Bölge Adliye Mahkemesi 2026/1915 E. 2026/1747 K.

T.C. ANKARA BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ BAM 20. HUKUK DAİRESİ T.C. ANKARA BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 20. HUKUK DAİRESİ

ESAS NO : 2026/1915 KARAR NO : 2026/1747 T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A K A R A R

İNCELENEN KARARIN MAHKEMESİ : ANKARA 1. FİKRİ VE SINAİ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ TARİHİ : 05/11/2024 NUMARASI : 2020/270 E. - 2024/458 K.

DAVANIN KONUSU : FSEK / Telif Tazminatı

Taraflar arasında görülen davada Ankara 1. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesince verilen 05/11/2024 tarih ve 2020/270 E. - 2024/458 K. sayılı kararın Dairemizce incelenmesi davalı ... ve davalı şirket tarafından istenmiş ve istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ: Davacı vekili, müvekkili ile ... arasında imzalanan 01/12/2010 tarihli, 20/05/2003 tarihli ve yine 15/11/2011 tarihli münhasır lisans sözleşmeleri uyarınca, "..." isimli eserin tercümesi, Türkçe bir tercümesinin kitap formunda basılması, yayımlanması ve satılması konusunda münhasır lisans sahibi olduğunu, ... Tur. Tic. Ltd. Şti.’nin davacı ile aynı alanda faaliyet gösteren bir yayın ve eğitim kurumu olduğunu, aynı zamanda ihlale konu "...”, ...", "...", "...", "...” isimli kitapların da yayıncısı olduğunu, diğer davalılardan ...’un yayınevinin sahibi, ...’un ise "...", ...", "...","..."isimli kitabın yazarı olduğunu, müvekkilinin sahip olduğu bu münhasır yetki doğrultusunda adı geçen kitapların özgün nitelikte Türkçe tercümesini yaptırdığını ve bu çevirilerin ... adı ile yayımlandığını, işleme eser niteliğindeki bu eserlerin, asıl eserden de bağımsız bir korumaya tabi olduğunu, müvekkilinin hak sahibi olduğu eserlerde yer alan fotoğrafların/şekillerin ve çizimlerin davalılar tarafından başka bir renk ve kompozisyon dahilinde çizilmesi veya görüntülenmesi mümkün iken davalıların bunu yapmadığını, müvekkilinin kitabındaki şekiller ve çizimleri kitabına olduğu gibi kopyalandığını, hiçbir izin ve sözleşme bulunmaksızın kullanılan bu çizimler, grafikler ve şekillerin tıbbi ressamlar tarafından çizilen orijinal çizimler olduğunu, kullanılan resimlerin fikri bir emek ve çaba ile çizilmiş güzel sanat eseri niteliğinde resim ve grafik eserler olduğunu, davalılarca fotoğrafların/şekillerin ve çizimlerin davacıdan FSEK 52. maddeye uygun olarak yapılmış bir sözleşme olmaksızın ve izinsiz olarak kullanılması sebebiyle davacının FSEK'ten kaynaklanan mali haklarının ağır şekilde ihlal edildiğini, kitabın yayınlayıcısı olması nedeniyle ... ve kitabın yazarı olan ...'un da ... ile beraber davacıya haksız eylemleriyle zarar verdiklerini, ... ve ...’un İstanbul 30. Asliye Ceza Mahkemesinde eylemleri sebebiyle yargılandığını ve haklarında ceza verildiğini ileri sürerek ihlal tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile FSEK 68 gereği 3 kat olmak üzere 100,00 TL telif tazminatının davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini, muhtemel tecavüzün menini ve davalıların dava konusu eserlerin basım ve yayımının yapılmasının engellenmesine ve hükmün ilanına karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davalılar vekili, açılan davanın haksız olduğunu, davacının taleplerinin zamanaşımına uğradığını, davacı tarafından dosyaya sunulan 21.12.2020 tarihli dava dilekçesinin ekinde paylaşılan sözleşmelerden de anlaşılacağı üzere davacının söz konusu çizimler üzerinde hak sahibi olmadığını, dosyaya sunulan 15.11.2011 tarihli 'Tercüme ve Yayın Anlaşması' adlı sözleşmenin alıntılanan 7. maddesi ve 01.12.2010 tarihli sözleşmenin 3. sayfa 3. maddenin c alt başlıklı bölümü gereği dava konusu çizimler üzerinde davacı tarafın hak sahipliğinin söz konusu olmadığını, dava konusu çizimlerin 5846 sayılı kanunda tanımlanan eser niteliğinde olmadığını, dava konusu çizimlerin, eğitim öğretim alanında her mecrada kullanılan alenileşmiş çizimler olup ÖSYM'nin çıkmış sınav sorularında, Milli Eğitim Bakanlığının ders kitaplarında, internet kaynaklarında ve biyoloji temel kaynaklarında mevcut olduğunu, İstanbul Anadolu 30. Asliye Ceza Mahkemesi 2017/388 Esas sayılı davada, 05/06/2018 tarihli gerekçeli kararla görevsizliğe hükmedilmiş olup anılan yargılamada yapılan teknik incelemede de dava konusu çizimlerin MEB'e ait kitaplarda, internet ortamında da kolaylıkla ulaşılabilir olduğunun belirtildiğini, davacı tarafın iddialarını somutlaştırmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ: Mahkemece, iddia, savunma