İlk Derece Mahkemesi 2023/201 E. 2026/1051 K.

T.C. İSTANBUL 14. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2023/201 Esas KARAR NO : 2026/1051

DAVA : Alacak (Ticari Satımdan Kaynaklanan) DAVA TARİHİ : 22/03/2023 KARAR TARİHİ : 19/10/2026

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda, GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ: Davacı Vekilinin Mahkememize Tevzi Edilen Dava Dilekçesinde Özetle; Müvekkili ile davalı arasında 15/08/2019 tarihli Bayilik Sözleşmesi ve 28/08/2018 tarihinde Otogaz LPG Bayilik Sözleşmesi akdedildiğini, bu suretle davalıya akaryakıt bayiliği verildiğini, ancak davalının mevzuat ve sözleşme hükümlerine aykırı olarak teminat yükümlülüğünü yerine getirmemesi üzerine EPDK tarafından lisansının iptal edildiğini, bu durumda müvekkiline sözleşme uyarınca tek taraflı fesih hakkının doğduğunu, bu nedenle ... 17. Noterliği'nin 30 Eylül 2022 tarihli ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile sözleşmenin feshedildiğini ve alacaklarının muaccel hale geldiğinin bildirildiğini iddia ederek; davanın kabulünü, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik erken fesihten kaynaklanan cezai şart borcu olarak 500-USD, asgari alım taahhüdünden kaynaklı cezai şart borcu olarak 500-USD olmak üzere toplam 1.000-USD tutarındaki cezai şart borcunun temerrüt tarihinden itibaren işleyecek 3095 sayılı Kanun'un 4/a maddesi gereğince Devlet Bankalarının bu yabancı para cinsinden açılmış bir yıl vadeli mevduat hesaplarına uyguladığı en yüksek faizi ile birlikte davalıdan tahsilini, yargılama masrafları ile vekalet ücretinin karşı tarafa tahmilini talep ve dava etmiştir. Davalı Vekilinin Mahkememize Sunmuş Olduğu Cevap Dilekçesinde Özetle; Müvekkilinin yaşadığı ekonomik sıkıntılardan dolayı ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2019/... Esas Sayılı dosyası ile konkordato başvurusunda bulunduğunu, mahkemece 25/07/2019 tarihinden itibaren üç ay süreyle geçici mühlet ve ihtiyati tedbir kararı verildiğini, akabinde yine ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2019/... Esas sayılı dosyasında 17.10.2019 tarihinde 1 yıl süre ile kesin mühlet ve ihtiyati tedbir kararı verildiğini, 1 yıllık tedbir süresi içinde pandeminin başladığını ve müvekkilinin bu nedenle satış miktarlarını yerine getiremediğini, bu durumun mucbir sebep olduğunu, ayrıca müvekkilinin olumsuzluklara rağmen edimlerine yerine getirdiğini ve sözleşmelerin imzalanmasına müteakip davacıya sözleşmeler kapsamında; çeşitli tarihlerde ... Bankası A.Ş. ... Şubesi'nden toplam 3.300.000-TL, yine ... Bankası A.Ş. ... Şubesi'nden 1.000.000-TL kesin teminat mektubu ve çekler verildiğini, davacının haksız olarak bu mektupları ve çekleri nakde çevirdiğini ve sebepsiz zenginleştiğini iddia ederek; davanın reddini, yargılama giderleri ve ücreti vekaletin karşı tarafa bırakılmasını talep etmiştir. Mali Müşavir, Akaryakıt Uzmanı ve Sözleşme Uzmanından Oluşan Bilirkişi Heyetinin 23/08/2024 Tarihli Raporunda Özetle; "Davacı ve davalı vekillerinin adreslerine gönderilen e-posta ile sunulması istenen belgeler incelemeye sunulmadığından tespit ve değerlendirmede bulunulamadığı, raporumuz ekinde yer alan e-posta dökümlerinde istenen bilgi ve belgelerin sunulması durumunda değerlendirme yapılabileceği" sonuç ve kanaatine varılmıştır. Mali Müşavir, Akaryakıt Uzmanı ve Sözleşme Uzmanından Oluşan Bilirkişi Heyetinin 18/04/2025 Tarihli Ek Raporunda Özetle; "Davacının davalıdan, dava tarihi itibariyle, (150.000,00-USD + 60.000-USD + 957.937,35-USD =) 1.227.937,35 USD Cezai Şart alacağı bulunduğu, 22.03.2023 dava tarihi itibarıyla davacının davalıdan (150.000,00-USD + 60.000-USD + 957.937,35-USD =) 1.227.937,35-USD Cezai Şart alacağı ve 36.375,54-USD işlemiş faiz olmak üzere 1.264.312,89-USD alacaklı olduğu, cezai Şart tutarının ve işlemiş faizinin ödenmesinin davalının ekonomik açıdan mahvına yol açmaması için hangi miktara indirilmesinin uygun olacağı hususundaki değerlendirmenin nasıl yapılacağı hususunda takdirin Mahkemeye ait olduğu" sonuç ve kanaatine varılmıştır.

