Danıştay 8. Daire 2025/5156 E. 2026/26 K.

T.C. D A N I Ş T A Y SEKİZİNCİ DAİRE Esas No : 2025/5156 Karar No : 2026/26

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVACI) : S.S. ... Kooperatifi VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. ...

DAVALI YANINDA MÜDAHİL : SS. ... Nolu ... Kooperatifi VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Davacı kooperatif tarafından, ... tarih ve ... sayılı UKOME kararı ile anılan UKOME kararının dayanağı İzmir Büyükşehir Belediyesi Karayolu Toplu Taşımacılık Esasları Yönergesi'nin "Güzergah İzin Belgesi Almanın Genel Şartları ve Güzergah İzin Belgesi Verilmesi" başlıklı 10. maddesini yeniden düzenleyen ... tarih ve ... sayılı UKOME kararının iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu ... sayılı UKOME kararında, her ne kadar SS. ... Nolu ... Koop. ile Yenişakran Cezaevi-Aliağa güzergahında çalışan SS. ... Koop. tarafından yerel yönetimler ulaşım danışmanlık ve müşavirlik hizmetleri veren özel bir şirket marifetiyle düzenlettiği "Aliağa Köy Hatları Entegrasyon Etüdü" ile vatandaşların mağdur olmaması için kaç araca ihtiyaç bulunduğu, günde kaç sefer yapılması, sefer saatlerinin ne olması gerektiği gibi hususlarda inceleme ve araştırma yapılarak söz konusu güzergahta yeni araçlara ihtiyaç bulunduğu hususunun somut olarak ortaya konulduğu görülmekteyse de bu kapsamda söz konusu ihtiyacı karşılamada asli sorumluluğun İzmir Büyükşehir ve Aliağa Belediyesine ait olduğu, hizmeti öncelikle kendi toplu taşıma araçlarıyla karşılamaları gerektiği, bu yöntemle karşılanamaması durumunda ise, açıklık, rekabetin sağlanması ilkeleri gözetilerek mevzuata uygun olarak ihale süreci işletilmek suretiyle giderilmesi gerektiği, uyuşmazlıkta "Aliağa ile Helvacı, Bozköy, Yukarı Şehit, Çakmaklı, Çaltılıdere, Karakuzu, Karaköy ve Samurlu" güzergahlarında faaliyet gösteren SS. ... No.lu ... Kooperatifinin, Yenişakran Cezaevi-Aliağa güzergahında faaliyet gösteren SS. ... Kooperatifi ile birleştirilmesi marifetiyle her iki kooperatife diğerine ait güzergahta doğrudan faaliyet hakkı verildiği, Yenişakran Cezaevi-Aliağa güzergahında eksikliği tespit edilen ulaşım hizmetini sağlayacak kişiler belirlenirken kamu yararının gözetilebilmesi ve bu kapsamda SS. ... Nolu ... Kooperatifi'nin yanı sıra başkalarının katılabileceği bir ihale yapılması gerektiği halde bu yönteme uyulmadan tesis edilen ... tarih ve ... sayılı işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı, davacı tarafından her ne kadar UKOME Genel Kurul Toplantısı'nın ... tarih, ... No.lu Kararı ile uygun görülen İzmir Büyükşehir Belediyesi Karayolu Toplu Taşımacılık Esasları Yönergesi'nin ... sayılı kararla değişik 10. maddesinin 4. fıkrasında yer alan "Ulaşım Etüt Raporu" verileri doğrultusunda ulaşım ihtiyacının ne şekilde giderileceği konusu Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) Toplantılarında değerlendirilir." düzenlenmesinin de, UKOME Genel Kurulu'nca keyfi karar verilmesinin önünü açtığından bahisle, iptali istenilmekteyse de söz konusu düzenlemenin davalı idareye ihale yapılmaksızın doğrudan güzergah izni verme yetkisi tanımadığı, sadece ulaşım ihtiyacının somutlaştırılması için Ulaşım Etüt Raporu alınarak buna göre değerlendirilme yapılması gerektiğinin öngörüldüğü, bu haliyle de herhangi bir hukuka aykırılık taşımadığı gerekçesiyle dava konusu ... sayılı UKOME kararın iptaline; dava konusu diğer işlem olan ... sayılı UKOME kararı yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Danıştay 8. Dairesinin 14/02/2025 gün ve E:2021/4321, K:2025/911 sayılı bozma kararına uyularak davacının istinaf başvurusu yönünden yapılan