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun "Mükellefin Ödevleri" başlıklı ikinci kitabının "Vesikalar" başlıklı üçüncü kısmının "Kayıtların Tevsiki" başlıklı birinci bölümünde yer alan "Vergi Beyannamelerinin İmzalanması ve Yeminli Mali Müşavir Tasdik Raporları" başlıklı mükerrer 227. maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinde, vergi beyannamelerinin 3568 sayılı Kanun'a göre yetki almış serbest muhasebeci, serbest muhasebeci mali müşavir veya yeminli mali müşavirler tarafından da imzalanması mecburiyetini getirme, bu mecburiyeti beyanname çeşitleri, mükellef grupları ve faaliyet konuları itibarıyla ayrı ayrı uygulatma ve söz konusu uygulamalara ilişkin usul ve esasları belirleme hususlarında Maliye Bakanlığına yetki verilmiş, ikinci fıkrasında beyannameyi imzalayan meslek mensuplarının, imzaladıkları beyannamelerde yer alan bilgilerin defter kayıtlarına ve bu kayıtların dayanağını teşkil eden belgelere uygun olmamasından dolayı ortaya çıkan vergi ziyaına bağlı olarak salınacak vergi, ceza, gecikme faizlerinden mükellefle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulacağı hükme bağlanmıştır. 213 sayılı Kanun'un aynı kitabının "Defter Tutma" başlıklı ikinci kısmının "Genel Esaslar" başlıklı birinci bölümünde yer alan "Maksat" başlıklı 171. maddesinde, mükelleflerin bu Kanun'a göre tutacakları defterleri, vergi uygulaması bakımından, vergi ile ilgili servet, sermaye ve hesap durumunu tespit etmek, vergi ile ilgili faaliyet ve hesap neticelerini tespit etmek, vergi ile ilgili muameleleri belli etmek, vergi karşısındaki durumunu hesap üzerinden kontrol etmek ve incelemek, hesap ve kayıtlarının yardımıyla üçüncü şahısların vergi karşısındaki durumlarını (emanet mahiyetindeki değerler dâhil) kontrol etmek ve incelemek maksatlarını sağlayacak şekilde tutacakları kurala bağlanmıştır. Aynı Kanun'un anılan kitap ve kısmının "Defterlerin Tasdiki" başlıklı onuncu bölümünde yer alan "Tasdike tabi defterler" başlıklı 220. maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinde yevmiye defteri ve envanter defterinin bu bölümdeki esaslara göre tasdik ettirilmesinin mecburi olduğu belirtilmiştir. Kanun'un "Tasdik zamanı" başlıklı 221. maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinde ise öteden beri işe devam etmekte olanların defterin kullanılacağı yıldan önce gelen son ayda, (3) numaralı bendinde yeniden işe başlayanlar, sınıf değiştirenler ve yeni bir mükellefiyete girenlerin işe başlama, sınıf değiştirme ve yeni mükellefiyete girme tarihinden önce defterlerini tasdik ettirmeye mecbur oldukları hükmüne yer verilmiştir. Anılan Kanun'un 30. maddesinin ikinci fıkrasının (3) numaralı bendinde, bu Kanun'a göre tutulması mecburi olan defterlerin hepsi veya bir kısmının tutulmamış veya tasdik ettirilmemiş veya vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlara herhangi bir sebeple ibraz edilmemiş olmasının resen takdir sebebi olduğu hükme bağlanmıştır. 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'nun "Ortaklar Hükümler" başlıklı dördüncü kısmında yer alan "Kurumlar vergisi ve geçici vergi oranı" başlıklı 32. maddesinin (2) numaralı fıkrasında kurumlar vergisi mükelleflerince, (dar mükellefiyete tabi kurumlarda ticari ve zirai kazançlarla sınırlı olarak) cari vergilendirme döneminin kurumlar vergisine mahsup edilmek üzere Gelir Vergisi Kanunu'nda belirtilen esaslara göre ve cari dönemin kurumlar vergisi oranında geçici vergi ödeneceği düzenlemesine yer verilmiştir. 5520 sayılı Kanun'un 32. maddesinin anılan fıkrasının gönderme yaptığı 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 120. maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan düzenleme ise şu şekildedir: "Yapılan incelemeler sonucunda, geçmiş dönemlere ait geçici verginin % 10'u aşan tutarda eksik beyan edildiğinin tespiti halinde, eksik beyan edilen bu kısım için re'sen veya ikmalen geçici vergi tarh edilir. Mahsup süresi geçtikten sonra, kesinleşen geçici vergiler terkin edilir, ancak gecikme faizi ve ceza tahsil edilir."

