İlk Derece Mahkemesi ·
İlk Derece Mahkemesi 2023/124 E. 2024/386 K.
- Mahkeme
- İlk Derece Mahkemesi
- Esas No
- 2023/124
- Karar No
- 2024/386
- Karar Tarihi
T.C. ANKARA 3. FİKRİ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ TÜRK MİLLETİ ADINA KARAR VERMEYE YETKİLİ T.C. ANKARA 3. FİKRİ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO : 2023/124 KARAR NO : 2024/386
DAVA : Fikir ve Sanat Sanat Eseri Sahipliğinden Kaynaklanan Haklara Tecavüzün Ref'i, Önlenmesi ve Tazmini DAVA TARİHİ : 10/03/2023 KARAR TARİHİ : 22/10/2024 GEREKÇELİ KARARIN YAZILDIĞI TARİH : 22/11/2024
DAVA: Davacı vekili 05/08/2023 tarihli dava dilekçesi ve beyanlarında özetle: Davacının ülkemizde tanınan heykel sanatçıları arasında olduğunu, davacının birçok ..., ... ve ... ile ortak projelere imza attığını, nitekim 2022 yılında ... Başkanı nezaretinde ... ile bir toplantı gerçekleştirilerek davacı ve ekibi tarafından ... ile ...'da iz bırakan ünlülerin heykelinin yapılması ve kamuya açık bir alanda eğitim müzesine dönüştürülmesi yönünde karar alındığını, bu karar uyarınca davacı tarafından projeler hazırlanarak ... sunulduğunu, projenin onaylanması üzerine davacının kendi atölyesinde 14 ay süreyle gece gündüz çalışarak 3 proje kapsamında toplam 12 eser meydana getirdiğini, söz konusu eserleri ... nezdinde kayıt ve tescilinin yapıldığını, hazırlanan 3 ayrı proje kapsamında eserler meydana getirildikten sonra davacının, ... himayesinde düzenlenen sınırlı sayıda katılımcının davetli olduğu ...’nin toplantısında “... ” başlıklı bir sunum yaparak ... da yapılması planlanan sanatsal projeleri hakkında bilgi verdiğini, söz konusu toplantıdan sonra 28.12.2022 tarihinde ... adlı internet ortamında yer alan haber sitesinde davalı yazar tarafından “...” başlıklı yazı hazırlandığını, söz konusu yazıda ağırlıklı olarak davacının sanat ekibi ile birlikte kendi atölyesinde oluşturduğu ve henüz kamuya sunulmamış eserleri ile ... için hazırlamış oldukları projelerden bahsedildiğini ve davacının izni alınmaksızın 3 projenin detayları ile eserlerin görselleri ve video görüntüsünün yazı içeriğinde paylaşıldığını, davalının davacıya ait olan eserleri haksız ve izinsiz bir şekilde çoğaltmak suretiyle umuma ilettiğini ileri sürerek; davacının 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu çerçevesinde korunan mali ve manevi haklarını açıkça ihlal ettiğini ve tecavüzün ref’ini, FSEK 68. madde uyarınca tazminat talebi ile davacının uğradığı kazanç kaybı uyarınca tazminat talebi olmak üzere şimdilik 50.000,00 TL tazminatın davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir. CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesi ve beyanlarında özetle: Açılan davanın dayanaksız olduğunu, zira dava dilekçesinde belirtilen toplantının yapıldığı 24.12.2022 tarihinde toplantıdan dört saat sonra ...’nin ... kanalında davacının detaylı proje sunum videosunun kamuya açık olarak yayınlandığını, söz konusu yayının halen ...’nin ... kanalında izlenebildiğini, davalının da sunumun görselleri ve videoyu buradan alarak dört gün sonra "..." da yayınlanan eleştiri yazısında kullandığını, davacının projesinin kamuya açık olarak bizzat kendisi tarafından sunulduğunu ve yayınlandığını, toplantıya çok sayıda insan katıldığını, gizli bir toplantı olmadığını, davacının kamuya kapalı bir toplantıda sunduğu iddia dilen projenin asıl unsurları olan onlarca polyester imalat heykellerinin günler öncesinden ...’ne ait parklarda sergilendiğini, davalının Belediyeler Kanunu “Belediye Hizmetlerine Gönüllü Katılım” başlıklı 77. maddesine dayanarak ... Başkanı ile gönüllülük protokolüne imza attığını, davaya konu olan "..." adlı web sitesinde anılan protokol uyarınca yerel yönetime katılımın ihtivası bağlamında bir eleştiri yazısı kaleme aldığını, davacının işbu davayı açmasının gerçek sebebinin projesinin onaylanmaması olduğunu, davacıya ait dava konusu projenin Kent Konseyi tarafından da uygun bir proje olmadığı için onaylanmadığını ve ... tarafından iptal edildiğini, davacının esasen bu durumu kabullenememesi nedeniyle davalı hakkında kişilik haklarına saldırı iddiası ile ... Mahkemesinde dava açtığını, davacının davaya konu ettiği projenin eser niteliğinde olup olmadığının ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini, tazminat talebinin haksız olduğunu savunarak, davanın reddini talep etmiştir.
