Danıştay 8. Daire 2023/1237 E. 2026/901 K.

T.C. D A N I Ş T A Y SEKİZİNCİ DAİRE Esas No : 2023/1237 Karar No : 2026/901

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALI) : ... Valiliği (... Başkanlığı) VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Manisa ili, Gölmarmara ilçesi, Çömlekçi Mahallesi sınırlarında, hammadde üretim belgesi olmadan I (a) grubu kum-çakıl madencilik faaliyeti yapıldığından bahisle, Manisa Valiliğinin ... tarih ve E... sayılı Oluruna istinaden, Manisa Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı tarafından 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12. maddesi uyarınca tesis edilen 11/10/2021 tarihli 434.106,89-TL para cezasının ve bu cezanın bildirimine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile; Gölmarmara Belediyesine ait şirket tarafından faaliyet gösterilen ve yine Gölmarmara Belediyesi adına düzenlenmiş I (a) grubu hammadde üretim izin belgesi bulunan alan ile Gölmarmara Belediyesince hammadde üretim belgesi olmadan I (a) grubu kum-çakıl madencilik faaliyeti yapıldığı tespit edilen alan arasında en az 300 metre mesafe bulunduğu, öte yandan davalı idarece ibraz edilen görsel belgelerden uyuşmazlık konusu alanın kapalı ve sadece davalı idarenin kullanımında olan bir saha olmadığı, bu alanın herkes tarafından ulaşılabilecek bir konumda bulunduğunun görüldüğü, işleme konu taşınmazın çevresinde davalı idareye ait işletme ile ruhsatlı saha bulunmasının ve 14/09/2021 tarihinde bu alanda davacıya ait bir iş makinesinin izinsiz faaliyette bulunduğunun tespit edilmesinin, bu sahadan (o tarihe kadar izinsiz ve mevzuata aykırı olarak alınmış) tüm madenin davacı Belediye Başkanlığı tarafından alındığını sübuta erdirmeyeceği; başka bir ifadeyle mülkiyeti Hazineye ait olan ve herkes tarafından ulaşılabilir konumda olan söz konusu alandan başka kişiler tarafından da kum-çakıl alınmasının muhtemel olduğu, bu hususun aksinin davalı idarece hukuken geçerli somut bilgi ve belgeler ile ortaya konulmamış olduğu hususları birlikte dikkate alındığında, 14/09/2021 tarihinde izinsiz madencilik faaliyetinde bulunduğu tespit edilen davacının, izinsiz faaliyette bulunduğu sahadan sözü edilen tarihe kadar alınan tüm maden miktarı esas alınarak maden para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin dava konusu işlemlerde hukuka uygunluk bulunmadığı sonuç ve kanaatine varıldığı gerekçesi ile dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı idare tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, 14/09/2021 tarihinde yapılan denetimler sırasında Gölmarmara Belediye Başkanlığına ait lastik tekerlekli hidrolik ekskavatörün resimlendiği ve havadan video kayıt yapıldığı, davacı idarenin anılan iş makinesini kiraladığını iddia ettiği ancak bu hususu ispatlayamadığı, keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmadan varsayıma dayalı bir gerekçe ile işlemin iptaline karar verildiği, kararın gerekçeli olmadığı, adil yargılanma hakkının ihlal edildiği, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı idare tarafından, kararın usul ve yasaya uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NİN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : Davalı idare tarafından 14/09/2021 tarihinde yapılan saha denetimleri sırasında, Gölmarmara Belediye Başkanlığına ait lastik tekerlekli hidrolik ekskavatör ile ruhsatsız ve izinsiz olarak Y:..., X:... koordinatında madencilik faaliyeti yapıldığının tespit edildiği belirtilerek tutanak hazırlanmış ve anılan tutanak davalı idare personellerinden müdür S.A., maden mühendisi A.T., maden mühendisi E.