Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 2025/4686 E. 2026/2121 K.

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi SAYISI : 2025/733 Esas, 2025/766 Karar HÜKÜM : Esastan ret İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 2. Asliye Ticaret Mahkemesi SAYISI : 2023/479 E., 2023/963 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı/yargılamanın yenilenmesini talep eden vekili tarafından temyiz edilmekle; temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

KARAR

I. DAVA Yargılamanın yenilenmesini talep eden ... Sonuç vekili dilekçesinde; müvekkili aleyhine açılan alacak davasında Mahkemenin 2009/678 E., 2014/354 K. sayılı kararı ile davanın kabulüne karar verildiğini, anılan kararın gerekçesinde "davacı idare tarafından ihracatı geliştirmek amacıyla dahilde işletme izin belgesine dayalı olarak davalı şirkete verilen buğdayın ihracatının yapılmayıp iç piyasada tüketilmesi sonucu davacının zararının oluştuğu, muafiyet kapsamı dışına çıkartılan ham madde miktarının 1.391.392,19 kg olduğu, sözleşme hükümleri ve taahhütname kapsamında davalı şirketin mal bedeli fiyat farkı ile bunun KDV'sinden oluşan miktarı her bir ham maddenin teslim tarihinden itibaren işleyecek faizi ile ödemesi gerektiği kanaatine varıldığının" bildirildiğini, ancak müvekkili tarafından hükme esas teşkil eden ve yargılamanın dayanağını oluşturan ... İhracatçılar Birliği'nin 15.05.2009 tarihli idari işleminin iptaline ilişkin 27.05.2015 tarihinde dava açıldığını, Mersin 2. İdare Mahkemesinin 2015/895 E. ve 2017/706 K. sayılı dosyası üzerinden tesis edilen 20.04.2017 tarihli ilam ile dava konusu idari işlem iptal edilerek davanın kabulüne karar verildiğini, davalının kararı istinaf etmesi üzerine Konya Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesinin 2017/1661 E. ve 2018/758 K. sayılı dosyası üzerinden davalının istinaf isteminin reddedildiğini, ilgili Bölge İdare Mahkemesi kararının da Danıştay tarafından onandığını, anılan kararın taraflarına 14.03.2023 tarihinde tebliğ edildiğini ve yasal süresi içinde işbu yargılamanın iadesi talebinde bulunduklarını, yargılamanın iadesi sebeplerinden mahkemece değerlendirilecek sebeplere uygun olarak verilen kararın kaldırılması ve davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, mahkeme tarafından verilen hükmün dayanağı olan idari işlemin iptal edilmesi nedeniyle hükmün uygulanma ihtimalinin kalmadığını ileri sürerek yargılamanın iadesi talebinin kabulüne, kesinleşmiş mahkeme kararının kaldırılmasına ve hukuki dayanaktan yoksun davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP Aleyhine yargılamanın yenilenmesi talep edilen ... vekili cevap dilekçesinde; 01.06.2005 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 2005-2006 Dönemi Hububat Alım ve Satımı Hakkındaki Bakanlar Kurulu Kararında "... Dahilde İşletme İzin Belgesine sahip olan Türkiye'de yerleşik kişi ve kuruluşlara dahilde işletme rejimine uygun olan ve belgelerinde yer alan un, makarna, bisküvi, gofret, kek, bulgur, irmik, şehriye, nişasta ve bünyesinde un ihtiva eden diğer gıda ürünleri ile sanayi yemi şeklinde yapmış oldukları ve yapacaklarını taahhüt ettikleri ihracatlarının karşılığında hububat satışı yapabilir. Bu amaçla ... ve ... Bakanı ... Mahsulleri Ofisini peşin ve/veya vadeli olarak hububat satmakla görevlendirebilir. ... Müsteşarlığının yapılmış veya yapılacak olan ihracatların bu madde hükümlerine uygunluğunu bildirmesi üzerine ... piyasa regülasyonu açısından stok durumunu dikkate alarak söz konusu satış işlemini gerçekleştirir." hususlarının ifade edilerek müvekkili Kuruma dahilde işletme izin belgesi ile belirli koşullarda hububat satma görevi ve yetkisi verildiğini, müvekkili Kurumun bu satışları piyasa fiyatının oldukça altında yaptığını, bunun amacının ihracatı canlandırarak ekonomiye katkı sağlamak olduğunu, davalı şirketin çeşitli defalar müvekkili Kurumdan dahilde işletme rejimi çerçevesinde hububat aldığını, Gümrük Kontrolörü tarafından düzenlenen 09.04.20 09... sayılı soruşturma raporuna göre ... Gümrük Müdürlüğünce tescil edilen 4 adet gümrük beyannamesinde kayıtlı eşya cins ve miktarlarının gerçeği yansıtmadığının tespit edildiğini ve firmanın dahilde işletme rejimi kapsamında aldığı hububatı usulsüz kullandığının ortaya çıktığını, müvekkili Kurum ile davalı arasında akdedilen sözleşme uyarınca usulsüzlük tespit edilen hallerde usulsüz kısma isabet eden tutarın tahsil edileceğinin düzenlendiğini, müvekkili tarafından 26.10.2009 tarihinde... Un Fabrikası aleyhine dahilde işletme izin belgesi ile temin etmiş olduğu hububatların usulsüz kullanması sebebiyle alacaklarının tahsil edilmesi gereğinden bahisle alacak davası açıldığını, yargılamanın yenilenmesi talebini içeren dilekçedeki iddialara katılmamakla beraber yargılamanın yenilenmesinin talep edilebileceği hak düşürücü süre ve asıl alacağa ilişkin zamanaşımı süresinin geçtiğini, Mersin 2. İdare Mahkemesi kararının 20.04.2019 tarihinde, Danıştay ... Dairesi kararının ise 30.11.2022 tarihinde verildiğini, bu kararların ilgiliye bildirilme tarihlerinin araştırılması gerektiğini, Ankara 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2009/678 E., 2014/354 K. sayılı kararında sadece İdare Mahkemesi tarafından iptal edilen 12.05.20 09... sayılı işlemin hükme esas alınmadığını, meri mevzuat açısından idare mahkemesi kararlarının hukuk hakimini bağlamayacağını savunarak talebin reddine karar verilmesini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile Mahkemenin 2009/678 E., 2014/354 K. sayılı dosyasında, davacı ... Genel Müdürlüğünün davasının ana dayanağının gümrük kontrolörü tarafından düzenlenen 09.04.2009 tarih, 5 sayılı soruşturma raporunda, ... Gümrük Müdürlüğünce tescil edilen 4 adet gümrük beyannamelerinde kayıtlı eşya cins ve miktarının gerçeği yansıtmadığı hususu olduğu, mahkemece Gümrük Kanunu, davalı şirketin muhasebe kayıtları, stok tabloları gözetilerek, bilirkişi raporu doğrultusunda, gümrük kontrolörü tarafından düzenlenen 09.04.2009 tarih, 5 sayılı soruşturma raporu dikkate alınarak davanın kabulüne karar verildiği, Mersin 2. İdare Mahkemesinin 2015/895 E., 2017/706 K. sayılı kararı ile ise Başbakanlık ... ... İhracatçılar Birliğinin Dahilde İşleme İzin Belgesi taahhüt hesabının kapatılmasına ilişkin işlemin iptaline karar verildiği, işbu idari işlemin iptali kararının, Mahkeme kararında esas alınan gümrük kontrolörü tarafından düzenlenen 09.04.2009 tarih, 5 sayılı soruşturma raporunu ortadan kaldıracak ya da dosyasının esasını etkileyecek mahiyette olmadığı, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 375. maddesinde düzenlenen sebeplerin somut davada gerçekleşmediği gerekçesiyle yargılamanın iadesi talebinin reddine karar verilmiş, hüküm, yargılamanın iadesini talep eden vekilince istinaf edilmiştir.