ve tüm dosya kapsamına göre, davaya konu olan görsellerin, uluslararası literatürde yerleşmiş şekilde “...” olarak adlandırıldığı, bilimsel illüstrasyonların canlılığa ait karmaşık süreçlerin yazılı metin şeklinde anlatıldığında anlaşılması çok zor olmasından ötürü, görsel imgelere dönüştürülerek anlaşılmasını kolay hale getirilen versiyonları olduğu, davaya konu olan görsellerşin, birkaç dakika içinde üretilebilecek görseller olmadığı, bu görselleri oluşturan kişiler tanım itibariyle hem bilim insanı hem de sanatçı olduğu, bilimsel illüstratörlerin yaptığı iş başlı başına bir meslek olup, sıradan bir biyoloğun yan iş ya da yan yetenek olarak yapabileceği bir iş olmadığı, bilimsel görsel oluşturmanın alelade bir iş olmayıp, son derece uzmanlık gerektiren çok özel nitelikli bir iş olduğu, biyoloji alanında da görsel betimleme konularında grafik tasarım uzmanları ve yetkin resimlemeciler (illüstratörler) ile çalışıldığı, biyoloji bilimine ait görsel materyaller, tasvir ettikleri unsurun hangi biyolojik materyal olduğu ve tasvir için kullanılan görselliğin renk, biçim ve biçem (tarz/uslup) gibi unsurları nasıl kullandığına, bu görselleri oluşturmak adına hangi arka plan bilimsel bilgiyi işledikleri ve görsel olarak nasıl sunum yaptıklarına bağlı olarak fikri eseri olarak kabul edilmesi gerektiği, bilimsel illüstrasyon sınıfına giren dava konusu görsellerin, FSEK uyarınca güzel sanat eseri vasfında olduğu, davacı yanın 72 maddelik iddialarının 50 tanesi incelendiği, 50 maddelik telif hakkı ihlali iddiasının 14 tanesinin yerinde olmadığı, davacı yanın geriye kalan 36 maddelik telif hakkı ihlali iddiasının yerinde olduğu, davalı yanca 36 kez davacıya ait olan ve telif hakkı korunmasında olan görseller izinsiz kullanılmak suretiyle telif hakkı ihlali yapıldığı, FSEK md. 68/1 ile sözleşme yapılmış olması halinde istenebileceği bedelin en çok üç kat fazlasının istenebileceği düzenlendiğinden, FSEK md 68/1 gereğince davacı tarafın, en çok (2.388,52 X 3 =) 7.165,56 TL telif tazminatı talebinde bulunabileceği, toplam tazminat talebinin 42.094,88 TL olabileceği gerekçesi ile davanın ıslah edildiği şekli ile kabulü ile, davacının kitaplarından; davalının... kitabına %1.83 oranında; ... kitabına %0.29 oranında; ... kitabına %0,94 oranında; ... kitabına % 2,91 oranında intihal yapıldığı, FSEK md 68/1 gereğince davacı tarafın, ... kitabı için en çok (6.791,00 X 3 =) 20.374,76 TL, ... kitabı için en çok (678,60 X 3 =) 2.035,80 TL, ... kitabı için en çok (4.172,92 X 3 =) 12.518,76 TL ... kitabı için en çok (2.388,52 X 3 =) 7.165,56 TL telif tazminatı talebinde bulunabileceği anlaşılmakla 42.094,88 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine, tespitler bakımından tecavüzün men'ine ve tespitler bakımından basım ve yayımın engellenmesine, hüküm özetinin Türkiye de yayın yapan tirajı en yüksek 5 gazeteden birinde ilanına ilan giderinin davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ: Davalı ... ve şirket vekili istinaf başvuru dilekçesinde, dosya kapsamında alınan 1. ek bilirkişi raporu ve 12.08.2024 tanzim tarihli 2. ek bilirkişi raporu ile davacının, dava tarihi itibarıyla dava konusu kitaplar üzerinde mali hak sahibi olmadığının kesin olarak tespit edildiğini, bilirkişi heyeti, davacının dayandığı sözleşmelerin süresinin dolduğunu ve yenilendiğine dair bir belge sunulmadığını açıkça belirttiğini, ayrıca, dosyaya sunulan 15.11.2011 ve 01.12.2010 tarihli sözleşmelerin ilgili maddeleri gereğince, yazar dışındaki üçüncü kişilere ait materyaller ve çizimlerin davacıya tanınan hakların kapsamı dışında bulunduğunu, buna rağmen yerel mahkemece, davacının hak sahibi olduğu dönemde eserleri ürettiği gerekçesiyle aktif husumet ehliyetinin bulunduğununun kabul edildiğini, aktif dava ehliyetinin, davanın açıldığı tarihte mevcut olması gerektiğini, dava konusu çizimlerin 5846 Sayılı Kanun kapsamında eser niteliğinde olmadığını, tazminat hesaplamasının varsayımsal, hatalı ve fahiş olduğunu, her uyuşmazlıkta otomatik olarak FSEK 68. madde kapsamında üç kat artırım yapılmasının hukuka aykırı bulunduğunu, alınan ilk bilirkişi heyeti raporunda kopyalama bulunmadığı, haksız rekabet ve FSEK ihlali olmadığının tespit edildiğini, ancak mahkemenin, çelişkileri gidermek yerine müvekkillerinin sorumluluk alanlarını bireyselleştirmeden, eksik inceleme ile hüküm kurduğunu, zamanaşımı itirazının haksız olarak reddedildiğini, ileri sürerek, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını, davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

