Danıştay 8. Daire 2025/4919 E. 2026/81 K.

T.C. D A N I Ş T A Y SEKİZİNCİ DAİRE Esas No : 2025/4919 Karar No : 2026/81

DAVACILAR : 1- ... Turizm Tekstil G. İnşaat Mak. Day. Tmal. San. Tic. Ltd. Şti. 2- ... Tur. Otelcilik ve Tic. San. Bilgisayar Alım Satım ve Taş. Ltd. Şti. ... 14- ... Turizm Tic. Ltd. Şti. 15- ... Turizm Sanayi ve Havacılık Ltd. Şti. VEKİLİ : Av. ...

DAVALI : ... Bakanlığı VEKİLİ : Av. ...

DAVALI YANINDA MÜDAHİL : ... Birliği (...) VEKİLLERİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU : 03/06/2018 tarih ve 30440 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Seyahat Acentaları Birliği Yönetmeliği'nin; 1."Amaç" başlıklı 1. maddesi, 2."Dayanak" başlıklı 2. maddesi, 3."Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının (a), (ç), (d), (f), (g), (ı), (j) ve (k) bentleri, 4."Birlik" başlıklı 4. maddesi, 5."Birliğin görevleri" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasının (c), (d), (ğ), (ö) bentleri, 6."Genel kurul ve görevleri" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrası, 5. fıkrası ve 6. fıkrasının (e), (f), (h) bentleri, 7."Yönetim kurulu ve görevleri" başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrası ve 7. fıkrasının (c), (g), (h), (k), (ı) bentleri, 8."Denetim kurulu ve görevleri" başlıklı 9. maddesinin 3. fıkrasının (b) bendi, 9."Disiplin kurulu ve disiplin cezaları" başlıklı 10. maddesinin 1. fıkrasının son cümlesi, 3. fıkrasının (a) bendi, 5. fıkrası, 10."Organ üyeliğinin düşmesi" başlıklı 11. maddesi 1. fıkrası, 11."Birliğin idari yapısı" başlıklı 12. maddesinin 1. fıkrası, 12."Birliğin yerel birimleri" başlıklı 13. maddesi, 13."Yöre temsil kurulu ve bölge başkanlığı seçimleri" başlıklı 14. maddesi, 14."Kayıt ücreti ve aidat" başlıklı 15. maddesinin 2. fıkrasının son cümlesi, 15."Diğer gelirler" başlıklı 16. maddesinin 1. fıkrasın (d) bendi, 16."Yetki" başlıklı 17. maddenin 1. fıkrası, 17. “İştiraklerle İlişkiler’’ başlıklı 18. maddesi, 18."İştirak hesaplarının denetimi" başlıklı 19. maddesi, 19."Kısıtlama" başlıklı 20. maddesi, 20."Seçimler" başlıklı Geçici 1. maddesinin 1. fıkrası, 21."Borç yapılandırması" başlıklı Geçici 2. maddesinin 1 fıkrası, 22."Disiplin dosyaları" başlıklı Geçici 3. maddesinin (1) fıkrasının iptali istenilmektedir.

