Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, B. No: 2014/14509, 22.03.2017

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

SAİT DİZMAN BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2014/14509)

Karar Tarihi: 22/3/2017

BİRİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, 12 Eylül 1980 Askerî Müdahalesi Dönemi'nde kamu

görevlileri tarafından gerçekleştirildiği ileri sürülen işlem ve eylemler

nedeniyle işkence ve kötü muamale yasağının, kişi

özürlüğü ve güvenliği hakkının ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiği

iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 26/8/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvurucu 12 Eylül 1980 Askerî Müdahalesi Dönemi'nde birkaç

kez gözaltına alınmıştır. Başvurucu, 12/9/2010 tarihli referandumla Anayasa'nın

geçici 15. maddesinin yürürlükten kaldırılması üzerine gözaltı ve tutukluluk

sürecinde Konya İl Emniyet Müdürlüğü görevlilerince işkence ve kötü muamele

gördüğü iddiasıyla askerî darbeyi yapanlar ile kendisine doğrudan işkence

yapanlar hakkında 1/10/2010 tarihinde Seydişehir Cumhuriyet Başsavcılığına

şikâyette bulunmuştur.

7. Cumhuriyet Başsavcılığı dosyayı görevli ve yetkili olduğunu

değerlendirdiği Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir. Ankara

Cumhuriyet Başsavcılığı başvurucunun işkence gördüğünü ileri sürdüğü yerin

Konya olduğunu beyan ettiğini hatırlatarak dosyayı görevsizlikle Konya

Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir.

8. Konya Cumhuriyet Başsavcılığı başvurucunun şikâyetlerini araştırarak

olay tarihinde Konya Siyasi 1. Şube Müdürüne ve komiserine işkence yapma

suçundan cezalandırma talebi ile 12/12/2012 tarihinde Konya 3. Ağır Ceza

Mahkemesine kamu davası açmıştır. Cumhuriyet Başsavcılığı iddianamede kamu

görevlilerinin işkence teşkil eden eylemlerinin cezasız kalmaması gerektiğini

ve bu bağlamda bu suçlarda zamanaşımının işlemeyeceğini belirtmiştir.

9. Konya 3. Ağır Ceza Mahkemesi 28/2/2013 tarihli kararında

şüphelilere isnat edilen eylemlerin zamanaşımına uğradığını kabul ederek düşme

kararı vermiştir. Başvurucunun temyiz ettiği karar, Yargıtay 8. Ceza Dairesinin

21/1/2014 tarihli kararı ile onanmıştır. Onama kararı Konya 3. Ağır Ceza

Mahkemesince 22/4/2014 tarihinde kesinleştirilmiştir.

10. Başvurucu 26/8/2014 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

11. Mahkemenin 22/3/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

15. Başvurucu, 12 Eylül 1980 Askerî Müdahalesi Dönemi'nde

gözaltında tutulması sürecinde Konya İl Emniyet Müdürlüğü görevlilerince

işkence ve kötü muamele gördüğü iddiasıyla yaptığı şikâyetin zamanaşımı

nedeniyle düşmesine karar verildiğini belirterek işkence ve kötü muamale yasağı ile adil yargılanma hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüş ve manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

12. Bireysel başvuruların 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı

Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un47.

maddesinin (5) numaralı fıkrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün

64. maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca başvuru yollarının tüketildiği

tarihten, başvuru yolu öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren

otuz gün içinde yapılması gerekmektedir. Anılan düzenlemelerde başvuru yolu

öngörülen durumlarda bireysel başvuru süresinin başlangıcına ilişkin olarak "başvuru yollarının tüketildiği tarih"ten

söz edilmekte ise de haberdar olunmayan bir hususta başvuru yapılamayacağı

dikkate alınarak bu ibarenin "nihai kararın gerekçesinin öğrenilebildiği tarih" olarak anlaşılması gerekir.

Bu öğrenme, somut olayın özelliklerine göre farklı şekillerde gerçekleşebilir (Güven Demir, B. No: 2014/11041, 21/9/2016,

§ 28).

13. Bireysel başvuru süresi bakımından "nihai kararın

gerekçesinin tebliği" öğrenme şekillerinden biridir (Mehmet Ali Kurtuldu, B. No: 2013/5504,

28/5/2014, § 27). Ancak öğrenme, gerekçeli kararın tebliği ile sınırlı olarak

gerçekleşmez; başka şekillerde de öğrenme söz konusu olabilir. Bu kapsamda

nihai kararın gerekçesinin "dosyadan suret alınması" gibi hâllerde

öğrenilmesi de mümkündür. Başvurucuların nihai kararın gerekçesini" öğrendiklerini

beyan ettikleri tarih" de bireysel başvuru süresinin başlangıcı olarak ele

alınabilir (İlyas Türedi, B. No:

2013/1267, 13/6/2013, §§ 21, 22).

