Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2023/11836 E. 2023/12328 K. – Hizmet Tespit

MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi SAYISI : 2022/2738 E., 2023/1412 K. KARAR : Esastan red İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 27. İş Mahkemesi SAYISI : 2021/283 E., 2022/16 K. Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Kararın davacı, davalılar ..., ... Bağımsız Denetim Mali Müşavirlik Ltd.Şti. ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılar ..., ... Bağımsız Denetim Mali Müşavirlik Ltd.Şti. vekilleri tarafından katılma yoluyla olmak üzere, davacı, fer'i müdahil Kurum, ..., ... Bağımsız Denetim Mali Müşavirlik Ltd.Şti. vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I.DAVA Davacı vekili; müvekkilinin davalı işveren Levent Karakuşa ait mali müşavirlik bürosunda 01.10.1999 tarihinde muhasebeci olarak işe başladığı, iş akdi davalı işveren tarafından feshedildiği 24.10.2010 tarihine kadar kesintisiz çalıştığı, müvekkilin iş akdinin feshedildiği tarihte aldığı net maaşın 1.200,00 TL olduğunu, müvekkilin 01.10.1999 tarihinden 04.07.2001 tarihine kadar sigortasız olarak çalıştırıldığını, 04.07.2001 tarihinden 31.01.2009 tarihine kadar ise müşterilerinden Mehmet İhsan Çolakoğlunun yanında çalışıyor gibi gösterilerek müvekkilin sigorta primlerini bu şahıs üzerinden yatırıldığını, 31.01.2009 tarihine kadar müvekkilin sigorta primleri bu şekilde yatırıldıktan sonra, 06.02.2009 tarihinde bu kez davalının kendi şirketi olan ... Bağımsız Denetim Mali Müşavirlik Ltd. Şti.ne girişi yapılarak sigorta primleri bu kez bu şirket üzerinden ödenmeye başlandığını belirterek davacının 01.10.1999 - 24.10.2010 tarihleri arasında çalıştığının ve prime esas kazançlarının tespitini talep etmiştir. II. CEVAP Davalı ... ile dahili davalı ... Bağımsız Denetim Mali Müşavirlik Ltd. Şti. vekili; davacının davasını ... aleyhinde ikame ettiğini, oysaki davacının ... Bağımsız Denetim Mali Müş. Ltd. Şti.nde çalıştığını, öncelikle husumet itirazlarının incelenmesini, hak düşürücü sürenin geçtiğini, davacının müvekkili Levent Karakuşun yanında müvekkilinin işçisi olarak çalışmadığını, davacının ayrı bir tüzel kişiliği olan ... Bağımsız Denetim Mali Müş. Ltd. Şti.nde 06.02.2009 tarihinde işe başladığını, ... Bağımsız Denetim Ltd. Şti.nin ortaklarından biri de müvekkil Levent Karakuşun olduğunu, ... Bağımsız Denetim Ltd. Şti.ile ... aynı adreste ticari faaliyet gösterdiği ileri sürülerek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Fer'i müdahil Kurum vekili; Kurum işleminin usul ve yasaya uygun olduğunu beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne, davacının davalıya ait 1012750.006 sicil sayılı ... unvanlı işyerinde hizmet akdiyle 01.01.2001 - 05.02.2009 tarihleri arasında günlük brüt asgari ücret üzerinden 506 ve 5510 sayılı Kanunlara tabi çalıştığının tespitine, davacının davalı işveren ile organik bağı olan ve aynı adreste faaliyet gösteren 1073249.06.02 sicil sayılı ... Bağımsız ... Şirketi unvanlı işyerinde 06.02.2009 - 24.10.2010 tarihleri arasında günlük brüt asgari ücret üzerinden çalıştığı ve adı geçen şirket tarafından SGK.ya bildirim yapıldığından dolayı bu döneme ilişkin çalışmanın tespitinde hukuki yarar bulunmadığından karar verilmesine yer olmadığına, 07.12.2000 - 31.12.2000 tarihleri arası döneme ilişkin talebin hak düşürücü süre nedeniyle reddine karar verilmiştir. IV. İSTİNAF A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı, davalılar ..., ... Bağımsız Denetim Mali Müşavirlik Ltd.Şti. ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunmuştur. B. İstinaf Sebepleri Fer'i müdahil Kurum vekili; yetersiz tanık anlatımlarına dayalı olarak karar verildiğini, davacının tespit hükmü kurulan 01.01.2001 ile 05.02.2009 tarihleri arasından başka yerden (...'na ait işyerinden) bildirilen çalışması olduğunu, iyi niyetli olmadığını, beş yıllık hak düşürücü sürenin geçtiğini, işverence prim ve hizmet belgelerinin verilmemesinden Kurumun sorumlu tutulmaması gerektiğini ileri sürmüş v e davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Davacı vekili; hizmet tespiti davalarının kamu düzenine ilişkin olup, hak düşürücü süre uygulanamayacağını, bu nedenle 07.12.2000 ile 31.12.2000 tarihleri arasındaki dönemin hak düşürücü süreye uğradığına