Bölge Adliye Mahkemesi 2026/404 E. 2026/618 K.

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

14. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO: 2026/404

KARAR NO: 2026/618

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

İ S T İ N A F K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ : İstanbul Anadolu 4. Asliye Ticaret Mahkemesi

TARİHİ: 09/10/2025

NUMARASI: 2025/380 Esas - 2025/795 Karar

DAVA: Zayi Belgesi Verilmesi

Zayi belgesi verilmesi talebinin ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle talebin reddine dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin 2014 yılında kurulduğunu, şirket defterlerinin, bilgisayar üzerinden e-defter olarak tutularak 3 aylık dönemler itibari ile vergi idaresinin sistemine yüklendiğini, işlem sonrasında e-defter beratlarının da temin edildiği, ancak 18.04.2025 tarihinde bilgisayarın açılması sonrasında bilgisayarda ve harddiskinde hata ortaya çıktığını, aynı gün şirket bilgisayarının vakit kaybetmeksizin yetkili bilgisayar uzmanına tamir ve bakım amacı ile götürülerek gerekli tespit ve tamir için bırakıldığını, şirketin e-beratlarının yedeklerin de bulunduğu bu bilgisayardın hardiskinde arıza olduğunu, veri kurtarma işleminin ve arızanın tamirinin yapılamadığını, bilgisayar ve veri kurtarma firmasınca bu durumun yazılı olarak müvekkiline bildirildiğini, bu nedenle VUK'nun 13. ve 15. maddeleri kapsamında mücbir sebep halinin ortaya çıktığını, müvekkilinin iradesi dışında bir durum meydana geldiğini, müvekkilinin e-beratlarının yeniden ve aynı şekilde GİB sistemine yüklenilmesi gerektiğini, müvekkilince verilerine ulaşılamayan yevmiye ve defter-i kebir e-beratlarının iptal edilmesini temin ve sisteme yeniden yüklenilmesi için, Elektronik Defter Tebliğinde belirtilen tüm süreçler takip edilerek gerekli işlemlerin ikmal edildiğini, hardisk arızası nedeni ile müvekkili şirketin 2017/Ocak ayından 2024/Eylül sonuna kadar olan tüm e-defter verilerine erişilemediğini, bu verilerin tekrar sisteme yüklenebilmesini için zayi belgesi verilmesi gerektiğini ileri sürerek, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023 yılları ile 2024/Ocak ve Eylül dönemlerine ait e-beratlarının zayi olduğunun espit edilerek zayi belgesi verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "... Davanın açıldığı tarihte yürürlükte olan 19/10/2019 tarih 30923 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren 3 Sıra No'lu Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No: 1)'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğle; elektronik ortamda tutulan defterlerin, vergi güvenliğini sağlamak ve virüs, siber saldırısı vb. diğer teknolojik ataklara karşı tedbir almak amacıyla ikincil kopyalarının gizliliği ve güvenliği sağlanmış şekilde Gelir İdaresi Başkanlığı sistemlerinde ya da Başkanlıktan izin alabilen güvenli saklamacı kuruluşlar bünyesinde 01/01/2020 tarihinden itibaren saklanması zorunluluğu getirilmiştir. Aynı tebliğin 7.1. maddesininde, e-defter tutanların, Vergi Usul Kanununda belirtilen “Mücbir Sebep” halleri nedeniyle e-defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-Defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-Defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, yetkili mahkemeye başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini isteyebilecekleri; Mahkemeden zayi belgesinin temin edilmesini müteakip, zayi belgesi ile birlikte durumun Başkanlığa yazılı olarak bildirilmesi ve Başkanlık tarafından istenilen bilgi ve belgelerin ibraz edilmesi halinde, mükelleflerin zayi olan e-defter kayıtlarının yeniden oluşturulması ve bunlara ait yeni oluşturulan e-defter ve berat dosyalarının e-defter uygulaması aracılığı ile Başkanlık sistemine yeniden yüklenmesi için Başkanlık tarafından yazılı izin verileceği düzenlenmiştir. Dosya kapsamına göre; davacı tarafın e-defter ve beratlarına ilişkin entergrasyon işlemi yapan firma olarak bildirdiği ....... A.Ş. 'ye müzekkere yazılmış, verilen cevapta davacı şirketin herhangi bir kaydının bulunmadığı kullanıcıları olmadığı bildirilmiştir. Bu durumda davacı tarafından ikincil kopyalarının hem G.İ.B.’nın hem de özel entegratör kurumun e-defter saklama sistemine yedekleme/yükleme ve saklama işleminin yapılmadığı, davacının tebliğde belirtilen önlemleri almadığı, basiretli tacir gibi hareket etmediği..." gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir. Bu karara karşı, davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle;