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: a. Israr kararının, ...tarih ve ..., ..., ... ve ... takip numaralı ödeme emirleri içeriği alacakların ("..." takip numaralı ödeme emri içeriği vergi ziyaı cezasının, tekerrür hükmü uygulanmak suretiyle artırılan kısmı ile "..." takip numaralı ödeme emrinin içeriği vergi ziyaı cezasının, geçici verginin iki katına isabet eden kısmı hariç) davacı tarafından mükellef adına verilen 2018 yılının Eylül ve Ekim dönemlerine katma değer vergisi beyannameleriyle beyan edilen matrah tutarlarından kaynaklanan kısmı yönünden davanın reddine dair hüküm fıkrası hakkında yapılan hukuki değerlendirme: Serbest muhasebeci mali müşavirlerin mali sorumluluğuna gidilebilmesinin şartları 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun mükerrer 227. maddesinin ikinci fıkrasında açıkça düzenlenmiş olup birlikte gerçekleşmesi gereken bu şartlar şu şekildedir: i. Mükellef adına verilen beyannamenin sorumluluğu öngörülen meslek mensubu tarafından imzalanması ii. Meslek mensubunun imzaladığı beyannamede yer alan bilgilerin, defter kayıtlarına ve bu kayıtların dayanağını teşkil eden belgelere uygun olmaması iii. Meslek mensubu tarafından verilen beyannameler ile tutulan defter kayıtları ve bunların dayanağını teşkil eden belgeler arasındaki uyumsuzluğun vergi kaybına neden olması Meslek mensuplarının mali sorumluluğuna gidilebilmesi, ancak Kanun'da aranan bu şartların birlikte gerçekleşmesi ve vergi incelemesinde tespit edilen hususlar ile meslek mensubunun eylemi arasındaki illiyet bağının somut bir biçimde ortaya konulması hâlinde olanaklıdır. Mali müşavirlerin görevleri, mükelleflerin muhasebe prensipleri ve ilgili mevzuat hükümleri gereğince, mükellef tarafından kendilerine ibraz edilen belgeleri, genel muhasebe kurallarına uygun ve doğru olarak kanuni defterlere kaydetmek ve mali tablolara aktarmak, bilanço, gelir tablosu ve beyannameler ile diğer belgeleri ilgili defter kayıtlarına göre düzenlemek ve benzeri işleri yapmaktır. Mali müşavirlerin bu görevlerinden dolayı sorumluluğu, verilen beyannamelerde yer alan bilgilerin defter kayıtlarına ve bu kayıtların dayanağını teşkil eden belgelere uygunluğuyla sınırlıdır. Diğer taraftan, bir mali müşavirin verdiği beyannamedeki bilgilerin, vergi kanunlarında düzenlenen şartları taşıyarak yasal defter niteliği haiz olan deftere dayanması gerektiği açıktır. Defterikebir dışında tutulması zorunlu olan defterlerin, vergi uygulamaları açısından yasal defter olarak kabul edilebilmesi için ilgili makamlara tasdik ettirilmesi şarttır. Tasdik yükümlülüğünün yerine getirilmemesi hâlinde ilgili defter yasal defter, bu deftere yapılan kayıtlar da yasal deftere yapılan kayıt statüsüne kavuşamayacaktır. Olayda, mükellef tarafından gerçek bir emtia teslimi veya hizmet ifasına dayanmayan fatura düzenlenerek ve beyan edilen matrahın dayanağı 2018 yılına ait defter tasdik ettirilmeyerek 213 sayılı Kanun'un 30. maddesinin ikinci fıkrasının (3), (4) ve (6) numaralı bentlerinde sayılan resen tarh hâllerinin meydana gelmesine