Danıştay 4. Daire 2023/11929 E. 2025/3745 K.

T.C. D A N I Ş T A Y DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : 2023/11929 Karar No : 2025/3745

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACILAR): 1-... 2- ... VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ: Dava konusu istem: İzmir İli, Bergama İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde yer alan Sümerbank Bergama Tekstil Fabrikası yer alan yapıların (ana fabrika binası, idari bina, sosyal tesis (3 yapı), 6 adet lojman ve 8 adet atölye yapısı) endüstri mirası olan yapılardan olması nedeniyle 2863 sayılı Kanun kapsamında "korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı" olarak tescil edilmesine, koruma grubunun "II. grup yapı" olarak belirlenmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun kararının 6 adet lojman ile 8 adet atölye yapısının tescili ile ilgili kısmına yönelik yapılan itirazın kısmen kabul edilmesine, ... tarih ve ... sayılı İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun kararının 8 adet atölye yapısına ilişkin kısmının iptal edilmesine, diğer yapıların tescilinin devamına ve söz konusu yapıların koruma alanının ilgili Koruma Bölge Kurulunca yeniden belirlenmesine ilişkin ...tarih ve ... sayılı Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu kararı ile İzmir İli, Bergama İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde yer alan Sümerbank Bergama Tekstil Fabrikası Yerleşkesine ilişkin... tarih ve ... sayılı İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun kararıyla belirlenen koruma alanının yeniden belirlenmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu kararının, parsele ilişkin ... İdare Mahkemesinde devam etmekte olan yargı süreci tamamlandıktan sonra değerlendirilmesine, bu aşamada...tarih ve ... sayılı İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kararı ile belirlenmiş olan korunma alanının iptaline ilişkin ... tarih ve ... sayılı İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; uyuşmazlığın çözümü amacıyla sanat tarihçisi, mimar-restorasyon uzmanı ile arkeologtan oluşan bilirkişi heyetiyle yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunda özetle; İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile tesciline karar verilip Kültür Varlıkları Koruma Yüksek Kurulunun... tarih ve ... sayılı kararı ile tescil kararı iptal edilen Sümerbank Bergama Tekstil Fabrikası Yerleşkesine ait 8 adet atölye yapısının, 2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 6. ve 7. maddeleri, Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıklarının Tespiti ve Tescili Hakkında Yönetmelik’in 4. maddesinin (f) bendinde belirtilen sanat değeri, mimari, tarihi, estetik, mahalli, arkeolojik değerler kapsamı içinde; strüktürel, dekoratif, yapısal durum, malzeme, yapım teknolojisi, şekil bakımından özellik arz edip arz etmediği hususu ile anılan yönetmelik hükümleri, koruma ilkeleri göz önünde bulundurularak korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olduğu, bu bağlamda taşınmaz ile ilgili tescil kararının 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında uygun olduğu, Sümerbank Bergama Tekstil Fabrikası Yerleşkesinin, Bergama’da yapıldığı dönemin Sümerbank dokuma üretimini yansıtan somut bir örnek olması açısından temsiliyet değeri/belge değeri; özgün karakterini özellikle üretim mekanlarına has total mekan özellikleri, cephe özellikleri ve özgün çatı strüktürleri ile koruyabilmiş olması açısından da özgünlük değeri taşıdığı, yine konumu, çoğu aileye ekmek kapısı olması itibarıyla halk üzerinde bıraktığı izleri, kısaca Bergama’nın kentsel belleğinde bilinen yeri nedeniyle anı değeri taşıdığı, dolayısıyla dava konusu olan ve yerleşkenin bir parçası durumundaki 8 adet atölye binasının korunmasının da yerleşkenin bütünsel korunması bağlamında önemli olduğu, yerleşkenin özgün karakterinin sürdürülebilirliği ve miras değeri açısından mutlaka korunması gerektiği, Sümerbank Bergama Tekstil Fabrikası Yerleşkesi, tüm bu değerler ile Bergama’nın Cumhuriyet Dönemi Mimarlık Mirası ve Endüstri Mirası örneklerinden biri olduğu, sonradan tescil kararı iptal edilen 8 adet atölye binasının, gerek ölçek ve gerekse taşıdığı değerler bakımından yakın çevresindeki kültürel miras statüsündeki diğer yapılarla birlikte önce yerleşkeye ve ardından UNESCO’nun kültürel miras listesinde yer alan Bergama’ya ait özgün dokunun mutlaka korunması gereken önemli bileşenlerinden olduğu, yönünde tespit ve değerlendirmelerde bulunduğu anlaşılmıştır. Bu durumda, dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden; dava konusu Sümerbank Bergama Tekstil Fabrikası Yerleşkesinde bulunan 8 adet atölye yapısının yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri uyarınca mimari, mahalli, tarihi değerler kapsamı içinde özellik arzettiği, korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olduğu, tesciline ilişkin Koruma Bölge Kurulu kararının iptal edilmesine dair dava konusu Koruma Yüksek Kurulu kararı ile bu karar uyarınca tesis edilen Koruma Alanının iptaline dair dava konusu Koruma Bölge Kurulu kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle, hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, usule ilişkin olarak, davacılar ile taşınmaz arasında mülkiyet ilişkisi bulunmadığından davanın ehliyet yönünden reddine; dava konusu işlem tarihleri ile dava tarihi dikkate alındığında ise, davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerektiği, esasa ilişkin olarak, tescile ilişkin koruma bölge kurulu kararına karşı yapılan itiraz üzerine, kültür varlıklarını koruma yüksek kurulu kararı ile 8 adet atölye yapısının 2863 sayılı Kanun uyarıca korunması gerekli kültür varlığı özellikleri taşımadığının anlaşılması nedeniyle bu yapılar yönünden tescilinin iptal edildiği; kültür varlıklarını koruma bölge kurulu kararıyla koruma alanının belirlenmesinin ise parsele ilişkin yargı sürecinin tamamlanmasından sonrasına bırakılmasına karar verildiği, sonuç olarak, dava konusu işlemlerin hukuka uygun tesis edildiği belirtilerek, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair İdare Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Savunma verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ: ... DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE : Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1.Temyiz isteminin reddine, 2.Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının ONANMASINA, 3.Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, 4.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca, kararın taraflara tebliğini ve bir örneğinin de İdare Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine, 16/06/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.