Danıştay · Danıştay

Danıştay 2023/1063 E. 2025/940 K.

Mahkeme
Danıştay
Daire
Danıştay
Esas No
2023/1063
Karar No
2025/940
Karar Tarihi

T.C. D A N I Ş T A Y İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU Esas No : 2023/1063 Karar No : 2025/940

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...Sendikası (...) VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Bakanlığı VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : Danıştay Sekizinci Dairesinin 24/11/2022 tarih ve E:2018/5082, K:2022/6826 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: 10/09/2018 tarih ve 30531 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Kurum Açma, Kapatma ve Ad Verme Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilen, 24/06/2017 tarih ve 30106 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Kurum Açma, Kapatma ve Ad Verme Yönetmeliği'nin, 5. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde yer alan “abdesthane, doğal aydınlatmalı uygun mekânda kadın ve erkek için ayrı mescit,” ibaresi ile 7. maddesinin 1, 5 ve 11. fıkrasının iptali istenilmiştir. Daire kararının özeti: Danıştay Sekizinci Dairesinin 24/11/2022 tarih ve E:2018/5082, K:2022/6826 sayılı kararıyla; Anayasa'nın 42 ve 124 ile 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nun 2, 7, 26, 27, 28 ve 32. maddelerine yer verilerek; 10/09/2018 tarih ve 30531 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Kurum Açma, Kapatma ve Ad Verme Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilen Milli Eğitim Bakanlığı, Kurum Açma, Kapatma ve Ad Verme Yönetmeliğinin 7. maddesinin 1 ve 5. fıkraları yönünden; Dava konusu maddelere ilişkin olarak 14/02/2019 tarihinde yapılan Yönetmelik değişiklikleri dikkate alındığında, ilgili düzenlemeler hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı, 10/09/2018 tarih ve 30531 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Kurum Açma, Kapatma ve Ad Verme Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilen Milli Eğitim Bakanlığı, Kurum Açma, Kapatma ve Ad Verme Yönetmeliğinin 5. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde yer alan "abdesthane, doğal aydınlatmalı uygun mekanda kadın ve erkek için ayrı mescit" ibaresi yönünden; Anılan Yönetmelik'in 'Genel Esaslar' başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde; "Her kurumda; kurumun özelliğine uygun yeteri kadar müdür yardımcısı odası, idari oda, abdesthane, doğal aydınlatmalı uygun mekanda kadın ve erkek için ayrı mescit, kantin/kafeterya, teshin/ısı merkezi, su deposu, sistem odası, ilgili mevzuatına göre sığınak, depo/araç-gereç odası/arşiv odası, teknisyen odası, yardımcı personel odası, tuvalet ve lavabo, ayrıca pansiyonlar hariç her kurumda müdür odası bulunması gerekir." düzenlemesinin yer aldığı, İlgili mevzuat hükümleri ve açıklamalar ile dava konusu düzenleme bir bütün olarak değerlendirildiğinde; Devletin, temel hak ve hürriyetler kapsamında yer alan din ve vicdan hürriyetine müdahale etmeme şeklinde negatif yükümlülüğü ile birlikte, bu hürriyetin kullanılabileceği ortamı sağlamak şeklinde bir pozitif yükümlülüğünün de bulunduğu; bu kapsamda, ortaöğretim kurumlarının açılmasına ilişkin usul ve esasları, açılma koşullarını belirlemeye yetkili davalı Milli Eğitim Bakanlığı tarafından, kişilerin diledikleri zamanda ibadet etmelerine imkan sağlayacak şekilde mescit bulundurulması zorunluluğunun öngörüldüğü, dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı, yapılan bu düzenlemenin, Devletin, temel hak ve hürriyetlerden olan din ve vicdan hürriyetini sağlamasının bir gereği olduğu sonucuna varıldığı, Dava konusu uyuşmazlıkta ise, eğitim öğretim faaliyeti verilen kurumlarda, doğal aydınlatmalı uygun mekânda kadın ve erkek için ayrı ayrı olmak üzere mescit bulunması kuralının, bir eğitim-öğretim faaliyeti olarak öngörülmediği, yukarıda ayrıntılı olarak belirtildiği üzere Devletin, kişilerin din ve vicdan hürriyeti için uygun ortam sağlamak yönündeki pozitif yükümlülüğünün yerine getirildiği, bu haliyle, baskı unsuru olarak değerlendirilemeyeceği, anayasal ve yasal olarak idareyi bağlayıcı nitelikteki laiklik ilkesi ile çatışan veya bu ilkeye aykırı bir düzenleme yapılmadığının anlaşıldığı, Diğer yandan, Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarında da vurgulanan laiklik anlayışının, dini sadece bireyin iç dünyasına hapsetmediği, onu bireysel ve kollektif kimliğin önemli bir unsuru olarak gördüğü, toplumsal görünürlüğüne imkân tanıdığı, laik bir siyasal sistemde; dini konulardaki bireysel tercihler ve bunların