DAVACILARIN İDDİALARI : Dava konusu Yönetmeliğin Kanun ve Anayasaya aykırı olarak düzenlendiği, idari vesayet yetkisinin Anayasa Mahkemesi kararlarında da belirtildiği üzere idari ve mali konularla sınırlı olduğu, davalı idarece, yetkili olmadığı ve yine yasa ile düzenlenmeyen ve tarif edilemeyen konularda idari ve mali denetim yetkisini aşacak şekilde meslek örgütü ile ilgili düzenleme yapıldığı belirtilmiştir. Yönetmeliğin 1. maddesinde, teşkilat yapısını düzenlemek yer almakta ise de, 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu'nda Birlik teşkilatının şube olarak tanımlandığı, davalı idare tarafından yetkisi dahilinde olmayan ve Birliğin yetkisi dahilinde olan şube teşkilat yapısının düzenlenemeyeceği, Yönetmeliğin 2. maddesinde dayanak madde olarak 32. maddenin de sayılması gerektiği, Yönetmeliğin 3. maddesi ile kanuna aykırı olarak Alan temsilcisi, Bölge Başkanlığı, Yöre Temsil Kurulu, Yüksek İstişare Kurulu adı altında birimler oluşturulduğu, Kanunda Birlik organlarının tek tek sayıldığı ve ancak Genel Kurulun verdiği yetki ile Yönetim Kurulu kararıyla merkeze bağlı şubeler açılabileceğinin düzenlendiği, ancak, Yönetmelik ile yeni idari yapılanmalar getirildiği, Mülga 15/06/1973 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Seyahat Acentaları Birliği Yönetmeliğinin verdiği yetkiye dayanarak hazırlanan İç Tüzükle bu kapsamda 38 tane bölgesel yürütme kurulları oluşturulduğu, idari ve mali denetim yetkisi dışında kalan müdahale ile Birlik Genel Kurul kararı olmaksızın davalı Bakanlıkça bu kurulların atıl hale getirildiği ve Kanuna aykırı şekilde yeni idari birimler oluşturulduğu; aynı maddenin (d) bendi ile merkez müdürüne Kanunu aşacak şekilde genel sekreterlik yetkisinin verilmesinin kabul edilemez olduğu, Kanunun merkez müdürünü personel kadrosu olarak öngördüğü, Birlik İç Tüzüğünün 55. maddesinde tanımlanan genel sekreterin ise Birlik personelini sevk ve idare eden yönetim kurulu üyeleri arasından seçilen yetkili kişi olduğu, merkez müdürünün Yönetmelik ile tanımlanabileceği, ancak Kanunda yer alamayan kadronun Yönetmelik ile düzenlenemeyeceği, Yönetmeliğin 4. maddesinde TÜRSAB'ın tüzel kişiliğinin olduğunun belirtilmediği, eksik düzenleme nedeniyle iptalinin gerektiği, Yönetmeliğin 5. maddesinin (c) bendinin belirsiz olduğu, (d) bendi yönünden, belgesiz olarak seyahat acenteliği faaliyetinde bulunmanın kanunda suç olmaktan çıkartıldığı ve kabahat kapsamına alındığı, Kanunda yapılan bu değişiklik esas alınarak Yönetmeliğin bu maddesinin Birlik lehine değiştirilmesi gerektiği; Yönetmeliğin 5. maddesinin (ğ) bendinin sınır ve çerçevesi belirlenmeksizin düzenlendiği, bu sebeple Kişisel Verilerin Korunması Kanununa ve ilgili mevzuata aykırılık oluşturduğu; Yönetmeliğin 5. maddesinin (ö) bendi yönünden, Birlik tüzel kişiliğe sahip olduğundan, gerçek kişiler tarafından yapılacak olan bilirkişiliği tüzel kişi olarak yapmasının mümkün olmadığı, Yönetmeliğin 7. maddesinin ilk fıkrasının son cümlesinin, ancak Kanuna koyulabilecek bir düzenleme ile değiştirilebileceği, aynı maddenin 5. fıkrasının son cümlesi ile Bakanlık temsilcisine Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanununun 47. maddesinde sadece bulunma ve toplantıya nezaret görevi verilmesine rağmen, bulunma ve kapanışa kadar toplantıya nezaret etme görevi dışında kanunda sayılmayan bir görevin verildiği, aynı maddenin 6. fıkrasının (e) bendinin, Kanunun ek 35. madde hükmüne uygun düzenlenmesi gerektiği, aynı maddenin 6. fıkrasının (f) bendi yönünden, Bakanlığın, birliğin gelirleri bakımından özerk olması nedeniyle birliğe ilişkin taşınmaz satışına ilişkin yönetmelik ile düzenleme yapılmasının hukuki dayanağı bulunmadığı, aynı maddenin 6. fıkrasının (h) bendinin Kanunun 34/d maddesine aykırı olduğu, Yönetmeliğin 8. maddesinin 1. fıkrasının 2. cümlesinin Kanunun 34 (A) maddesine aykırı olduğu, Genel kurul tarafından genel kurula katılan üyeler arasından 9 kişi olarak seçilen yönetim kurulu üyelerinin kendi aralarında bir başkan seçerler şeklinde düzenlenmesi gerektiği, Yönetmeliğin 7. fıkranın (c) bendi yönünden, genel sekreter tanımının kanunda yer almadığı ve genel sekreterin bu konuda yetkili olmadığı, Yönetmeliğin 7. fıkrasının (g) bendi ile Kanunun 10/3. madde düzenlemesi ve denetim ve gözetim yetkisinin verildiği 24. maddesindeki yetkiler aşılarak, genel kurul tarafından verilmeyen bir yetkinin Yönetim kuruluna verildiği, Yönetmeliğin 8. ve 9. maddelerinin iptali talep edilen fıkralarının bu konularda Bakanlığın düzenleme yetkisi olmadığından iptali gerektiği, Yönetmeliğin 10. maddesinin 1. fıkrasının son cümlesi yönünden, disiplin kurulunu oluşturan kişilerin şahsi görüşlerini belirtme, karşı oy kullanma haklarının bertaraf edildiği, Yönetmeliğin 10. maddesinin 3. fıkrasının (a) bendinin suç ve cezaların kanuniliği ilkesine aykırı olduğu, aidat ödenmemesinin takip hukukunu ilgilendirdiği ve cezai yaptırım sebebi olarak düzenlenemeyeceği, aynı maddenin 5. fıkrasının, Kanunun 34. maddesine ek fıkra olarak eklenen son fıkraya aykırı olduğu, Kanunda disiplinle ilgili düzenlemeler için 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Kanununa atıf yapılmış olduğu, Bakanlığın bu konuda düzenleme yapamayacağı, Yönetmeliğin 11. maddesi yönünden, Kanunun 34. maddesine ek fıkra olarak eklenen son fıkra gereği 5362 sayılı Kanuna atıf yapılmış olduğundan ve 5362 sayılı Kanunun 50. maddesinde bu konuda özel düzenleme yapılmış olduğundan bu maddenin de iptali gerektiği, Yönetmeliğin “Birliğin idari yapısı” başlıklı 12. maddesinin 1. fıkrası, "Birliğin yerel birimleri" başlıklı 13. maddesi ve “Yöre temsil kurulu ve bölge başkanlığı seçimleri" başlıklı 14. maddesi yönünden, Kanunda yer almayan organların Bakanlık tarafından oluşturulamayacağı, Yönetmeliğin "Kayıt ücreti ve aidat" başlıklı 15. maddesinin 2. fıkrasının son cümlesi yönünden, meslek birliklerinin gelirlerinde özerk olduğu, Bakanlığın gelir tespiti konusunda yetkili olmadığı, şube için ayrıca alınacak aidatın mükerrer ödemeye neden olduğu, Yönetmeliğin "Diğer gelirler" başlıklı 16. maddesinin 1. fıkrasın (d) bendi yönünden, Birliğe bağlı tüzel kişiliği olmayan iktisadi işletmeye ayrı bir gelir elde etme imkanı verilemeyeceği, Yönetmeliğin "Yetki" başlıklı 17. maddenin 1. fıkrası yönünden, üyeyi doğrudan ilgilendiren konularda yönetim kurulu takdiri ile belirleme yapılmasının genel kurulun yetkisi dahilindeki görevlerin devri anlamını taşıyacağı, Bakanlığın bu konuda düzenleme yapmaya yetkili olmadığı, Yönetmeliğin “İştiraklerle İlişkiler’’ başlıklı 18. maddesi yönünden, Birliğin gelirleri, borçlanması, mülkiyet ve diğer sınırlı ayni hakların edinilmesine ve satışına karar vermek konusunda Bakanlığın düzenleme yapamayacağı, Yönetmeliğin 19. ve 20. maddesi yönünden, dava konusu Yönetmeliğin, Kanunun 33 ve 34. maddesi dayanak alınarak hazırlandığı, dolayısıyla Bakanlığın 35/f de yer alan Birliğin menkul ve gayrimenkul sermaye iratları, iştirak ve şirket kârlarından elde edilecek gelirler ile alakalı bir konuda düzenleme yapamayacağı, Yönetmeliğin geçici madde 1 ve geçici madde 2 yönünden, davalı Bakanlığın düzenleme yetkisi olmadığı, Yönetmeliğin geçici madde 3 yönünden, 1618 sayılı Kanunun 34. maddesine ek fıkra olarak eklenen son fıkra gereği 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Kanununun 24. madde ve devamı hükümlerine göre başlatılan ve devam eden disiplin soruşturmalarının Yönetmelik ile kaldırılamayacağı belirtilerek iptali istenilmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI : Usul yönünden; Türkiye Seyahat Acentaları Birliği üyesi davacı seyahat acentalarının dava açmakta menfaatlerinin bulunmadığı, dava konusu Yönetmeliğin, Birliğin iç işleyişine ilişkin düzenlemeleri kapsadığı, üyelerin kendi menfaatlarini, faaliyetlerini, iş işleyişlerini etkilemediği, dolayısıyla Yönetmeliğin iptalini isteyebilecek tek menfaat sahibinin Birliğin kendisi olduğu, dava konusu Yönetmeliğin etkili idari karar niteliğinde olmadığından iptalinin istenemeyeceği, esas yönünden; Anayasanın 124. maddesi ile yönetmelik çıkarma yetkisinin tanındığı, Anayasanın 135. maddesinin 5. fıkrasında meslek kuruluşları hakkında sadece idari ve mali denetimin düzenlenebileceği şeklinde ve yönetmelik çıkaramayacağı yorumunu çıkarmanın Anayasanın 123. ve 124. maddeleriyle çelişir nitelikte olduğu, 1618 sayılı Kanunun 34. maddesindeki "Bakanlıkça, Seyahat Acentaları Birliğinin ve organlarının görev ve yetkilerine ilişkin bir yönetmelik hazırlanır." düzenlemesine dayanılarak dava konusu Yönetmeliğin Birlikle birlikte hazırlandığı, Yönetmelik ile Kanunla kurulmuş organların düzenlenemeyeceği ancak, yönetmelikle bu organlara yardımcı olmak üzere birimlerin ve organların işleyişinin düzenlenebileceği, Yönetmelikte sayılan idari birimlerin Kanunda belirtilen 4 organın görev ve sorumluluğunu almadığı, bunlara yardımcı olarak düzenlendiği, Yönetmeliğin 1618 sayılı Kanunda yapılan değişikliklerden sonra Kanun ile paralellik göstermesi amacıyla düzenlendiği ve değişikliğe mecbur kalındığı, mülga Yönetmeliğin güncelliğini yitirdiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DAVALI YANINDA MÜDAHİL ... BİRLİĞİ'NİN BEYANI: Usul yönünden; davacıların davada menfaat ihlali bulunmadığı, dava konusu yönetmeliğin, TÜRSAB'ın görev, faaliyet ve teşkilat yapısının düzenlenmesi konusunda hükümler içerdiği, yönetmelikte davacıları ilgilendiren hükümler bulunmadığından davanın usul yönünden reddi gerektiği, dava konusu yönetmelik doğrudan üyelerin hukuksal durumu ile ilgili düzenlemeler içermeyen bir idari işlem ve etkili idari karar niteliğinde olmadığından iptalinin istenemeyeceği, esas yönünden; davalı idarenin dava konusu Yönetmeliği düzenleme yetkisinin 1618 sayılı Kanunun 33. maddesinden kaynaklandığı, Yönetmeliğin dayanak maddesinde her bir maddenin ayrı ayrı yazmıyor oluşunun iddia edilmesinin abesle iştigal olduğu, Kanunun lafzından Bakanlığın yetkisinin çok geniş olduğunun anlaşıldığı, yönetmelik ile kanun maddeleri aynı cümle ve tanımları içerselerdi ayrıca yönetmelik düzenlemeye ve böyle bir hukuki olgu yaratmaya gerek kalmayacağı, Yönetmeliğin 1618 sayılı Kanunda yapılan değişikliklerden sonra Kanun ile paralellik göstermesi amacıyla düzenlendiği ve değişikliğe mecbur kalındığı, mülga yönetmeliğin güncelliğini yitirdiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ... DÜŞÜNCESİ : Kısmen davanın reddi, kısmen dava konusu düzenlemelerin iptali, kısmen konusu kalmayan kısım hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ... DÜŞÜNCESİ : Dava; ... Turizm Tekstil G. İnşaat Mak. Day. Tmal. San. Tic. Ltd. Şti.ve dava arkadaşları tarafından 03.06.2018 tarih ve 30440 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Seyahat Acentaları Birliği Yönetmeliği'nin 1. maddesi, 2. maddesi, 3. maddesinin 1. fıkrasının (a), (ç), (d), (f), (g), (ı), (j) ve (k) bentleri, 4. maddesi, 5. maddesinin 1. fıkrasının (c), (d), (g), (ö) bentleri, 7. maddesinin 1. fıkrası, 5. fıkrası ve 6. fıkrasının (e), (f), (h) bentleri, 8. maddesinin 1. fıkrası ve 7. fıkrasının (c), (g), (h), (k), (ı) bentleri, 9. maddesinin 3. fıkrasının (b) bendi, 10. maddesinin 1. fıkrasının son cümlesi, 3. fıkrasının (a) bendi, 5. fıkrası, 11. Maddesi, 12. maddesinin 1. Fıkrası, 13. maddesi, 14. Maddesi, 15. maddesinin 2. fıkrasının son cümlesi, 16. maddesinin (d) bendi, 17. Maddesi, 18. maddesi, 19. maddesi, 20. maddesi, Geçici 1. maddesi, Geçici 2. Maddesi ile Geçici 3. maddesinin iptali istemiyle Kültür ve Turizm Bakanlığına karşı açılmıştır. Seyahat Acentaları Birliği Yönetmeliği'nin "Amaç" başlıklı 1. Maddesindeki, "Bu Yönetmeliğin amacı; Birliğin görev, faaliyet ve teşkilat yapısını düzenlemek, seyahat acentalarının mesleki gelişimi ile mesleki etik ve dayanışmasını korumak üzere gerekli önlemleri almak, Birlik ve üyelerinin Bakanlık ve turizm sektörünün kurum ve kuruluşları ile olan ilişkilerini düzenlemektir." hükmü ile "Dayanak" başlıklı 2. Maddesindeki "Bu Yönetmelik, 14/9/1972 tarihli ve 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanununun 33 üncü ve 34 üncü maddelerindeki hükümlere dayanılarak hazırlanmıştır." hükmü; 1618 sayılı Yasanın 32, 33 v3 34. Maddeleri gereği olup; üst hukuk normlarına aykırılık görülmemiştir. Davacılar tarafından, bahse konu Yönetmeliğin iptali istenilen 3. Maddenin a.ç, d, f, g, ı,j ve k bentleri ile 8. Maddesinin 7.fıkrasının g, h bentleri ile 12. Maddesinin 1. fıkrası, 13.,14 ve Geçici 1. maddelerine yönelik olarak "taşra teşkilatı ve merkeze yönelik olarak Yasada tanımlanmayan yeni idari birimlerin Yönetmelik ile düzenlendiği, yasadaki düzenlemeye aykırı yeni organlar oluşturulduğu" şeklinde ortak iddialar olduğundan ve iptali istenilen hükümlerin bir kısmında 23.11.2018 tarihli ve 30604 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan Yönetmellik ile değişiklik yapılmış ve 3. Maddenin bentlerine yapılan ekleme sonucu bent numaraları değişmiş ise de; bu değişikliklerin kurul adı ve oluşumuna yönelik olduğu, davacıların iddiasının ise; adı ne olursa olsun bu kurulların Yönetmelikle belirlenemeyeceğine yönelik olduğundan; işin esasına girmek gerekmiş olup, bu maddeler birlikte incelenmiştir. 1618 sayılı Seyahat Acentaları Ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu'nun "Amaç ve Kuruluş" başlıklı 32. Maddesinde, "Seyahat acentaları, seyahat acentalığı mesleğinin yurt ekonomisi ve turizmine uygun surette gelişmesini sağlayıcı tedbirleri almak ve mesleki ahlak ve tesanüdü korumak amacıyla Seyahat Acentaları Birliği adı altında tüzel kişiliği haiz bir birlik kurarlar. Seyahat acentalarının bu birliğe üye olmaları zorunludur. Seyahat Acentaları Birliğinin merkezi İstanbul'dadır. (Ek cümleler: 31/7/2008-5800/4 md.) Birlik gerekli görülen yerlerde merkeze bağlı şubeler açabilir. Yönetim Kurulu, merkeze bağlı şube bürosunun kadroları ile şube müdürünü tespit ve tayin eder."; "Birliğin görevleri" başlıklı 33. Maddesinde, "Seyahat Acentaları Birliğinin görevi, pazar araştırmaları ve seyahat acentalığı konusunda incelemeler yapmak, birlik üyeleri arasındaki haksız rekabetin önlenmesi hususunda gerekli tedbirler almak, seyahat acentaları personelinin yetiştirilmesi için kurslar ve seminerler düzenlemek, Bakanlıkça istendiğinde görüş bildirmek, uluslararası kuruluşlarda seyahat acentalarını temsil etmek, bu kanunda ve 34 üncü maddenin son fıkrasında bahsedilen yönetmelikte belirtilen diğer görevleri ifa etmektir...."; "Birliğin organları" başlıklı 34. Maddesinde, " Birliğin, A) Genel Kurul, B) Yönetim Kurulu, C) Denetim Kurulu, D) Disiplin Kurulu olmak üzere 4 organı vardır. Bunlar aşağıda belirtildiği şekilde kurulup faaliyete geçerler..... A) Genel Kurul, .... Genel Kurulun görevleri: ... h) (Ek: 28/12/2006-5571/10 md.) Birlikçe onaylanacak belgeler ve verilecek hizmetlerin ücretini tespit için Yönetim Kuruluna yetki vermek. ı) (Ek: 28/12/2006-5571/10 md.) Genel Kurul yetkisi dahilindeki konularda Yönetim Kuruluna yetki vermek. B) Yönetim Kurulu, Genel Kurulun kendi üyeleri arasından seçeceği 9 kişiden teşekkül eder. ...Ayrıca Yönetim Kuruluna 9 yedek üye de seçilir. Yönetim Kurulu ayda en az iki defa, ihtiyaca göre ve başkanın çağrısiyle de her zaman toplanabilir. Yönetim Kurulunun görevleri; ... h) Bu maddenin son fıkrasında bahsedilen yönetmelikte belirtilen diğer görevleri ifa etmektir..... Bakanlıkça, Seyahat Acentaları Birliğinin ve organlarının görev ve yetkilerine ilişkin bir yönetmelik hazırlanır...." hükmü getirilmiştir. 15/6/1973 tarihli ve 14565 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Seyahat Acentaları Birliği Yönetmeliğini yürürlükten kaldıran ve 03.06.2018 tarih ve 30440 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Seyahat Acentaları Birliği Yönetmeliğinin 1. Maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı; Birliğin görev, faaliyet ve teşkilat yapısını düzenlemek, seyahat acentalarının mesleki gelişimi ile mesleki etik ve dayanışmasını korumak üzere gerekli önlemleri almak, Birlik ve üyelerinin Bakanlık ve turizm sektörünün kurum ve kuruluşları ile olan ilişkilerini düzenlemektir." hükmü; "tanımlar" başlıklı 3. Maddesinin (a) bendinde, "Alan temsilcisi: Birlik Yönetim Kurulu tarafından gerekli görülen yerlerde Yöre Temsil Kuruluna bağlı olarak Birlik faaliyetlerinin organizasyonu ile ilgili çalışmaları yürütmek üzere, Bölge Başkanlığı tarafından önerilen üye isimleri arasından Yönetim Kurulunca seçilecek temsilciyi,"; (ç) bendinde, "Bölge Başkanlığı: Birlik Yönetim Kurulunun vereceği görevleri ifa etmek ve yetki alanındaki bölgede Birlik faaliyetlerinin gerçekleşmesini sağlamak amacıyla seçimle oluşturulan başkanlığı"; (d) bendinde, "Genel Sekreter: Yönetim Kurulu tarafından Birlik genel merkezinde idari işlemleri yürütmek ve koordinasyonu sağlamak üzere merkez müdürü sıfatıyla atanan kişi"; (f) bendinde, "İhtisas Birim Başkanlığı: Seyahat acentalarının uzman oldukları faaliyet alanları gözetilerek Birlik genel merkezinde oluşturulacak başkanlığı"; (g) bendinde, "İştirak: Genel Kurul tarafından verilen yetkiye istinaden ortak sıfatıyla birliğin pay sahibi olduğu ticari tüzel kişiliği,"; (ı) bendinde, " Tahkim Kurulu: Seyahat acentalığı faaliyetlerinin yürütülmesi esnasında, Birlik üyelerinin kendi aralarında veya diğer turizm işletmeleri ile oluşabilecek uyuşmazlıkların çözümünde görev yapacak kurulu" (j) bendinde, "Yöre Temsil Kurulu: Birlik Yönetim Kurulunun vereceği görevleri ifa etmek ve yetki alanındaki bölgede Birlik faaliyetlerinin gerçekleşmesini sağlamak üzere seçimle oluşturulan ve ilgili Bölge Başkanlığının alt birimi olarak faaliyet gösteren kurulu ifade eder." hükmü getirilmiş iken; 23.11.2018 tarihli ve 30604 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile Yöre temsil Kurulu kaldırılmış, "Bölge Başkanlığı", Bölge Temsil Kurulu olarak değiştirilmiş ve yeni bir bent ile "bölgelerarası İşbirliği Kurulu" adında yeni bir kurul oluşturulmuştur. Yönetmeliğin "Yönetim Kurulu ve görevleri" başlıklı 8. Maddesinin 7 fıkrasının dava konusu (g) bendi, "Birliğin yerel birimleri" başlıklı 13. Maddesi, "Yöre Temsil Kurulu ve bölge başkanlığı seçimleri" 14. Maddesinde de 23.11.2018 tarihli R.G.'de yayımlanan Yönetmelik ile 3. Maddede yapılan değişikliğe paralel düzenlemeler yapılmıştır. 1618 sayılı Yasanın yukarıda yer verilen maddelerinde Seyahat Acentaları Birliği teşkilatının ana yapısı çizilmiş ve dört temel organ belirlenmiştir. Dava konusu edilen Yönetmelik hükümleri ile; mülga Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği 1973 yılından 2018 yılına kadar oldukça büyüyen, üye sayısı artan ve ülke genelinde yaygınlaşan üyeleriyle oldukça büyüyen Seyahat Acentaları Birliğinin yönetiminin daha sağlıklı yapılabilmesi amacıyla yönetmeliğin 1. Maddesindeki "teşkilat yapısını düzenlemek" ibaresinin yasanın belirlediği ana yapıya müdahale etmeksizin yerel teşkilata ilişkin olduğu ve bu yasal organlar yanında Yönetim Kuruluna yardımcı yerel kurulların oluşturulduğu görülmekte olup; Yasada belirlenen teşkilat yapısındaki ana organlara yardımcı olmaya yönelik oluşturulduğu anlaşılan gerek merkezi yönetime yardımcı gerekse taşra teşkilatına yönelik olarak kurulan organların oluşumu, seçim ve yetki alanlarının belirlenmesi hususunda yönetim kuruluna yetki veren dava konusu düzenlemelerde üst hukuk normuna aykırılık görülmemiştir "Birliğin görevleri" başlıklı 5. Maddesinin; dava konusu edilen c,d,g,ö bentleri; 1618 sayılı Yasanın yukarıda yer verilen Birliğin görevlerinin genel çerçevesinin çizildiği 33. Maddeye aykırılık sözkonusu olmayıp; yine aynı yasa hükmünde verilen yetkiye dayanılarak, günün şartlarına uygunluğu sağlamak amacıyla getirilen düzenleme olduğu anlaşılmaktadır. "Genel kurul ve görevleri" başlıklı 7. Maddesinin 1. fıkrası, 5. fıkrası ve 6. fıkrasının (e), (f), (h) bentleri, "Yönetim kurulu ve görevleri" başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrası ve 7. fıkrasının (h), (ı), (k), bentleri, "Denetim Kurulu ve görevleri" başlıklı, 9. maddesinin 3. fıkrasının (b) bendi ile "Disiplin Kurulu ve disiplin cezaları" başlıklı 10. maddesinin 1. fıkrasının son cümlesi, 3. fıkrasının (a) bendi, 5. fıkrası; 1618 sayılı Yasanın 34. Maddesinin A fıkrasında düzenlenen Genel Kurulun görevleri, B fıkrasında düzenlenen Yönetim Kurulunun görevleri, yine C fıkrasında düzenlenen Denetim Kurulunun görevleri ile D fıkrasında düzenlenen Disiplin Kurulu görevlerine aykırı bir husus içermemekte olup; bazıları yasa hükmünün tekrarı, bazıları ise açıklama niteliğinde olan dava konusu hükümlerde üst hukuk normuna aykırılık görülmemiştir. Yönetmeliğin "Organ üyeliğinin düşmesi" başlıklı 11. Maddesinde; "(1) Genel Kurul tarafından Birlik üyesi seyahat