değerlendirmede; davacı tarafından iptali talep edilen İzmir Büyükşehir Belediyesi Karayolu Toplu Taşımacılık Esasları Yönergesi'nin "Güzergah İzin Belgesi Almanın Genel Şartları ve Güzergah İzin Belgesi Verilmesi" başlıklı 10. maddesi bir bütün olarak incelendiğinde; İzmir Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde ulaşım ihtiyacının karşılanması maksadıyla taşımacılık yapmak isteyen kişilerin öncelikle güzergah izin belgesi alması gerektiği, güzergah izin belgesi almak için başvuran kişilerin taşımaları gereken niteliklerin ne olduğu, güzergah izin belgesi düzenlenmesi istemiyle yapılan başvurular üzerine İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Daire Başkanlığı'nca yapılacak işlemlerin hangi hususlar olduğu, bu doğrultuda ulaşım ihtiyacının öncelikle ESHOT Genel Müdürlüğü'nce karşılanması gerektiği, bunun mümkün olmaması halinde ulaşım etüt raporu hazırlanarak ulaşım ihtiyacının ne şekilde karşılanacağının UKOME Genel Kurulu'nda kararlaştırılacağı, yine UKOME tarafından belirlenecek hat ve güzergahlarda taşımacılık yapmak isteyen kişilerin hangi evraklar ile ne şekilde başvuru yapacakları ve yapılan başvurular üzerine UKOME Genel Kurulu'nca alınacak kararların neler olduğunu belirleyen bir düzenleme olduğu, idarenin ulaşım ihtiyacının karşılanması kapsamında UKOME aracılığıyla keyfi olarak hareket etmesinin önünü açan bir düzenleme olmadığı, aksine belirli güzergah ve hatlarda taşımacılık yapmak isteyen kişilere uygulanacak prosedürün eşit biçimde herkese aynı uygulanmasını sağlayacak ayrıntılı şekil kuralları içerdiği, ulaşım ihtiyacının karşılanması çalışmaları sırasında, belirlenen hat ve güzergahlarda hiçbir taşımacının çalışma hakkının bulunmaması durumunda veya her zaman idarenin ihale yolu ile ulaşım ihtiyacının gördürülmesine karar verebileceği, üst hukuk normları ile güvence altında olan ''ihale yolu ile ulaşım ihtiyacının giderilmesi'' düzenlemesine engel oluşturan bir Yönerge hükmü olmadığı, uyuşmazlık konusu Yönerge hükmünün ulaşım ihtiyacının ihale yapılması suretiyle giderilmesine engel olmayacağı, diğer yandan, Yönerge hükmünde hangi hallerde ulaşım ihtiyacının ihale yolu ile giderilmesi gerektiğinin belirtilmemesinin eksik düzenleme içermediği, dolayısıyla Yönerge hükmünde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun bu ek gerekçe ile reddine, davalı idare ve müdahilin İzmir Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezinin ... tarih ve ... sayılı Ukome Kararının iptaline ilişkin istinaf başvuruları yönünden yapılan değerlendirmede; dava dosyasında yer alan bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; davacı kooperatife ait araçların İzmir ili, Aliağa ilçesi, Cezaevi-Yenişakran-Aliağa güzergahında daha önce ... sayılı İlçe Trafik Komisyonu kararı ile verilen D-4 yetki belgeleri kapsamında faaliyette bulundukları fakat D-4 yetki belgeleri verilmesine ilişkin işlemi onaylayan İl Trafik Komisyonu'nun ... gün ve ... sayılı kararının iptali istemiyle açılan ve ... İdare Mahkemesi nezdinde ... esasıyla görülen davada verilen ... tarih ve ... sayılı karar ile İzmir Valiliği İl Trafik Komisyonu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı işlem ile anılan güzergahta yolcu taşımacılığı yapacak 21 adet araca D-4 yetki belgesi verilmesine ilişkin ... gün ve ... sayılı işlemlerin iptallerine karar verildiği, söz konusu kararın Danıştay 15. Dairesi'nin 11/09/2015 tarih ve E:2015/875, K:2015/5125 sayılı kararı ile onandığı, bu kapsamda davacı kooperatifin söz konusu güzergahtaki taşımacılık faaliyetinin sona erdirildiği, daha sonra davacı kooperatif ve kooperatife üye şahıslar tarafından