Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2023/9785 E. 2023/11415 K.

MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi SAYISI : 2023/763 E., 2023/1054 K. KARAR : Esastan Ret İLK DERECE MAHKEMESİ: ... 1. İş Mahkemesi SAYISI : 2022/235 E., 2023/1 K. Taraflar arasındaki sahte olduğu iddiasıyla sigortalılığın iptaline ilişkin Kurum işleminin iptali, yaşlılık aylığının yeniden bağlanması ve ödenmeyen yaşlılık aylıklarının iadesi ile birleşen davada itirazın iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle asıl davanın kabulüne ve birleşen davanın reddine karar verilmiştir. Kararın davalı / birleşen davanın davacısı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalı / birleşen davanın davacısı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I.DAVA Davacı / birleşen davanın davalısı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının 2013 yılının 4 ayında 1023476.081 iş yeri sicil numaralı ...Nak. Tur. Gıda İnş. Tem. San. Tic. Ltd. Şti. isimli iş yerinde çalışmaya başladığı, bu iş yerinde fiili olarak 9 ay boyunca çalıştığı, süre sonunda emekliliğini hak ederek iş yerinden ayrıldığı ve emekli olarak emekli aylığı almaya hak kazandığı, daha sonra Kurum denetmenlerince yapılan iş yeri incelemesinde sahte iş yeri olarak tespiti yapıldığı ve davacının emekliliğinin iptal edilerek kendisine ödenen maaşın Kurum tarafından davacıdan talep edildiği, söz konusu işlemin usulsüz ve yasaya ve hukuka aykırı olduğu, davacının adı geçen şirkete ait adresteki iş yerinde sigortalı olduğu iş yerinde fiilen çalıştığı, bu işyerinde ki görevinin ofis temizliği, çaycılık ve her türlü ofis işleri ile iştigal olduğu, çalıştığı iş yerinin faaliyetlerine devam edip etmediği konusunda bir bilgisi bulunmadığı, davacının iş yerinin Kurum ile sorunlarını bilmesinin mümkün olmadığı, bu süre zarfında işverenle olan iş aktinin devam ettiği ve çalışmasına ara vermediği iddiasıyla davacının sigortalılığının iptali işleminin ortadan kaldırılmasına, emekliliğe hak kazandığının tespitine, emekli maaşının tekrar bağlanmasına, kesilen paranın iadesine, maaşının kesilmesi kararının tedbiren durdurularak yeniden emekli maaşı bağlanmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Birleşen davada asıl davanın davalısı / birleşen davanın davacısı Kurum vekili dava dilekçesine özetle; ...'un Kurumdan 2106055731 tahsis numarası ile emekli maaşı almakta iken Kurumun ... İl Müdürlüğü denetmenlerince düzenlenen rapor ile ...Nak. Tur. Gıda. İnş. Tem. San. Tic. Ltd. Şti. unvanlı iş yerindeki çalışmalarının fiili olmaması sebebiyle emekliliği hak etmediğinin tespit edildiği, bunun üzerine emeklilik şartları oluşmadığından yaşlılık maaşının kesildiği ve davalıya yersiz ödenen aylıkların tahsili için işlem başlatıldığı, davalı aleyhine ... 5. İcra Müdürlüğü'nün 2016/24564 Esas sayılı dosyası ile icra takibi başlatıldığı iddiasıyla itirazın iptali ile takibin devamına icra inkar tazminatına karar verilmesini talep ve dava etmiştir. II.CEVAP Davalı / birleşen davanın davacısı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının 30.01.2014 tarihli tahsis talebine istinaden 01.02.2014 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı almakta iken işveren ...Nak.Tur. Gıda. İnş. Tem. San. Tic. Ltd. Şti. unvanlı iş yerinden 27.04.2013 - 30.09.2013 tarihleri arasında bildirilen 154 gün sigortalılığın denetim raporu ile iptal edildiği, bu nedenle yaşlılık aylığı şartlarını kaybetmesi nedeniyle yaşlılık aylığının da iptal edildiği, denetim raporunda ifadesine başvurulan ... ve ...'un davacıyı tanımadıklarını beyan ettikleri, davacının söz konusu bildirimlerini fiili ve gerçek bir çalışmaya dayanmadığı, Kurum işleminin yerinde olduğu savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. III.