acentasının temsilcisi sıfatıyla Birlik organlarından birine seçilen kişinin üyeliği; kısıtlanması, bir aydan daha uzun süreli cezaevinde kalmasını gerektirecek bir suçtan ceza alması, iflasına karar verilmesi veya temsil ve ilzama yetkili olduğu tüzel kişiliğin iflasına karar verilmesi veyahut temsilcisi olarak seçildiği seyahat acentası işletmesi ile Genel Kurula katılabilme yetkisini sağlayan ilişkisinin ortadan kalkması halinde düşer. Üyeliği düşen üye yerine sırasıyla en yüksek oyu alan yedek üye asil üyeliğe getirilir." hükmüne gelince; 1618 sayılı Yasada Birliğin organlarına üye olarak seçilme ve üyelikten düşürülme şartları düzenlenmemiş olduğundan; Yasanın 34. Maddesinin son fıkrasında yer alan "(Ek fıkra: 28/12/2006-5571/10 md.) Bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde, Disiplin Kurulu ve disiplin cezaları ile Genel Kurul toplantıları, seçimler ve yasaklara ilişkin olarak 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanununun 24 üncü maddesi ile aynı Kanunun üçüncü kısmının birinci bölümünün esnaf ve sanatkâr odalarına ilişkin hükümleri uygulanır." hüküm uyarınca 5362 sayılı kanunun "Genel kurul üyelerinin esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşlarına genel başkan, başkan ve yönetim, denetim, disiplin kurullarına üye olarak seçilebilmeleri için gerekli şartların" düzenlendiği 50. Maddesine gitmek ve "üyeliğin düşürülmesi" husununda da aynı maddenin son fıkrasında yer alan "Seçilme şartlarından bir veya birkaçını taşımadığı sonradan anlaşılanlar ile bu şartlardan en az birini görev süreleri içinde kaybedenlerin üyelikleri kendiliğinden sona erer. Bu durumda üyeliğin düşmesi ve en fazla oy alan yedek üyeden başlamak üzere yeni üyenin üyeliğe davetine ilişkin karar ve işlemler yönetim kurulunca yerine getirilir." hükmünün uygulanması gerekmekte olup; dava konusu yönetmelik hükmü üst hukuk normuna aykırı görülmüştür. "Kayıt ücreti ve aidat" başlıklı 15. Maddesinin 2. Fıkrasına gelince; "(2) Birlik üyeleri, ilgili yılın kayıt ücretinin yüzde beşi tutarında yıllık aidat öderler. Her yıl, 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranına göre arttırılan aidatlar yıl içerisinde tahsil edilir. İlgili yıl içerisinde tahsil edilemeyen yıllık aidatlara Genel Kurul kararı ile Yönetim Kuruluna verilecek yetki kapsamında gecikme zammı uygulanır. Seyahat acentasının merkezi ile ilgili kayıt ücreti ve aidat hükümleri şubesi için de aynen uygulanır." hükmündeki son cümle dava konusu edilmiş olup; şubeler için kayıt ücreti ödenmesi, şubesi olmayan acentalar karşısında haksız rekabeti önlemeye yönelik olarak yerinde bir uygulama olmakla birlikte; "aynen uygulanır" ifadesinden merkez kayıt ücreti ve aidatı ile aynı miktarda uygulanacağının mı kastedildiği, yoksa şubenin bulunduğu yere göre farklı miktarların mı uygulanacağı hususunda herhangi bir açıklamanın yer almadığı görülmekte olup; bu yönden hukuka aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. "Diğer gelirler" başlıklı 16. Maddesinin (d) bendinde, "Birlik iktisadi işletmeler oluşturarak gelir elde edebilir." hükmü incelendiğinde; 1618 sayılı Yasanın 34. maddesinin A fıkrasının (ğ) bendinde, "(Ek: 28/12/2006-5571/10 md.) Üyelerini diğer meslek kuruluşları ile kamu kurum ve kuruluşları nezdinde temsil etmek, dava açmak, dernek, vakıf ve iktisadi işletmelerini kurmak, Birliğin amacını gerçekleştirmek için şirket kurulması veya kurulu olanlara ortak olunması konusunda karar vermek." hükmü ile "iktisadi işletmeler kurmak" Birlik Genel Kurulunun görevleri arasında sayılmış olup; bu usulle kurulacak olan iktisadi işletme gelirinin Birlik geliri olacağı şüphesiz olup; üst hukuk normuna aykırılık görülmemiştir. 17. Maddesine gelince; "Kayıt ücreti ve yıllık aidat dışındaki gelirleri oluşturan ücret ve bedeller, Genel Kurulun vereceği yetki ile Yönetim Kurulunca belirlenir." 1618 sayılı Yasanın 34. Maddesinin A fıkrasının (f) bendinde "f) Üye kayıt ücreti ve aidat miktarını tespit etmek," Birlik Genel Kurulunun görevleri arasında yer almış olup; yasada belirlenenler dışındaki ücret ve bedellerin Genel Kurulun vereceği yetki ile Yönetim Kurulunca belirlenmesine ilişkin düzenlemede üst hukuk normuna aykırılık bulunmamaktadır. "İştiraklerle ilişkiler" başlıklı 18. Madde,"İştirak hesaplarının denetimi" başlıklı 19. Madde ve "Kısıtlama" başlıklı 20. Maddeye gelince; İştiraklerle ilgili bu üç maddeye yönelik iddialar Yönetmelikle düzenlenemeyeceği hususunda olduğundan birlikte incelenmiştir. 1618 sayılı Yasanın 34. Maddesinin A/ğ bendinde, " Birliğin amacını gerçekleştirmek için şirket kurulması veya kurulu olanlara ortak olunması konusunda karar vermek" Birlik Genel Kurulunun görevleri arasında sayılmış; 35. Maddesinin (f) bendinde, iştirak karlarından elde edilecek gelirler, Birlik gelirleri arasında sayılmıştır. Dava konusu Yönetmeliğin 3. Maddesinin (ğ) bendinde, "İştirak: Genel Kurul tarafından verilen yetkiye istinaden ortak sıfatıyla birliğin pay sahibi olduğu ticari tüzel kişilik" olarak tanımlanmıştır. Yasada yer alan iştiraklerle ilişkilerin, denetimin ve kısıtlamanın düzenlenmesine ilişkin dava konusu maddelerde üst hukuk normuna aykırılık görülmemiştir. "Borç yapılandırması" başlıklı Geçici 2. Maddesinde "Yönetim Kurulu birikmiş aidat borçlarını Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içerisinde bir kereye mahsus olmak üzere yapılandırmaya yetkilidir. Yapılandırma esaslarını Yönetim Kurulu belirler. Yapılandırma kararının Yönetim Kurulunca açıklanmasından itibaren üç ay içerisinde başvuracak üyeler yapılandırmadan yararlandırılır." hükmü getirilmiştir. 1618 sayılı Yasanın 34. Maddesinin A fıkrasının (f) bendinde "Üye kayıt ücreti ve aidat miktarını tespit etmek," Birlik Genel Kurulunun görevleri arasında yer almış; 35 maddesinin son fıkrasında, "(Ek fıkra: 28/12/2006-5571/11 md.) Birliğe kayıt ücreti yirmibin Yeni Türk Lirası olup, nakden ve bir defada tahsil edilir. Yıllık aidat, üye kayıt ücretinin yüzde beşidir. Üye kayıt ücreti ve yıllık aidat her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Yıl içinde tahsil edilmeyen yıllık aidatlara genel kurul kararı ile yönetim kuruluna verilecek yetkilendirme ile gecikme zammı uygulanır." hükmü ile üye kayıt ücreti ve aidatını belirlemek görevi Genel Kurula verilerek tahsil edilememe halinde uygulanacak usul belirlenmiş iken; dava konusu düzenleme ile ödenmeyen aidat borçlarının tahsili için yeni bir usul belirlenerek Yönetim Kurulunun yetkilendirilmesinde üst hukuk normuna uyarlık bulunmamaktadır. "Disiplin dosyaları" başlıklı Geçici 3. maddesinde; "Yönetmeliğin yayımı tarihinde kesinleşmemiş disiplin dosyaları işlemden kaldırılır." hükmü getirilmiştir. 1618 sayılı Yasanın 33. Maddesinde, "Birlik, acentalık mesleğinin vakar ve haysiyetine uymayan hareketlerden dolayı birlik üyelerine disiplin cezası verir. Bunun ayrıntıları yönetmelikte belirtilir." hükmü getirilmiştir. Ayrıntıları Yönetmelik ile belirlenmiş ise de; Yasanın disiplin suçu olarak çerçevesini belirlediği eylemler nedeniyle başlatılan disiplin soruşturmalarının kesinleşmediğinden bahisle işlemden kaldırılmasına ilişkin yönetmelik hükmünde üst hukuk normuna uyarlık görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle; Seyahat Acentaları Birliği Yönetmeliği'nin 11. Maddesi, 15. Maddesinin 2. Fıkrası ile Geçici 2. ve Geçici 3. Maddesinin iptali; diğer maddeler yönünden ise davanın reddi gerektiği, düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ SÜREÇ : 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu'nun 33 ve 34. maddelerine dayanılarak, Seyahat Acentaları Birliğinin görev, faaliyet ve teşkilat yapısını düzenlemek, seyahat acentalarının mesleki gelişimi ile mesleki etik ve dayanışmasını korumak üzere gerekli önlemleri almak, Seyahat Acentaları Birliği ve üyelerinin, Kültür ve Turizm Bakanlığı ve turizm sektörünün kurum ve kuruluşları ile olan ilişkilerini düzenlemek amacıyla ihdas edilen, davaya konu Seyahat Acentaları Birliği Yönetmeliği, 03/06/2018 tarih ve 30440 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Dairemizin 17/05/2023 tarih ve E:2018/4669, K:2023/2666 sayılı kararı ile dayanak Kanun hükmünün iptal edilmiş olması sebebiyle Kanuni dayanağı kalmadığından Yönetmeliğin dava konusu maddelerinin tamamının iptaline karar verilmiştir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 14/05/2025 tarih ve E:2023/2878, K:2025/1050 sayılı kararı ile Dairemizin iptal kararının "...1618 sayılı Kanun'un 33. ve 34. maddelerinin iptal edilen düzenlemelerinin, Kanun'da Yönetmeliğe atıf yapılan disiplin cezasına ilişkin düzenlemeleri olduğu görülmektedir. Anılan Kanun maddelerinin, Birliğin idari yapısına, organlarına, işleyişine ve yetkilerine ilişkin kısımları ise halen yürürlüktedir. Dava konusu Yönetmelik düzenlemelerinin ise sadece disiplin cezasına ilişkin değil, Birliğin organ, görev ve yetkilerine ilişkin olduğu görülmektedir. Bu bağlamda, Yönetmeliğin dava konusu düzenlemelerinden hangilerinin söz konusu Anayasa Mahkemesi kararından etkilendiğinin ortaya konularak, bu karardan etkilenmeyen düzenlemeler yönünden esas hakkında inceleme yapılmak suretiyle bir karar verilmesi gerekmektedir. ..." gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiştir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 'Temyiz' başlıklı 46. maddesinin 1. fıkrasında, Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının Danıştay'da temyiz edilebileceği; 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 'İdari ve vergi dava daireleri kurullarının görevleri' başlıklı 38. maddesinde, İdari Dava Daireleri Kurulunca idari dava dairelerinden ilk derece mahkemesi olarak verilen kararların temyizen inceleneceği; 2577 sayılı Kanun'un 'Temyiz incelemesi üzerine verilecek kararlar' başlıklı 49. maddesinin 4. fıkrasında da, Danıştayın ilk derece mahkemesi olarak baktığı davaların temyizen incelenmesinde bu madde ile ısrar hariç 50. madde hükümlerinin kıyasen uygulanacağı kurala bağlanmıştır. Yukarıda aktarılan mevzuat hükümleri uyarınca Danıştay Dava Dairelerinin ilk derece mahkemesi olarak verdiği kararların temyizen bozulması durumunda ısrar olanağı tanınmamıştır. Buna göre, Yönetmeliğin dava konusu hükümleri hakkında Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun bozma kararı doğrultusunda yeniden karar verilmesi gerekmektedir.

İNCELEME VE GEREKÇE: USUL YÖNÜNDEN: Davalı idarenin ve davalı idare yanında davaya katılan Türkiye Seyahat Acentaları Birliği'nin (TÜRSAB) usule ilişkin itirazları yerinde görülmemiştir.

ESAS YÖNÜNDEN: İlgili Mevzuat: Anayasa'nın "Yönetmelikler" başlıklı 124. maddesinin birinci fıkrasında "Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler."; "Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları" başlıklı 135. maddesinin birinci fıkrasında "Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleridir." kuralları düzenlenmiştir. 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu'nun "Şubeler" başlıklı 6. maddesinde "Seyahat acentaları yurt içinde ve yurt dışında sürekli veya geçici şubeler açabilirler. Şube açacak seyahat acentaları bu hususu Bakanlığa bildirmeye ve kuruluş izni almaya mecburdurlar. Şubeler, levhalarında, antetli kağıtlarında, mühür ve kaşelerinde bağlı oldukları merkezi belirtirler. Şubeler, seyahat acentalarına verilen işletme belgelerine yazılır."; 24. maddesinde “Bakanlık, müfettişleri, uzman denetçileri, bölge müdürleri veya Bakanlıkça yetkili kılınacak diğer kişiler vasıtasiyle seyahat acentaları ve Seyahat Acentaları Birliğini her zaman denetleme yetkisini haizdir. Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği personeli denetim sırasında her türlü bilgiyi vermek ve belgeleri göstermekle yükümlüdürler.”; "Ceza" başlıklı 30. maddesinde “Bakanlıktan belge almaksızın bu Kanun uyarınca seyahat acentalarının yapabileceği faaliyetlerde bulunanlar hakkında, 29 uncu maddede belirtilen idarî soruşturmadan ayrı olarak, mülki amir tarafından ikibin Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar idarî para cezasına hükmolunur..”; 32. maddesinde “Seyahat acentaları, seyahat acentalığı mesleğinin yurt ekonomisi ve turizmine uygun surette gelişmesini sağlayıcı tedbirleri almak ve mesleki ahlak ve tesanüdü korumak amaciyle Seyahat Acentaları Birliği adı altında tüzel kişiliği haiz bir birlik kurarlar. Seyahat acentalarının bu birliğe üye olmaları zorunludur. Seyahat Acentaları Birliğinin merkezi İstanbul'dadır. Birlik gerekli görülen yerlerde merkeze bağlı şubeler açabilir. Yönetim Kurulu, merkeze bağlı şube bürosunun kadroları ile şube müdürünü tespit ve tayin eder.”; 33. maddesinde “ Seyahat Acentaları Birliğinin görevi, pazar araştırmaları ve seyahat acentalığı konusunda incelemeler yapmak, birlik üyeleri arasındaki haksız rekabetin önlenmesi hususunda gerekli tedbirler almak, seyahat acentaları personelinin yetiştirilmesi için kurslar ve seminerler düzenlemek, Bakanlıkça istendiğinde görüş bildirmek, uluslararası kuruluşlarda seyahat acentalarını temsil etmek, bu kanunda ve 34 üncü maddenin son fıkrasında bahsedilen yönetmelikte belirtilen diğer görevleri ifa etmektir. Birlik, acentalık mesleğinin vakar ve haysiyetine uymayan hareketlerden dolayı birlik üyelerine disiplin cezası verir.”; 34. maddesinde “Birliğin, A) Genel Kurul, B) Yönetim Kurulu, C) Denetim Kurulu, D) Disiplin Kurulu, olmak üzere 4 organı vardır. Bunlar aşağıda belirtildiği şekilde kurulup faaliyete geçerler. A) Genel Kurul, her seyahat acentasının temsilci olarak göndereceği birer sahip veya birer sorumlu müdüründen oluşur. Genel Kurul kendi üyeleri arasından bir başkan, iki başkan yardımcısı ve yeteri kadar katip seçer. Genel Kurul üç yılda bir Kasım ayında toplanır. Ayrıca Genel Kurul, Yönetim Kurulu tarafından veya Bakanlıkça re'sen olağanüstü toplantıya çağrılabilir. Adi ve Olağanüstü toplantılara temsilcilerin çoğunluğunun katılması şarttır. İlk toplantıda bu çoğunluk elde edilemediği takdirde toplantı en çok bir hafta içinde çoğunluk aranmaksızın yapılır. Toplantılarda kararlar mevcut temsilcilerin çoğunluğu ile alınır. Genel Kurulun görevleri: a) Birlik hesaplarını incelemek, Yönetim Kurulu raporlarını görüşüp karara bağlamak ve gereğinde Yönetim ve Denetim Kurulunu ibra etmek, b) Birliğin çalışma programı ve bütçesini görüşüp karara bağlamak, idarecilere ve temsilcilere verilecek ücretler ile bunlara ilişkin her türlü ödenek ve yollukları tespit etmek, c) Yönetim Kurulu tarafından Genel Kurula arz olunan hususları görüşüp karara bağlamak, d) Genel Kurul üyelerinin yirmide biri tarafından görüşülmesi veya gündemden çıkarılması istenen konuları görüşmek ve gündeme alınan maddeleri karara bağlamak, e) Yönetim ve Denetim Kurulu üyelerini seçmek, f) Üye kayıt ücreti ve aidat miktarını tespit etmek, g) (Değişik: 28/12/2006-5571/10 md.) Gerekli olduğu takdirde taşınmaza bağlı mülkiyet ve diğer sınırlı aynî hakların edinilmesine ve satışına karar vermek. Ancak, taşınmazların satışı için Genel Kurulun üçte iki çoğunluğunun olumlu oyu gereklidir. ğ) (Ek: 28/12/2006-5571/10 md.) Üyelerini diğer meslek kuruluşları ile kamu kurum ve kuruluşları nezdinde temsil etmek, dava açmak, dernek, vakıf ve iktisadi işletmelerini kurmak, Birliğin amacını gerçekleştirmek için şirket kurulması veya kurulu olanlara ortak olunması konusunda karar vermek. h) (Ek: 28/12/2006-5571/10 md.) Birlikçe onaylanacak belgeler ve verilecek hizmetlerin ücretini tespit için Yönetim Kuruluna yetki vermek. ı) (Ek: 28/12/2006-5571/10 md.) Genel Kurul yetkisi dahilindeki konularda Yönetim Kuruluna yetki vermek. B) Yönetim Kurulu, Genel Kurulun kendi üyeleri arasından seçeceği 9 kişiden teşekkül eder. Yönetim Kurulu üyelerinin en az 4 ünün (A) grubu seyahat acentaları temsilcisi olması gerekir. Ayrıca Yönetim Kuruluna 9 yedek üye de seçilir. Yönetim Kurulu ayda en az iki defa, ihtiyaca göre ve başkanın çağrısiyle de her zaman toplanabilir. Yönetim Kurulunun görevleri; a) Birliğin çalışma programı ve bütçesini hazırlamak ve Genel Kurula sunmak, b) Genel Kurulca alınacak kararları uygulamak, c) Merkez Müdürü ve Merkez Bürosunun kadrolarını tespit ve tayin işlemlerini yapmak, d) Adi ve olağanüstü genel kurul toplantısına karar vermek, e) Bütçe fasılları arasında nakiller yapmak, f) Yönetim Kurulu üyelerinin ekseriyeti tarafından görüşülmesi istenen ve gündeme alınan konuları görüşüp karara bağlamak, h) Bu maddenin son fıkrasında bahsedilen yönetmelikte belirtilen diğer görevleri ifa etmektir. C) Denetim Kurulu, Genel Kurulca Birlik üyeleri arasından seçilecek 3 kişiden teşekkül eder. Ayrıca aynı sayıda yedek üye de seçilir. Denetim Kurulunun görevleri; a) Genel Kurul tarafından alınan kararların Yönetim Kurulunca yerine getirilip getirilmediğini araştırmak, b) Birlik işlerinin mevzuat esasları dairesinde yürütülüp yürütülmediğini denetlemek, c) Bakanlıkça verilecek görevlerin yerine getirilip getirilmediğini incelemek, d) Birliğin işlemlerini ve hesaplarını kontrol etmek, e) Birliğin bir yıllık işlem ve hesapları hakkında Genel Kurula rapor vermek, f) Birliğin çalışmaları hakkında 3 ayda bir Bakanlığa rapor vermektir. D) Disiplin Kurulu Genel Kurulca Birlik üyeleri arasından seçilecek 3 kişiden meydana gelir. (İptal fıkra: Anayasa Mahkemesi’nin 22/3/2023 Tarihli ve E: 2022/156, K: 2023/58 Sayılı Kararı ile) Bakanlıkça, Seyahat Acentaları Birliğinin ve organlarının görev ve yetkilerine ilişkin bir yönetmelik hazırlanır. (Ek fıkra: 28/12/2006-5571/10 md.) Bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde, Disiplin Kurulu ve disiplin cezaları ile Genel Kurul toplantıları, seçimler ve yasaklara ilişkin olarak 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanununun 24 üncü maddesi ile aynı Kanunun üçüncü kısmının birinci bölümünün esnaf ve sanatkâr odalarına ilişkin hükümleri uygulanır.”; 35. maddesinde "Seyahat Acentaları Birliğinin gelirleri aşağıda yazılı kaynaklardan meydana gelir. a) Üyelerin Birliğe kayıt ücreti ve aidat, b) Seyahat acentaları personelinin yetiştirilmesi için düzenlenecek kurs ve seminerlerden temin edilecek gelirler, c) Bağış ve yardımlar. ç) (Ek: 28/12/2006-5571/11 md.) Birlikçe onaylanacak belgeler ve verilecek hizmetlerin gelirleri, d) (Ek: 28/12/2006-5571/11 md.) Yayınlardan, sosyal, kültürel ve eğitim faaliyetlerinden elde edilecek gelirler, e) (Ek: 28/12/2006-5571/11 md.) Fuar, sergi ve benzeri organizasyonlardan elde edilecek gelirler, f) (Ek: 28/12/2006-5571/11 md.) Birliğin menkul ve gayrimenkul sermaye iratları, iştirak ve şirket kârlarından elde edilecek gelirler, g) (Ek: 28/12/2006-5571/11 md.) Diğer gelirler. (Ek fıkra: 28/12/2006-5571/11 md.) Birliğe kayıt ücreti yirmibin Yeni Türk Lirası olup, nakden ve bir defada tahsil edilir. Yıllık aidat, üye kayıt ücretinin yüzde beşidir. Üye kayıt ücreti ve yıllık aidat her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Yıl içinde tahsil edilmeyen yıllık aidatlara genel kurul kararı ile yönetim kuruluna verilecek yetkilendirme ile gecikme zammı uygulanır." kurallarına yer verilmiştir. 5362 Sayılı Esnaf Ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu'nun "Bakanlık temsilcisi ve hükümet komiseri" başlıklı 47. maddesinde “Esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşlarının genel kurul toplantılarının geçerli olabilmesi için Bakanlık temsilcisinin veya hükümet komiserinin toplantı süresince bulunması ve kapanışa kadar toplantıya nezareti zorunludur. Bakanlık temsilcisi veya hükümet komiseri, toplantının mevzuat, ana sözleşmeleri ve gündem esasları içinde yapılmasını temin ve denetlemekle görevlidir. Görevlendirilen Bakanlık temsilcisinin veya hükümet komiserlerinin imzasını taşımayan genel kurul toplantısına katılacaklar listesi ile tutanaklar ve dolayısıyla toplantı belgeleri hüküm ifade etmez."; "Başkanlık divanı" başlıklı 48. maddesinde “Bakanlık temsilcisinin veya hükümet komiserinin toplantıyı açma iznini vermesini müteakip genel kurul üyeleri tarafından, genel kurul üyeleri veya üst kuruluşlarca görevlendirilmiş temsilciler arasından genel kurulu, belirlenen ve oylanacak gündeme göre sevk ve idare ile görevli bir başkan, bir başkan vekili ve üç kâtip üye açık oyla, ya da toplantıya katılan genel kurul üyelerinin beşte birinin yazılı teklifi halinde, gizli oy açık tasnifle seçilir.”; 50. maddenin son fıkrasında "Seçilme şartlarından bir veya birkaçını taşımadığı sonradan anlaşılanlar ile bu şartlardan en az birini görev süreleri içinde kaybedenlerin üyelikleri kendiliğinden sona erer. Bu durumda üyeliğin düşmesi ve en fazla oy alan yedek üyeden başlamak üzere yeni üyenin üyeliğe davetine ilişkin karar ve işlemler yönetim kurulunca yerine getirilir." kuralları yer almaktadır. Türkiye Seyahat Acentaları Birliği İç Tüzüğü'nün "Amaç" başlıklı 1. maddesinde "Bu iç tüzüğün amacı, TÜRSAB’ın kanun ve yönetmeliklere uygun çalışmasını, yapılanmasını sağlamak, kanun ve yönetmelikler ile genel kurul tarafından verilen görevleri yerine getirmesindeki esasları belirlemek, bu suretle üyelerinin, TÜRSAB’ın ve Türk turizminin gelişmesini sağlamaktır."; "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde "Bu iç tüzük, Birlik üyeleri, Birlik organları ve Birlik idari yapısının Birlikle ilgili her türlü çalışmalarında uygulanır."; "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde "(1) Bu iç tüzükte; e) Bölge Temsil Kurulu (BTK): Birlik Yönetim Kurulunun vereceği görevleri ifa eden ve yetki alanındaki bölgede Birlik faaliyetlerinin gerçekleşmesini sağlayan, seçimle oluşturulan ve bölgelerarası işbirliği kurulu kaynaklarını kullanan kurulu, g) Bölgelerarası İşbirliği Kurulu: Birlik Yönetim Kurulunun vereceği görevleri ifa etmek, Bölge Temsil Kurulları arasında eşgüdüm sağlamak ve kaynak kullanımını düzenlemek amacıyla yetki alanında bulunan Bölge Temsil Kurulu Başkanlarından oluşan kurulu, ğ) Genel Sekreter: Yönetim Kurulu tarafından Birlik genel merkezinde idari işlemleri yürütmek ve koordinasyonu sağlamak üzere merkez müdürü sıfatıyla atanan kişiyi, h) İhtisas Birim Başkanlığı: Seyahat acentalarının uzman oldukları faaliyet alanları gözetilerek Birlik genel merkezinde oluşturulacak başkanlığı, ı) Tahkim Kurulu: Seyahat acentalığı faaliyetlerinin yürütülmesi esnasında, Birlik üyelerinin kendi aralarında veya diğer turizm işletmeleri ile oluşabilecek uyuşmazlıkların çözümünde görev yapacak kurulu, k) Yüksek İstişare Kurulu: Mesleki birikimleri, kıdemleri ve uzmanlıkları dikkate alınarak Yönetim Kurulu tarafından kendi çalışma dönemi için belirlenecek kişilerden oluşan kurulu, ifade eder."; "Başkanlık Divanının Oluşturulması" başlıklı 14. maddesinde "Başkanlık Divanı; Bakanlık temsilcisi nezaretinde genel kurul üyeleri arasından bir başkan, iki başkan yardımcısı ve yeteri kadar katip üyeyi açık oyla, ya da toplantıya katılan genel kurul üyelerinin beşte birinin yazılı teklifi halinde, gizli oy açık tasnifle seçilir. Seçilen Başkanlık Divanı toplantıyı yönetmek üzere göreve başlar."; "Başkanlık Divanının Görevleri" başlıklı 15. maddesinde "(1) Genel kurul divan başkanı ve divan üyeleri, genel kurul toplantısına katılacakların listesini ve diğer genel kurul evraklarını imza altına alır. Seçim sonuçlarını hazıruna ilan eder. (3) Divan üyelerinin görevleri; zabıtları tutmak, genel kurulda evrak okumak, söz isteyenleri kayıt etmek, oyları saymak ve sıralamak, takrirleri kayıt ve düzenlemek, Hazırun cetvelini kontrol etmek, Divan başkanının vereceği yukarıda sayılanların dışındaki görevleri yerine getirmektir."; "Yönetim Kurulunun Görev ve Yetkileri" başlıklı 27. maddesinde "(1) Yönetim Kurulu aşağıdaki görevleri yapar: ç) Genel Sekreter ile Birlik merkezi ve bölgelerde istihdam edilecek personeli belirlemek, yönetmek ve tayin işlerini yapmak, d) Seyahat acentalarının uzman oldukları faaliyet alanları gözetilerek İhtisas Birim Başkanlıklarını belirlemek, çalışmalarını denetlemek ve birim başkanlarını atamak, ğ) Bölgelerarası işbirliği kurulları ile Bölge Temsil Kurullarının yetki alanlarını ve isimlerini belirlemek, seçim işlemlerini yürütmek ve görevlerini tayin etmek, ı) Yüksek İstişare Kurulu ve Tahkim Kurulu üyelerini belirlemek, j) Birliğin iştirakleri ile ilgili temsilcileri belirlemek, iştiraklerin faaliyetlerini izlemek, temsilcisi aracılığıyla yönlendirmek ve usulüne uygun şekilde denetimlerinin yapılmasını sağlamak, iştiraklerin durumu hakkında Genel Kurula bilgi vermek"; "Genel Sekreterin Görev ve Yetkileri" başlıklı 37. maddesinde "Genel Sekreterin görev ve yetkileri aşağıda belirtilmiştir: Birliğin yazışmalarını yapmak, Yönetim Kurulunun verdiği talimat ve yetki doğrultusunda Birlik Genel Merkezinde idari işlemleri yürütmek, koordinasyonu sağlamak, kendisine bağlı grup başkanlıklarının sevk ve idaresini sağlamak, Birlik personelini sevk ve idare etmek, personel ve özlük hakları ile ilgili her türlü sözleşme, protokol, iş hukukuna dair iş akitleri, fesihnameler düzenlemek, Birlik adına imzalamak," kurallarına yer verilmiş; "Birliğin Yerel Birimleri, İdari Yapısı Ve Mesleki Birimler" başlıklı üçüncü kısmında yer alan 42., 43. 44., 45., 46. ve 47. maddelerinde Bölgeler Arası İşbirliği Kurulu, Bölge Temsil Kurulları, Alan Temsilcisi, İhtisas Birim Başkanlıkları,Tahkim Kurulu ve Yüksek İstişare Kurulu düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Anayasanın 124. maddesi ve normlar hiyerarşisi gereğince, bir yasa hükmüne dayalı olarak hazırlanan yönetmelikler ile yasa hükümlerine açıklık getirilmesi ve yasa hükümlerinin uygulamaya geçirilmesi amaçlanmaktadır. Normlar hiyerarşisi kuramına göre; hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, tüzük, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Bu nitelikleri gereği, dayandıkları üst hukuk normlarına aykırı hüküm ihtiva etmeleri mümkün değildir. Diğer yandan, normlar hiyerarşisindeki düzenleme soyuttan somuta doğru kademeli bir sistem içermektedir. Yasa koyucu düzenleyeceği konularda genel prensipleri belirler ve bunun uygulanmasını yürütmeye, bir başka ifadeyle idarelere bırakır. İdare Hukukunun temel ilkeleri uyarınca; idare tarafından, düzenleyici işlemler tesis edilirken, üst hukuk normlarına açıklık getirilmesi ve bu normlarca çizilen çerçeve içerisinde teknik detayların belirlenmesi, uygulamadaki belirsizliklerin giderilmesi amaçlanmalıdır. Yukarıda dava konusu Yönetmeliğin üst normları niteliğinde olan 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu, 5362 sayılı Esnaf Ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu ve Birlik Genel Kurulunca kabul edilen Türkiye Seyahat Acentaları Birliği İç Tüzüğü'nün ilgili hükümlerine yer verilmiştir. Bu kapsamda dava konusu Yönetmelik maddelerinin üst normlara ve kamu yararına uygunluğunun hukuki denetiminin yapılması gerekmektedir.