sebebiyet verilmiştir. Mükellef adına 2018 yılına ilişkin kurumlar vergisi beyannamesi, 2018 yılının Eylül ve Ekim dönemlerine ilişkin katma değer vergisi beyannameleri, 2018 yılının Temmuz-Eylül dönemine ilişkin geçici vergi beyannamesi davacı tarafından verilmiş olup verilen beyannameler, tasdiksiz defter ve bu deftere yapılan kayıtlara dayanmaktadır. Bu beyannamelerin, tasdiksiz deftere dayanması nedeniyle Kanun'un mükerrer 227. maddesinin ikinci fıkrasında öngörülen uyumsuzluk meydana gelmiştir. Bu uyumsuzluk davacının eyleminden kaynaklanmaktadır. Bu durumda, 213 sayılı Kanun'un mükerrer 227. maddesinin ikinci fıkrasında öngörülen şartların olayda gerçekleştiği sonucuna varıldığından davacının mükellefle birlikte ... tarih ve ..., ..., ... ve ... takip numaralı ödeme emirleri içeriği alacakların ("..." takip numaralı ödeme emri içeriği vergi ziyaı cezasının, tekerrür hükmü uygulanmak suretiyle artırılan kısmı ile "..." takip numaralı ödeme emrinin içeriği vergi ziyaı cezasının, geçici verginin iki katına isabet eden kısmı hariç) davacı tarafından mükellef adına verilen 2018 yılının Eylül ve Ekim dönemlerine katma değer vergisi beyannameleriyle beyan edilen matrah tutarlarından kaynaklanan kısımlarında hukuka aykırılık; ısrar kararının anılan hüküm fıkrasında ise sonucu itibarıyla hukuka aykırılık bulunmamaktadır. b. Israr kararının, ... tarih ve ..., ..., ... ve ... takip numaralı ödeme emirleri içeriği alacakların ("..." takip numaralı ödeme emri içeriği vergi ziyaı cezasının, tekerrür hükmü uygulanmak suretiyle artırılan kısmı ile "..." takip numaralı ödeme emrinin içeriği vergi ziyaı cezasının, geçici verginin iki katına isabet eden kısmı hariç) hesaplanmasına dayanak teşkil eden 2018 yılının Eylül ve Ekim dönemlerine ilişkin Ba ve Bs formlarıyla bildirilen tutarlar ile 2018 yılının Eylül ve Ekim dönemlerine ilişkin katma değer vergisi beyannameleriyle beyan edilen matrah tutarı arasındaki farktan kaynaklanan kısmı yönünden davanın reddine dair hüküm fıkrası hakkında yapılan hukuki değerlendirme: Meslek mensubunun mali sorumluluğu hizmet verdiği mükellefin beyannamesini vermekle başlamaktadır. Tutulan defter, deftere yapılan kayıt ve bu kayıtları tevsik eden vesikalar ile hesaplanan vergi matrahı arasındaki uygunluk meslek mensuplarınca denetlendikten sonra mükelleflerin vergi beyannameleri verilmektedir. Bu beyannamede yer alan matrahın, yasal defter kayıtları ve bu kayıtları tevsik edici vesikalar dışındaki bazı delillerle gerçek durumu yansıtmadığı ispatlanır ve bu delillere bağlı olarak matrah farkı saptanırsa, meslek mensubunun tespit edilen bu matrahtan sorumluluğu, Kanun'da öngörülen şartların gerçekleşmesi kaydıyla, verilen beyannamedeki bilgiler ile sınırlıdır. Diğer bir deyişle mali müşavirlerin sorumluluğunun tutar itibarıyla sınırı, kural olarak, beyannamede beyan edilen matrah tutarı kadardır. Bu nedenle beyanname mahiyetinde olmayıp bildirim mahiyetini haiz olan Ba ve Bs formlarında yer alan tutarlar, sorumluluğun tutar yönünden belirlenmesinde esas alınamaz. Uyuşmazlıkta, mükellefin 25/04/2018 tarihinden itibaren gerçek bir emtia teslimine veya hizmet ifasına dayalı olmayan fatura düzenleyerek komisyon geliri elde ettiği tespit edilmiştir. 