Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2023/1751 E. 2023/2185 K. – Kurum İşleminin

MAHKEMESİ : Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi SAYISI : 2022/3632 E., 2022/3823 K. vekili Avukat ... DAVA TARİHİ : ... KARAR : Esastan Ret İLK DERECE MAHKEMESİ : Antalya 1. İş Mahkemesi SAYISI : 2021/716 E., 2022/422 K. Taraflar arasındaki Kurum işleminin iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir. Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde; 5510 sayılı Kanun'un 102/m-4, maddesinde belirtilen yükümlülükleri yerine getirmediğinden bahisle davacı aleyhine uygulanan 7.155,00 TL idari para cezası üzerine davacı şirketin Haziran 2021 dönemi sigorta primi teşvikinden faydalandırılmaması yönündeki 03.11.2021 tarih ve E-30711655-202.01.01-34455508 sayılı Kurum işleminin iptali talep etmiştir. II. CEVAP Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; davacı tarafça, en geç 26.07.2021 tarihine kadar verilmesi gereken muhtasar ve prim hizmet beyannamesinin süresinden sonra 02.08.2021 tarihinde verildiğinden Kurum işlemlerinin yerinde olduğunu belirterek davanın reddini talep etmiştir. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi gereği işçi çalıştıran işverenlerin muhtasar prim ve hizmet beyannamelerini en geç takip eden ayın 26'sına kadar davalı idareye göndermeleri gerektiği, yapılan incelemede davacı işverenin 2021/06 muhtasar ve prim hizmet beyannamesini takip eden ayın 26'sından sonra 02.08.2021 tarihinde yasal süresi dışında verdiği, davacının itiraz dilekçesinde Kurumun bilgi işlem sisteminde hata olmasından dolayı beyannameyi süresinde veremediğini beyan ettiği görülmekte ise de Antalya 4. İdare Mahkemesinin 2021/1246 Esas sayılı dosyasında herhangi bir teknik sorun olup olmadığı hususunda Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü İşverenler Daire Başkanlığı'ndan 05.08.2021 tarih 28906761 sayılı yazı ile bilgi istendiği, 07.10.2021 tarih 32878169 sayılı cevabı yazıda işverenin beyannameyi süresinde gönderememesi hakkında davalı idarenin sisteminden kaynaklı teknik hata olmadığı bildirildiğinden davanın reddine karar verilmiştir. IV. İSTİNAF A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. B. İstinaf Sebepleri Davacı vekili istinaf dilekçesinde; İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu, hatalı karar verildiğini beyan ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını istemiştir. C. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile beyannamenin geç verilmesinde davalı idarenin sisteminden kaynaklı teknik bir hatanın da olmadığı anlaşıldığından davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. V. TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Davacı vekili; istinaf gerekçeleri ile kararın bozulmasını istemiştir. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, 5510 sayılı Kanun'un 102/m-4, maddesine gereğince idari para cezası nedeniyle faydalandırılmayan Haziran 2021 dönemi sigorta primi teşvikinden faydalandırılmasına aksi Kurum işleminin iptali istemine ilişkindir. 2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 2.Diğer taraftan, 01.04.2018 tarihi itibari ile 5510 sayılı Kanun'un ek 17 nci maddesi yürürlüğe girmiş, olup bu maddenin ilk fıkrasında aynen: “Bu Kanun veya diğer kanunlarla sağlanan prim teşviki, destek ve indirimlerinden yararlanılabileceği halde yararlanılmadığı ay/dönemlerde gerekli tüm koşulların sağlanmış olması ve yararlanılmayan ayı/dönemi takip eden altı ay içerisinde Kuruma müracaat edilmesi şartlarıyla, başvuru tarihinden geriye yönelik en fazla altı aya ilişkin olmak üzere, yararlanılmamış olan prim teşviki, destek ve indirimlerinden yararlanılabilir veya yararlanılmış olan prim teşviki, destek ve indirimleri başka bir prim teşviki, destek ve indirimi ile değiştirilebilir.” hükmü ve ikinci fıkrasında ise “Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceki dönemlere ilişkin olmak üzere tüm şartları sağladığı halde bu Kanun veya diğer kanunlarla sağlanan prim teşviki, destek ve indirimlerinden yararlanmamış işverenler ile bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce yararlanılan prim teşviki, destek ve indirimlerin değiştirilmesine yönelik talepte bulunan işverenler tarafından en son bu maddenin yürürlük tarihini takip eden aybaşından itibaren bir ay içinde Kuruma başvurulması halinde, yararlanılmamış olan prim teşviki, destek ve indirimlerinden yararlanılabilir veya yararlanılmış olan prim teşviki, destek ve indirimleri başka bir prim teşvik, destek ve indirimi ile değiştirilebilir.” şeklinde belirtilmiş hükümleri mevcut olup, bu yeni madde hükümleri ile tüm teşvik unsurlarından faydalandırılma veya fazla ödemelerin iadesi veya değiştirme istemleri hakkındaki uyuşmazlıklarda ek 17 nci maddede yer alan hükümlerin irdelenmesi gerektiği açıktır. Değinilen Ek 17 nci maddenin üçüncü fıkrasında ise “Bu maddenin ikinci fıkrası kapsamında talepte bulunan işverenlere iade edilecek tutar, maddenin yürürlük tarihinden önce talepte bulunanlar için maddenin yürürlük tarihini takip eden aybaşından, yürürlük tarihinden sonra talepte bulunanlar için ise, talep tarihini takip eden aybaşından itibaren kanuni faiz esas alınmak suretiyle hesaplanarak bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihi takip eden takvim yılı başından başlayarak üç yıl içinde ödenir. Ödeme, öncelikle bu Kanun'un 88 inci maddesinin on dört ve on altıncı fıkralarına göre muaccel hale gelmiş prim ve her türlü borçlardan, sonrasında ise ilgili kanunlar uyarınca yapılandırma veya taksitlendirme de dâhil olmak üzere müeccel haldeki prim ve her türlü borçlarından mahsup yoluyla gerçekleştirilir. Ancak üç yılsonunda ilgili kanunları gereği yapılandırılma veya taksitlendirilme sebebiyle vadesi gelmemiş taksit ödemelerinden peşinen mahsup edilir. Kuruma borcu bulunmayan işverenlere altı ayda bir eşit taksitlerle iade yapılır.” hükümleri mevcuttur. Eldeki davada ise Ek 17 nci maddenin yürürlüğe girmesi ile birlikte 5510 sayılı Kanun veya diğer kanunlarla sağlanan prim teşviki, destek ve indirimlerinden yararlanılabileceği halde yararlanılmadığı ay/dönemlere ilişkin olarak 5510 sayılı Kanun ile birlikte anılan ilgili kanunların teşvik veya destek hükümlerinde yer alan yararlanma şartlarının mahkemelerce irdelenmesi gerekmekle birlikte, değiştirme veya oluşabilecek fark prim tutarlarının iadesi istemleri hakkında bu madde hükümlerinin de irdelenmesi ve davada uygulanması gereken hüküm olup olmadığı hususu belirlenmelidir. Diğer taraftan Ek 17 nci maddenin 4 üncü fıkrası hükmündeki “Görülmekte olan davalarda, ayrıca bir başvuru şartı aranmaksızın, dava öncesi yapılan idari başvuru tarihinden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte hesaplanacak tutar üçüncü fıkra hükümlerine göre mahsup veya iade edilir. Mahkemelerce, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce açılmış davalarda davanın konusuz kalması sebebiyle karar verilmesine yer olmadığına karar verilir. Yargılama giderleri idare üzerinde bırakılır ve vekâlet ücretinin dörtte birine hükmedilir. Ayrıca, ilk derece mahkemelerince verilen kararlar hakkında Sosyal Güvenlik Kurumunca kanun yollarına başvurulmaz ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılan kanun yolu başvurularından vazgeçilmiş sayılır.” ibaresinin iptali için Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunulmuş ve Anayasa Mahkemesince 19.02.2020 gün ve 2018/139 E. 2020/12 K. sayılı karar ile bu hükmün iptaline karar verilmiş olup karar 05.05.2020 tarih ve 31118 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Anayasa'nın 153 üncü maddesi uyarınca, Anayasa Mahkemesinin iptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamamakta ve ancak Resmi Gazete'de yayımlandıktan sonra yürürlüğe girmektedir. Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarının yasama, yürütme ve yargı organları, idari makamlar, gerçek ve tüzel kişileri bağlayacağı açıktır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 33 üncü maddesi hükümlerine göre Türk hukukunu resen uygulamakla yükümlü olan mahkemelerin ve giderek Yargıtay’ın iptal kararı ile yok hükmünde olan ve böylece yürürlükten kalkan bir yasa maddesine dayanarak inceleme yapma ve karar verme yetkilerinin bulunmadığının kabulü doğal olup bu yönde bir uygulama yapılmasına imkânı yoktur. Belirtilmelidir ki, Anayasa Mahkemesinin iptal kararları, bozma kararları ile oluşan usulü kazanılmış hakların istisnasını teşkil ederler. Buna göre usulü kazanılmış hak gereğince uygulanması gereken bir kanun maddesi Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildiği takdirde artık usulü kazanılmış hakka göre değil, Anayasa Mahkemesinin iptal kararıyla ortaya çıkan yeni hukuki duruma göre karar verilir. Şu halde, Anayasa Mahkemesinin iptal kararı karşısında, yeni oluşan durumun kesin hüküm halini almamış derdest tüm davalar yönünden uygulanmasının zorunluluğu ortadadır. 3. Değerlendirme 1- Davacıya, 2021/6. ay muhtasar ve prim hizmet beyannamesinin takip eden ayın en geç 26'sına kadar yasal süresinden sonra 02.08.2021 tarihinde Kuruma bildirildiğinden, bu döneme ilişkin 5510 sayılı Kanun'un 102/m-4 maddesi gereğince 7.155 TL idari para cezası uygulanarak 15.09.2021 tarihinde davacıya tebliğ edildiği, davacının bu idari para cezasına 17.09.2021 tarihinde itiraz ettiği, bu itirazın İdari Para Cezası Komisyonun 11.11.2021 tarihli karar ile işverenin Kurum sisteminde hata olduğunu bildirerek süresinde verilemediğini bildirdiğini ancak Kurum ile yapılan yazışmalarda teknik bir hatanın bulunmadığının bildirildiğini belirterek itirazın reddedildiği, bu kararın davacıya 09.11.2021 tarihinde tebliğ edildiği ve eldeki davanın açıldığı, Mahkemece davanın reddine karar verildiği anlaşılmış ise de verilen karar eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır. 2- Somut olayda, davacı işverenin istemi " teşvikten yararlandırılmaması işleminin iptali" olup bu işleme esas idari para cezasının iptali için Antalya 4. İdare Mahkemesinin 14.03.2022 tarih 2021/1246 E. 2022/312 K. sayılı dosyası ile dava açtığı, yargılama sonucu Mahkemece "...herhangi bir teknik sorun olup olmadığı hususunda Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü İşverenler Daire Başkanlığı'ndan 05/08/2021 tarih 28906761 sayılı yazı ile bilgi istendiği, 07/10/2021 tarih 32878169 sayılı cevabı yazıda işverenin beyannameyi süresinde gönderememesi hakkında davalı idarenin sisteminden kaynaklı teknik hata olmadığı, davacı hakkında 5510 sayılı kanunun 102/m-4, maddesinde belirtilen yükümlülükleri yerine getirmediğinden bahisle davacı aleyhine 7.155,00 TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin 05.12.2018 tarih ve 16.585.317 sayılı işleme yapılan itirazın reddine yönelik 01.11.2021 tarih ve 2021/156 karar nolu komisyon kararında hukuka aykırılık görülmemiştir." gerekçesi ile davanın reddine kesin olmak üzere karar verildiği anlaşılmıştır. Davacı işveren tarafından ayrıca 5510 sayılı Kanun'un 102/c-1maddesinden dolayı verilen idari para cezasının iptali için Antalya 5. İdare Mahkemesinin 2021/1336 E. 2022/569 K. sayılı dosyası ile dava açtığı, Mahkemece dava konusu işlemin iptaline kesin olmak üzere karar verildiği, 5510 sayılı Kanun'un 102/c-1maddesinden dolayı kesilen idari para cezası nedeniyle prim teşvikinden faydalandırılmamasına ilişkin Kurum işleminin iptali için Antalya 1. İş Mahkemesinin 2021/715 E. sayılı dosyası ile dava açtığı anlaşılmıştır. 3.Eldeki davada ise Mahkemece, yazılı şekilde karar verilmiş ise de Kurumca yapılan bütün teşvikleri bünyesinde topladığı anlaşılan Ek 17 nci maddenin gelmesi ile oluşan bu yeni durumun dikkate alınması ile maddenin 4 üncü fıkrasındaki hükmün iptali ile oluşan bu yeni durumun dikkate alınması, davaya konu uyuşmazlığa ilişkin yasal tüm dayanakların irdelenmesi ile beraber, teşvik hükümlerinden faydalandırılma ve faydalandırılma sonrasında fazla ödenen tutarların iadesi/mahsubu istemleri bakımından, ek 17 nci maddenin ilk üç fıkrası da dâhil olmak üzere yasal tüm dayanaklar irdelenmeli, davalı Kurumun da bu madde kapsamında resen veya davacı şirketin başvuru üzerine, işlem yapıp yapmadığı hususu ile teşvik veya destekten faydalandırılma şartlarının varlığı ile birlikte incelenmeli, Mahkemeye gönderilen Kurum yazısında, sistemde aşırı yük nedeni ile yaşanan aksaklığın ortadan kalktığı 26.07.2021 tarihini takip eden iş gününden başlamak üzere, kanuni süresinin son günü 26.07.2021 olan işyeri bildirgelerinin verilme süresinin 5 iş günü uzatılması (son verilme süresinin 02.08.2021 olarak belirlenmesi) şeklinde yazı ile birlikte işverenin beyannameyi süresinde gönderememesi hakkında Kurumumuz kaynaklı teknik hata olmadığı şeklinde cevap verildiği anlaşılmakla yeniden Kuruma yazılacak yazı ile teknik bir arızanın bulunup bulunmadığı, beyanname verme süresinin sistemde aşırı yük bulunması sebebiyle uzatılıp uzatılmadığı sorulmalı yine Antalya 1. İş Mahkemesinin 2021/715 E. sayılı karar bekletici mesele yapılarak veya derdest ise birleştirilmesi hususu düşünülerek aynı tarihli işlemler nedeniyle dava sebebinin de aynı olduğu gözetilerek sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken çelişki yaratacak şekilde karar tesisi bozma nedenidir. VI. KARAR Açıklanan sebeplerle, 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, Peşin yatırılan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 08.03.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi. ...