Yenişakran-Aliağa güzergahında çalışabilmeleri için güzergah izni verilmesine yönelik İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı'na yapılan başvuruların reddine yönelik açılan davalarda İzmir İdare Mahkemelerince davaların reddine karar verildiği, söz konusu kararlara karşı yapılan istinaf başvurularının da Daire kararları ile reddedildiği ve kararların kesinleştiği, dolayısıyla davacı kooperatife üye araçların D-4 yetki belgelerinin iptalleri üzerine 2013 yılından itibaren Yenişakran-Aliağa hattında çalışmadığı ve halihazırda da söz konusu hatta çalışma haklarının bulunmadığı; bu durumda, her ne İdare Mahkemesi'nce, "Aliağa ile Helvacı, Bozköy, Yukarı Şehit, Çakmaklı, Çaltılıdere, Karakuzu, Karaköy ve Samurlu" güzergahlarında faaliyet gösteren S.S. ... No.lu ... Kooperatinin, Yenişakran Cezaevi-Aliağa güzergahında faaliyet gösteren S.S. ... Kooperatifi ile birleştirilmesi marifetiyle, her iki kooperatife diğerine ait güzergahta doğrudan faaliyet hakkı verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı UKOME kararının ihale yapılmadan alınmasının hukuka aykırı olduğu, anılan güzergahta davacı kooperatif veya ihaleye girebilecek başka kooperatiflerin çalışma hakkının ortadan kaldırıldığı gerekçesiyle uyuşmazlık konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de, dava konusu işlemin Yenişakran-Aliağa hattını kapsayacak şekilde belirlenmiş olduğu, davacı kooperatifin ise bahse konu hatta çalışmasının 2013 yılında sonlandırılmış olduğu, daha sonra davalı idareye güzergah izni verilmesine yönelik taleplerinin uygun görülmediği ve halihazırda da çalışma hakkının bulunmadığı, daha önce bu hatta çalışmış olmasının da herhangi bir kazanılmış hak sağlamadığı görüldüğünden, dava konusu işlem ile davacı kooperatif arasında kişisel, meşru ve güncel menfaat bağının ve dolayısıyla davacının subjektif dava açma ehliyetinin bulunmadığı gerekçesiyle davalı idarenin ve müdahilin istinaf başvurusunun kabulü ile ... İdare Mahkemesi'nin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının ... sayılı UKOME kararının iptaline ilişkin kısmının kaldırılmasına, bu kısım yönünden 2577 sayılı Yasanın 14/6 ve 15/1-b maddeleri uyarınca davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, Yenişakran-Aliağa hat ve güzergahında D-4 yetki belgeleri ile çalışılmakta iken, davalı idarece D-4 yetki belgelerinin sürelerinin sonunda taşımacılık izni verilmediği, buna ilişkin açılan davada istinaf mahkemesince de "ihalesiz" Yenişakran-Aliağa güzergahında çalışmaya devam edemeyeceklerinin belirtildiği, ancak davalı idarenin ihale yapmadan Yenişakran-Aliağa hattında 66 araca çalışma izni verdiği, ihale yapılsaydı bu ihaleye katılabileceği, bu nedenle davayı açmakta ehliyetli bulunduğu, belediyelerin ulaşım ile ilgili asli yetkilerini özel üçüncü kişilere gördürmesinin ancak ve ancak 2886 sayılı Kanun'a göre yapılacak ihaleyle mümkün olduğu, ihale açılmadan ve ihale bedeli tahsil edilmeden bu hizmetin üçüncü kişilere süresiz olarak verilmesinin kamu zararına neden olacağı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, kararın hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuş olup, davalı yanında müdahil tarafından savunma veilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Bölge İdare Mahkemesi kararının kısmen onanması, kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : Davacı kooperatif tarafından, ... tarih ve ... sayılı UKOME kararı ile anılan UKOME kararının dayanağı İzmir Büyükşehir Belediyesi Karayolu Toplu Taşımacılık Esasları Yönergesi'nin "Güzergah İzin Belgesi Almanın Genel Şartları ve Güzergah İzin Belgesi Verilmesi" başlıklı 