Ç., maden mühendisi M.O.G. ve memur H.E. tarafından imzalanmıştır. Söz konusu tutanağın tanzim edilmesi üzerine, ... tarih ve E... sayılı Manisa Valiliği Olur işlemi ile Manisa ili, Gölmarmara ilçesi, Çömlekçi Mahallesi sınırlarında Gölmarmara Belediyesi'ne ait iş makinesinin hammadde üretim belgesi olmadan I (a) grubu kum-çakıl madencilik faaliyeti yaptığından bahisle davacı idarenin 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12. maddesinin 6. fıkrası uyarınca 434.106,89 TL para cezası verilmesine karar verilmiştir. Bu Olura istinaden, Manisa Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı tarafından 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12. maddesi uyarınca tesis edilen 11/10/2021 tarihli 434.106,89-TL para cezasının ve bu cezanın bildirimine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT: 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12. maddesinin 6. fıkrasında (dava konusu işlem tarihi itibarıyla yürürlükte olan haliyle); "Hammadde üretim izni olmadan ve/veya Genel Müdürlüğe bildirilen yüklenici dışında gerçek veya tüzel kişiler tarafından üretim yapıldığının tespit edilmesi durumunda faaliyetler durdurularak üretilen hammaddeye mülki idare tarafından el konulur. Bu fiili işleyen kişilere, bu fıkra kapsamında üretilmiş olup el konulan ve/veya el konulma imkânı ortadan kalkmış olan hammaddenin kamuya ait projelerde kullanıldığının tespit edilen kısmına ocak başı satış bedeli tutarında, hammaddenin kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılan projeler dışında kullanılan, ticarete konu edilen ve/veya satışının yapıldığı tespit edilen kısmına ise ocak başı satış bedelinin beş katı tutarında idari para cezası uygulanır. Herhangi bir işleme tabi tutulmadan kullanılan hammaddeler için ocak başı satış bedeli, tüvenan hammaddenin ocak başı fiyatına göre, herhangi bir işleme tabi tutularak kullanılan hammaddeler için ise ocak başı satış bedeli işlem görmüş hammaddenin ocak başı fiyatına göre hesaplanır. El konulan madenler, mülki idare amirliklerince satılarak bedeli büyükşehir belediyesi olan illerde yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı, diğer illerde il özel idaresi hesabına aktarılır. Bu fıkranın ihlalinin tekrarı hâlinde madenin ocak başı satış bedelinin on katı tutarında idari para cezası uygulanır ve hammadde üretim izni iptal edilir." düzenlemesi bulunmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Dosyanın incelenmesinden; davacı Belediye Başkanlığının dava dilekçesinde, ''Belediyenin bizzat gerçekleştirmiş olduğu bir faaliyet ve bizzat işlettiği bir maden ocağının olmadığı, Belediyenin kendisine ait iş makinelerini farklı şirketlere kiralayabildiği, belirtilen tarihlerde tüm iş makinelerinin kiralanmış vaziyette başkalarının kullanımında olduğu ve Belediyenin kullanımında olan iş makinesi dahi bulunmadığı, suç ve cezaların şahsiliği ilkesi gereğince iş makineleri kiralayanlar tarafından kullanıldığından bundan kaynaklı kiralayan şirketlerin sorumluluklarının kendilerine yükletilmesinin hatalı olduğu'' iddialarının ileri sürüldüğü görülmektedir. Bunun üzerine, ... İdare Mahkemesinin ... tarihli ara kararı ile; davacı Belediye Başkanlığından; ''14/09/2021 tarihinde ve bu tarihten önce belediye bünyesinde kaç adet iş makinesi bulunduğunun, 14/09/2021 tarihinde ve bu tarihten önce belediye bünyesinde bulunan iş makinelerinin kimlere kiralandığının açıklanması ile dayanak kira sözleşmelerinin ve ödemeye ilişkin faturaların birer örneğinin gönderilmesi'' istenilmiştir. Davacı Belediye Başkanlığı tarafından, anılan ara kararına cevaben; anılan tarihlerde iş makinelerinin kiralanmadığı, tamamı belediyelerine ait olan ... İnş. İml. San. ve Tic. Ltd. Şti.'ye ait kum ve çakıl ocağı olduğu ve yağışların fazla olduğu zamanlarda burayı su bastığı için DSİ denetiminde dere yatağı ıslah çalışması yapıldığı, kesinlikle madencilik faaliyeti veya malzeme üretimi yapılmadığı ifade edilmiştir. Dosyanın incelenmesinden; davacı Belediyenin ... Bölge Müdürlüğü'ne hitaben yazdığı ... tarih, ... sayılı yazı ile, "yağmur ve sel sularının Belediyeye ait olan kum ocağının yanında taşkına sebep olduğu için su yatağının temizlenip ıslah edilmesi için dozere ihtiyaç olduğu"nun belirtildiği; akabinde ... tarih ve ... sayılı DSİ 2. Bölge Müdürlüğüne yazılan yazı ile aynı talebin tekrar edildiği ve "iş makinelerinin yoğun olması halinde dere ıslahının Belediye iş makinelerince yapılabileceğine dair yazının kendilerine verilmesi"nin talep edildiği; cevaben DSİ ... Bölge Müdürlüğünün bila tarih ve ... sayılı yazısı ile, "ıslah çalışmasının Gördes Çayı için kendilerince belirlenen güzergah