GEREKÇE : Dava, FSEK'ten kaynaklanan tazminatı istemine ilişkindir. İnceleme, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır. Davacı vekilince, müvekkili ile ... arasında imzalanan 01/12/2010, 20/05/2003 ve 15/11/2011 tarihli münhasır lisans sözleşmeleri uyarınca münhasır lisans sahibi olduğu, davalıların, "...”, ...", "...", "...", "...” isimli kitaplarında müvekkilinin kitabındaki şekiller ve çizimlerin kopyalandığını, davalılarca fotoğrafların/şekillerin ve çizimlerin davacıdan FSEK 52. maddeye uygun olarak yapılmış bir sözleşme olmaksızın ve izinsiz olarak kullanıldığı, davacının FSEK'ten kaynaklanan mali haklarının ağır şekilde ihlal edildiği ileri sürülmüş olup, mahkemece yukarıda açıklanan gerekçe ile davanın kabulüne karar verilmiştir. Ancak, dosya kapsamında, alınan bilirkişi raporunda da belirtildiği üzere, 1 Aralık 2010 tarihinde ... ile ... arasında yapılan ve ..., ...adlı kitabın Türkçe diline çevirilip basılması hakkında ...’a münhasır hak tanıyan sözleşmenin yeminli tercüman çevirisinde süre başlıklı 2. maddede; “İşbu sözleşmenin süresi imza tarihinden itibaren 60 ay olup, bu süre bitimiyle sözleşme kapsamında tanınan haklar re’sen ve ihtara gerek olmasızın ve Madde 8c hükmüne bağlı olarak malik uhdesine geri dönecektir.” denildiği, bu hüküm uyarınca sözleşmenin 01 Aralık 2015 tarihinde sona erdiği, sözleşmenin yenilendiğine ilişkin dosya kapsamına herhangi bir bilgi/belge sunulmadığı, davacının dava tarihi itibari ile dava konusu ... isimli kitap için mali hak sahibi olmadığı, 20 Mayıs 2003 tarihinde ... ile ... arasında yapılan ve ... adlı kitabın Türkçe diline çevirilip basılması hakkında ...’a münhasır hak tanıyan sözleşmenin yeminli tercüman çevirisinde süre başlıklı 2. maddede; “İşbu anlaşmanın süresi işbu belge dahilindeki paragraf 8c’nin koşullarına tabi olarak işbu belge dahilinde tevcih edilen tüm hakların bu süre sonunda otomatik olarak ve daha fazla ilamda bulunulmaksızın hak sahibine geri döneceği işbu anlaşmanın tarihini müteakip 60 aylık bir süreci kapsamaktadır.” denildiği, bu hüküm uyarınca sözleşmenin 20 Mayıs 2008 tarihinde sona erdiği, sözleşmenin yenilendiğine ilişkin dosya kapsamına herhangi bir bilgi/belge sunulmadığı, davacının dava tarihi itibari ile dava konusu ... isimli kitap için mali hak sahibi olmadığı, 15 Kasım 2011 tarihinde ... ile ... arasında yapılan ve ... adlı kitabın Türkçe diline çevirilip basılması hakkında ...’a münhasır hak tanıyan sözleşmenin yeminli tercüman çevirisinde; “Mal sahibi İşbu Anlaşma ile şirkete, şirketin işbu anlaşmayı imzaladığı tarihten başlamak üzere ALTI yıllık bir süre ile ...’yi TÜRKÇE diline tercüme etme veya ettirme hak, lisans ve imtiyazı ve eser tercümesinin kağıda basılı kitap formatında TÜRKÇE dilinde basılması, yayınlanması ve satışı veya