Yönetmeliğin 1., 3., 12., 13., 14. Ve Geçici 1. Maddelerinin Dava Konusu Hükümlerinin İncelenmesi: Dava konusu 1. maddesinde “Bu Yönetmeliğin amacı; Birliğin görev, faaliyet ve teşkilat yapısını düzenlemek, seyahat acentalarının mesleki gelişimi ile mesleki etik ve dayanışmasını korumak üzere gerekli önlemleri almak, Birlik ve üyelerinin Bakanlık ve turizm sektörünün kurum ve kuruluşları ile olan ilişkilerini düzenlemektir.” hükmü; 3. maddesinde "Bu Yönetmeliğin uygulanmasında; a) Alan temsilcisi: Birlik Yönetim Kurulu tarafından gerekli görülen yerlerde Yöre Temsil Kuruluna bağlı olarak Birlik faaliyetlerinin organizasyonu ile ilgili çalışmaları yürütmek üzere, Bölge Başkanlığı tarafından önerilen üye isimleri arasından Yönetim Kurulunca seçilecek temsilciyi, ç) Bölge Başkanlığı: Birlik Yönetim Kurulunun vereceği görevleri ifa etmek ve yetki alanındaki bölgede Birlik faaliyetlerinin gerçekleşmesini sağlamak amacıyla seçimle oluşturulan başkanlığı, d) Genel Sekreter: Yönetim Kurulu tarafından Birlik genel merkezinde idari işlemleri yürütmek ve koordinasyonu sağlamak üzere merkez müdürü sıfatıyla atanan kişiyi, f) İhtisas Birim Başkanlığı: Seyahat acentalarının uzman oldukları faaliyet alanları gözetilerek Birlik genel merkezinde oluşturulacak başkanlığı, g) İştirak: Genel Kurul tarafından verilen yetkiye istinaden ortak sıfatıyla birliğin pay sahibi olduğu ticari tüzel kişiliği, ı) Tahkim Kurulu: Seyahat acentalığı faaliyetlerinin yürütülmesi esnasında, Birlik üyelerinin kendi aralarında veya diğer turizm işletmeleri ile oluşabilecek uyuşmazlıkların çözümünde görev yapacak kurulu, j) Yöre Temsil Kurulu: Birlik Yönetim Kurulunun vereceği görevleri ifa etmek ve yetki alanındaki bölgede Birlik faaliyetlerinin gerçekleşmesini sağlamak üzere seçimle oluşturulan ve ilgili Bölge Başkanlığının alt birimi olarak faaliyet gösteren kurulu, k) Yüksek İstişare Kurulu: Mesleki birikimleri, kıdemleri ve uzmanlıkları dikkate alınarak Yönetim Kurulu tarafından kendi çalışma dönemi için belirlenecek kişilerden oluşan kurulu, ifade eder.” hükmü; 12. maddesinde "Birlik genel merkezindeki idari işlemler, Yönetim Kurulunun verdiği talimat ve yetki doğrultusunda Genel Sekreter tarafından yürütülür." hükmü; 13. maddesinde "(1) Seyahat acentalarına yerinde hizmet verebilmek ve Birlik faaliyetlerini tüm ülkede yaygınlaştırmak amacıyla; a) Bölge Başkanlıkları, b) Yöre Temsil Kurulları, oluşturulur. (2) Bölge Başkanlığı; a) Türkiye’nin her coğrafi bölgesinde en az bir adet olmak üzere kurulur, bölgede seyahat acentası sayısının beş yüzden fazla olması veya bölge kapsamında üçten fazla Yöre Temsil Kurulunun bulunması halinde, Birlik Yönetim Kurulu kararı ile aynı coğrafi bölgede birden fazla Bölge Başkanlığı kurulabilir, b) Bölge yetki alanındaki Yöre Temsil Kurulu üyelerinin kendi aralarından seçeceği bir başkan ve sekiz üyeden oluşur, c) Yönetimine, her Yöre Temsil Kurulundan en fazla üç üye seçilebilir, ç) Bölge merkezi olarak belirlenen yerdeki Birlik bölge binasında görevli personel ile faaliyet gösterir. (3) Yöre Temsil Kurulu; a) Faaliyet alanı içerisinde en az yüz seyahat acentası merkezi bulunur, b) Yetki alanı içerisinde faaliyet gösteren seyahat acentaları tarafından seçilecek bir başkan ve dört üyeden oluşur, c) Seyahat acentası sayısı iki yüz ve üzerinde olan yerlerde kurul bir başkan ve altı üyeden oluşur, ç) Birlik Yönetim Kurulu ve Bölge Başkanlığı kararlarını uygulamak ve Birliğin görev alanındaki faaliyetleri denetlemekle görevlidir. (4) Turizm faaliyetlerinin yoğun olduğu yerlerde Birliği temsil etmek üzere, Bölge Başkanlığı tarafından önerilen üye isimleri arasından Yönetim Kurulu tarafından Alan Temsilcisi atanır." hükmü; 14. maddesinde "(1) Yöre Temsil Kurulu seçimleri, Birlik Olağan Genel Kurulunun yapılacağı yılın ekim ayı içerisinde gerçekleştirilir. Seçim tarihi ile seçimin yeri ve gündemi Birlik Yönetim Kurulu tarafından belirlenerek ilan edilir. Seçim tarihinin ilan edildiği gün itibarıyla, kurulun faaliyet alanı içerisinde merkez işletme belgesine sahip her seyahat acentası, sahibi veya temsil ve ilzama yetkili kişi tarafından oy kullanmak suretiyle temsil edilir. Birden fazla temsil hakkı olanların, her temsil hakları için ayrı oy hakkı vardır. (2) Yetki alanındaki seyahat acentası sayısına göre Birlik Yönetim Kurulu kararı ile aynı yerde birden fazla sandık kurularak oy kullanılması sağlanabilir. Seçimler, seçim tarihi olarak ilan edilen gün içerisinde sonuçlandırılır. Seçimlerin belirlenen tarihte herhangi bir nedenle yapılamaması halinde en geç bir hafta içerisinde seçimler yeniden gerçekleştirilir. Seçimler, Birlik Yönetim Kurulu tarafından görevlendirilecek yetkili kişi veya kişilerin gözetim ve denetimi altında yapılır. (3) Bölge Başkanlığı seçimleri, yetki alanındaki Yöre Temsil Kurulu seçimlerinin sonuçlanmasını takip eden on beş gün içerisinde gerçekleştirilir. Seçim tarihi ve yeri Birlik Yönetim Kurulu tarafından belirlenerek ilan edilir. Seçimler, yetki alanındaki Yöre Temsil Kurullarının başkan ve üyelerinin katılımı ile gerçekleştirilir. Seçimler, Birlik Yönetim Kurulu tarafından görevlendirilecek yetkili kişi gözetiminde yapılır. (4) Seçimlere ilişkin bu madde de belirtilen hükümler dışındaki iş ve işlemler Birlik Yönetim Kurulunca alınan kararlar doğrultusunda yürütülür." hükmü; "Seçimler" başlıklı geçici 1. maddesinde "Bölge Başkanlığı ve Yöre Temsil Kurulu seçimleri, Yönetmeliğin yayımlanmasını takip eden üç ay içerisinde yapılır." hükmü yer almaktadır. Davacılar tarafından, 1. maddede, Yönetmeliğin amacı Birliğin teşkilat yapısını düzenlemek olarak belirtilmiş ise de, davalı Bakanlık tarafından yetkisi dahilinde olmayan Birlik teşkilat yapısının düzenlenemeyeceği; diğer maddelerde, Kanuna aykırı olarak Genel Sekreterlik, Alan Temsilcisi, Bölge Başkanlığı, Yöre Temsil Kurulu, Yüksek İstişare Kurulu adı altında birimler oluşturulduğu, Kanunda Birlik organlarının tek tek sayıldığı ve ancak Genel Kurulun verdiği yetki ile Yönetim Kurulu kararıyla merkeze bağlı şubeler açılabileceğinin düzenlendiği, bunun dışında Yönetmelik ile yeni idari yapılanmalar ve Kanunda yer alamayan kadroların düzenlenemeyeceği, bu konularda Bakanlığın düzenleme yetkisi olmadığı iddia edilmektedir. İptali istenilen hükümlerin bir kısmında 23/11/2018 tarihli ve 30604 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmellik ile değişiklik yapılmış ve 3. maddenin bentlerine yapılan ekleme sonucu bent numaraları değişmiş, Yöre Temsil Kurulu kaldırılmış, "Bölge Başkanlığı", Bölge Temsil Kurulu olarak değiştirilmiş ve yeni bir bent ile "Bölgelerarası İşbirliği Kurulu" adında yeni bir kurul oluşturulmuş ise de; bu değişikliklerin yerel birimler/kurulların adına ve oluşumuna yönelik olduğu, davacıların iddiasının ise, adı ne olursa olsun bu yerel birimler/kurulların Yönetmelikle belirlenemeyeceğine yönelik olduğundan, işin esası birlikte incelenmiştir. Yönetmeliğin "Birliğin yerel birimleri" başlıklı 13. maddesinde, "Yöre Temsil Kurulu ve bölge başkanlığı seçimleri" başlıklı 14. maddesinde ve "Seçimler" başlıklı geçici 1. maddesinde de 23/11/2018 tarihli Değişiklik Yönetmeliği ile 3. maddede yapılan değişikliğe paralel düzenlemeler yapılmıştır. Seyahat Acentaları Birliğinin ve organlarının görev ve yetkilerine ilişkin yönetmelik hazırlama yetkisi 1618 sayılı Kanunla davalı Bakanlığa verilmiştir. Bunun yanı sıra, Birlik Genel Kurulunca kabul edilen Birlik İç Tüzüğünde, Tüzüğün amacının TÜRSAB’ın yapılanmasını sağlamak olduğu belirtildikten sonra Birliğin yerel birimleri, idari yapısı ve mesleki birimlerine yer verilerek Birlik teşkilat yapısının ortaya konulduğu ve İç Tüzükle düzenlenen Birlik teşkilat yapısının dava konusu Yönetmelik hükümleriyle paralel olduğu görülmüştür. 1618 sayılı Kanunun yukarıda yer verilen maddelerinde, Seyahat Acentaları Birliği teşkilatının ana yapısı çizilmiş ve dört temel organ belirlenmiştir. Dava konusu edilen Yönetmelik hükümleri ile; mülga Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği 1973 yılından 2018 yılına kadar üye sayısı artan ve ülke genelinde yaygınlaşan üyeleriyle oldukça büyüyen Seyahat Acentaları Birliğinin yönetiminin daha sağlıklı yapılabilmesi, Birlik faaliyetlerinin ülkenin tamamına yayılması ve üyelerine etkin hizmet verebilmesi amacıyla Birliğe bağlı yerel birimler oluşturulduğu, Yönetmeliğin 1. maddesindeki "teşkilat yapısını düzenlemek" ibaresinin Kanunun belirlediği ana yapıya müdahale etmeksizin yerel teşkilata ilişkin olduğu ve bu yasal organlar yanında Yönetim Kuruluna yardımcı yerel kurulların oluşturulduğu, oluşturulan genel sekreterlik ve yerel kurulların Birlik İç Tüzüğünde de yer aldığı görülmekte olup; gerek merkezi yönetime yardımcı gerekse taşra teşkilatına yönelik olarak kurulan organların oluşumu, seçim ve yetki alanlarının belirlenmesi hususundaki dava konusu düzenlemelerde üst hukuk normlarına aykırılık görülmemiştir. Bununla birlikte, 23/11/2018 tarihli Yönetmelik değişikliği ile Yönetmeliğin 3. maddesinin birinci fıkrasının j bendi ve 14. maddesinin üçüncü fıkrası tümüyle yürürlükten kaldırıldığından, 13. maddesinin ikinci fıkrasının c bendi tamamen değiştiğinden ve üçüncü fıkrasında mülga Yöre Temsil Kurulu düzenlenmiş olduğundan, Yönetmeliğin dava konusu 3/1-j, 13/2-c, 13/3 ve 14/3. maddeleri yönünden karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekmektedir.