ve genişlik içinde olması şartı ile uygun görüldüğü, çalışmanın 31/12/2021 tarihine kadar tamamlanması gerektiği, çalışma sırasında yataktan çıkarılacak malzemenin ıslah projesi dışında başka bir amaçla kullanılmaması gerektiği, malzemenin Hazineye ait olduğu, çalışmalarının kontrolleri altında olacağı ve sürekli olarak denetleneceği"nin belirtildiği görülmektedir. Dosyada; 14/09/2021 tarihinde yapılan denetimler sırasında üzerinde "Gölmarmara Belediyesi" yazan lastik tekerlekli hidrolik ekskavatöre ilişkin fotoğrafların ve havadan video kaydının, 14/09/2021 tarihli ''saha denetimleri sırasında Gölmarmara Belediye Başkanlığı'na ait lastik tekerlekli hidrolik ekskavatör ile ruhsatsız ve izinsiz olarak temsili Y:..., X:... koordinatında madencilik faaliyeti yapıldığının tespit edildiği''ne ilişkin davalı idare personelince tanzim edilen tutanağın olduğu görülmektedir. Tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde; ... İdare Mahkemesinin ... tarihli ara kararı ile; davacı Belediye Başkanlığından ''14/09/2021 tarihinde ve bu tarihten önce belediye bünyesinde kaç adet iş makinesi bulunduğunun, 14/09/2021 tarihinde ve bu tarihten önce belediye bünyesinde bulunan iş makinelerinin kimlere kiralandığının açıklanması ile dayanak kira sözleşmelerinin ve ödemeye ilişkin faturaların birer örneğinin gönderilmesi''nin istenilmesi üzerine, davacının iddiasını ispatlar nitelikte somut ve hukuki bilgi belge sunamadığı, cevaben dava dilekçesinde hiç bahsetmediği halde DSİ denetiminde dere kenarında ıslah amaçlı çalışma yaptığı iddiasını ileri sürdüğü ve dava dilekçesinde belirttiğinin aksine denetim tarihinde iş makinelerinin kiralanmadığını ifade ettiği, davacı idare tarafından 16/02/2016 tarihinde DSİ'ye hitaben ıslah çalışması için dozer ihtiyacı olduğuna ilişkin yazının yazıldığı, ancak anılan yazıdan sonra denetim tarihine kadar bu konuda yazdığı yazı ya da ıslah çalışması için izin verilmesi talebi olmadığı, denetim tarihi olan 14/09/2021 tarihinden hemen sonra ... tarih ve ... sayılı DSİ 2. Bölge Müdürlüğü'ne hitaben yazılan yazı ile "iş makinelerinin yoğun olması halinde dere ıslahının Belediye iş makinelerince yapılabileceğine dair yazının kendilerine verilmesi"nin talep edildiği; anılan yazı sonrası DSİ tarafından talebin uygun görüldüğü anlaşılmaktadır. Bu durumda; Google Earth harita görüntüsü uyarınca Gölmarmara Belediyesine ait şirket tarafından faaliyet gösterilen ve yine Gölmarmara Belediyesi adına düzenlenmiş I (a) grubu hammadde üretim izin belgesi bulunan alan ile Gölmarmara Belediyesince hammadde üretim belgesi olmadan I (a) grubu kum-çakıl madencilik faaliyeti yapıldığı tespit edilen alan arasında takribi 300 metre mesafe bulunduğu, davacı idarenin dava dilekçesindeki iddialarını ispatlayamadığı, "denetim tarihinde dere yatağında madencilik faaliyeti yapmadığını, DSİ'nin denetiminde ıslah çalışması yaptığını" öne sürdüğü ancak denetim tarihinde ıslah çalışmasına dair bir izin belgesi olmadığı, denetim tarihi olan 14/09/2021 tarihinin hemen sonrasında 05/10/2021 tarihinde ıslah çalışması yapabilmesi için izin talep ettiği ve iznin bu yazı sonrasında verildiği, fotoğraf ve video kaydından da davacı Belediye Başkanlığının dava konusu işleme dayanak tespit tarihinde Maden Kanunu kapsamında "maden" olduğu hususunda tereddüt olmayan kum-çakılı mevzuatına aykırı ve izinsiz olarak yerinden aldığının sabit olduğu kanaatine varıldığı, idari para cezası hesabının da usul ve yasaya uygun olarak hesaplandığı anlaşıldığından dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir. Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne, 2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 4. Kesin olarak 18/02/2026 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.

KARŞI OY : (X)- Bölge İdare Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkün olup, temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen temyiz nedenleri anılan kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığından, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği görüşüyle aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyoruz.