Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 2023/6100 E. 2024/7893 K.

MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi SAYISI : 2021/1922 Esas, 2023/1261 Karar HÜKÜM : Ret İLK DERECE MAHKEMESİ : İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesi SAYISI : 2019/480 E., 2021/550 K. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: KARAR I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili şirketin Türkiye ve yurt dışında inşaat faaliyetlerinde bulunan Türkiye'de mukim bir şirket olduğunu, Libya'da iş yapmak üzere Libya yasaları çerçevesinde ... (Kısaca ...) şirketini kurduğunu, ...'nin Libya devleti kurumu olan Tatweer for Touristic and Real-Estate İnvestment Company (kısaca işveren) ile Bingazi'de Mixed Use Development projesinin tasarım ve inşası için 27 Temmuz 2010 tarihinde sözleşme imzalandığını, sözleşme hükümlerine göre işin tamamlanması için öngörülen sürenin 26.10.2014 tarihi olduğunu, ... ile işveren Tatweer arasında yapılan sözleşme kapsamında ... tarafından işverene verilmesi gereken kesin teminat ve avans teminat mektuplarının Libya'da mukim bir banka olan Al Wahda Bank'tan temin edilerek işverene verildiğini, bu teminat mektuplarının ülkemizde yerleşik davalılar ... Bankası A.Ş. ve Müflis ... Bankası A.Ş.'nin kontrgarantileriyle verildiğini, Türkiye'de yerleşik bu iki banka ile kredi ilişkisini tesis eden ve mektupların verilmesini sağlayanın ise davacı şirket olduğunu, 27.07.2010 tarihinde sözleşmenin imzalanmasından sonra Şubat 2011 tarihinde Libya'da büyük bir iç savaşın patlak verdiğini, ...'nin sözleşmenin 19 uncu maddesi uyarınca mücbir sebep bildiriminde bulunduğunu, buna ilişkin dosyayı da işveren tarafından işveren vekili olarak atanan İtalyan Mühendislik Firması İntertecno'ya teslim ettiklerini, bu bildirimin akabinde tarafların 5 Mart 2011 tarihinde bir protokol düzenlediklerini ve işveren Tatweer'in avans ödemesi ve sözleşme kayıt vergisinin düşülmesinden sonra bakiye olarak ...'ye 15.061.142,00 USD ödenmesi hususunda mutabakat sağlandığını, mutabakat protokolünü işveren adına işveren vekillerinin imzaladığını, buna göre işverenin avans teminat mektubu ile kesin teminat mektubunu LMSL'ye iade edeceğinin kabul edildiğini, sonrasında işe başlama koşulları beklenirken 2013 sonlarında iç savaşın şiddetlendiğini, üstlenilen iş sürekli mal, malzeme, sermaye ve işçi hareketi gerektirdiğinden iç savaş nedeniyle bunların ifasının imkansızlaştığını, bu iş için verilen mektupların da işveren Tatweer'de kaldığını, protokole rağmen iade edilmediğini, mektuplara konu borç ve risklerin diğer sebepler yanında mücbir sebep nedeniyle ortadan kalktığını, davacı şirketin kurucu ortağı olduğu Libya'da mukim ... şirketinin işverene Libya Bankasından aldığı avans ve kesin teminat mektuplarını verdiğini, bu mektupların kontrgarantilerinin ise davacı şirketçe davalılardan temin edildiği, ... Bankası A.Ş.'nin Libya'da mukim Al Wahda Bankası'na MD1024900005 referans nolu kontrgaranti teminat mektubunu, ... Bankası A.Ş.'nin de ... Bankası lehine HGS09414M000029 referans nolu kontrgaranti teminat mektubunu verdiğini, bu süreçte milyonlarca USD teminat mektubu komisyonu ödemek zorunda kalındığını, söz konusu olaylar nedeniyle teminat mektubunun hükmünü koruduğunun söylenemeyeceğini, Libya'daki iç savaş sırasında da teminat mektubu devre komisyonunun ödenmeye devam edildiğini, iş yapma imkanının sona ermiş olması nedeniyle teminat mektubunun hükümsüz hale geldiğini, teminat mektubunun işveren Tatweer'den 2011 tarihli mutabakat çerçevesinde iadesi sağlanılmaya çalışılırken davalıların, işverenden gelen süre uzatımını kabul etmediklerini, böylece işverenin tazmin talep etmesine neden olduklarını, işverenin süre uzatımı talebi üzerine Al Wahda Bank'ın ... Bankası A.Ş.'ye 22.09.2016 tarihli mesajı geçerek ... Bankası tarafından verilen kontrgaranti teminat mektubunun süresinin 16.01.2017, ... Bankası A.Ş. kontrgaranti teminat mektubunun vadesinin ise 16.02.2017 tarihli olarak uzatılmasını, aksi takdirde mektup bedelinin tazmin edilmesini talep ettiğini, bu arada mesajdan önce ... Bankası A.Ş.'nin iflas ederek iflas masası oluşturulduğunu, iflas idaresinin tasfiye sürecinde olunmasından ötürü mektup süresinin uzatılmayacağını ve iflas etmiş olmasından dolayı tazmininin de mümkün olmadığını bildirdiğini, ... Bankası A.Ş.'nin de tazmin talebinin Bakanlar Kurulunun 21.06.2011 tarih ve 2011/2001 sayılı kararnamenin eki kararın 5/4 üncü maddesi hükmü çerçevesinde mümkün bulunmadığını belirterek işverenin talebini reddettiğini, işverenin süre uzatımının kabul edilmemesi ve tazmin talebinin de reddedilmiş olması nedeniyle, artık kontrgaran bankalarca teminat mektubu devre komisyonunun tahakkuk ettirilemeyeceğini, mektup süresini uzatmayan, böylelikle işverenin tazmin talebinde bulunmasına neden olan davalı bankaların buna rağmen teminat mektubu devre komisyonlarını talep ettiklerini, ... Bankası A.Ş.'nin iflas etmesi nedeniyle de kontrgarantisinin sona erdiğini, her iki bankaya şu ana kadar 5.000.000,00 USD'nin üzerinde komisyon ödenmek zorunda kalındığını, özellikle 16.02.2017 tarihinden bu yana bu bankaların komisyon talep edemeyeceği gibi haksız şekilde aldıkları komisyonu da iade etmesi gerektiğini ileri sürerek ... Bankası A.Ş.'nin MD1024900005 referans nolu ve ... Bankası A.Ş.'nin de HGS09414M000029 referans nolu teminat mektuplarının hükümsüzlüğünün tespitine, davacı şirketin anılan mektuplar nedeniyle davalı bankalara teminat mektubu devre komisyonu borcu olmadığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir. II. CEVAP 1.Davalı ...Ş. vekili cevap dilekçesinde; teminat mektuplarının hükümsüzlüğünün istenmesi nedeniyle eksik harç yatırıldığını, zorunlu arabuluculuğa başvurulmaması nedeniyle davanın usulden reddi gerektiğini, davacının dava açma yetkisinin bulunmadığını, ... Bankası A.Ş. tarafından müvekkili bankaya verilen kontrgarantide müşterinin ... olarak geçtiğini, müşteri adresinin Libya olduğunu, müvekkili bankanın da ... Bankası A.Ş.'nin talebine uygun olarak müşteri ... emrine ve hesabına düzenlendiği kontrgarantiyi Wahda Bank'a verdiğini, davacı şirketin müvekkili bankanın müşterisi olmadığını, müvekkili bankanın ... Bankası A.Ş.'nin kontrgarantisi ve talebi nedeniyle Wahda Bank'a hitaben kontrgaranti verdiğini, davacı firmanın muhatabının ... Bankası A.Ş. olduğunu, davacı şirket bir gayrinakdi kredi türü olan kontrgarantiyi ... Bankası A.Ş.'den teminat karşılığında bizzat kullandığı için müvekkili bankayı dava etme hakkına sahip olmadığını savunarak davanın reddini istemiştir. 2.Davalı Tasfiye Halinde ... Bankası A.Ş. vekili cevap dilekçesinde; davacının teminat mektuplarının hükümsüzlüğünü talep etmesine rağmen dava değeri olarak sadece devre komisyon miktarını gösterdiğini, harcın eksik yattığını, müvekkilinin pasif husumetinin bulunmadığını, garanti veren müvekkili bankanın borcunun davacı ile dava dışı muhatap firmanın temel ilişkisinden bağımsız ve asli nitelikte olduğunu, arabuluculuk şartı yerine getirilmeden dava açıldığını, dava konusu teminat mektubunun yabancı hukuka tabi olduğunu, müflis bankanın harçtan muaf olduğunu, davacı ile müvekkili arasındaki ilişkinin kredi ilişkisi olup 06.08.2010 tarihinde taraflar arasında genel kredi sözleşmesi imzalandığını, müflis bankanın müşterisi olan davacının 03.08.2010 tarihli talebi üzerine, Tatweer... Projesi için düzenlenecek avans teminat mektubuna kontrgaranti vermek amacıyla ... Bankası A.Ş. lehine müflis banka tarafından 13.08.2010 tarihinde 27.02.2012 vade tarihli 24.575.074,00USD tutarlı HGS10410M000202 referans numaralı kontrgaranti mektubunun düzenlendiğini, bu kontrgarantinin vade süresinin talep üzerine uzatılarak müvekkili bankanın faaliyet izninin kaldırıldığı tarihe kadar sürecin bu şekilde devam ettiğini, kontrgaranti verilen ... Bankası A.