bastırılması, yayınlanması ve dünya genelinde satışı için yegane ve münhasır hak vermektedir.” hükmünün yer aldığı, bu hüküm uyarınca sözleşmenin 15 Kasım 2017 tarihinde sona erdiği, sözleşmenin yenilendiğine ilişkin dosya kapsamına herhangi bir bilgi/belge sunulmadığı, davacının dava tarihi itibari ile dava konusu ... isimli kitap için mali hak sahibi olmadığı belirlenmiştir. Bu belirlemeler karşısında, davacının dava tarihi itibariyle, mali hak sahibi olduğunu ileri sürdüğü eserler üzerinde mali hak sahibi olmadığı anlaşılmaktadır. Mahkemece, davacının hak sahibi olduğu dönemde üretmiş olduğu eserlerin davalılar tarafından kullanılmak suretiyle intihal oluşturulduğu gerekçesine yer verilmiştir. Ancak bu gerekçe sadece davacının hak sahibi olduğu dönemde ürettiği eserlere yine davacının hak sahibi olduğu dönemde yapılan tecavüzler için geçerlidir. Yani davalı tarafın eyleminin tecavüz olarak nitelendirilebilmesi için davacının hak sahibi olduğu tarihler içerisinde olması gerekmektedir. Yoksa davacının mali hak sahipliğinin bittiği tarihten sonra yapılan tecavüzler için davacının dava hakkı bulunmayacaktır. Yukarıda da belirlendiği üzere, 1 Aralık 2010 tarihinde imzalanan sözleşmenin 01 Aralık 2015 tarihinde, 20 Mayıs 2003 tarihinde imzalanan sözleşmenin 20 Mayıs 2008 tarihinde, 15 Kasım 2011 tarihinde imzalanan sözleşmenin 15 Kasım 2017 tarihinde sona erdiği anlaşılmaktadır. Yani davacı; 1 Aralık 2010 tarihinde imzalanan sözleşme nedeniyle 01 Aralık 2015 tarihine, 20 Mayıs 2003 tarihinde imzalanan sözleşme nedeniyle 20 Mayıs 2008 tarihine, 15 Kasım 2011 tarihinde imzalanan sözleşme nedeniyle de 15 Kasım 2017 tarihine kadar olan tecavüzleri dava konusu edebilecektir. Oysa dosya kapsamında benimsenen bilirkişi raporunda yapılan hesaplamalarda bu tarihler dışında, yani davacının hak sahibi olmadığı dönemlerde yapılan tecavüzlerin de tespit edilerek hesaba katıldığı ve sonuca ulaşıldığı anlaşılmaktadır. Bu itibarla, mahkemece davacının hak sahibi olduğu dönemde yapılan tecüzler için dava konusu taleplerin ve defilerin değerlendirilmesi gerekirken, davacının hak sahibi olmadığı dönemlerdeki tecavüzlerin de dahil edilerek dosya kapsamında değerlendirme yapılması doğru bulunmamıştır. Bu yönler açıklağa kavuşturulmadan, yani davacının sadecece hak sahibi olduğu dönemlere ilişkin bir değerlendirme yapılıp ek bilirkişi raporu alınmadan hüküm kurulması doğru olmadığından Dairemizce, davalılar ... ve şirket vekillerinin yukarıdaki hususlara ilişkin istinaf itirazlarının kabulü ile HMK’nın 353/1-a-6. maddesi gereğince yerel mahkeme kararının kaldırılmasına, davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine, kararın niteliğine göre davalı ... ve davalı şirket diğer istinaf itirazlarının bu aşamada incelenmesine yer olmadığına karar vermek gerekmiştir.