Dosya kapsamında oluşan hardisk veri kaybı ve bozulma noktasından, bilgisayar uzmanı teknik bilirkişiden ve mali bilirkişiden rapor alınmadığını, dosyaya sunulan ...... tarafından düzenlenen olaya ilişkin ... Raporunun incelenmediğini ve gerekçede dikkate alınmadığını, söz konusu raporun aynı zamanda uzman görüşü olduğunu,Müvekkilinin e-beratların GİB Veri Ambarında bulunduğunu, süresinde bu verilerle e-beratlar/ e-defterler oluşturulduğunu ve GİB'e gönderildiğini, ancak bu e-defterlere ait .xml dosyalarının GİB/Maliye tarafından mükelleflere açılmadığını, ikincil kopyaların mükelleflere verilmemesine ilişkin yasal bir düzenleme bulunmadığını, ancak idarenin ikinci kopya ve .xml uzantılarını vermediğini, müvekkillinin elektronik ortamdaki kayıtlarının zaten GİB serverlerinde mevcut olduğunu, GİB'e ikinci kopyaların da gönderildiğini, 22.05.2024 tarihinden sonra artık e-defterler ikinci saklama uygulaması üzerinden yapılmadığını, saklama işleminin zaten GİB bünyesinde yapıldığını, zayi belgesi istenmesinin tek amacının da, server de mevcut defter kayıtlarının aynı şekilde, vergi kaybı oluşturmadan ve ...’ye de mali sorumluluk yüklenerek, tekrardan mevcut muhasebe kayıtlarında olan kayıtların aynı şekilde yükletilmesi ve xml. dosyalarının müvekkil şirket tarafından da görülebilmesini sağlama amacı taşıdığını, TTK'nın 82.maddesinin Elektronik Defter Tebliğ hükümleri ile birlikte değerlendirildiğinde, e-defter veya beratlarına ait kayıtların bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesi hallerini de kapsadığını, müvekkilinin entegratörlük hizmetini ... Firmasından alındığını, bu şirketin verdiği cevabi müzekkerenin hatalı anlaşıldığını, alınan hizmete ilişkin Mikro Yazılımevine ait fatura ve ödeme belgeleri bulunduğunu, mahkemenin bu konuda kendilerinden belge ve bilgi istemediğini, bu davanın açılmasının dahi başlı başına, müvekkilin basiretli bir iş adamı gibi hareket ettiğini gösterdiğini, gerekli başvuruların da vergi idaresine yapıldığını, davanın açılmasında hukuki yarar bulunduğunu, yasaların yüklediği sorumlulukların yerine getirildiğini, müvekkilinin iradesi dışında gelişen, mücbir sebepten kaynaklanan bir zayi hali bulunduğunu, müvekkili hakkında vergi incelemesi bulunmadığını, talep edilen dönemler arasında beş yıllık süreyi aşan dönemler de bulunduğunu, bu durumun da önlem alınmadığı iddiasını çürüttüğünü, Sadece daha önceden vergi idaresine gönderilen ve idarenin serverinde mevcut olan verileri tekrardan aynı şekilde ve ... sorumluluğunda tekrar sisteme yükletilmesi için talepte bulunulduğunu, bunun da tacir olmanın gereği olduğunu, Elektronik Defter Genel Tebliğinde, dava konusu istemlerimizin tamamını karşılandığını, Tebliğde belirtilen, saklama hizmeti alınması kanuni bir zorunluluk olmadığını, yasada mükelleflere bir sorumluluk ve zorunluluk yüklenmediğini, kanunen yüklenmeyen, sorumluluk ve zorunluluk olmayan bir durumdan, müvekkilinin basiretsizlik ve önlem alınmama gerekçesi çıkamayacağını, Bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE

Talep, TTK'nın 82/7. maddesi uyarınca, zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince talebin reddine karar verilmiş, bu karara karşı davacı vekili tarafından, yasal süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.TTK'nın 82/7. maddesi uyarınca, bir tacirin saklamakla mükellef olduğu defter ve kâğıtlar; hırsızlık veya yangın, su baskını, yer sarsıntısı gibi bir afet sebebiyle ve kanuni müddet içinde ziya uğrarsa, tacir ziyaı öğrendiği tarihten itibaren on beş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yerin yetkili mahkemesinden kendisine zayi belgesi verilmesini isteyebilir. Mahkeme, lüzumlu gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir. Böyle bir vesika almamış olan tacir defterlerini ibrazdan kaçınmış sayılır. Re'sen araştırma ilkesi TTK'nın 82/7.madesinde de belirtilmiştir.TTK'nın 82/7.maddesinde, zayi belgesi verilmesini gerektirecek zayi olma durumları sınırlı olarak sayılmamış ise de tacirin zayi belgesi isteyebilmesi için, defterlerin zayi olmasında kusur ve sorumluluğunun bulunmaması, tedbirli bir tacir gibi davranmasına rağmen zayi olayına engel olamamış durumda olması gerekir.Davacı vekili, müvekkilince usulüne uygun şekilde tutulan ve vergi idaresine kopyaları teslim edilen e-defter içeriği ve beratlarının idaresinin siteminde bulunduğunu, ancak müvekkilinin bilgisayarındaki bir sorun nedeniyle bu kayıtlara ulaşılamadığını, serverde mevcut olan kayıtların vergi kaybı oluşturmadan tekrardan muhasebe kayıtlarında zaten bulunan kayıtların aynı şekilde yükletilmesi ve xml dosyalarının müvekkilince görülmesi için zayi belgesi verilmesi talep edilmiştir.Mahkemece davacının bildirdiği e-defter ve beratların entegrasyon işlemini yapan ... ... ..... AŞ'ye yazılan yazıya verilen cevapta talepte bulunan ......Anonim Şirketi'nin kaydının bulunmadığını, davacı şirketin... ait ürünlerin kullanıcısı olmadığı bildirilmiştir. Mahkemece, davacının ikincil kopyaları hem GİB hem de özel etregratör kurum nezdinde saklama ve yedekleme yapmaması nedeniyle basiretli bir tacir gibi davranmadığı gerekçesiyle talebin reddine karar verilmiştir.19/10/2019 tarihli ve 30923 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 3 Sıra No'lu Elektronik Defter Genel Tebliği'nde (Sıra No:1) Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin 7/1. maddesi "e-defter tutanlar, Vergi Usul Kanununda belirtilen "Mücbir Sebep" halleri nedeniyle e-defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hâllerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte on beş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini istemelidir. Mahkemeden zayi belgesinin temin edilmesini müteakip, zayi belgesi ile birlikte durumun Başkanlığa yazılı olarak bildirilmesi ve Başkanlık tarafından istenilen bilgi ve belgelerin (talep edilecek bilgi ve belgeler e-defter Uygulama Kılavuzunda açıklanır) ibraz edilmesi hâlinde, mükelleflerin zayi olan e-defter kayıtlarının yeniden oluşturulması ve bunlara ait yeni oluşturulan e-defter ve berat dosyalarının e-defter uygulaması aracılığı ile Başkanlık sistemine yeniden yüklenmesi için Başkanlık tarafından yazılı izin verilir." şeklindedir. Anılan Tebliğin "E-Defter Dosyaları, Berat Dosyaları ve Muhasebe Fişlerinin Muhafaza ve İbrazı" başlıklı 4.4/1-e. maddesinde ise "e-defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının, gizliliği ve güvenliği sağlanacak şekilde e-defter saklama hizmeti yönünden teknik yeterliliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta izin alan özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde ya da Başkanlığın bilgi işlem sistemlerinde 1/1/2020 tarihinden itibaren asgari 10 yıl süre ile muhafaza edilmesi zorunludur. E-defter ve beratların teknik yeterliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta saklama izni verilen özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde muhafaza usulü ile muhafaza edilmesi sürecinde e-defter uygulamasına dâhil olan mükellefler ve özel entegratörler tarafından uyulması gereken genel, gizlilik ve güvenliğe ilişkin usul ve esaslar, Başkanlık tarafından hazırlanarak edefter.gov.tr adresinde yayımlanan "E-Defter Saklama Kılavuzu"nda açıklanır. E-defter ve berat dosyalarına ait ikincil kopyalarının bu fıkra uyarınca muhafazası için gerekli yükleme işlemlerinde bu Tebliğin (4.3.4) numaralı fıkrasında belirtilen süreler dikkate alınır." düzenlemesi yer almaktadır.