İLK DERECE MAHKEME KARARI İlk Derece Mahkemesi tarafından; ilgili kolluk birimine müzekkere yazılarak, dava konusu ...Nak.Tur. Gıda. İnş. Tem. San. Tic. Ltd. Şti isimli iş yerinde davacının 2013 yılının 4. ayından itibaren 2013 yılının sonuna kadar olan dönemindeki çalışmalarına şahit olan komşu iş yeri sahipleri çalışanları ya da iş bu işyeri çalışanı olan 5 kişinin kimlik tespiti ile bildirilmesi istendiği, ancak verilen cevapta bilgi sahibi kişi tespit edilemediğinin bildirildiği, davacı vekiline davacının davalı firmada çalıştığını iddia ettiği 2013 yılının 4. ayından itibaren 2013 yılının sonuna kadar olan döneminde hangi bankalardan ödeme aldığına ilişkin beyanda bulunmak üzere bu tensip zaptının tebliğinden itibaren iki haftalık süre verildiği ancak davacı vekili ödemelerin elden alındığını beyanla banka bilgisi vermediği, tanıkların davacının ilgili dönemde çalıştığını doğruladığı gerekçesiyle asıl dosya yönünden davanın kabulü ile davalı Kurumun davacının sigortalılığının iptali işleminin hukuka uygun olmaması nedeniyle iptaline, davacının emekliliğe hak kazandığının tespitine, emekli maaşının tekrar bağlanması gerektiğinin tespitine, davacıya ödenmeyen 2016 yılı Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim ve Kasım aylarına ilişkin toplam 5.982,80 TL'nin davacıya ödenmesi gerektiğinin tespitine, birleşen dosya yönünden davanın reddine karar verilmiştir. IV.İSTİNAF A.İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı / birleşen davanın davacısı Kurum vekili istinaf yoluna başvurmuştur. B.İstinaf Sebepleri: Davalı / birleşen davanın davacısı Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; ...Nak. Tur. Gıda Tem. San. Tic. Ltd. Şti unvanlı iş yerinde Kurum denetmenleri tarafından yapılan araştırma ve inceleme neticesinde 25.02.2016 tarih AÇA/31 sayılı rapor düzenlendiği, raporda davacının söz konusu iş yerinden bildirilen çalışmalarının fiili olmadığının tespit edildiği, 5510 sayılı Kanun'un 59 uncu maddesinin 2 nci fıkrasına göre Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca düzenlenen tutanaklar aksi sabit oluncaya kadar geçerli olup, davacı tarafça denetmen raporunun aksinin aynı kuvvetteki yazılı delillerle ispat edilmesi gerektiği, dosyada raporun aksini kanıtlayacak nitelikte yazılı bir delil bulunmadığı, denetmen Raporunun düzenlenmesi sırasında iş yerinden bildirimi yapılan kişilerin ifadelerine başvurulmuş olup, dinlenen kişilerin davacıyı tanımadıklarını beyan ettikleri, tanıkların Mahkemede davacı ile birlikte çalıştıklarını söylemiş iseler de tanık beyanları çelişkili olup davacıyı koruma amaçlı ve yanlı beyanlar olduğu, tanıklardan ...'un davacıyı tanıdığını birlikte çalıştıklarını beyan ettiği ancak davacı Kurum denetmenlerine verdiği ifadede ...'u tanımadığını beyan ettiği, tanık beyanlarının kendi içinde çeliştiği, tanıkların çalışmalarının fiili olup olmadığı da belirsiz olup tanıklıklarına itibar edilmesinin bu anlamda mümkün olmadığı iddiasıyla İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak asıl davanın reddine ve birleşen davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir. C.Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile yapılan araştırmada komşu iş yeri sahip ve / veya çalışanları kolluk tarafından tespit edilemediği, bordro tanıkları Fikret ve Mevlüt'ün duruşmadaki beyanları dikkate alındığında davacının dava dışı iş yerinde çalıştığı olgusunun sübuta erdiği gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. V.TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı / birleşen davanın davacısı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Davalı / birleşen davanın davacısı Kurum vekili istinaf sebepleri doğrultusunda temyiz isteminde bulunmuştur. C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme 1. Anayasa'nın 60 ıncı maddesi şöyledir: "Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. / Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar." 2. 31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlı Sigortası Kanunu'nun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili bölümü şöyledir: "Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından; a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar... sigortalı sayılırlar." 3. 5510 sayılı Kanun'un 7 nci maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir: "Sigorta hak ve yükümlülükleri 4 üncü maddenin birinci fıkrasının; a) (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için çalışmaya, meslekî ve teknik eğitime, meslekî ve teknik ortaöğretim sırasında tamamlayıcı eğitim ya da alan eğitimine, staja veya bursiyer olarak göreve başladıkları tarihten... itibaren başlar." 4. 5510 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir: "Kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık; a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların, hizmet akdinin sona erdiği tarihten... itibaren sona erer. " 5. 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinin ilgili 9 uncu fıkrası şöyledir: "Aylık prim ve hizmet belgesi (veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi) işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak, alacakları ilâm ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları dikkate alınır." 6. 5510 sayılı Kanun'un 59 uncu maddesinin ilk iki fıkrasının ilgili kısımları şöyledir: " Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin işlemlerin denetimi, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurları eliyle yürütülür... Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarının görevleri sırasında tespit ettikleri Kurum alacağını doğuran olay ve bu olaya ilişkin işlemler, yemin hariç her türlü delile dayandırılabilir. Bunlar tarafından düzenlenen tutanaklar aksi sabit oluncaya kadar geçerlidir..." 3. Değerlendirme 1.5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık niteliği ise, anılan Kanunun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendine göre hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılmakla ve 7 nci maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi uyarınca çalışmaya başladıkları tarihten ibaren edinilir. Söz konusu sigortalılık niteliği anılan Kanun'un 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi uyarınca hizmet akdinin sonlandığı tarihte sona erer. 2. Kurum denetmenlerinin sahte sigortalılık tespitine dayalı davalar hizmet tespiiti içeriklidir. Anayasa'nın 60 ıncı maddesinde yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır. 3. Somut olayda asıl davanın davacısının, 27.04.2013 - 30.09.2013 tarihleri arasında 154 gün 5510 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalılığı, ...Nak. Tur. Gıda Tem. San. Tic. Ltd. Şti. unvanlı işveren tarafından süresinde davalı / birleşen davanın davacısı Kuruma bildirilmiştir. Davacıya söz konusu sigortalılık süresi esas alınarak 01.02.2014 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlanmıştır. Ancak Kurum denetmeninin 25.02.2016 tarihli raporuyla anılan sigortalılık bildirimi yapılan iş yerinin 2011 yılından sonra beyan edilen adreslerin hiç birinde faaliyet göstermediği tespit edilmiş ve davacının sigortalılığına esas çalışmasının gerçek ve fiili olmadığı gerekçe gösterilerek anılan sigortalılık süresi ile bağlanan yaşlılık aylığı iptal edilmiştir. 4. İlk Derece Mahkemesi tarafından davacı sigortalı tarafından açılan davanın kabulü ile yaşlılık aylığının yeniden bağlanmasına ve yersiz aylıkların iadesi için açılan birleşen itirazın iptali davasının reddine karar verilmiştir. Ne var ki davaya konu sigortalılık bildirimlerinin yapıldığı iş yerinin faal olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma yapılmamıştır. Üstelik davaya konu dönemde bordrolarda yer alan ancak davacı gibi sigortalılık süreleri iptal edilen sigortalıların beyanları davaya konu çalışmanın gerçek ve fiili olduğunu kabul için yeterli değildir. 4. Mahkemece, davacının hangi adreste faaliyet gösteren iş yerinde, kimlerle çalıştığı ve iş yerinde hangi işi yaptığı hususları davacı tarafa açıklattırılmalıdır. İş yerinin faal olup olmadığına dair vergi kayıtları getirtilmeli, kolluk vasıtasıyla araştırma yapılmalı, çalışma ruhsatı alıp almadığı, elektrik ve su aboneliği bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır. İş yerinin kapsam, kapasitesi vs. tespiti sağlanmalı, çalışmaları iptal edilen sigortalıların dava açıp açmadıkları ve açmışlarsa davaların akıbeti sorulmalıdır. İnceleme kapsamı genişletilerek bu dönemde dava dışı işveren ile aynı çevrede faaliyet yürüten veya işverenle iş ilişkisi içinde olan ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte komşu işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenmeli, davacının fiili çalışma olgusu ve davaya konu Kurum işleminin gerçekliği hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir. 5. Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin eksik araştırma ve inceleme neticesinde yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir. VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 20.11.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.