HÜKÜM : Gerekçesi yukarıda belirtildiği üzere; 1-Davalı ... ve davalı şirket vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince kabulü ile Ankara 1. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesince verilen 05/11/2024 gün ve 2020/270 E. - 2024/458 K. sayılı kararının KALDIRILMASINA; 2-Dosyanın, davanın yeniden görülmesi için mahkemesine İADESİNE, 3-Davalı ... ve davalı şirket vekilinin diğer istinaf itirazlarının bu aşamada incelenmesine yer olmadığına, 4-Davalı ... ve davalı şirket tarafından istinaf başvurusunda peşin olarak yatırılan 525,98-TL nispi istinaf karar ve ilam harcının istek halinde davalı ... ve davalı şirkete iadesine, 5-İstinaf aşamasında duruşma açılmadığından taraflar lehine vekalet ücreti takdirine yer olmadığına, 6-İstinaf aşamasında yapılan yargılama giderlerinin ilk derece mahkemesince yapılacak yargılamada değerlendirilmesine, 7-Kararın tebliği ve harç işlemlerinin yerel mahkeme tarafından yaptırılmasına, Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oybirliği ile 15/10/2026 tarihinde HMK 353/1-a-6 maddesi uyarınca KESİN olmak üzere karar verildi.

GEREKÇELİ KARARIN YAZILDIĞI TARİH : 06/11/2026

Başkan ...

Üye ...

Üye ...

Katip ...