14. Diğer yandan nihai kararın gerekçesi öğrenilmemiş olmakla

birlikte sonucunun öğrenildiği durumlar da söz konusu olabilir. Böyle bir

durumda sonucu öğrenilen nihai kararın gerekçesine derece mahkemesinden kesin

olarak erişilebilmesi mümkün ise bireysel başvuru süresinin sonucun öğrenildiği

tarihten itibaren başlatılması gerekir (Aydın

Selçuk, B. No: 2014/3194, 20/11/2014, § 24; Özgür Çapkın, B. No: 2014/2546,

30/12/2014, § 24; Halil Aslan, B.

No: 2014/3038, 10/12/2014, § 38).

15. Nihai kararın gerekçesinin öğrenilemediği veya nihai kararın

sonucunun öğrenilip gerekçesinin kesin olarak öğrenilme imkânının elde

edilemediği hâllerde başvuru süresinin hangi tarihten başlayacağının

belirlenmesi gerekir. Aksi hâlde sınırsız bir başvuru süresi söz konusu

olabilecektir. Bu kapsamda yapılacak değerlendirmede sürenin başlangıç

tarihinin, başvurucuların özen yükümlükleri ile mahkemeye erişim haklarının

aşırı sınırlanmaması hususlarının birlikte dikkate alınması gerekir.

16. Başvurucuların bireysel başvuruda bulunmak amacıyla dava ve

başvurularını takip etmek için gerekli özeni gösterme yükümlülüğü vardır. Bu

yükümlülük kapsamında ilk derece mahkemesine fiilen ulaşan nihai kararın

gerekçesini öğrenme konusunda gerekli özeni gösterme sorumluluğu başvuruculara

aittir. Diğer bir ifadeyle başvurucular veya vekillerinin ilk derece

mahkemesine ulaşan kararın bir örneğini almak için özenli davrandıklarını

kanıtlamaları gerekir (Fatma Gökot, B. No: 2013/5697, 21/4/2016,§ 50).

17. Yargıtay Ceza Daireleri tarafından verilen kararların

taraflara tebliğine ilişkin bir düzenleme mevzuatta bulunmamaktadır. Ceza

yargılamasında nihai kararın tebliğ edilmediği durumlarda kararın derece

mahkemesine ulaşmasından ve böylece gerekçesinin erişilebilir olmasından sonra

özen yükümlülüğü kapsamında makul bir süre içinde bireysel başvuru yapmak

isteyen ilgililerden karara erişmeleri ve karar gerekçesini öğrenmeleri

beklenir. Bu kapsamda erişilebilir olan nihai kararın en geç üç ay içinde

ilgilileri tarafından bilindiği ve gerekçesinin öğrenildiği kabul edilmelidir.

Aksi tespit edilmediği sürece bireysel başvuru için 6216 sayılı Kanun'da

öngörülen otuz günlük başvuru süresi bu tarihten itibaren başlayacaktır(A. C. ve diğerleri [GK], B. No:

2013/1827,25/2/2016, § 30; Fatma Gökot, § 51).

18. Somut olayda Konya 3. Ağır Ceza Mahkemesinin 28/2/2013

tarihli kararı Yargıtay 8. Ceza Dairesinin 21/1/2014 tarihli ilamıyla onanarak

aynı tarihte kesinleşmiştir. Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sisteminden (UYAP)

yapılan araştırmada Yargıtay ilamının en geç kesinleştirme şerhinin

gerçekleştirildiği, 22/4/2014 tarihinde Mahkemeye ulaştığı görülmüştür. Diğer

bir ifadeyle başvurucunun nihai kararın içeriğine erişme imkânını en geç

22/4/2014 tarihinde elde ettiği anlaşılmıştır.

19. Nihai kararın içeriğine erişme imkânının elde edildiği

22/4/2014 tarihinden itibaren özen yükümlüğü kapsamında kararın içeriğinin

öğrenildiği kabul edilen üç aylık sürenin sonundan itibaren en geç otuz günlük

bireysel başvuru süresi içinde 21/8/2014 tarihine kadar başvurucu tarafından

bireysel başvuruda bulunulması gerekirken başvuru süresi geçtikten sonra

26/8/2014 tarihinde bireysel başvuru yapılmıştır.

20. Açıklanan nedenlerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin süre

aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvurunun süre aşımı nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

22/3/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serruh KALELİ

Hicabi DURSUN

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Yusuf Şevki

HAKYEMEZ

Raportör

:

Murat ŞEN

Başvurucu

:

Sait DİZMAN

Vekili

:

Av. Mustafa

TURAN