Ş. tarafından müflis bankaya 26.09.2016 tarihinde iletilen swift mesajındaki uzat ya da öde talebinin faaliyet izninin kaldırılmasının doğal sonucu olarak işleme alınamadığını, buna rağmen davacının ısrarla mektubun süresinin keyfi bir biçimde uzatılmadığını ve müvekkilinin kusurlu olduğunu iddia ettiğini, davacının hükümsüzlük iddialarının doğru olmadığını, dava konusu teminat mektubuna ilişkin riskin devam ettiğini, müflis bankanın kontrgarantiden kaynaklanan teminat mektubu bedeline ve komisyon ödemeleri borcuna istinaden, diğer davalı ...Ş.'nin İstanbul 1. İflas Müdürlüğünün 2017/14 İflas sayılı dosyasına alacak kayıt talebinde bulunduğunu, müvekkili müflis banka iflas idaresi tarafından bu alacak kayıt başvurusunun 127.388.275,08 TL'lik bölümünü şarta bağlı alacak olarak ve komisyon ücretinden kaynaklanan 15.440.788,32TL'lik bölümünün ise doğrudan kabul edildiğini, bu nedenlerle de müflis bankanın kontrgaranti kaynaklı sorumluluğunun/riskinin devam ettiğini savunarak davanın reddini istemiştir. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesince, teminat mektuplarının hükümsüzlüğü talebinin nisbi harca tabi olması nedeniyle eksik nisbi harcı yatırması için davacıya süre verildiği, davacının yargılamanın devamı sırasında teminat mektuplarının hükümsüzlüğüne yönelik açtığı davayı ati'ye terk ettiğini bildirdiği, müflis banka vekilinin ati'ye terke muvafakatları olmadığını bildirdiği, davacı vekilinin 05.11.2020 tarihli duruşmada hükümsüzlüğün dava konusu olmayıp menfi tespit taleplerinin incelenmesinin gerekçesi olduğunu, mahkeme aksi kanaatte ise harçları yatırmayacaklarını bu yönden dosyanın işlemden kaldırılabileceğini bildirdiğinden davacının teminat mektuplarının hükümsüzlüğüne ilişkin talebinin 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 150 nci maddesi gereğince işlemden kaldırıldığı, davacı şirket ile davalı müflis banka arasında akdedilen genel kredi sözleşmesi kapsamında ... Bankası A.Ş. tarafından ... Bankası A.Ş. lehine kontrgaranti verildiği, komisyonların davacı şirketin sorumluluğunda verilmesi nedeniyle davalı müflis bankanın pasif husumet yokluğu itirazının reddine, dava zorunlu arabuluculuğa tabi olmadığından davalıların buna yönelik itirazının reddine, teminat mektubunda Türk Hukuku'nun uygulanacağının yazılı olması nedeni ile davalının yabancılık itirazının reddine, davacı vekilinin 05.11.2020 tarihli duruşmadaki beyanında dava konusu yapmış oldukları komisyon bedelinin ... Bankası A.Ş. tarafından verilen teminat mektuplarından kaynaklanan komisyon bedeli olduğunu, müvekkilinin diğer davalı ...Ş. ile doğrudan hukuki ilişkisi olmadığından ... Bankası A.Ş. tarafından kendilerinden istenen herhangi bir komisyon bedeli olmadığını bildirdiği, dava dışı yüklenici Libya yasalarına göre kurulan ... (...) şirketi ile Libya'da bulunan işveren Tatweer arasındaki eser sözleşmesinin 2010 tarihinde imzalandığı, sözleşmede işin bitim tarihinin 26.01.2014 olarak gösterildiği, ... tarafından işveren Tatweer'e verilmesi gereken avans ve teminat mektuplarının Libya'da bulunan Al Wahda Bank tarafından işverene verildiği, davalılardan ... Bankası A.Ş. tarafından Al Wahda Bank tarafından işverene verilen teminat mektubu nedeniyle kontrgaranti teminat mektubu verildiği, müflis ... Bankası A.Ş.'nin, ... Bankası A.Ş. tarafından verilen teminat mektubu nedeniyle kontrgaranti teminat mektubu verdiği, davacı, dava dilekçesinde dava dışı Libya'da mukim ... ile işveren Tatweer arasındaki sözleşmenin feshedildiğini, tarafların kesin teminatın ve avans teminatının hükümsüz ve geçersiz olduğunu kabul ettiklerini bildirmiş ise de davacı vekili tarafından dosyaya sunulan belgede işveren Tatweer'in imza sütununun boş olduğu, bu belgenin işveren tarafından imzalanmadığının tespit edildiği, Libya'daki iç karışıklığın 2011 yılında başlamasına rağmen, her iki davalı bankaca verilen teminat mektubu sürelerinin 2016 yılının sonuna kadar uzatıldığı, davacının komisyon ödemelerini ... Bankası A.Ş.'ye 10.01.2019 tarihine kadar yaptığı dikkate alındığında, davacının mücbir sebep iddialarının mesnetsiz olduğu, ... Bankası A.