Yönetmeliğin 2. Maddesinin İncelenmesi: "Dayanak" başlıklı 2. maddesinde "Bu Yönetmelik, 14/9/1972 tarihli ve 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanununun 33 üncü ve 34 üncü maddelerindeki hükümlere dayanılarak hazırlanmıştır.” düzenlemesi yer almaktadır. Davacılar tarafından, dayanak madde olarak Kanunun 32. maddesinin de sayılması gerektiği, eksik düzenleme nedeniyle iptal edilmesi gerektiği iddia edilmiştir. 1618 sayılı Kanun'un 32. maddesinde, Seyahat Acentaları Birliğinin kuruluş amacı ve seyahat acentalarının bu birliğe üye olma zorunluluğu açıklanmıştır. Dayanak olarak gösterilen 33. ve 34. maddede ise Birliğin görevleri, organları ve organlarının görevlerine yer verilmiş, Birlik ve organlarının görev ve yetkilerine ilişkin Yönetmelik hazırlama konusunda Bakanlığa yetki verilmiştir. Bu itibarla dava konusu hükümde üst hukuk normlarına aykırılık görülmemiştir.

Yönetmeliğin 4., 5., 7., 8. Ve 9. Maddelerinin İncelenmesi: "Birlik" başlıklı 4. maddesinde “(1) Seyahat acentası kuruluşunu gerçekleştiren her işletmenin üye olmak zorunda olduğu, kamu kurumu niteliğindeki meslek örgütü Türkiye Seyahat Acentaları Birliğidir. Birlik kısaca TÜRSAB olarak anılır. (2) Birliğin merkezi İstanbul’dadır.”hükmü; "Birliğin görevleri" başlıklı 5. maddesinde “(1) Birliğin görev ve yetkileri şunlardır: c) Mesleğin gelişimini olumsuz etkileyecek durum ve olaylara karşı önlem almak, d) Belgesiz faaliyetleri önlemek amacıyla gerekli tespitleri yapmak, tespit ettiği belgesiz faaliyetler hakkında suç duyurusunda bulunmak ve ilgililere karşı diğer hukuki yollara başvurmak, ğ) Bilgilendirme amacıyla, kamuoyunun ve özellikle tüketicilerin seyahat acentalarının sicillerine erişimini sağlamak, ö) Seyahat acentalığı konusunda bilirkişilik yapmak,”hükmü; "Genel kurul ve görevleri" başlıklı 7. maddesinde “(1) Genel Kurul iki yılda bir kasım ayında toplanır. Ayrıca Yönetim Kurulu tarafından veya Bakanlığın talebi ile her zaman olağanüstü olarak toplantıya çağırılabilir. Yönetim Kurulu, çalışma dönemini uzatacak şekilde Genel Kurul tarihi belirleyemez. (5) Genel Kurulda bulunan üyeler arasından bir başkan, iki başkan yardımcısı ve yeterli sayıda kâtip üyeden oluşan başkanlık divanı seçimi yapılır. Başkanlık divanı seçimine ilişkin oylar Bakanlık temsilcisi tarafından sayılır. (6) Genel Kurulun görev ve yetkileri şunlardır; e) Tahsil edilemeyen aidatlara ilişkin gecikme zammı işletilmesi hususunda Yönetim Kurulunu yetkilendirmek, f) Gerekli olduğu takdirde taşınmaza bağlı mülkiyet ve diğer sınırlı ayni hakların edinilmesine ve satışına karar vermek. Ancak taşınmazların satışı için Genel Kurulun üçte iki çoğunluğunun olumlu oyu gerekmekte olup Yönetim Kurulunca hazırlanan gerekçenin okunması ve akabinde aleyhte ve lehte konuşmalardan sonra oylanması gereklidir, h) Genel Kurulun yetkisi dahilindeki konularda, yapılan görüşmeler neticesinde sınırları açıkça belirtilmek suretiyle Yönetim Kuruluna yetki vermek,” hükmü; "Yönetim kurulu ve görevleri" başlıklı 8. maddesinde “(1) Yönetim Kurulu, Birliğin yürütme ve temsil organıdır. Yönetim Kurulu, Genel Kurul tarafından Genel Kurula katılan üyeler arasından seçilen, biri başkan olmak üzere toplam dokuz kişiden oluşur. Genel Kurulda ayrıca dokuz yedek üye seçilir. Yönetim Kurulu toplam üyelerinin en az dördünün A Grubu seyahat acentası temsilcisi olması gerekir. (7) Yönetim Kurulunun görev ve yetkileri şunlardır; c) Genel Sekreter ile Birlik merkezi ve bölgelerde istihdam edilecek personeli belirlemek, yönetmek ve tayin işlerini yapmak, g) Bölge Başkanlıkları ile Yöre Temsil Kurullarının yetki alanlarını belirlemek, seçim işlemlerini yürütmek ve görevlerini tayin etmek, h) Yüksek İstişare Kurulu üyelerini belirlemek, ı) Birliğin iştirakleri ile ilgili temsilcileri belirlemek, iştiraklerin faaliyetlerini izlemek, temsilcisi aracılığıyla yönlendirmek ve usulüne uygun şekilde denetimlerinin yapılmasını sağlamak, iştiraklerin durumu hakkında Genel Kurula bilgi vermek, k) Tahkim Kurulunu ve İhtisas Birim Başkanlıklarını belirlemek, çalışmalarını denetlemek,” hükmü; "Denetim kurulu ve görevleri" başlıklı 9. maddesinde "(3) Denetim Kurulunun görev ve yetkileri şunlardır; b) Birlik hesaplarını ve iştiraklerle olan mali ilişkilerini kontrol etmek, denetlemek ve Genel Kurula sunmak üzere rapor hazırlamak," hükmü bulunmaktadır. Anılan maddelerde Birlik ve Birliğin temel organlarından üçünün görev ve yetkileri düzenlenmiştir. Bu maddelerin 1618 sayılı Kanunun yukarıda yer verilen Birliğin görevlerinin genel çerçevesinin çizildiği 33. maddesi ve Birlik organlarının düzenlendiği 34. maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir. 4. madde yönünden, davacı tarafından, Birliğin tüzel kişiliğinin olduğunun belirtilmemesi nedeniyle maddenin eksik düzenlendiği iddia edilmektedir. 1618 sayılı Kanunun 32. maddesinde Birliğin tüzel kişiliği açıkça belirtilmiş olup, Yönetmelik maddesinde ayrıca düzenlenmemiş olması Birliğin tüzel kişiliğini şüpheye düşürmeyecektir. Davacının bu iddiasına itibar edilmemiştir. 5. madde yönünden, davacı tarafından, (c) bendinin belirsiz olduğu; (d) bendi yönünden, belgesiz olarak seyahat acenteliği faaliyetinde bulunmanın kanunda suç olmaktan çıkartıldığı ve kabahat kapsamına alındığı, Kanunda yapılan bu değişiklik esas alınarak Yönetmeliğin bu maddesinin Birlik lehine değiştirilmesi gerektiği; (ğ) bendinin sınır ve çerçevesi belirlenmeksizin düzenlendiği, bu sebeple Kişisel Verilerin Korunması Kanununa ve ilgili mevzuata aykırılık oluşturduğu; (ö) bendi yönünden, Birlik tüzel kişiliğe sahip olduğundan, gerçek kişiler tarafından yapılacak olan bilirkişiliği tüzel kişi olarak yapmasının mümkün olmadığı iddia edilmektedir. (d) bendi yönünden, düzenlemede bir ceza ihdası söz konusu olmayıp belgesiz faaliyette bulunma fiilinin bildiriminden bahsedilmektedir. (ğ) bendi yönünden, tüzel kişi seyahat acentalarının sicilleri Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanmakta olup, sicil numaraları kişisel veri niteliğinde değildir. (ö) bendi yönünden, 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu'nun 6. ve 8. maddeleri gereği tüzel kişiler de bilirkişilik faaliyetinde bulunabilmektedirler. Dava konusu düzenlemelerde, 1618 sayılı Kanunun yukarıda yer verilen Birliğin görevlerinin genel çerçevesinin çizildiği 33. maddeye aykırılık söz konusu olmayıp; düzenlemelerin yine aynı Kanun hükmünde verilen yetkiye dayanılarak, günün şartlarına uygunluğu sağlamak amacıyla getirildiği anlaşılmaktadır. 7. maddenin 1. fıkrası yönünden, 1618 sayılı Kanunun Genel Kurulun düzenlendiği 34. maddesinde, 05/12/2019 tarih ve 7194 sayılı Kanunun 38. maddesiyle, maddede yer alan “2 yılda” ibaresi “üç yılda” şeklinde değiştirilmiş, böylece kanun koyucu tarafından Genel Kurulun üç yılda bir Kasım ayında toplanacağı kabul edilmiştir. Genel Kurulun 2 yılda bir toplanmasını öngören Yönetmeliğin dava konusu 7. maddesinin birinci fıkrasının ilk cümlesinin üst norm olan Kanuna aykırı olduğundan iptali gerekmektedir. 7. maddenin 5. fıkrası yönünden, davacı tarafından, Bakanlık temsilcisine Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanununun 47. maddesinde sadece bulunma ve toplantıya nezaret görevi verilmesine rağmen, bu görevi dışında Kanunda sayılmayan oy sayma görevinin verildiği iddia edilmektedir. 5362 Sayılı Esnaf Ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanununun yukarıda yer verilen 47. ve 48. maddeleri gereği, Bakanlık temsilcisinin Genel Kurul toplantısı süresince bulunması ve kapanışa kadar toplantıya nezareti zorunludur. İlgili Kanun hükmünde oyların sayımına ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır. Bununla birlikte, Birlik İç Tüzüğünün yukarıda yer verilen 15. maddesinde, divan üyelerinin görevleri arasında oyları saymak ve sıralamak yer almaktadır. Yönetmeliğin dava konusu hükmünde ise henüz toplantıya başlanmadan, başkanlık divanının oluşumu safhasında yapılacak seçime ilişkin oyların Bakanlık temsilcisi tarafından sayılacağı belirtilmiş, Bakanlık temsilcisine Başkanlık divanı seçimi dışındaki seçimlerde oy sayma gibi bir görev ve yetki verilmemiştir. Düzenlemede hukuka aykırılık bulunmamaktadır. 7. maddenin altıncı fıkrasının dava konusu bentleri yönünden, 1618 sayılı Kanunun 34. maddesinin A fıkrasında düzenlenen Genel Kurulun görevlerine aykırı bir husus içermemekte olup, dava konusu hükümlerde üst hukuk normuna aykırılık görülmemiştir. 8. madde yönünden, 23/11/2018 tarihli Değişiklik Yönetmeliği ile 3. maddede yapılan değişikliğe paralel düzenlemeler yapılmış, oluşturulan yerel birimlerin üyelerini belirlemek, görevlerini tayin etmek yetkisi Yönetim Kuruluna verilmiştir. Gerek merkezi yönetime yardımcı gerekse taşra teşkilatına yönelik olarak kurulan organların oluşumu, seçim ve yetki alanlarının belirlenmesi hususundaki dava konusu düzenlemelerde, 1618 sayılı Yasanın 34. maddesinin B fıkrasında düzenlenen Yönetim Kurulunun görevlerine ve Birlik İç Tüzüğüne aykırı bir husus görülmemiştir. 9. madde yönünden, 1618 sayılı Yasanın 34. maddesinin C fıkrasında düzenlenen Denetim Kurulunun görevlerine aykırı bir husus içermemektedir.

Yönetmeliğin 10. Maddesinin İncelenmesi: "Disiplin kurulu ve disiplin cezaları" başlıklı 10. maddesinde "(1) Disiplin Kurulu, üç kişiden oluşur ve Genel Kurul tarafından üyeleri arasından seçilir. Genel Kurulda ayrıca üç yedek üye seçilir. Disiplin Kurulu üyelerince bir üye başkan olarak seçilir. Toplantı ve karar yeter sayısı üçtür. (3) Soruşturmanın tamamlanmasını müteakip kusurlu olduğu tespit edilen üye hakkında kusurun niteliğine göre aşağıdaki cezalar uygulanır; a) Uyarma cezası: Seyahat acentası meslek ilkelerine aykırı davranan, Birliğe karşı üyelik görev ve yükümlülüklerini yerine getirmeyen, yıllık aidat borcunu yıl sonuna kadar kapatmayan, Birliğin itibarını zedeleyici fiil ve beyanlarda bulunan, tüketici ve diğer kişilerle olan ilişkilerde terbiye ve nezakete aykırı davranışlarda bulunan üyenin, mesleki faaliyetlerinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir. Üye, bir yıl içerisinde uyarma cezası gerektiren fiili tekrarlaması halinde kınama cezası ile cezalandırılır. (5) Kanun ve bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde, Disiplin Kurulunun işleyişine ilişkin hususlar, 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanununun 24 üncü maddesinde yer alan hükümlere göre yürütülür." düzenlemesi yer almaktadır. Davacı tarafından, 1. fıkrasının son cümlesinde yer alan ifade ile disiplin kurulunu oluşturan kişilerin şahsi görüşlerini belirtme, karşı oy kullanma haklarının bertaraf edildiği; 3. fıkrasının (a) bendinin suç ve cezaların kanuniliği ilkesine aykırı olduğu, 5. fıkrasının Kanunun 34. maddesine ek fıkra olarak eklenen son fıkraya aykırı olduğu iddia edilmiştir. 10 maddenin 1. fıkrasının ilk üç cümlesi ve 5. fıkrasının 1618 sayılı Yasanın 34. maddesinin D fıkrasında yer alan Disiplin Kurulu düzenlemesinin tekrarı niteliğinde olduğu, 1. fıkranın son cümlesi yönünden, üç kişiden oluşan disiplin kurulunda toplantı ve karar yeter sayısının üç olduğu belirtilmekle birlikte karar alınması için gerekli olan çoğunluğun ne olduğu husunda açıklık olmadığı, bu durumun hukuki belirsizliğe neden olduğu sonucuna varılmış olup eksik düzenleme nedeniyle iptaline karar verilmesi gerekmektedir. 10. maddenin üçüncü fıkrasının a bendi yönünden, Anayasa Mahkemesi’nin 22/03/2023 tarih ve E: 2022/156, K: 2023/58 sayılı kararı ile 1618 sayılı Kanun’un 33. maddesinin "Birlik, acentalık mesleğinin vakar ve haysiyetine uymayan hareketlerden dolayı birlik üyelerine disiplin cezası verir. Bunun ayrıntıları Yönetmelikle belirlenir." şeklindeki ikinci fıkrasının “Bunun ayrıntıları Yönetmelikle belirlenir.” kısmının iptaline karar verilmiştir. Bu itibarla, Kanuni dayanağı Anayasa Mahkemesinin anılan iptal kararı ile ortadan kalkan 10. maddenin üçüncü fıkrasının da iptali gerekmektedir.

