Danıştay 9. Daire 2023/8435 E. 2025/4801 K.

T.C. D A N I Ş T A Y DOKUZUNCU DAİRE Esas No : 2023/8435 Karar No : 2025/4801

TEMYİZ EDENLER : 1-(DAVACI) ... Yatırım İnşaat A.Ş. VEKİLİ : Av. ...

2-(DAVALI) ... Başkanlığı - ... VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, taraflarca temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ: Dava konusu istem: Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 22. Bölge Müdürlüğü'nce ihalesi yapılan ve ... Adi Ortaklığı adına uhdesinde kalan ve davacı tarafından ... tarihli devir sözleşmesi ile devralınan, ... ihale kayıt numaralı "Gümüşhane Bahçecik Göleti İşi"ne ilişkin olarak ödenen sözleşme, ihale kararı ve hakedişlerden kesinti suretiyle tahsil edilen damga vergileri ile noter harcının iadesi istemiyle yapılan düzeltme-şikayet başvurusunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile sözleşme ve ihale kararı damga vergisi ve 1 ilâ 36 nolu hakedişlerden kesinti suretiyle tahsil edilen damga vergileri ile noter harcına ilişkin olarak ödenen tutarın tecil faiziyle iadesi istemine ilişkindir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; davanın kısmen ehliyet yönünden reddi, kısmen reddi, kısmen incelenmeksizin reddi kararına yönelik davacı tarafından yapılan istinaf başvurusu üzerine, Bölge İdare Mahkemesince istinaf başvurusu kabul edilip dava konusu işlemin ehliyet ret kararına konu kısmı yönünden esas hakkında bir karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle Vergi Mahkemesi kararı toptan kaldırılarak dosyanın mahkemesine gönderilmesi üzerine yeniden incelenmek suretiyle; her ne kadar davacı uhdesinde kalan işe ilişkin dava konusu noter harcı ve damga vergisi tahsil edilmiş ise de, dava konusu işe ilişkin şartnamenin sekizinci maddesinde işin yerli ve yabancı tüm isteklilere açık olduğu, işin cari yıl yatırım programı kapsamında olduğu taraflar arasında ihtilafsız olması hususları karşısında, dava konusu işin döviz kazandırıcı faaliyet istisnası kapsamında olduğu sonucuna varıldığından, tahsil edilen damga vergileri ve noter harcının iadesine ilişkin düzeltme-şikayet başvurusuna konu dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı, hukuka aykırı olarak davacıdan tahsil edilen 594.599,38 TL sözleşme damga vergisi, 33.607,10 TL noter harcı, 356.885,07 TL ihale kararı damga vergisi ile 1 ilâ 33 no'lu hakedişlerden kesilen toplam 601.289,10-TL damga vergilerinin tahsil edildiği tarihlerden başlamak üzere davalı idarece geri verme işleminin yapıldığı tarihe kadar 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 112/4 maddesi uyarınca hesaplanacak tecil faiziyle birlikte davacıya ödenmesi gerektiği, düzeltme başvurusunun yapıldığı tarihten sonraki dönemlere ilişkin 34 ilâ 36 nolu hakedişlerden kesilen damga vergileri yönünden ise bir düzeltme başvurusu ve başvuru üzerine idarece tesis edilmiş bir işlem bulunmadığı anlaşıldığından, 15/06/2021 tarihinden sonraki dönemlere ilişkin olarak idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem bulunmadığı dikkate alındığında, söz konusu hakedişlerden haksız kesildiği ileri sürülen damga vergilerinin faiziyle birlikte iadesi istemi hakkında davanın bu kısmının esasının incelenmesi olanağı bulunmadığı gerekçesiyle davanın kısmen incelenmeksizin reddine, kısmen kabulüne, dava konusu işlemin iptaline, davacıdan tahsil edilen 594.599,38 TL sözleşme damga vergisi, 33.607,10 TL noter harcı, 356.885,07 TL ihale kararı damga vergisi ile 1 ilâ 33 no'lu hakedişlerden kesilen toplam 601.289,10-TL damga vergilerinin tahsil edildiği tarihlerden başlamak üzere davalı idarece geri verme işleminin yapıldığı tarihe kadar 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 112/4 maddesi uyarınca hesaplanacak tecil faiziyle birlikte davacıya iadesine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Davanın incelenmeksizin redde ilişkin kısmının istinaf başvurusuna konu edilmediği, uyuşmazlığa konu olan, işin 19/08/2019 tarihli devrinden önce damga vergilerinin ve noter harcının davacı şirket tarafından değil ... Adi Ortaklığı tarafından ödendiği, dolayısıyla anılan