MUHAKEME: HMK kapsamında "Yazılı Yargılama Usulü " uygulanmıştır.
UYUŞMAZLIĞIN TESPİTİ: Dava; davacının projesinin izinsiz olarak kullanıldığı iddiası temelinde, mali ve manevi hakların ihlal edildiği iddiasına dayalı, tecavüzün ref’i ile 5846 sayılı FSEK 68. madde uyarınca tazminat talebi ile davacının uğradığı kazanç kaybını içerir tazminat taleplerinden ibarettir.
Bilirkişi heyetinden alınan 27/11/2023 havale tarihli raporda özetle: "Huzurdaki dosyada davacı yan, bir kısım heykellerin eser sahibi olduğunu beyan ederek bu heykellere ilişkin ... tarafından davacı adına düzenlenen güzel sanat eserlerine ilişkin kayıt tescil belgelerini dosyaya sunmuşsa da; uyuşmazlığın davacının ... ” başlıklı bir sunumunun/projesinin görsellerinin ve videosunun davalı tarafından ... alan adlı web sitesinde paylaşılması şeklinde gerçekleştiği, ancak dava konusu projenin dosya kapsamında bulunmadığı, Heyetimizce yapılan incelemede dava konusu URL adresi raporun tanzim tarihi itibari ile incelendiğinde yazının yayında olmadığı web sitesinden kaldırıldığının anlaşıldığı, Uyuşmazlığın çözümü ve projenin eser niteliğinde olup olmadığının değerlendirilebilmesi için davacıya ait olduğu bildirilen ve ...’nin toplantısında sunumu yapılan ... ” başlıklı bir sunumun/projenin dosyaya sunulması gerektiği, Davalı vekili, dilekçesinde toplantının yapıldığı 24.12.2022 tarihinde ...’nin ... kanalında davacının detaylı proje sunum videosunun kamuya açık olarak yayınlandığını, söz konusu yayının halen ...’nin ... kanalında izlenebildiğini beyan etmişse de; söz konusu linkin bildirilmediği, bu nedenle dava konusu projenin kamuya arz edilip edilmediğinin tespiti için ilgili linkin davalı tarafından bildirilmesinin istenmesi ve ... ...’ndan adı geçen proje sunum videosunun kamuya açık olarak yayınlanıp yayınlanmadığının sorulması gerektiği, Heyetimize verilen görev kapsamında maddi ve manevi tazminat hususlarının da bulunması nedeniyle; Davacı vekili dilekçesinde FSEK 68. Madde uyarınca tazminat talebi ile davacının uğradığı kazanç kaybı uyarınca tazminat talebi olmak üzere şimdilik 50.000,00 TL tazminatın davalıdan tahsilini talep etmişse de; heyetimizce tazminat talepleri hususunda değerlendirme yapılabilmesi için, davacının uğradığı kazanç kaybı talebinin hangi maddeye dayandığının açıklaması gerektiği, FSEK 68. Madde uyarınca hesaplama yapılabilmesi için davacının emsal sözleşme örneklerini ibraz etmesi gerektiği, İzah olunan eksikliklerin tamamlanması halinde nihai görüşümüzü bildirir raporumuzun tanzim edilebileceği" şeklinde ifade edilmiştir.
Bilirkişi heyetinden alınan 07/05/2024 havale tarihli ek raporda özetle: "Tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde; dava konusu projenin FSEK uyarınca eser niteliğinde olmadığı, davacının projedeki rolünün sanat danışmanı olduğu, Davacının talepleri 5846 sayılı yasaya dayalı olduğundan; dosya kapsamındaki belgeler uyarınca; davacının 5846 sayılı yasadan kaynaklanan haklarının ihlal edilmediği kanaatine varılmıştır." şeklinde ifade edilmiştir.
