Danıştay 8. Daire 2023/1028 E. 2026/76 K.

T.C. D A N I Ş T A Y SEKİZİNCİ DAİRE Esas No : 2023/1028 Karar No : 2026/76

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Madencilik ve Pazarlama Ltd. Şti. VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Erzincan ili, İliç ilçesi hudutları dahilinde bulunan S:... sayılı IV. grup maden işletme ruhsatı sahibi davacı şirket tarafından, Maden Kanunu'nun 24/11. maddesinde yer alan düzenleme uyarınca alınması gereken izinlerin süresi içerisinde idareye tevdi edilmediğinden bahisle toplamda 351.807,00 TL idari para cezası verilmesine ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirketin, ruhsat sahası çerçevesinde gerekli izinlerin alınması için ilgili idarelere başvurarak 3213 sayılı Kanun'un 7. maddesinde öngörülen izinlerin alınması kapsamında iradesini ortaya koymasına rağmen kendisine atfedilemeyecek nedenlerden dolayı ilgili izinleri süresi içerisinde Genel Müdürlüğe sunamadığı ve dolayısıyla Kanunun 7. maddesine göre işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde almak zorunda olduğu gerekli izinleri alamamasında herhangi bir kusurunun bulunmadığı sonucuna ulaşıldığından, davacının anılan Kanun'un 7. maddesine göre alınması gereken izinlerin süresi içerisinde alınıp Genel Müdürlüğe sunamadığından bahisle idari para cezası ile cezalandırılmasına yönelik dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacının üzerine düşen yükümlülükleri süresinde yerine getiremediği, bunun için çaba göstermediği, İstinaf Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, Mahkeme kararının usul ve yasaya uygun olduğu, bozulması gereken bir hususun bulunmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : Erzincan ili, İliç ilçesi hudutları dahilinde ve davacı uhdesinde bulunan S:... sayılı IV. grup maden işletme ruhsatının 07/06/2011 tarihinde yürürlüğe girdiği, davacı tarafından söz konusu ruhsat alanında gerçekleştirilmesi planlanan "krom cevheri projesi" için ... tarihinde ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" belgesi verildiği, daha sonra Erzincan İl Özel İdaresinin 17/02/2014 tarihli yazısıyla dava konusu maden sahasına GSM ruhsatının düzenlendiği, dava konusu sahaya denk gelen mera alanları için ise tahsis amacı değişikliğinin Erzincan Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün 25/03/2014 tarihli kararı ile uygun bulunduğu, anılan dönemde geçerli olan mevzuat hükümleri uyarınca Defterdarlığın da uygun görüşü alındıktan sonra 2021/15 sayılı Genelge kapsamında Başbakanlığın izninin alınması amacıyla Erzincan Valiliğinin 09/05/2014 tarihli yazısı ile tahsis amacı değişikliği kararının Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına gönderildiği, fakat Başbakanlık Makamının ... tarih ve ... sayılı kararı ile tahsis amacı değişikliğinin uygun görülmediği, S:... sayılı IV. grup işletme ruhsatının yürürlük tarihinden itibaren 3 yıl içinde Maden Kanunun 7. maddesindeki izinlerin alınamadığından bahisle 3213 sayılı Maden Kanunu uyarınca 18/02/2015 tarihinden 18/02/2021 tarihine kadar olan dönem için toplam 351.807,00 TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin tesis edilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT: 3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Madencilik faaliyetlerinde izinler" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında "Madencilik faaliyetlerinin yapılması ve ruhsatlandırma işlemlerinin yürütülmesi ile ilgili olarak yeni verilecek ruhsat alanlarına maden işletme yöntemi, faaliyetin yapıldığı bölge, madenin cinsi, yapılacak yatırımın çevresel etkileri, şehirleşme ve benzeri hususlar dikkate alınarak, temdit talepleri dahil ruhsat verilen