Mali Müşavir, Akaryakıt Uzmanı ve Sözleşme Uzmanından Oluşan Bilirkişi Heyetinin 09/09/2025 Tarihli Ek Raporunda Özetle; "Eksik alım taahhüdünden kaynaklı cezai şart toplam 957.707,85-USD hesaplandığı, 957.937,35-USD karşılığı 28.293.158,60-TL olup 31.12.2023 tarihi itibarıyla özkaynak toplamı 7.278.444,72-TL olduğundan şirketin sermayesinin tamamını kaybedeceği" sonuç ve kanaatine varılmıştır.

Mali Müşavir, Akaryakıt Uzmanı ve Sözleşme Uzmanından Oluşan Bilirkişi Heyetinin 23/12/2025 Tarihli Ek Raporunda Özetle; "Davacı vekiline nakde çevrilen teminatların hangi kalemlerden mahsup edildiğinin açıklanması için 2 haftalık kesin süre verilmişse de dosyaya herhangi bir bilgi veya belge sunulmadığı, davacı şirket tarafından teminat hesabı muavin kayıtları, 11.10.2022 tarihli ... nolu ve 3.259.588,86-TL tutarlı fatura, 11.10.2022 tarihli ... nolu ve 829.748,08-TL tutarlı fatura, teminatların paraya çevrilmesiyle hangi kalemler (cari alacak, cezai şart) için hangi tutarda mahsup yapıldığı hususlarında bilgi ve belgelerin dosyaya sunulması durumunda Sayın Mahkemenin görevlendirdiği hususlarda tespitler yapılabileceği" sonuç ve kanaatine varılmıştır.

Mali Müşavir, Akaryakıt Uzmanı ve Sözleşme Uzmanından Oluşan Bilirkişi Heyetinin 06/05/2026 Tarihli Ek Raporunda Özetle; "4.300.000,00-TL tutarındaki teminat mektuplarından 4.089.336,94-TL’nin cezai şart alacağı dışındaki alacaklar için mahsup edilebileceği; bakiye 210.663,06-TL’nin daha önceki raporlarımızda hesaplanan 1.227.937,35-USD cezai şart alağından ve 36.375,54-USD işlemiş faizden mahsup edilebileceği" sonuç ve kanaatine varılmıştır. DELİLLER: -Davacı vekili tarafından sunulan; 15/08/2018 tarihli; Bayilik Sözleşmesi sureti, Ariyet Sözleşmesi sureti, Cari Hesap Sözleşmesi sureti, Ariyet Malzeme Taahhütnamesi sureti, 28/08/2018 tarihli Otogaz Bayilik Protokolü sureti, ... 17. Noterliği'nin 30 Eylül 2022 tarihli ... yevmiye numaralı ihtarname sureti ile tebliğ şerhleri, 15/08/2018 tarihli Otomasyon, Otoyakıt Credıtp Sözleşmesi sureti, fatura suretleri -Davalı vekili tarafından sunulan; teminat mektubu suretleri, ... 40. Noterliği'nin 07/07/2025 tarih ... yevmiye numaralı ihtarname sureti -Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'ndan gelen... Sayılı Kurul Kararı Onaylı Suretini içerir müzekkere cevabı -... 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2019/... Esas sayılı dosyası -... Vergi Dairesi Müdürlüğü'nden gelen davalıya ait BA/BS formlarını içerir müzekkere cevabı -.. Ticaret Sicili Müdürlüğü'nden gelen; davalının ticaret sicil kayıtlarını içerir müzekkere cevabı -... Bankası'ndan gelen davacının lehtar davalının keşideci olduğu tüm çek ve teminat mektuplarını bildirir müzekkere cevabı -... Bankası'ndan gelen davacının lehtar davalının keşideci olduğu tüm çek ve teminat mektuplarını bildirir müzekkere cevabı -Tarafların beyan ve dilekçeleri -Tarafların ticari defter ve kayıtları -Bilirkişi Raporları -Arabuluculuk son tutanağı -Tüm dosya kapsamı DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE Dava, akaryakıt bayilik sözleşmesinden doğan cezai şart istemine ilişkindir. Taraflar arasındaki uyuşmazlı, bayilik sözleşmesi kapsamındaki akaryakıt ve LPG bayilik protokollerinin davalının mevzuat gerekliliklerini sağlayamadığı iddiasıyla erken feshine neden olup olmadığı, davacı feshinin haklı olup olmadığı, buna bağlı olarak davacı lehine fesihten kaynaklı cezai şart alacağının doğup doğmadığı, miktarı ile sözleşmeler kapsamında asgari alım taahhüdünün yerine getirilip getirilmediği, eksik kalan miktar ve buna bağlı cezai şart alacağının davacı lehine doğup doğmadığı, fesih ve taahhüt nedeniyle ileri sürülen iddialar kapsamında davalının mücbir sebep, aşırı ifa güçlüğü içinde bulunup bulunmadığına ilişkindir. Davalı yan aynı zamanda nakde çevrilen teminatların talebi yeterince karşıladığını savunmaktadır. Taraflar arasında akaryakıt ve LPG üzerine bayilik sözleşmeleri imza edilmiş, davalının mevzuat yükümlülüğünü yerine getirmediğinden bahisle EPDK tarafından ruhsatı iptal edilmiş, çalışmaya devam edemeyeceği için sözleşmeler davacı tarafından 30/09/2022 tarihinde, taraflar arasındaki sözleşmenin 21. maddesine göre haklı olarak feshedilmiştir. 28/08/2018 tarihli Otogaz Bayilik Protokolünün 7.1. ve 7.2. maddeleri, 15/08/2018 tarihli Protokolün 4. 4, 4.5, 4. 6 maddeleri ile 5 yıllık alım taahhüdü, taahhüde aykırılığın ve erken feshe sebep olmanın yaptırımı ayrı ayrı 60.000 USD ve 150.000,00 USD cezai şart olarak belirlenmiştir. Cezai şart düzenlenmesine dair maddelerin ifaya ekli ceza niteliğinde olduğu, fesihten önce veya sonra talep edilebileceğinin açıkça zikredildiği görülmüştür. 15/08/2018 tarihli Bayilik Sözleşmesinin 22. maddesi davalıya verilen hibeye dair kıstelyevm hesabıyla iadeyi, 23. maddesi ise kimlik giydirme karşılığının ödenmesini düzenlemiştir. Taraflar arasındaki sözleşmelerden dolayı davalıdan çek ve teminat mektubu vasfında toplam 4.300.000,00 TL bedelli teminat alındığı ve bunun nakde çevrildiği iki tarafın da kabulündedir. Davalının alım taahhüdüne aykırılığına dair düzenleme yıllara sari olacak biçimde değil 5 yıllık süre için düzenlenmiştir. Fesih tarihine kadar yapılan ve yapılması gereken alımlar belirlenmiş, eksik miktar karşılığı cezai şart bedeli bilirkişiler tarafından hesaplanmıştır. Düzenlemelerin niteliği itibariyle ifaya ekli cezai şart niteliğinde olup fesihten önce veya sonra talep edilebileceği, açıkça görüldüğünden davacının bu yöndeki taleplerini her yıl ihtar etmesi veya çekince koymak suretiyle hareket etmesine gerek bulunmamaktadır. Dolayısıyla davalının, bilirkişi raporunda hesap edilen miktarlar itibariyle, taahhüde aykırı eksik alımlardan sorumlu olduğuna kanaat edilmiştir. Davalının kendi üzerine düşen ruhsat yeterliliğine dair şartları kaybetmesi ve bayilik ilişkisinin sona ermesine sebep olması nedeniyle sözleşme hükümlerine aykırı hareket ederek feshe sebep olduğu, bunun karşılığı olan 150.000,00 ve 60.000,00 Dolarlık cezai şart miktarlarından da sorumlu olduğu