10. maddesini yeniden düzenleyen ... tarih ve ... sayılı UKOME kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: I- Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının İzmir Büyükşehir Belediyesi Karayolu Toplu Taşımacılık Esasları Yönergesinin "Güzergah İzin Belgesi Almanın Genel Şartları ve Güzergah İzin Belgesi Verilmesi" başlıklı 10. maddesi yönünden incelenmesinden; Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir. II- Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının İzmir Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezinin ... tarih ve ... sayılı UKOME Kararı yönünden incelenmesinde; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasında; "1. İdari dava türleri şunlardır: a) İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları, ..." düzenlemesi, "Dilekçeler üzerine ilk inceleme" başlıklı 14. maddesinin 3. fıkrasında; "Dilekçeler, Danıştayda daire başkanının görevlendireceği bir tetkik hakimi, idare ve vergi mahkemelerinde ise mahkeme başkanı veya görevlendireceği bir üye tarafından: a) Görev ve yetki, b) İdari merci tecavüzü, c) Ehliyet, d) İdari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, e) Süre aşımı, f) Husumet, g) 3 ve 5 inci maddelere uygun olup olmadıkları, yönlerinden sırasıyla incelenir." düzenlemesi, "İlk inceleme üzerine verilecek karar" başlıklı 15. maddesinde; "1.Danıştay veya idare ve vergi mahkemelerince yukarıdaki maddenin 3 üncü fıkrasında yazılı hususlarda kanuna aykırılık görülürse, 14 üncü maddenin; ... b) 3/c, 3/d ve 3/e bentlerinde yazılı hallerde davanın reddine,... karar verilir. ..." düzenlemesi yer almaktadır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesinde, idari davaların, idari işlemler hakkında yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı belirtilmiştir. İptal davasının subjektif ehliyet koşulu olan "menfaat ihlali", doktrin ve içtihatlarda dava konusu işlemle davacı arasında kurulan kişisel, meşru, güncel bir menfaat ilişkisi olarak tanımlanmaktadır. Sözü edilen menfaat ilişkisinin varlığı ve sınırları her olayda yargı yerince uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenmektedir. İptal davası açılabilmesi için idarî işlem nedeniyle ilgilinin menfaatinin etkilenmiş olması, etkilenen menfaatin somut, güncel ve meşru bir menfaat olması, iptali istenen işlem ile davacı arasında makul ve ciddi bir ilginin bulunması gerekmektedir. Dosyanın incelenmesinden; davacı kooperatife ait araçların İzmir ili, Aliağa ilçesi, Cezaevi- Yenişakran-Aliağa güzergahında daha önce ... sayılı İlçe Trafik Komisyonu kararı ile verilen D-4 yetki belgeleri kapsamında faaliyette bulundukları, fakat D-4 yetki belgeleri verilmesine ilişkin işlemi onaylayan İl Trafik Komisyonu'nun ... gün ve ... sayılı kararının iptali istemiyle açılan ve ... İdare Mahkemesi nezdinde ... esasıyla görülen davada verilen ... tarih ve ... sayılı karar ile İzmir Valiliği İl Trafik Komisyonu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı işlem ile anılan güzergahta yolcu taşımacılığı yapacak 21 adet araca D-4 yetki belgesi verilmesine ilişkin ... gün ve ... sayılı işlemlerin iptallerine karar verildiği, söz konusu kararın Danıştay 15. Dairesi'nin 11/09/2015 tarih ve E:2015/875, K:2015/5125 sayılı kararı ile onandığı; S.S. ... Kooperatifine ait araçların, Cezaevi-Şakran-Aliağa güzergahında ... Nolu UKOME Genel Kurul Kararı kapsamında, D4 yetki belgelerinin geçerlilik süreleri boyunca geçici olarak taşımacılığa devam etmesinin uygun bulunmasına ilişkin ... gün ve ... sayılı UKOME kararının iptali istemiyle açılan davada ise ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile; ... İdare