Davacı vekilinin, yeni heyetten rapor alınması talebi HMK 30 uncu madde kapsamında değerlendirilerek, sunulan rapor denetlenebilir, içeriği de ihtisas mahkemesi hakimliğince olumlu veya olumsuz değerlendirilebilir kabul edilerek, usul ekonomisi ilkesi göz önüne alınarak talebin kabulü halinde yargılama gereksiz uzayacağından, reddedilmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, UYGULANACAK HÜKÜMLER ve GEREKÇE Mahkememizce deliller toplanmış, taraflarca sunulan belgeler ile toplanan deliller incelenmiş, çözümü teknik ve özel bilgiyi gerektirdiği düşünülen konularda bilirkişi incelemesi yaptırılmış, alınan 27/11/2023 havale tarihli rapor ve 07/05/2024 havale tarihli ek rapordaki kanıtlarla tutarlı, delillerin değerlendirilmesi aracı olarak denetim ve hüküm kurmaya elverişli kabul edilmiştir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 21.02.2001 tarih ve 4630 sayılı kanunla değişik 1/B-a maddesi “eseri” “sahibinin hususiyetlerini taşıyan ve ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri olarak sayılan her nevi fikir ve sanat mahsulleri” olarak tanımlamıştır. Yasaya göre, bir fikir veya sanat ürününün “eser” sayılabilmesi için aranması gereken birinci unsur “sahibinin özelliklerini taşımasıdır. Böylece yasa, uluslararası sözleşmelerde olduğu gibi bireysel özelliği yani orijinalliği ön planda tutmuştur. Öğretide, bu unsur, bireysel üslup, yaratıcı gücün yansıması, var olanlardan farklı olanı ortaya koymak, herkes tarafından meydana getirilemeyeni yaratmak, yeni bir özelliğe sahip olmak gibi değişik terim ve nitelemelerle anılmaktadır. Her türlü edim, eylem eser korumasına sahip olamaz. “Eser”den söz edebilmek için, söz konusu edimin öncelikle sahibinin hususiyetini taşıması gerekir. Sahibinin hususiyetini taşımakla birlikte aynı zamanda FSEK kapsamında sayılan eser türleri içinde de yer almalıdır. Her türlü yaratıcı edim, eser sayılabilir mi sorusu yukarıdaki ölçütler çerçevesinde yanıtlansa da, yaratıcılık düzeyinin yüksek olmasına gerek yoktur. Düşük düzeyli yaratıcı edimler de korunur. FSEK salt başyapıtları değil FSEK 1/B’deki koşulları yerine getirmesi kaydıyla başka yapıtları da korur. Hususiyet unsuru doktrinde tartışmalı olması nedeniyle incelenmesi yerinde olacaktır. Hirsch’e göre bir ürün herkes tarafından vücuda getirilebilecek mahiyette ise hususiyet mevcut olmayacağından, bu tür ürünleri korumakta hiçbir menfaat bulunmamaktadır. Yarsuvat ise hususiyeti orijinal ölçütü ile belirlemeye çalışmaktadır. Erel’in ölçütü ise esere, sahibinin yaratıcı gücünün yansımasıdır. Bu ise eserde daha önce duyulmamış veya görülmemiş mutlak bir orijinalite bulunması anlamına gelmez. Burada ifade edilmek istenen ... gibi “var olandan başkasını meydana getirmektir. Bütün bu görüşler değerlendirildiğinde görülecektir ki hepsinin aradığı ölçüt aslında "yeniliktir". Tanımlar incelendiğinde dikkat edilmesi gereken nokta, her bir görüş altında fikrin değil bunun somut ifadesinin “eser” olarak kabul edileceğidir. Bir fikri ürünün eser olarak kabul edilebilmesi için gerekli bir diğer unsur ise kanunda sayılan eser kategorilerinden birine dahil olmasıdır. 