2018 yılının Nisan ila Aralık dönemleri için düzenlendiği kabul edilen faturaların tutarları, ilgili dönemde mükellef adına davacı tarafından verilen Bs formu ve mükelleften emtia ve hizmet alımı yapan firmaların verdiği Ba formunda yer alan tutarlar ile katma değer vergisi beyannamelerinde beyan edilen matrah tutarlarının birbirleriyle karşılaştırılması sonucu belirlenmiş ve bu saptama ışığında ilgili döneme ait komisyon geliri hesaplanmıştır. Davacının 213 sayılı Kanun'un mükerrer 227. maddesine göre sorumluluğunun kapsamının, verdiği katma değer vergisi beyannameleriyle beyan ettiği matrah tutarı ile sınırlı bir şekilde belirlenmesi gerekirken, 2018 yılının Eylül ve Ekim dönemlerine ait Ba ve Bs formlarıyla bildirilen tutarların esas alınmasında hukuka uygunluk bulunmamaktadır. Bu nedenle,... tarih ve ..., ..., ... ve ... takip numaralı ödeme emirleri içeriği alacakların ("..." takip numaralı ödeme emri içeriği vergi ziyaı cezasının, tekerrür hükmü uygulanmak suretiyle artırılan kısmı ile "..." takip numaralı ödeme emrinin içeriği vergi ziyaı cezasının, geçici verginin iki katına isabet eden kısmı hariç) hesaplanmasına dayanak teşkil eden 2018 yılının Eylül ve Ekim dönemlerine ilişkin Ba ve Bs formlarıyla bildirilen tutarlar ile 2018 yılının Eylül ve Ekim dönemlerine ilişkin katma değer vergisi beyannameleriyle beyan edilen matrah tutarı arasındaki farktan kaynaklanan kısımlarında hukuka uygunluk bulunmadığından, ısrar kararının anılan hüküm fıkrasının bozulması gerekmiştir. c. Israr kararının, ... tarih ve ... takip numaralı ödeme emrinin içeriği 2018 yılının Temmuz-Eylül dönemine ilişkin geçici verginin üç katı tutarında kesilen vergi ziyaı cezasının, geçici verginin iki katına isabet eden kısmı yönünden davanın reddine ilişkin hüküm fıkrası hakkında yapılan hukuki değerlendirme: Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun içtihadına göre, geçici verginin yıllık vergiye mahsuben peşin alınan bir vergi olması nedeniyle geçici vergi yönünden vergisel yükümlülüğün Vergi Usul Kanunu'nun 359. maddesinde sayılan eylemlerle yerine getirilmemesi nedeniyle geçici verginin üç katı değil bir katı tutarında vergi ziyaı cezasının kesilmesi gerekmektedir (VDDK, 27/03/2019, E:2018/1031, K:2019/264; 03/11/2021, E:2020/362, K:2021/1501; 15/05/2024, E:2022/1123, K:2024/457; 25/12/2024, E:2024/483, K:2024/1287). Geçici verginin üç katı tutarında kesilen vergi ziyaı cezasının verginin iki katına isabet eden kısmı hakkındaki bu durum, yargı kararlarıyla istikrar kazanarak hukuken belirli ve öngörülebilir hâle gelmiştir. Geçici verginin yıllık gelir/kurumlar vergisine mahsuben peşin alınan bir vergi olması nedeniyle davacının geçici vergi kaybından dolayı verginin bir katı tutarında kesilen vergi ziyaı cezası bakımından sorumlu tutulması gerekirken, anılan hukuki durum göz ardı edilerek geçici verginin