dair tespitin yerinde olmadığını, müvekkilinin işçilik alacakları davası olup, hangi dönemde hangi işveren nezdinde çalıştığının tespitinde hukuki yararının bulunduğunu ileri sürmüş ve davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir. Davalılar ... ve ... Bağımsız denetim Mali Müş. Ltd Şti vekili, davacının istinaf tarafından kaldırılan ilk derece mahkemesi kararını istinafa getirdiğinde asgari ücretle çalışmaya ilişkin bir itirazı olmadığını, bu nedenle kararın bu yönüyle artık istinaf edilemeyeceğini, ... mirasçılarının davaya dahil edilmeksizin karar verildiğini, usulü eksikliğin giderilmediğini, idari başvuru şartı yerine getirilmeden açılan davanın dava şartı yokluğundan reddi gerektiğini, ...'un yanında çalışmadığını, ayrı bir tüzel kişiliği bulunan ... Denetim...Ltd Şti'nde çalıştığını, 06.02.2009 tarihinden önceki çalışmaların hak düşürücü süreye uğradığını, 01.10.1999 yerine 07.12.2000 yazıldığını, davacının uyuşmazlık konusu dönemde başka işyerlerinden çalışma bildirimi olup, çalışmanın kesintili olduğunu belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. C. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacıya ait sigortalı hizmet döküm belgesine göre davacının 07.12.2000-31.12.2000 tarihleri arasında 1073942.16.01 sicil sayılı dava dışı işyerinde 25 gün, 04.07.2001-31.01.2009 tarihleri arasında 1011329.06 sicil sayılı ... unvanlı işyerinde ve yine 06.02.2009-24.10.2010 tarihleri arasında 1073249.06 sicil sayılı ... bağımsız Denetim Mali Müşavirlik Limited Şirketi unvanlı işyerinde çalıştığının bildirildiği, davacının 07.12.2000 ile 31.12.2000 tarihleri arasında dava dışı iş yerinden 25 günlük hizmet bildirimi bulunması nedeniyle çalışmanın kesintiye uğradığı yıl sonundan itibaren 5 yıllık hak düşürücü süre içinde dava açılmadığından 01.01.20001 tarihinden önceki çalışmaların hak düşürücü süreye uğradığı, ... Bağımsız Denetim Mali Müşavirlik Ltd Şti ile ...'a ait muhasebe işyerinin aynı adreste faaliyet gösterdiği, ...'un adı geçen şirketin ortağı olduğu ve her iki davalı arasında fiili ve organik bağ bulunduğu, dinlenilen davacı ve davalı tanıklarının beyanları ve dosyaa sunulan mükellefler tarafından verilen vekaletname içerikleri ve tüm dosya kapsamına göre davacının uyuşmazlık konusu dönemde ... ve ... Bağımsız Denetim Müş. Ltd. Şti. isimli muhasebe ve mali müşavirlik işyerlerinde çalıştığı, ...'nun davalı işverenlerin hizmet verdiği mükelleflerden birisi olduğu ve fiili olarak ... nezdinde bir çalışması bulunmadığına dair mahkemenin maddi vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla davacı, davalı ... ve ... Bağımsız Denetim Mali Müşavirlik Ltd. Şti. ile fer'i müdahil SGK vekillerinin istinaf başvurularının 6100 sayılı HMK 353/1-b.1 maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir. V. TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı davalılar ..., ... Bağımsız Denetim Mali Müşavirlik Ltd.Şti. vekilleri tarafından katılma yoluyla olmak üzere, davacı, fer'i müdahil Kurum, ..., ... Bağımsız Denetim Mali Müşavirlik Ltd.Şti. vekilleri tarafından süresinde temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Davacı, davalılar ..., ... Bağımsız Denetim Mali Müşavirlik Ltd.Şti. ve fer'i müdahil Kurum vekilleri istinaf dilekçesi ile birebir aynı sebeplerle eksik incelemeye dayalı kararın bozulmasını istemişlerdir. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davacının 01.10.1999-24.10.2010 tarihleri arasında çalıştığının tespiti istemine ilişkindir. 2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 506 sayılı Kanun'un 79, 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddeleridir. 3. Değerlendirme Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79/10 maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 86/9 maddesidir. 506 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesinde ifade edildiği üzere, “sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez.” Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davaların, kamu düzenine ilişkin olması nedeni ile özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanması gerektiği özellikle göz önünde bulundurulmalıdır. Kuruma bildirilmeyen hizmetlerin sigortalı hizmet olarak değerlendirilmesine ilişkin davanın, tespiti istenen hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde açılması gerekir. Çalışmanın tespiti istemiyle hak arama yönünden kanun ile getirilen süre, doğrudan doğruya hakkın özünü etkileyen hak düşürücü niteliktedir ve dolması ile hakkın özü bir daha canlanmamak üzere ortadan kalkmaktadır. 506 sayılı Kanun'un kabul edilip yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla beş yıl olarak öngörülen süre, 09.07.1987 tarihinde yürürlüğe giren 3395 sayılı Kanun'un 5 inci maddesiyle on yıla çıkarılmış, daha sonra 07.06.1994 tarihinde yürürlüğe giren 3995 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesiyle yeniden beş yıl olarak belirlenmiştir. Bu yönde, anılan madde hükmünde yer alan hak düşürücü süre; yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalışmaları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar için geçerlidir. Bir başka anlatımla; sigortalıya ilişkin olarak işe giriş bildirgesi, dönem bordrosu gibi yönetmelikte belirtilen belgelerin Kuruma verilmesi ya da çalışmaların Kurumca tespit edilmesi halinde; Kurumca öğrenilen ve sonrasında kesintisiz biçimde devam eden çalışmalar bakımından hak düşürücü sürenin geçtiğinden söz edilemez. Ne var ki; sigortalının Kuruma bildiriminin işe giriş tarihinden sonra yapılması, bir başka ifade ile sigortalının hizmet süresinin başlangıçtaki bir bölümünün Kuruma bildirilmeyerek sonrasının bildirilmesi ve Kuruma bildirimin yapıldığı tarihten önceki çalışmaların, bildirgelerin verildiği tarihide kapsar biçimde kesintisiz devam etmiş olması halinde, Kuruma bildirilmeyen çalışma süresi yönünden hak düşürücü sürenin hesaplanmasında; bildirim dışı tutulan sürenin sonu değil, kesintisiz olarak geçen çalışmaların sona erdiği yılın sonu başlangıç alınmalıdır. İnceleme konusu dosyada; davacı 01.10.1999-24.10.2010 tarihleri arasında ... nezdinde çalıştığının ve prime esas kazancının tespitini talep etmiş, mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Davacının hizmet cetvelinde 07.12. 2000-31.12.2000 döneminde dava dışı 942 sicil nolu iş yerinden, 04.07.2001-31.01.2009 döneminde ... iş yerinden, 06.02.2009-24.10.2010 döneminde ... Bağımsız Denetim Mali Müşavirlik Ltd. Şti. iş yerinden asgari ücret üzerinden bildirimlerinin olduğu anlaşılmıştır. İnceleme konusu dosyada; davacı 01.10.1999-24.10.2010 tarihleri arasında ... nezdinde çalıştığının ve prime esas kazancının tespitini talep etmiş, Mahkemece davanın kısmen kabulüne davacının ... nezdinde 01/01/2001-05/02/2009 tarihleri arasında günlük brüt asgari ücretle, ... Bağımsız ... Ltd.Şti. tarafından Kuruma bildirilen 06/02/2009-24/10/2010 dönemi yönünden hukuki yarar bulunmadığından karar verilmesine yer olmadığına, 07/12/2000-31/12/2000 tarihleri arası döneme ilişkin talebin hak düşürücü süre nedeniyle reddine karar verilmiştir. Davacının hizmet cetvelinde 07.12.2000-31.12.2000 döneminde dava dışı 942 sicil nolu iş yerinden, 04.07.2001-31.01.2009 döneminde ... iş yerinden, 06.02.2009-24.10.2010 döneminde ... Bağımsız Denetim Mali Müşavirlik Ltd.Şti. İş yerinden asgari ücret üzerinden bildirimleri bulunmaktadır. Mahkemece davacının davalı ... nezdinde 01.01.2001-05.02.2009 tarihleri arasında çalıştığı yönünde hüküm kurulmuş ise de, tespite konu dönem içinde yer alan M. İhsan Çolakoğlu iş yerinden yapılan bildirimler iptal edilmeden hizmet tespitine karar verilmesi hatalıdır. Ayrıca 07.12.2000-31.12.2000 tarihleri arasında dava dışı 942 sicil nolu iş yerinden bildirim olması karşısında; söz konusu dönemdeki çalışmanın iptalinin istenip istenmediği davacıdan sorulmalı, bu çalışmanın iptalinin istenilmesi halinde davacının anılan dönemde davalı ... nezdinde çalışıp çalışmadığı irdelenmek suretiyle sonucuna göre karar verilmelidir. 942 sicil nolu iş yerinden yapılan bildirimlerin iptalinin istenilmemesi halinde ise, davacının çalışmasının 24.10.2010 tarihinde sona erdiği ve davanın 10.03.2016 tarihinde açıldığı gözetilerek 01.10.1999-04.07.2001 tarihleri arasındaki dönem yönünden hak düşürücü süre değerlendirilmek suretiyle karar verilmelidir. Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esasdan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Temyiz harcının istek halinde ilgililere iadesine, Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 04.12.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.