şekillendirdiği yaşam tarzının Devletin müdahalesi dışında, ancak koruması altında ve bu anlamda din ve vicdan hürriyetinin güvencesi olarak kabul edildiğinin görüldüğü, Nitekim, Anayasa'nın 5. maddesinde, kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan engelleri kaldırma ve insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamanın Devletin amaç ve görevleri arasında sayıldığı da dikkate alındığında, din ve vicdan hürriyeti kapsamında kişilerin ibadet edebilmeleri için uygun ortamın hazırlanması niteliğindeki dava konusu düzenlemede hukuka aykırı bir yön bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı, 10/09/2018 tarih ve 30531 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Kurum Açma, Kapatma ve Ad Verme Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile Milli Eğitim Bakanlığı, Kurum Açma, Kapatma ve Ad Verme Yönetmeliği'nin 7. maddesinin 11. fıkrasının yürürlükten kaldırılması yönünden; Yönetmeliğin ilk hali olan 24/06/2017 tarih ve 30106 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı, Kurum Açma, Kapatma ve Ad Verme Yönetmeliğinin 7. maddesinin 11. fıkrasında; "Çok programlı Anadolu lisesi, mesleki ve teknik eğitim merkezi ve mesleki eğitim merkezinde karma eğitim yapılır." düzenlemesi yer almaktayken dava konusu Yönetmelik değişikliği ile anılan maddenin ilga edildiği, Türk Milli Eğitim Sistemi içerisinde eğitim öğretimin karma olması kuralı esas olmakla birlikte, okul türü itibarıyla verilen eğitimin belirli bir alana özgülenerek sunulması veya sahip olunan imkanlar ya da yaşanan zorluklar gereği bazı okulların yalnızca kız veya yalnızca erkek öğrencilere ayrılabilmesinin de mümkün olduğu, Kanun'un imkan verdiği durumlarda, davalı idarece verilecek bir karar açısından şartların oluşup oluşmadığı hususunun kendi koşullarında ayrıca değerlendirilebileceği, bu hususun görülmekte olan davanın konusunu oluşturmadığı açık olduğundan, dava konusu düzenlemenin üst norm hükümlerine uygun olduğu sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle, Dava konusu Yönetmelik'in 7. maddesinin 1 ve 5. fıkraları yönünden karar verilmesine yer olmadığına, diğer kısımları yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, okullarda mescit bulundurulması zorunluluğunu getiren dava konusu Yönetmelik'in 5. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendi yönünden; anılan düzenlemenin laiklik ilkesine aykırı olduğu, kişilerin din ve vicdan özgürlüğü değerleri kapsamında ibadet etme veya etmeme olgusunda devletin tarafsız kalması gerektiği, özellikle eğitim öğretim hayatında devletin tüm öğrencilere eşit mesafede yaklaşması, din, mezhep ve benzeri ayrımcılığın söz konusu olmaması konusunda her türlü önlemi alması gerektiği, öte yandan Devletin kişilerin din ve vicdan hürriyeti için uygun ortam sağlamak yönündeki pozitif yükümlülüğünün tek bir din ve mezhep için değil, tüm dinlere yönelik bir yükümlülük olduğu; Yönetmelik'in 7. maddesinin 1 ve 5. fıkraları yönünden; söz konusu düzenlemelerle ortaöğretim kurumlarının açılmasında öngörülen kriterlerin, diğer okul türleri karşısında imam-hatip liseleri lehine orantısız bir dağılıma neden olacağı, diğer okul türlerinde nüfus şartı kriteri getirirken imam-hatip liselerinde nüfusa yönelik hiçbir kriter getirilmemesinin, okul türleri arasında ayrımcılık yapılması anlamına geleceği, bu durumun eğitim hakkı ve eşitlik ilkesinin ihlali niteliğinde olduğu, Yönetmelik'in 7. maddesinin 11. fıkrası yönünden; 1739 sayılı Kanun hükümleri uyarınca okullarda eğitimin karma şekilde yapılmasının zorunlu olduğu, dava konusu düzenlemenin üst hukuk normu olan Kanun'a aykırı olduğu belirtilerek Daire kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, Danıştay Sekizinci Dairesince verilen kararının hukuka ve usule uygun bulunduğu, davacı tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen sebeplerin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. Davacının temyiz isteminin reddine, 2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle kısmen reddine, kısmen dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına ilişkin Danıştay Sekizinci Dairesinin temyize konu 24/11/2022 tarih ve E:2018/5082, K:2022/6826 sayılı kararının ONANMASINA, 3. Kesin olarak, 28/04/2025 tarihinde, dava konusu Yönetmelik'in 5. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde yer alan "abdesthane, doğal aydınlatmalı uygun mekanda kadın ve erkek için ayrı mescit" ibaresi ve karar verilmesine yer olmadığına ilişkin kısmı yönünden oyçokluğu, diğer kısımları yönünden oybirliği ile karar verildi.