üç katı tutarında kesilen vergi ziyaı cezasının, verginin iki katına isabet eden kısmından davacının sorumlu tutulmasında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Bu nedenle ısrar kararının ... tarih ve ... takip numaralı ödeme emrinin içeriği 2018 yılının Temmuz-Eylül dönemine ilişkin geçici verginin üç katı tutarında kesilen vergi ziyaı cezasının, geçici verginin iki katına isabet eden kısmı yönünden davanın reddine ilişkin hüküm fıkrasında hukuka uygunluk bulunmamaktadır. ç. Israr kararının, ... tarih ve... takip numaralı ödeme emri içeriği 2018 yılına ilişkin kurumlar vergisinin üç katı tutarında kesilen vergi ziyaı cezasının, tekerrür hükmü uygulanmak suretiyle artırılan kısmı yönünden davanın reddine ilişkin hüküm fıkrası hakkında yapılan hukuki değerlendirme: Vergi Usul Kanunu'na göre vergi kanunlarına aykırı hareket edenlere vergi ziyaı cezası ve/veya usulsüzlük cezaları idari yaptırım olarak uygulanabilmektedir. Tekerrür, vergi ziyaı cezası ve usulsüzlük cezasını gerektiren fiilleri işleyenler hakkında, kesilen ve kesinleşen ilk cezadan sonra, belirli şartların gerçekleşmesine bağlı olarak ilk cezanın tutarından daha ağır bir yaptırım uygulanmasını öngören bir müessesedir. Bu müessese, anılan kişilerin, ilk cezaya rağmen yeniden ceza kesilmesini gerektiren fiilleri işlemekte ısrar etmeleri hâlinde bu kişilerin ıslah olmalarını amaçlar. Vergi ziyaı cezasının tekerrür hükmü uyarınca artırılan kısmı mali müşavirin işlediği fiilden dolayı değil mükellefin vergi kaybına neden olan eyleminden kaynaklandığından ve tekerrür uygulaması mükelleflerin aynı fiili yeniden işlememelerini sağlamayı amaçladığından vergi kaybına sebebiyet veren kişiler hakkında kesilecek vergi ziyaı cezasının belirli şartların gerçekleşmesi durumunda artırılarak uygulanan kısmından mali müşavirlerin sorumlu tutulması mümkün değildir. Bu açıklamalar ışığında davacının 2018 yılına ilişkin kurumlar vergisinin üç katı tutarında kesilen vergi ziyaı cezasının tekerrür hükmü uygulanmak suretiyle artırılan kısmından sorumlu tutulması mümkün bulunmadığından, ...... tarih ve ... takip numaralı ödeme emrinin anılan kısmında ve ısrar kararının anılan hüküm fıkrasında hukuki isabet görülmemiştir. d. Israr kararının... tarih ve ... ila ..., ... ve ... takip numaralı ödeme emirleri yönünden davanın reddine ilişkin hüküm fıkrası hakkında yapılan hukuki değerlendirme: Olayda ... tarih ve ... ila ..., ... ve ... takip numaralı ödeme emirleriyle tahsile çalışılan kamu borçları 2019 yılının muhtelif dönemlerine ilişkindir. Mükellefin 2019 yılına ait defterleri tasdiklidir. Davalı idare, mükellefin sahte belge düzenleme eyleminden başka davacının 213 sayılı Kanun'un mükerrer 227. maddesi uyarınca sorumluluğuna gidilmesini gerektirecek nitelikte bir maddi olguyu ortaya koyamamıştır. Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun süregelen içtihadında, serbest muhasebeci mali müşavirlerin, mali müşavirlik hizmeti verdiği mükellef hakkında gerçek bir emtia teslimi veya hizmet ifasına dayalı olmaksızın komisyon geliri karşılığında fatura düzenlediği yolundaki saptamaların, tek başına, mali müşavirin mükellef adına verdiği beyannamelerde yer alan bilgilerin defter kayıtlarına ve bu kayıtların dayanağını teşkil eden belgelere uygun olmadığına dayanak teşkil etmeyeceği, zira serbest muhasebeci mali müşavirlerin, üçüncü kişilerden defter ve belge istemek suretiyle karşıt inceleme yapma yetkilerinin bulunmadığı, inceleme yapma yetkilerinin, vergilendirmeye esas alınan belge, kayıt düzeni ve matrah tespitinde dikkate alınması gerekli işlemlerin, muhasebe usul ve esasları ile kanunlarda belirtilen düzenlemelere uygunluğu konularıyla sınırlı olduğu belirtilmektedir. (VDDK, 18/11/2020, E:2020/1315, K:2020/1271; 14/09/2022, E:2021/1605, K:2022/976; 14/09/2022, E:2021/1400, K:2022/971; 20/09/2023, E:2023/330, K:2023/1016). Bu içtihatlar esas alındığında, dava konusu... tarih ve ... ila ..., ... ve ... takip numaralı ödeme emirleri içeriği 2019 yılının muhtelif dönemlerine ilişkin alacaklar yönünden mükellefin sahte belge düzenleme eylemi ile davacının eylemi arasında illiyet bağı somut olarak ortaya konulamadığından ve davacının anılan alacaklar bakımından müteselsilen sorumlu tutulmasını gerektiren yasal şartlar olayda gerçekleşmediğinden aksi yönde gerekçeyle verilen ısrar kararının ...tarih ve ... ila ..., ... ve ... takip numaralı ödeme emirleri yönünden davanın reddine ilişkin hüküm fıkrasının bozulması gerekmiştir.

KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1-... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin...tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının, ... tarih ve..., ..., ...ve ... takip numaralı ödeme emirleri içeriği alacakların ("..." takip numaralı ödeme emri içeriği vergi ziyaı cezasının, tekerrür hükmü uygulanmak suretiyle artırılan kısmı ile "..." takip numaralı ödeme emrinin içeriği vergi ziyaı cezasının, geçici verginin iki katına isabet eden kısmı hariç) davacı tarafından mükellef adına verilen 2018 yılının Eylül ve Ekim dönemlerine katma değer vergisi beyannameleriyle beyan edilen matrah tutarlarından kaynaklanan kısmı yönünden davanın reddine dair hüküm fıkrasına davacı tarafından yöneltilen TEMYİZ İSTEMİNİN REDDİNE, 2-Davacının temyiz isteminin kısmen KABULÜNE ve ısrar kararının diğer hüküm fıkralarının BOZULMASINA, 3- Davacıdan 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun ilgili hükümleri ve Kanun'a ek (3) sayılı Tarife uyarınca maktu harç alınmasına, 4-Yeniden verilecek kararda karşılanacağından, yargılama giderleri hakkında hüküm kurulmasına gerek bulunmadığına, 28/01/2026 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.

X - KARŞI OY: Israr kararının, ... tarih ve ..., ..., ... ve ... takip numaralı ödeme emirlerine yönelik hüküm fıkrasının Danıştay Dokuzuncu Dairesinin kararında yer alan hukuksal nedenler ve gerekçe uyarınca bozulması gerektiği oyu ile kararın bu kısmına katılmıyoruz.

Atıf: Danıştay Danıştay, E. 2024/118, K. 2026/26, T. 28.01.2026, www.arakarar.com/karar/danistay-danistay-2024-118-e-2026-26-k-40dc1be15dae