anlaşılmıştır. Davacının davadan önce karşı tarafa gönderdiği ihtarname ile dosya kapsamına sunulan beyanlar itibariyle cari hesap, kurumsal kimlik söküm bedeli, LPG söküm bedeli, kar kaybı ve hibe iadesine dair taleplerinin bulunduğu, bir kısmının teminattan mahsup edildiği sabittir. Davacı, 4.300.000,00 TL tutarındaki teminattan kâr mahrumiyeti alacağı (... nolu fatura) için 3.259.588,86 TL, bayiye verilen hibe karşılığında kıstelyevm usulüne göre hesaplanan bakiye tutar (... nolu fatura) için 829.748,08 TL, kurumsal kimlik söküm bedelleri (... nolu, ... nolu. ... nolu faturalar) için 246.355,21TL olmak üzere toplam 4.335.692,15 TL mahsup işlemi yapmıştır. Kâr mahrumiyeti ve hibe iadesi yönünden düzenlenen faturalar davalı defterlerine itirazsız işlenmiştir. Dolayısıyla bu yönlerden davacının haklılığı noktasında uyuşmazlık bulunmamaktadır. Kimlik ve LPG söküm bedelleri için dava tarihinden sonra düzenlenen faturalar davalı tarafından kabul edilmeyip iade edilmiş ise de bu tür işlemlerin davalı tarafından yapılacağı aksi halde masrafların davalıya yansıtılacağı 15/08/2018 tarihli Bayilik Sözleşmesinin 23. maddesinde açıkça düzenlenmiştir. Bu işlemlerin davalı tarafından yapıldığına dair bir savunma bulunmadığından davacının fatura etmesi sözleşmeye uygundur. Ancak kurumsal kimlik ve LPG söküm bedellerine dair faturaların makul miktarda olup olmadığı ayrı bir uyuşmazlık konusu olsa da nakde çevrilen teminattan bakiye kalan 210.663,06 TL'nin 22/03/2023 dava tarihindeki kur itibariyle 11.041,38 USD'a tekabül etmekle bu miktar cezai şarttan tamamen mahsup edilse dahi, huzurdaki kısmi davada, netice sonuç ve muhtemel tenkis durumu karşısında kısmi talep edilen 500,00 USD'lık talebi etkilemeyeceği anlaşılmıştır. Nitekim bakiye miktarın cezai şarttan mahsubu, tenkis miktarları ek dava ile değerlendirilecektir. Kaldı ki bu miktarın tamamının cezai şarttan mahsubu mümkün olsa dahi ödenmiş bir cezai şartın yeniden tenkise konu edilemeyeceği anlaşıldığından başkaca değerlendirme yapılmasına gerek görülmemiştir. TTK'nın 22. maddesi gereğince, kural olarak tacirin cezai şarttan indirim yapılmasını talep hakkı bulunmasa da, genel yargı uygulamasında tacirin ekonomik olarak yıkımına yol açacak derecede yüksek olduğu saptanan cezai şarttan indirim yapılabileceğini kabul edilmiştir. Somut olayda davalının incelenen halihazırdaki mali durumuna göre, cezai şartın ekonomik olarak yıkımına neden olacağı belirlenmiştir. İşbu dava kısmi dava olarak açılmış olmakla, dava konusu yapılmamış ve başka bir davanın konusu olabilecek bir talep hakkında indirim yapılması mümkün değildir. Bununla birlikte kısmi davadaki talep miktarının tacirin mahvına neden olabilecek derecede fahiş olması halinde de bu miktar üzerinden indirim yapılması mümkündür. (İstanbul BAM, 12.HD., 24/09/2025 tarih, 2022/1510E., 2025/1426K.) somut uyuşmazlıkta, tespit edilen toplam cezai şart miktarının dava konusu yapılmadığı, bu nedenle kısmi davada, dava konusu yapılmamış ve başka bir davanın konusu