IV. İSTİNAF Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile yargılamanın yenilenmesi talep edilen Ankara 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 30.05.2014 tarih, 2009/678 E., 2014/354 K. sayılı dosyasının incelenmesi neticesinde davacı ... Genel Müdürlüğü tarafından davalı ... Sonuç (... Un Fabrikası) aleyhine açılan tazminat davasında ihracatı geliştirmek amacıyla dahilde işletme izin belgesi kapsamında ihraç edilmek üzere davalının kurumdan düşük fiyattan aldığı buğdayla ilgili olarak Gümrük Kontrolü tarafından düzenlenen 09.04.2009 tarihli soruşturma raporunda ... Gümrük Müdürlüğünce tescil edilen 4 adet gümrük beyannamelerinde kayıtlı eşya cins ve miktarının gerçeği yansıtmadığı tespitinin esas alındığı, taraflar arasında imzalanan sözleşmeye göre ihracatla ilgili ibraz edilen belgelerin mevzuat hükümleri doğrultusunda yetkili mercilerin teftiş soruşturma ve incelemelerine bağlı olarak usulsüz eksik veya dayanaktan yoksun olduğunun tespiti halinde ilgili miktarın iç satış fiyatı ile sözleşme satış fiyatı arasındaki farkın faiziyle tahsilinin gerektiğini iddia ederek zararın tahsilini talep ettiği, Mahkemece davanın kabulüne karar verildiği, Mersin 2. İdare Mahkemesinin 20.04.2017 tarih, 2015/895 E., 2017/706 K. sayılı dosyasında ise davanın davacıya ait 03.03.2005 tarih ve 770 sayılı dahilde işleme izin belgesi kapsamında işlem gören 15.04.2005 tarih ve ... tescil sayılı, 13.05.2005 tarih ve 5727 tescil sayılı, 18.05.2005 tarih ve ... tescil sayılı, 09.06.2005 tarih ve ... tescil sayılı gümrük çıkış beyannameleri muhteviyatında bulunan buğday unu cinsi eşyanın cins ve miktarının gerçeği yansıtmadığının tespiti üzerine taahhüt hesabının kapatılmasına ilişkin işlemin iptali istemine ilişkin açıldığı, İdare Mahkemesince söz konusu idari işlem yapılırken somut bir tespit yapılmadığı gerekçesi ile dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, yargılamanın yenilenmesi talep edilen dava dosyasında verilen kararın sadece idari işleme değil idari işlem dışında gümrük soruşturma raporu, sunulan deliller ve dosya kapsamında alınan bilirkişi raporlarına dayalı olarak verilmiş olduğu gerekçesi ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş, hüküm, yargılamanın iadesini talep eden vekilince temyiz edilmiştir.

V. TEMYİZ A. Dava ve Hukuki Nitelendirme Dava, yargılamanın iadesi istemine ilişkindir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe Yapılan yargılama ve saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde İlk Derece Mahkemesince verilen kararda bir isabetsizlik olmadığının anlaşılmasına göre yapılan istinaf başvurusunun 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 353/1-b(1) hükmü uyarınca Bölge Adliye Mahkemesince esastan reddine ilişkin kararın usul ve yasaya uygun olduğu kanısına varıldığından Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına karar vermek gerekmiştir.

VI. SONUÇ: Yukarda açıklanan nedenlerle, yargılamanın iadesini talep eden davalı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın HMK'nın 370/1 hükmü uyarınca ONANMASINA, aynı Kanun'un 372. maddesi uyarınca işlem yapılmak üzere dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine, 16.04.2026 tarihinde kesin olarak oy birliğiyle karar verildi.