Mahkemesi'nin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararıyla iptaline hükmedilen söz konusu D4 yetki belgelerinin mevzuat değişikliği sürecinden sonra artık Bakanlık tarafından "U-Net otomasyon sistemi üzerinden aktive etmek" gibi herhangi bir işlemle şehir içi yolcu taşımacılığı yapmak üzere canlandırılamayacağı, keza; 6360 sayılı Kanun'un yayımlanmasıyla il idari sınırları büyükşehir sınırları olan İzmir ilinde, il içi yolcu taşımacılığının düzenlenmesindeki tek yetkili kurumunun artık Bakanlık değil; UKOME olduğu, diğer yandan; dava konusu işlemde, her ne kadar, İzmir Valiliği İl Mahalli İdareler Müdürlüğü yazısında belirtilen, bölgede yaşayan vatandaşların ulaşım konusundaki mağduriyetlerinin önlenmesinin amaçlandığı belirtilmekte ise de; dava dosyası içeriğinden, söz konusu hatta, vatandaşların mağdur olmaması için kaç araca ihtiyaç bulunduğu, günde kaç sefer yapılması, sefer saatlerinin ne olması gerektiği gibi hususlarda herhangi bir inceleme ve araştırma yapılmadığı, bu hususta somut tespitlere yer verilmediği gibi, söz konusu güzergahta yeni araçlara ihtiyaç bulunduğu yapılacak araştırma ve raporlamalara istinaden somut olarak ortaya konulduğu takdirde, güzergaha ilave edilecek araç/araçlar için mevzuata uygun olarak ihale süreci işletilerek ihtiyacın giderilmesi gerektiği de açık olup, dava konusu işlemde bu yönüyle de hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle ... gün ve ... sayılı UKOME işleminin iptaline karar verildiği, öte yandan aynı güzergahta oluşan ihtiyaca binaen Aliağa ve mahalleleri arasında hizmet veren S.S. ... No.lu ... Koop. ile Yenişakran Cezaevi-Aliağa güzergahında çalışan S.S. ... Koop.'un birleşerek dönüşümlü çalışmaları yönündeki talepleri kapsamında hazırlanan "Ulaşım Etüt Raporu" doğrultusunda, 28/08/2019 tarihinde İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı ESHOT Genel Müdürlüğü'nden görüş sorulduğu, bu talebe cevaben ... tarih ve ... sayılı yazı ile olumlu görüş verildiği, bu kapsamda söz konusu kooperatif araçlarına "Aliağa ile Helvacı, Bozköy, Yukarı Şehit, Çakmaklı, Çaltılıdere, Karakuzu, Karaköy, Samurlu ve Yenişakran" arasında dönüşümlü çalışmak üzere güzergah izni verilmesine dair ... sayılı UKOME kararının tesis edildiği görülmektedir. Uyuşmazlıkta, dava konusu Yenişakran-Aliağa ve Aliağa-mahalleleri arasında her ne kadar davacı kooperatif araçları dava konusu işlem öncesi veya işlem esnasında faaliyette bulunmasa dahi, bu durum söz konusu taşımacılık için yapılacak bir ihaleye katılmasına engel teşkil etmeyeceğinden davacı kooperatifin dava konusu İzmir Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezinin ... tarih ve ... sayılı UKOME Kararı yönünden dava açma ehliyetinin bulunduğu anlaşılmaktadır. Bu itibarla, davanın ... tarih ve ... sayılı UKOME Kararı bakımından ehliyet yokluğu nedeniyle reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bu kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle, 1. Temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine, 2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının; a) Dava konusu İzmir Büyükşehir Belediyesi Karayolu Toplu Taşımacılık Esasları Yönergesinin "Güzergah İzin Belgesi Almanın Genel Şartları ve Güzergah İzin Belgesi Verilmesi" başlıklı 10. maddesine ilişkin kısmının ONANMASINA, b) Dava konusu İzmir Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezinin ... tarih ve ... sayılı Ukome Kararına ilişkin kısmının BOZULMASINA, 3. Bozulan kısım hakkında yeniden karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesine, 4. Kesin olarak, 19/01/2026 tarihinde oybirliği ile karar verildi.