Çekişmesiz yargı işlerinden olan zayi belgesi verilmesi talebinde re'sen araştırma ilkesi uygulanacaktır. Dava dosyasına getirtilen belgelerde davacının vergi borcu bulunmadığı gibi vergi incelemesi de bulunmadığı anlaşılmaktadır. T.C. Hazine Ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı Uygulama ve Veri Yönetimi Daire Başkanlığının 25.08.2025 tarihli yazısında, davacının 01.01.2017 tarihinden itibaren e-defter uygulamasına dahil olduğu, en son 2025/03 dönemine ait e-defter berat dosyalarını GİB sistemine yüklediği, süresinde idareye ikincil kopyalar için başvuruda bulunulduğu, idarenin 12.05.2025 tarihli yazısı ile talebin mahkemece kabul edilmemesi nedeniyle belgelerin ikinci nüshasını verilemeyeceği belirtildiği anlaşılmıştır. UYAP ortamında bulunan Kozyatağı Vergi Dairesinin 15.05.2025 tarihli yazısında, davacı şirket hakkında vergi inceleme, vergi tekniği raporunun olmadığı, ayrıca davacının vadesi geçmiş borcu bulunmadığı bildirilmiştir.Dosyadaki belgelere göre ve ön inceleme duruşmasındaki mahkeme tespitine göre davacının hard diskinin onarılmayacak şekilde zarar gördüğü, dava dilekçesine ekli olan ...Şirketinin raporunda, hard diskin veriler kurtarılamayacak şekilde hasara uğradığına ilişkin tespit, dava dilekçesi ekinde sunulan ve UYAP ortamında bulunmasına rağmen mahkemece değerlendirilmeyen uzman görüşüne göre davacının talebinin incelenmesi gerekmektedir. Bu durumda davacının zayi belgesi talep ettiği yıllar için e-defter tutup tutmadığının araştırılarak, e-defter tuttuğunun tespiti hâlinde, e-defter sisteminin ne şekilde oluşturulduğu, davaya konu elektronik defter ve kayıtlara ilişkin dosyaların hard disk arızası sonucu veri bütünlüğü bozularak kullanılamaz hâle gelip gelmediği, bilgisayar programının yedekleme özelliğinin bulunup bulunmadığı, verilerin kullanılamaz hale gelmesinde talep edenin bilgisayar üzerine yaptığı herhangi bir müdahalenin etkili olup olmadığı, böyle bir dışarıdan müdahalenin bulunup bulunmadığı, adli bilişim teknikleri ve veri kurtarma yöntemleriyle e-defter ve kayıtlara ilişkin dosyaların veri bütünlüğü bozulmadan kullanılabilir hale getirilip getirilemeyeceği, talep eden şirketin elektronik ortamdaki kullanmış olduğu programın ne olduğu hususlarında mali müşavir ve bilgisayar mühendisinden oluşan bilirkişi heyetinden rapor alınıp, talep eden şirketin bağlı bulunduğu Gelir İdaresi Başkanlığından gelen vergi soruşturması bulunmadığına ilişkin yazı da değerlendirilerek, davacının basiretli tacir yükümlülüğünü yerine getirip getirmediği hususu değerlendirilip sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken deliller tam olarak toplanmadan talebin reddine karar verilmesi isabetli görülmemiştir.Açıklanan bu gerekçelerle, HMK'nın 353/1.a.6 maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda, ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının kaldırılmasına ve davanın yukarıdaki açıklamalar ışığında yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine dair aşağıdaki karar verilmiştir.

KARAR :Yukarıda açıklanan gerekçelerle;

1-HMK'nın 353/1.a.6 maddesi uyarınca, ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının kaldırılmasına,

2-Yukarıdaki açıklamalar ışığında davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine,

3-Davacı tarafından yatırılan istinaf peşin karar harçlarının, talep hâlinde, ilk derece mahkemesince davacıya iadesine dair;

HMK'nın 353/1.a maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan inceleme sonunda, oy birliğiyle ve kesin olarak karar verildi. 02.04.2026