Yönetmeliğin 11. Maddesinin İncelenmesi: "Organ üyeliğinin düşmesi" başlıklı 11. maddesinde "(1) Genel Kurul tarafından Birlik üyesi seyahat acentasının temsilcisi sıfatıyla Birlik organlarından birine seçilen kişinin üyeliği; kısıtlanması, bir aydan daha uzun süreli cezaevinde kalmasını gerektirecek bir suçtan ceza alması, iflasına karar verilmesi veya temsil ve ilzama yetkili olduğu tüzel kişiliğin iflasına karar verilmesi veyahut temsilcisi olarak seçildiği seyahat acentası işletmesi ile Genel Kurula katılabilme yetkisini sağlayan ilişkisinin ortadan kalkması halinde düşer. Üyeliği düşen üye yerine sırasıyla en yüksek oyu alan yedek üye asil üyeliğe getirilir." kuralı bulunmaktadır. 1618 sayılı Kanunun 34. maddesine ek fıkra olarak eklenen son fıkra ile 5362 sayılı Kanuna atıf yapılmış olup, bu konuda düzenleme yapılan, yukarıda yer verilen 5362 sayılı Kanunun 50. madde hükmüne uygun olarak düzenlenmiş Yönetmelik hükmünde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Yönetmeliğin 15. Maddesinin İncelenmesi: "Kayıt ücreti ve aidat" başlıklı 15. Maddenin dava konusu edilen ikinci fıkrasının son cümlesi “Seyahat acentasının merkezi ile ilgili kayıt ücreti ve aidat hükümleri şubesi için de aynen uygulanır.” şeklinde düzenlenmiştir. Davacı tarafından, seyahat acentasının merkezi dışında şubesi için ayrıca alınacak aidatın mükerrer ödemeye neden olduğu, Kanunda şubeler için böyle bir düzenlemeye yer verilmediği iddia edilmektedir. 1618 sayılı Kanunun 35. maddesinde, üyelerin Birliğe ödeyeceği kayıt ücreti ve aidat Birliğinin gelirleri arasında sayılmış, aynı Kanun'un şubeleri düzenleyen 6. maddesinde, açılan şubelerin seyahat acentasının merkezine bağlı olduğu düzenlenmiştir. Birliğe üye olan seyahat acentasının merkezi dışında şubesine ayrıca getirilen Kanunda yer almayan mali yükümlülüğe ilişkin dava konusu düzenlemenin hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.

Yönetmeliğin 16., 18., 19. ve 20. Maddelerinin İncelenmesi: "Diğer gelirler " başlıklı 16. maddenin dava konusu 1/d bendinde "Birliğin gelirleri şunlardır: d) Birlik iktisadi işletmeler oluşturarak gelir elde edebilir." hükmü; "İştiraklerle ilişkiler" başlıklı 18. maddesinde "(1) İştiraklerde, Birliği temsil etmek üzere Yönetim Kurulu tarafından görevlendirme yapılır. (2) Yapılacak görevlendirme Yönetim Kurulunun görev süresini aşamaz. (3) Görevlendirilen temsilci tarafından, Birliğe en az üç ayda bir olmak üzere düzenli rapor sunulur. (4) Birlik doğrudan faaliyetleri dışında bir hususa ilişkin borçlar nedeniyle kefalet, ipotek veya başkaca bir ayni hak yükümlüsü olamaz. (5) Birliğin iştirakleri ile ilgili alınacak Genel Kurul kararlarında Birliğin bu nedenle borçlanmasına ilişkin karar verildiği takdirde borçlanma sınırları kararda açıkça belirlenir" hükmü; "İştirak hesaplarının denetimi" başlıklı 19. maddesinde "Birliğin iştiraklerle ilgili her türlü hesabı her yıl bağımsız denetim şirketi tarafından denetime tabi tutulur." hükmü; "Kısıtlama" başlıklı 20. maddesinde "(1) Birlik iştirakleri, Birlik üyeleri ile rekabet yapacak alanlarda faaliyet gösteremez. Seyahat acentalığı faaliyetinde bulunamaz. (2) Birlik, iştiraklerinin ticari faaliyetleri için kefil ya da benzeri sıfatla borçlanamaz." hükmü yer almaktadır. Davacı tarafından ileri sürülen iştiraklerle ilgili bu maddelere yönelik iddialar bu hususların Yönetmelikle düzenlenemeyeceği yönünde olduğundan maddeler birlikte incelenmiştir. Yukarıda yer verilen 1618 sayılı Yasanın 34. maddesinin A fıkrasının (ğ) bendi gereği iktisadi işletmeler kurmak, Birliğin amacını gerçekleştirmek için şirket kurulması veya kurulu olanlara ortak olunması konusunda karar vermek Birlik Genel Kurulunun görevleri arasında sayılmış; 35. maddesinin f bendinde de Birliğin iştirak ve şirket kârlarından elde edilecek gelirler Birliğinin gelirleri arasında sayılmıştır. Kanunda yer alan iştiraklerin, Birlik ve üyelerini korumak için Birlikle olan ilişkisinin, denetiminin, kısıtlamanın düzenlenmesine ilişkin dava konusu Yönetmelik maddelerinde üst hukuk normlarına ve kamu yararına aykırılık görülmemiştir.

Yönetmeliğin 17. Maddesinin İncelenmesi: "Yetki" başlıklı 17. maddesinde "Kayıt ücreti ve yıllık aidat dışındaki gelirleri oluşturan ücret ve bedeller, Genel Kurulun vereceği yetki ile Yönetim Kurulunca belirlenir." hükmü yer almaktadır. Yukarıda yer verilen 1618 sayılı Yasanın 34. maddesinin A fıkrasının f bendinde, üye kayıt ücreti ve aidat miktarını tespit etmek; h bendinde Birlikçe onaylanacak belgeler ve verilecek hizmetlerin ücretini tespit için Yönetim Kuruluna yetki vermek Genel Kurulun görevleri arasında sayılmış, ı bendinde Genel Kurulun yetkisi dahilindeki konularda Yönetim Kuruluna yetki verebileceği düzenlenmiştir. Dolayısıyla Kanunda belirlenenler dışındaki ücret ve bedellerin Genel Kurulun vereceği yetki ile Yönetim Kurulunca belirlenmesine ilişkin düzenlemede üst hukuk normlarına aykırılık bulunmamaktadır.

Yönetmeliğin Geçici 2. Maddesinin İncelenmesi: "Borç yapılandırması" başlıklı geçici 2. maddesinde "Yönetim Kurulu birikmiş aidat borçlarını Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içerisinde bir kereye mahsus olmak üzere yapılandırmaya yetkilidir. Yapılandırma esaslarını Yönetim Kurulu belirler. Yapılandırma kararının Yönetim Kurulunca açıklanmasından itibaren üç ay içerisinde başvuracak üyeler yapılandırmadan yararlandırılır." hükmü yer almaktadır. Düzenlemenin aidat borcu bulunan üyelere ödeme kolaylığı sağlamak amacıyla borçlu üyeler lehine bir kereye mahsus olarak getirildiği, aidat borcunun tamamen silinmesi gibi aidatlarını düzenli ödeyen üyeler açısından eşitsizliğe neden olacak bir durumun söz konusu olmadığı anlaşıldığından maddede hukuka aykırılık görülmemiştir.

Yönetmeliğin Geçici 3. Maddesinin İncelenmesi: "Disiplin dosyaları" başlıklı geçici 3. maddesinde "Yönetmeliğin yayımı tarihinde kesinleşmemiş disiplin dosyaları işlemden kaldırılır." hükmü yer almaktadır. Düzenlemenin devam eden disiplin süreçleri için getirildiği, dolayısıyla af niteliğinde olmadığı, üyeleri aleyhine kısıtlayıcı ve yükümlendirici değil lehe bir düzenleme olduğu anlaşıldığından maddede hukuka aykırılık görülmemiştir. Bu itibarla, 03/06/2018 tarih ve 30440 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Seyahat Acentaları Birliği Yönetmeliği'nin dava konusu 3/1-j, 13/2-c, 13/3 ve 14/3 maddeleri yönünden karar verilmesine yer olmadığına, 7/1. maddesinin ilk cümlesinin, 10/1. maddesinin son cümlesinin, 10/3-a maddesinin ve 15/2. maddesinin son cümlesinin iptaline, diğer dava konusu maddeler yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. Dava konusu Yönetmeliğin 3/1-j, 13/2-c, 13/3 ve 14/3 maddeleri yönünden KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA oybirliği ile, 2. Dava konusu Yönetmeliğin 7/1. maddesinin ilk cümlesinin, 10/1. maddesinin son cümlesinin, 10/3-a maddesinin ve 15/2. maddesinin son cümlesinin İPTALİNE oybirliği ile, 3. Dava konusu Yönetmeliğin 7/5. maddesinin son cümlesi yönünden DAVANIN REDDİNE oyçokluğu ile, diğer dava konusu maddeler yönünden DAVANIN REDDİNE oybirliği ile, 4. Dava kısmen ret, kısmen iptal, kısmen de karar verilmesine yer olmadığına şeklinde sonuçlandığından ayrıntısı aşağıda gösterilen yargılama giderlerinden toplam ...-TL yargılama giderinin davacılar üzerinde bırakılmasına, müdahil tarafından yapılan toplam ...-TL yargılama giderinin müdahil üzerinde bırakılmasına, davalı tarafından yapılan ...-TL yargılama giderinin davalı idare üzerinde bırakılmasına, 5. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı davalar için öngörülen ...-TL vekâlet ücretinin davalı idarelerden alınarak davacılara verilmesine, 6. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı davalar için öngörülen ...-TL vekalet ücretinin davacılardan alınarak davalı idarelere verilmesine, 7. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine, 8. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 23/01/2026 tarihinde karar verildi.

KARŞI OY (X) - Dava, Birlik üyesi seyahat acentaları olan davacılar tarafından, 03/06/2018 tarih ve 30440 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Seyahat Acentaları Birliği Yönetmeliği'nin muhtelif maddelerinin iptali istemiyle açılmıştır. Yönetmeliğin dava konusu "Genel kurul ve görevleri" başlıklı 7. maddesinin beşinci fıkrası "(5) Genel Kurulda bulunan üyeler arasından bir başkan, iki başkan yardımcısı ve yeterli sayıda kâtip üyeden oluşan başkanlık divanı seçimi yapılır. Başkanlık divanı seçimine ilişkin oylar Bakanlık temsilcisi tarafından sayılır." şeklindedir. 1618 sayılı Seyahat Acentaları Ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu'nun 34. maddesine 28/12/2006 tarihinde 5571 sayılı Kanunun 10. maddesiyle eklenen ek fıkrasında "(Ek fıkra: 28/12/2006-5571/10 md.) Bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde, Disiplin Kurulu ve disiplin cezaları ile Genel Kurul toplantıları, seçimler ve yasaklara ilişkin olarak 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanununun 24 üncü maddesi ile aynı Kanunun üçüncü kısmının birinci bölümünün esnaf ve sanatkâr odalarına ilişkin hükümleri uygulanır." düzenlemesine yer verilmiştir. 5362 Sayılı Esnaf Ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu'nun "Bakanlık temsilcisi ve hükümet komiseri" başlıklı 47. maddesinde “Esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşlarının genel kurul toplantılarının geçerli olabilmesi için Bakanlık temsilcisinin veya hükümet komiserinin toplantı süresince bulunması ve kapanışa kadar toplantıya nezareti zorunludur. Bakanlık temsilcisi veya hükümet komiseri, toplantının mevzuat, ana sözleşmeleri ve gündem esasları içinde yapılmasını temin ve denetlemekle görevlidir."; "Başkanlık divanı" başlıklı 48. maddesinde “Bakanlık temsilcisinin veya hükümet komiserinin toplantıyı açma iznini vermesini müteakip genel kurul üyeleri tarafından, genel kurul üyeleri veya üst kuruluşlarca görevlendirilmiş temsilciler arasından genel kurulu, belirlenen ve oylanacak gündeme göre sevk ve idare ile görevli bir başkan, bir başkan vekili ve üç kâtip üye açık oyla, ya da toplantıya katılan genel kurul üyelerinin beşte birinin yazılı teklifi halinde, gizli oy açık tasnifle seçilir.” kuralları yer almaktadır. Yukarıda yer verilen Kanun hükümlerinin değerlendirilmesinden, Bakanlık temsilcisinin Genel Kurul toplantısı süresince toplantıda bulunması ve kapanışa kadar toplantıya nezareti zorunlu olup, Başkanlık divanı seçimine ilişkin oyların sayımına ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır. Bakanlık temsilcisine Genel Kurul toplantısına nezareti görevi dışında Kanunda sayılmayan oy sayma görevinin verilmesine ilişkin dava konusu Yönetmelik hükmünde üst hukuk normlarına uyarlık bulunmadığı, Yönetmeliğin "Genel kurul ve görevleri" başlıklı 7. maddesinin beşinci fıkrasının son cümlesinin iptaline karar verilmesi gerektiği düşüncesiyle bu kısım yönünden aksi yöndeki Daire kararına katılmıyoruz.