KARŞI OY

X- Yönetmelik'in dava konusu 7. maddesinin 1 ve 5. fıkralarının, dava devam ederken başka bir düzenleyici işlemle değiştirilmesi veya yürürlükten kaldırılması, davanın esasının görüşülmesine engel olmayacağından, Dairece anılan düzenlemelerin esası incelenerek bir karar verilmesi gerektiği görüşüyle, davacının temyiz isteminin kabulü ile temyize konu kararın karar verilmesine yer olmadığına ilişkin kısımlarının bozulması gerektiği oyuyla, karara katılmıyorum.

KARŞI OY

XX- Anayasa'nın 42. maddesinin 8. fıkrasında, "Eğitim ve öğretim kurumlarında sadece eğitim, öğretim, araştırma ve inceleme ile ilgili faaliyetler yürütülür." hükmü yer almakta olup, 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nun "Türk Milli Eğitiminin Temel İlkeleri" başlıklı ikinci bölümünün "Genellik ve eşitlik" başlıklı 4. maddesinde, "Eğitim kurumları dil, ırk, cinsiyet, engellilik ve din ayırımı gözetilmeksizin herkese açıktır. Eğitimde hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz." hükmüne yer verilmiş; "Laiklik" başlıklı 12. maddesinin birinci cümlesinde ise, Türk milli eğitiminde laikliğin esas olduğu ifade edilmiştir . 10/09/2018 tarih ve 30531 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Kurum Açma, Kapatma ve Ad Verme Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değişik, Milli Eğitim Bakanlığı Kurum Açma, Kapatma ve Ad Verme Yönetmeliği'nin dava konusu 5. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde; kurumların açılabilmesi için, her kurumda, abdesthane, doğal aydınlatmalı uygun mekânda kadın ve erkek için ayrı ayrı olmak üzere mescit bulunması zorunluluğu getirilmiştir. Bu kural ile, her kademedeki kurumda dini mekan bulundurulması zorunluluğu getirilerek Anayasa'nın, eğitim ve öğretim kurumlarında sadece eğitim, öğretim, araştırma ve inceleme ile ilgili faaliyetler yürütüleceğine ilişkin 42. maddesi ile 1739 sayılı Kanun'un 4. maddesine aykırı bir düzenleme yapılmıştır. Öte yandan, ibadethane açılmasının eğitim-öğretim faaliyetinin yürütülebilmesi için zorunlu hale getirilmesi, laiklik ilkesine de aykırılık teşkil etmektedir. Bu durumda; anılan düzenlemede hukuka uygunluk bulunmadığından, davacının temyiz isteminin kabulü ile Daire kararının bu kısmının bozulması gerektiği oyuyla, karara katılmıyorum.

Atıf: Danıştay Danıştay, E. 2023/1063, K. 2025/940, T. 10.09.2018, www.arakarar.com/karar/danistay-danistay-2023-1063-e-2025-940-k-640d175fb3af