olabilecek talep hakkında tenkis değerlendirmesi yapılamayacağı, zira gelecekte bilinmeyen bir zamanda cezai şart borçlusunun ekonomik durumunun ne olduğu bilinemeyeceği (İstanbul BAM, 12.HD., 24/06/2026 tarih, 2026/460E., 2026/1197K.), hüküm altına alınan 500'er-USD'lık (toplam 1.000,00 USD) cezai şart miktarının tenkisi gerektirmeyecek miktarda olduğundan tenkisine gerek görülmediği anlaşılmakla davanın kabulüne karar vermek gerekmiş, hükmedilen miktarlara sözleşmeye uygun şekilde fesih tarihinden itibaren yabancı para alacağına uygun temerrüt faizi faizi işletilmiş, aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir. HÜKÜM: Gerekçesi Yukarıda Ayrıntılı Açıklandığı Üzere; 1-Davanın Kabulü ile, açılan kısmi davada taleple bağlı kalınarak; a-Bayilik Sözleşmesinin eki niteliğinde olan 15/08/2018 tarihli Protokol'ün 4.4. ve 4.5. maddeleri; 28/08/2018 tarihli Otogaz Bayilik Protokolünün 7.2. maddesi kapsamındaki asgari alım taahhüdünün ihlali nedeniyle cezai şart bedeli 500,00-USD'nin 30/09/2022 temerrüt tarihinden itibaren 3095 sayılı Yasanın 4/a maddesi uyarınca Devlet Bankalarının USD cinsinden açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz uygulanmak suretiyle davalıdan alınarak davacıya verilmesine, b-Bayilik Sözleşmesinin eki niteliğinde olan 15/08/2018 tarihli Protokol'ün 4.6 maddesi ile 28/08/2018 tarihli Otogaz Bayilik Protokolünün 7.1. maddesinde düzenlenen feshe sebep olmaya dayalı düzenlemeler uyarınca cezai şart bedeli 500,00-USD'nin 30/09/2022 temerrüt tarihinden itibaren 3095 sayılı Yasanın 4/a maddesi uyarınca Devlet Bankalarının USD cinsinden açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz uygulanmak suretiyle davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 2-Alınması gereken 1.303,32-TL karar ve ilam harcından 325,84-TL peşin harcın düşümü ile eksik kalan 977,48TL harcın davalıdan tahsili ile hazineye irad kaydına, (Merkez Bankası dava açılış tarihi 22/03/2023 tarihli Efektif Satış Kuruna Göre 1,00-USD=19.0794-TL) 3-Davacı tarafından yatırılan 179,90-TL başvuru harcı ve 325,84-TL peşin harç olmak üzere toplam 505,74-TL harcın davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 4-Davacı tarafından yapılan toplam 25.665,40-TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 5-Davacı taraf kendisini vekille temsil ettirdiğinden hüküm tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT gereğince 19.079,50-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya ödenmesine, 6-6325 sayılı Kanunun 18/A-13 maddesi uyarınca Hazine tarafından karşılanan zorunlu arabuluculuk gideri olan 3.120,00-TL'nin davalıdan tahsil edilerek hazineye gelir kaydına, 7-Taraflarca yatırılan ve kullanılmayan gider avansının karar kesinleştiğinde resen ilgilisine iadesine, Dair, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık yasal süresi içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yolu kabil olmak üzere verilen karar alenen okunup usulen anlatıldı. 19/10/2026

Katip ... Hakim ... e-imza e-imza