alanlarda kazanılmış haklar korunmak kaydıyla, ilgili kurumların görüşleri alınarak Bakanlık tarafından kısıtlama getirilebilir. İlk müracaat veya ihale yolu ile yapılacak ruhsatlandırmalarda müracaatın yapılacağı alanlar diğer kanunlar ile getirilen kısıtlamalar gözönüne alınarak Bakanlıkça ruhsat müracaatına kapatılabilir. Kısıtlama gerekçesi ortadan kalkan alanlar ihale yoluyla aramalara açılır. Bu Kanun dışında madencilik faaliyetleri ile ilgili olarak yapılacak her türlü kısıtlama ancak kanun ile düzenlenir." hükmü, 7. fıkrasında (işlem tarihinde yürürlükte bulunan hali ile) "Madencilik faaliyeti yapılan alanların, izne tabi alan olmaları halinde, ilgili olduğu kanun hükümlerine göre gerekli izinlerin alınması zorunludur. Ancak, Genel Müdürlükçe işletme ruhsatı verildikten sonra, işletme ruhsat alanının diğer kanunlara göre izne tabi alan haline gelmesi durumunda ilgili kanunların öngördüğü yükümlülüklerin yerine getirilmesi suretiyle kazanılmış haklar korunarak faaliyetler sürdürülür. Diğer kanunlara göre izne tabi alanlar, Genel Müdürlüğün görüşü alınarak belirlenir. " hükmü mevcuttur. Aynı Kanun'un 24. maddesinin 11. fıkrasında; (işlem tarihinde yürürlükte bulanan hali ile) "7 nci maddeye göre gerekli izinlerin alınmasından itibaren işletme izni verilir. Bu iznin verildiği tarihten itibaren Devlet hakkı alınır. Ruhsat sahibince, işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde 7 nci maddeye göre alınması gerekli olan çevresel etki değerlendirme kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlar ile ilgili izinlerin Genel Müdürlüğe verilmesini müteakip, işletme izni düzenlenir. Süresi içinde yükümlülükleri yerine getirilmeyen ruhsatlar için her yıl 50.000 TL idari para cezası verilir. İşletme ruhsat süresi sonuna kadar bu fıkrada belirtilen izinlerden dolayı işletme izninin alınamaması hâlinde ruhsat süresi uzatılmaz." hükmü yer almaktadır. 21/10/2017 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan ve dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan Maden Yönetmeliği'nin "İdari para cezaları" başlıklı 91. maddesinin 5. fıkrasında, "İdari para cezaları ile ilgili bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde 30/03/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümleri uygulanır." düzenlemesi yer almaktadır. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 2. maddesinde, "Kabahat" deyiminden, Kanun'un karşılığında idarî yaptırım uygulanmasını öngördüğü haksızlığın anlaşılması gerektiği; 3. maddesinde, bu Kanun'un hükümlerinin idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında uygulanacağı; "Zaman bakımından uygulama" başlıklı 5. maddesinde, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümlerinin kabahatler bakımından da uygulanacağı, kabahatler karşılığında öngörülen idarî yaptırımlara ilişkin kararların yerine getirilmesi bakımında ise derhâl uygulama kuralının geçerli olduğu, kabahatin failin icraî veya ihmali davranışı gerçekleştirdiği zaman işlenmiş sayılacağı, neticenin oluştuğu zamanın bu bakımdan dikkate alınmayacağı belirtilmiş; bu maddenin atıf yaptığı 5237 sayılı Kanun'un 7. maddesinin ikinci fıkrasında ise, suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise failin lehine olan kanunun uygulanacağı kurala bağlanmıştır. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun "Soruşturma Zamanaşımı" başlıklı 20. maddesinde de; soruşturma zamanaşımının dolması halinde kabahatten dolayı kişi hakkında idarî para cezasına karar verilemeyeceği, (Değişik: 6/12/2006-5560/33 md.) soruşturma zamanaşımı süresinin; yüzbin Türk Lirası veya daha fazla idarî para cezasını gerektiren kabahatlerde beş, ellibin Türk Lirası veya daha fazla idarî para cezasını gerektiren kabahatlerde dört, ellibin Türk Lirasından az idarî para cezasını gerektiren kabahatlerde üç yıl olduğu, zamanaşımı süresinin kabahate ilişkin tanımdaki fiilin işlenmesiyle veya neticenin gerçekleşmesiyle işlemeye başlayacağı düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Madencilik faaliyetleri kapsamında, maden işletme ruhsatının alınması, tek başına maden üretim faaliyetlerinde bulunabilmek için yeterli olmayıp, maden işletme ruhsatının alınmasından itibaren, işletme faaliyetine başlayabilmek için, Maden Kanunu'nun 7. maddesinde belirtilen izinlerin de alınması zorunluluğu bulunmaktadır. Maden Kanunu'nun 7. maddesinde belirtilen izinlerin tamamlanmasından sonra ruhsat sahipleri tarafından mevzuatta aranan belgeler ile işletme izni talebinde bulunulmakta ve gerekli incelemeler neticesinde uygun görülmesi halinde, madenin işletmeye alınabilmesi için davalı idarece işletme izni verilmektedir. İşletme izni için alınması gereken üç temel izin; ÇED belgesi, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı olup, bunlar dışında varsa davalı idare kayıtlarına işlenmiş özel alanlar ile ilgili izinlerin alınması gerekebilmektedir. İzinlerin, işletme ruhsatı alınmasından itibaren üç yıl içinde tamamlanması gerekmektedir. Maden Kanunu'nun 24. maddesinin 11. fıkrasında, üç yıl içinde izinlerin tamamlanarak davalı idareye sunulmaması halinde, ilgililer hakkında idari para cezası uygulanması öngörülmüştür. Uyuşmazlıkta, davacı tarafından işletme ruhsatını kapsayan sahayla ilgili olarak 07/06/2011 başlangıç tarihli işletme ruhsatının alındığı, yine Maden Kanunu 7. maddesi kapsamında; Erzincan İl Özel İdaresinin 17/02/2014 tarihli yazısıyla dava konusu maden sahasına GSM ruhsatının düzenlendiği, Erzincan Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı yazısıyla ÇED belgesinin düzenlendiği, davacı tarafından çevresel etki değerlendirme kararı ile işyeri açma ve çalışma ruhsatının davacı şirketçe alınarak davalı idareye sunulduğu, mülkiyet izni sürecinin de yine anılan dönemde 05/11/2013 tarihinde başlatıldığı, bu kapsamda dava konusu sahaya denk gelen mera alanları için tahsis amacı değişikliğinin Erzincan Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün 25/03/2014 tarihli kararı ile uygun bulunduğu, anılan dönemde geçerli olan mevzuat hükümleri uyarınca Defterdarlığın da uygun görüşü alındıktan sonra 2021/15 sayılı Genelge kapsamında Başbakanlığın izninin alınması amacıyla Erzincan Valiliğinin 09/05/2014 tarihli yazısı ile tahsis amacı değişikliği kararının Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına gönderildiği, fakat Başbakanlık Makamının ... tarih ve ... sayılı kararı ile tahsis amacı değişikliğinin uygun görülmediği, dolayısıyla mülkiyet izni sürecinin olumlu bir şekilde tamamlanamadığı açıktır. Öte yandan mera alanları için tahsis amacı değişikliğinin reddine ilişkin karar yahut kararlara ilişkin davacı şirketçe yargısal yollara başvuru da yapılmadığı görülmekle, davacı şirketin gerekli izinleri tamamlayarak bir an önce madeni işletmeye başlama iradesini ortaya koymadığı anlaşıldığından, sözü geçen izin başvurularının Kanunda öngörülen süre içerisinde sonuçlandırılmamasında kusurlu bulunduğu, bu nedenle anılan durumun beklenmeyen hal kapsamında da görülemeyeceği, aynı zamanda, Maden Kanununun 24. maddesiyle getirilen düzenlemelerin ihdas edilme amacının, işletme ruhsatı verilen sahaların en kısa sürede faaliyete alınarak, maden sahalarının atıl kalmasının önüne geçilmesi olduğu dikkate alındığında, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesi kapsamındaki zorunlu izinlerin tamamının üç yıllık süre olan 07/06/2014 tarihine kadar tamamlanamamış olması sebebiyle anılan Kanunun 24. maddesinin 11. fıkrası uyarınca davacı şirketin idari para cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin dava konusu işlemde bu yönüyle hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır. Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu ... Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. Nitekim davacı tarafından aynı sebeple 08/06/2021 tarihi itibariyle maden ruhsatının iptal edilerek maden ocağının ihalelik saha haline getirilmesine ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali talebiyle açılan davada ... İdare Mahkemesince ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla davanın reddi yolunda verilen karara karşı istinaf talebinin reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi kararına karşı davacı tarafından yapılan temyiz başvurusu Dairemizin 18/03/2025 tarih ve E:2023/2393, K:2025/2952 sayılı kararıyla reddedildiği, söz konusu kararın onanarak kesinleştiği tespit edilmiştir. Bunun yanında Maden Kanunu'nda düzenlenen idari para cezalarının, Kabahatler Kanunu'nda öngörülen zaman aşımı sürelerine tabi olduğu hususu gözetilerek; Mahkemece yapılacak yeniden değerlendirmede, tesis edilen para cezalarının dönemleri, miktarları ve zamanaşımına uğrayıp uğramadıkları ortaya konulmalı, bu husustaki varsa hukuka aykırılıkların tespiti suretiyle sonucuna göre yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.

KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne, 2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 4. Kesin olarak 21/01/2026 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.

KARŞI OY : (X)- Dava, Erzincan ili, İliç ilçesi hudutları dahilinde bulunan S:... sayılı IV. grup maden işletme ruhsatı sahibi davacı şirket tarafından, Maden Kanunu'nun 24/11. maddesinde yer alan düzenleme uyarınca alınması gereken izinlerin süresi içerisinde müdürlüğe tevdi edilmediğinden bahisle toplamda 351.807,00 TL idari para cezası verilmesine ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istemiyle açılmıştır. 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24. maddesinin 11. fıkrasında, "Ruhsat sahibince, işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde 7 nci maddeye göre alınması gerekli olan çevresel etki değerlendirme kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlar ile ilgili izinlerin Genel Müdürlüğe verilmesini müteakip, işletme izni düzenlenir. Süresi içinde yükümlülükleri yerine getirilmeyen ruhsatlar için her yıl 50.000 TL idari para cezası verilir. İşletme ruhsat süresi sonuna kadar bu fıkrada belirtilen izinlerden dolayı işletme izninin alınamaması hâlinde ruhsat süresi uzatılmaz." hükmüne yer verilmiştir. Dava dosyasının incelenmesinden, davacının uhdesindeki işletme ruhsatının 07/06/2011 tarihinde yürürlüğe girdiği, sahaya ilişkin olarak 14/01/2014 tarihinde ÇED belgesi ve 07/02/2014 tarihinde GSM işyeri açma ve çalışma ruhsatı alındığı ve davalı idareye ibraz edildiği, mülkiyet izni için ise mera tahsis amacı değişikliği hususunda izlenecek prosedür gereği, davacının davalı idareye 05/11/2013 tarihinde üç yıllık süre dolmadan başvurduğu anlaşılmaktadır. Davalı idare nezdinde yapılan mera tahsis amacı değişikliğine ilişkin müracaat üzerine cevabın zamanında alınamamasının davacıya kusur olarak yüklenemeyeceği, davalı idarece başlatılan mera tahsis amacı değişikliği prosedürünün tamamlanmaması ve izinlerin süresi içerisinde alınmaması dolayısıyla davacıya kusuru olmamasına rağmen idari para cezası verilmesinde hukuka ve hakkaniyete uygunluk bulunmadığından, dava konusu işlemin iptali gerektiği düşüncesiyle, oluşan çoğunluk kararına katılmıyorum.