Ş.'nin ... Bankası'nca verilen teminat mektubu nedeni ile kontrgaranti verdiği, davacı şirket ile ... Bankası A.Ş. arasında akdedilen genel kredi sözleşmesine istinaden ... Bankası A.Ş. tarafından verilen teminat mektubu komisyon ödemelerinin davacı şirket tarafından yapıldığı, bu teminat mektubu yönünden davacının aktif husumet ehliyetinin olduğu, ... Bankası A.Ş. tarafından verilen teminat mektubu sürelerinin 27.09.2016 tarihine kadar uzatıldığı, 23.07.2016 tarihinde ... Bankası A.Ş.'nin faaliyet izninin kaldırılarak TMSF'ye devir edildiği, ... Bankası A.Ş. tarafından verilen teminat mektubu incelendiğinde "İş bu kontrgarantimiz 14/03/2012 tarihine kadar geçerli olacak ve sorumluğumuz bu tarihten itibaren otomatik olarak sona erecektir" denildiği, 2016 tarihine kadar teminat mektubunun süresinin uzatıldığı, ... Bankası A.Ş. tarafından verilen teminat mektubunda vade tarihi bulunmasına rağmen riskin bu vade içerisinde yazılı olarak bildirilmediği takdirde teminat mektubunun hükümsüz olacağına ilişkin kayıt bulunmaması nedeniyle riskin vade tarihi içerisinde gerçekleşmesi şartı ile bankanın sorumluluğunun vade tarihinden sonra 10 yıllık zamanaşımı müddetince devam edeceği, bankanın sorumluluğu devam ettiği sürece teminat mektubu nedeni ile devre komisyonu borcunun da ödenmesi gerektiği gerekçeleriyle davacının teminat mektuplarının hükümsüzlüğünün tespitine yönelik açmış olduğu davanın 6100 sayılı Kanun'un 150 nci maddesi gereğince açılmamış sayılmasına, davacının ... Bankası A.Ş.'ye karşı açmış olduğu davanın aktif husumet yokluğundan reddine, davacının Müflis ... Bankası A.Ş. İflas İdaresi'ne karşı açmış olduğu davanın reddine karar verilmiş, hüküm davacı vekilince istinaf edilmiştir. IV. BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI Bölge Adliye Mahkemesince, davacı şirket Tatweer firması ile yaptığı sözleşmeyi feshettiğini ispat edemediği gibi, teminat mektubunun da davalı Müflis ... Bankası A.Ş.’ye iade edilmediğinden, davalının teminat mektubundan kaynaklanan tazmin sorumluluğunun devam ettiği, bu durumda mevcut mücbir sebeplerin, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin ve Bakanlar Kurulu kararlarının davalı bankanın sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağı, teminat mektubunun vade tarihinden itibaren 10 yıllık zamanaşımı süresi içerisinde muhatap tarafından riskin gerçekleştiği iddia edilebileceğinden İlk Derece Mahkemesince davalılar hakkında açılan davanın reddine karar verilmesinde isabetsizlik bulunmadığı gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş, karar davacı vekilince temyiz edilmiştir. V. TEMYİZ İNCELEMESİ 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, davacının davalılar tarafından verilen kontrgaranti kapsamındaki teminat mektuplarının hükümsüzlüğü ve bu teminat mektupları nedeniyle davalılara teminat mektubu komisyon borcu bulunmadığının tespiti istemine ilişkindir. 2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Kanun’un 124 üncü maddesi, 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 6098 sayılı Kanun'un 128 inci maddesi. 3. Değerlendirme Yapılan yargılama ve saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde İlk Derece Mahkemesince verilen kararda bir isabetsizlik olmadığının anlaşılmasına göre yapılan istinaf başvurusunun 6100 sayılı Kanun'un 353 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (1) numaralı alt bendi uyarınca Bölge Adliye Mahkemesince esastan reddine ilişkin kararın usul ve yasaya uygun olduğu kanısına varıldığından Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına karar vermek gerekmiştir. VI. SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle, davacı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA, aynı Kanun'un 372 nci maddesi uyarınca işlem yapılmak üzere dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine, 07.11.2024 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.