vergilerin mükellefinin adi ortaklık olduğu, yapılan ödeme ve kesintilerin verginin kanuni ya da fiili mükellefi olmayan davacı şirketin mal varlığında bir azalmaya sebep olmadığı anlaşılmakta olduğundan, vergilendirme işleminin düzeltme-şikayet yoluyla açık vergi hatası bulunup bulunmadığı yönünden denetlendiği işbu davada ehliyet yokluğu nedeniyle dava konusu düzeltme-şikayet başvurusunun reddine ilişkin işlemin bu kısmının esasının incelenmesine hukuken olanak bulunmadığı; 19/08/2019 tarihli devirden sonra davacı şirkete ödenen 17 ilâ 31 nolu hakedişlerden kesilen damga vergileri kısmı yönünden, vergilendirme işleminin dayanağı kanun hükmünün sonradan Anayasa Mahkemesince iptal edilmesi durumunda kanun hükmüne istinaden yapılmış tahsilatların iade edilip edilmeyeceği hususunun hukuki bir ihtilaf içerdiği, dolayısıyla uyuşmazlığın açık bir vergi hatası kapsamında olmadığı anlaşıldığından, dava konusu düzeltme-şikayet başvurusunun reddine ilişkin işlemin bu kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı, 32 ve 33 nolu hakedişlerden kesilen damga vergilerine ilişkin kısmının iptali ve iadesinin ise hukuka ve usule uygun olduğu gerekçesiyle davalı idarenin istinaf başvurusunun kısmen reddine, kısmen kabulü ile Vergi Mahkemesi kararının ihale kararı, sözleşme ve 1 ilâ 31 nolu hakedişlerden kesilen damga vergileri ile noter harcına ilişkin kısmı kaldırılarak ihale kararı, sözleşme ve 1 ilâ 16 nolu hakedişlerden kesilen damga vergileri ile noter harcı bakımından davanın ehliyet yönünden reddine, 7 ilâ 31 nolu hakedişlerden kesilen damga vergileri yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI: DAVACININ İDDİALARI: Anayasaya aykırılığı saptanmış olan kurala göre hüküm kurulması ve işlem tesis edilmesinin anayasanın üstünlüğü ve hukuk devleti ilkesine açıkça aykırı olduğu, uyuşmazlık konusu iş kapsamında müvekkil şirket adına düzenlenen vergi resim harç istisnası bulunduğu, Kanunda öngörülen tüm koşullar gerçekleştiğinden istisna kapsamında olan dava konusu damga vergisi ve harcın alınması hukuka aykırı olduğu, hukuka aykırı bir biçimde tahsil edilen damga vergisinin tahsil tarihinden itibaren 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 112/4. maddesinde öngörülen tecil faizi ile birlikte iade edilmesi gerektiği iddialarıyla kararın aleyhe olan kısmının bozulması istenilmektedir. DAVALININ İDDİALARI: Anayasa Mahkemesi kararlarının geriye yürümeyeceği, dava konusu uyuşmazlıkta vergi hatası bulunmadığı, hukuki yorum gerektiren konu hakkında 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun düzeltme hükümlerinin tatbik edilemeyeceği, vergi, resim ve harç istisnası belgesi uygulamasının iptal edilmediği, damga vergisi istisnasının istisna belgesine istinaden belgenin geçerlilik süresi içerisinde düzenlenen kağıtlara uygulanabileceği, yargıya intikal eden vergilendirme işlemlerinde idarece faiz ödenebilmesinin ancak kararın idareye tebliğinden itibaren infazın gecikmesi durumunda söz konusu olabileceği iddialarıyla kararın aleyhe olan kısmının bozulması istenilmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI: Davacı tarafından savunma verilmemiştir. Davalının savunması yasal dayanaktan yoksun olan temyiz isteminin reddi gerektiği yolundadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ: Davalı tarafından yapılan temyiz başvurusunun reddi gerektiği, davacının temyiz isteminin ise, ortada bizzat davacı şirket hakkında tesis edilmiş bir idari işlem bulunduğundan, anılan işlemin iptalini talep etme konusunda davacının menfaati bulunduğu gibi müteselsilen sorumlu olduğu damga vergileri ile harcın iadesini de istemeyebileceği sonucuna varıldığından ve dava konusu işin döviz kazandırıcı faaliyet istisnası kapsamında olduğunun da açık olduğu anlaşıldığından kabulü ile kararın ihale kararı, sözleşme ve 1 ilâ 31 nolu hakedişlerden kesilen damga vergileri ile noter harcına ilişkin kısmının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: Dosya tekemmül ettiğinden davacının yürütmenin durdurulması istemi hakkında karar verilmesine gerek görülmeyerek işin esasına geçildi.

İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY: Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 22. Bölge Müdürlüğü'nce ihalesi yapılan ve ... Adi Ortaklığı adına uhdesinde kalan ve davacı tarafından ... tarihli devir sözleşmesi ile devralınan, ... ihale kayıt numaralı "Gümüşhane Bahçecik Göleti İşi"ne ilişkin olarak ödenen sözleşme, ihale kararı ve hakedişlerden kesinti suretiyle tahsil edilen damga vergileri ile noter harcının iadesi istemiyle yapılan düzeltme-şikayet başvurusunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile sözleşme ve ihale kararı damga vergisi ve 1 ilâ 36 nolu hakedişlerden kesinti suretiyle tahsil edilen damga vergileri ile noter harcına ilişkin olarak ödenen tutarın tecil faiziyle iadesi istemine ilişkindir.

İLGİLİ MEVZUAT: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 46. maddesinde, Danıştay Dava Daireleri ile İdare ve Vergi Mahkemelerinin nihai kararlarının, başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi Danıştay'da temyiz edilebileceği düzenlenmiştir. Aynı Kanunun 2/1-a maddesinde iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu, maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak belirtilmiştir. İptal davasının subjektif ehliyet koşulu "menfaat ihlali" olarak öngörülmüştür.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen kararın, 32 ilâ 33 nolu hakedişlerden kesilen damga vergilerine ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup, davalı tarafından ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir. Davacının, Bölge İdare Mahkemesi kararının ihale kararı, sözleşme ve 1 ilâ 31 nolu hakedişlerden kesilen damga vergileri ile noter harcına ilişkin kısmına yönelik temyiz istemine gelince ; Yukarıda yer alan 2577 sayılı Kanunun 2/1-a maddesindeki düzenleme ile idarenin tek taraflı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen idari işlemlerin, ancak bu idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceği kabul edilmektedir. Başka bir ifadeyle, iptal davalarının, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu, maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından, yani idarenin tek taraflı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis ettiği idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi bulunanların bu işlemi iptal davasına konu edebileceği, verginin tarhı ve tahsili işlemlerinin vergilendirme sürecinde tesis edilen idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken işlemlerden olduğu, bu işlemlere ilişkin olarak yapılan başvuru üzerine idare tarafından kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi bulunanlar tarafından bu işlemin iptal davasına konu edilebileceği anlaşılmaktadır. Vergi Mahkemesince dava konusu işlemin sözleşme damga vergisi, noter harcı, ihale kararı damga vergisi ile 19/08/2019 tarihli devirden önce ... Adi ortaklığına ödenen hakedişlerden kesilen damga vergileri kısmı yönünden ilk olarak ehliyet ret kararı verildiği ve bu karara yönelik istinaf başvurusu üzerine Vergi Mahkemesi kararı kaldırılarak davacı şirket hakkında tesis edilmiş bir idari işlem olduğundan işin esası hakkında karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine gönderilmesi üzerine Vergi Mahkemesince işin esası incelenerek davanın kabulüne karar verilmesi sonrasında bu sefer de Bölge İdare Mahkemesince, işin esasının incelenmesi maksadıyla mahkeme kararı kaldırılarak dosyanın mahkemesine gönderilmesine rağmen dava konusu işlemin sözleşme damga vergisi, noter harcı, ihale kararı damga vergisi ile 19/08/2019 tarihli devirden önce ... Adi ortaklığına ödenen hakedişlerden kesilen damga vergileri kısmı yönünden yine ehliyet ret kararı verildiği görülmüştür. Dava konusu işlemin ihale konusu işi sonradan devralan davacı şirket tarafından yapılan başvuru üzerine tesis edildiği, ortada bizzat davacı şirket hakkında tesis edilmiş bir idari işlem bulunduğu, anılan işlemin iptalini talep etme konusunda davacının menfaati bulunduğu gibi işi üstlenen iş ortaklığını oluşturan şirketlerden biri olması ve sonrasında işi tüm hak ve vecibeleriyle tamamen üstlenmiş olması, gerek damga vergilerinden gerekse harcın tamamının ödenmesinde müteselsil olarak sorumlu olduğu görüldüğünden, iadelerini isteme hakkı bulunduğu sonucuna varılmış olup dava konusu işe ilişkin şartnamenin sekizinci maddesinde işin yerli ve yabancı tüm isteklilere açık olduğunun, işin cari yıl yatırım programı kapsamında olduğunun ve 14/10/2021 tarihli Vergi Resim Harç İstisna Belgesinin bulunduğunun taraflar arasında ihtilafsız olması hususları karşısında, dava konusu işin döviz kazandırıcı faaliyet istisnası kapsamında olduğunun da açık olduğu anlaşıldığından Dairemizin Anayasa Mahkemesinin iptal kararı sonrasında oluşan yerleşik içtihadı doğrultusunda temyize konu kararın davanın ehliyet yönünden reddine ve davanın reddine dair kısmında hukuka uyarlık görülmemiştir. Nitekim, işbu dosyada verilen ilk ehliyet ret kararı üzerine, uyuşmazlığa konu ihaleyi üstlenen iş ortaklığı tarafından yapılan düzeltme-şikayet başvurusunun reddine dair işleme karşı açılan dava, işbu açılan ilk davada verilecek karara göre karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle bozulmuştur.

KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1.Davalının temyiz isteminin reddine, davacının temyiz isteminin kabulüne, 2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının ihale kararı, sözleşme ve 1 ilâ 31 nolu hakedişlerden kesilen damga vergileri ile noter harcına ilişkin kısmının BOZULMASINA, diğer kısmının ONANMASINA 3.Bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesine gönderilmesine, 13/11/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.