5846 sayılı Kanunda eser türleri; ilim ve edebiyat eserleri, musiki eserleri, güzel sanat eserleri, sinema eserleri olarak sayılmıştır. Bu eser türleri sınırlı sayı oluşturur. Bunların dışında yeni bir eser türü yaratılamaz. Güzel sanat eserleri estetik değeri olan eserlerdir. Güzel sanat eserinde hususiyet unsuruna ek olarak estetik vasfa sahip olma koşulu da getirilmiştir. Eser doğrudan doğruya göz kanalıyla estetik duygularımıza hitap eder. Güzel sanat eserlerinin göze hitap etmeleri sonucu bir madde üzerinde cisimlendirilmiş olmaları zorunludur. Huzurdaki dosyada davacı yan, bir kısım heykellerin eser sahibi olduğunu beyan ederek bu heykellere ilişkin ... Telif Hakları Genel Müdürlüğü tarafından davacı adına düzenlenen güzel sanat eserlerine ilişkin kayıt tescil belgelerini dosyaya sunmuşsa da uyuşmazlığın davacının "... Kentinde Arkeoloji ve Müze Çalışmaları" başlıklı bir sunumunun/projesinin görsellerinin ve videosunun davalı tarafından "..." alan adlı web sitesinde paylaşılması şeklinde gerçekleştiği anlaşılmıştır. Dolayısıyla, dava dilekçesinde dayanılan husus, davacının eser sahibi olduğunu iddia ettiği projenin, davalı tarafından izinsiz yayınlanması olduğundan; uyuşmazlığın çözümü projenin eser niteliğini haiz olup olmadığı ve davacının eser sahibi olup olmadığıdır. Dayanılan projenin eser niteliğinde olup olmadığının değerlendirilebilmesi için davacıya ait olduğu bildirilen ve ...’nin toplantısında sunumu yapılan ... ” başlıklı projenin değerlendirilmesi yapılmalıdır. Davacı vekili kök rapora beyan dilekçesi ekinde 9 sayfadan ibaret proje örneğini ve 33 maddeden oluşan ... ile imzalamış olduğu sözleşme örneğini dosyaya ibraz etmiştir. Dava dilekçesinde dayanılan 9 sayfadan oluşan projenin incelenmesinden; projenin isminin "..." olduğu, raporu hazırlayanların Mimar ..., Bilim Danışmanı :... olduğu, Sanat Danışmanının ... ve Mimari danışmanın ... olarak belirtildiği, çalışmanın amacının ... kalesinin güneyinde yer alan alanın modern bir açık hava müzesi olarak ...’a kazandırmak olduğu ve çalışmada projenin ilkelerinin ve içeriğinin anlatıldığı, projede sırasıyla Amaç ve Yöntem, Konum ve Mevcut Saha Durumu, Proje İlkeleri ve Tasarımlar başlığı ile Ek olarak Heykellerin Tasarımı, Adları, Teknik Özellikleri başlıklarının bulunduğu anlaşılmıştır. Dava dilekçesinde dayanılan proje çalışmasının ...’ne sunulmak üzere yapılması planlanan açık hava müzesinin ön hazırlık çalışması şeklinde olduğu, projenin yazı ile ifade edilen bölümlerinin bir fikri çaba içermediği gibi, sahibinin hususiyetini taşımadığı, sunulan projede küçük boyutta yer alan teknik çizim ve kesit detayların oldukça küçük boyutta olması nedeniyle söz konusu çizimlerin FSEK kapsamında eser olup olmadığının incelemeyeceği, bununla birlikte söz konusu çizimlerin mimar tarafından yapılabilecek çizimlerden olması nedeniyle davacının hak sahibi olmasının zaten mümkün olmadığı, projenin kapağında "hazırlayan Mimar ..." isminin yer aldığı, davacının isminin sanat danışmanı olarak yer aldığı anlaşılmakla; dava konusu dayanak projenin FSEK uyarınca eser niteliğinde olmadığı, davacının projedeki rolünün sanat danışmanı olduğu, öte yandan; davacının 12 heykel meydana getirdiği ve söz konusu eserleri ... nezdinde kayıt ve tescilinin yapıldığı iddiasının, dosyada dayanak olan projenin eser niteliği bakımından yapılan değerlendirmeye etkisinin olmadığı ve böylelikle davacının 5846 sayılı yasadan kaynaklanan haklarının ihlal edilmediği kanaatine varılmakla, davanın reddi gerekmiş ve aşağıdaki gibi hüküm kurulmuştur:
HÜKÜM: 1-Davanın REDDİNE; 2-Alınması gereken 427,60 TL harçtan peşin alınan 179,90 TL harcın mahsubu ile 247,70 TL bakiye karar harcın davacıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına, 3-Davalı kendisini vekille temsil ettirdikleri için AAÜT uyarınca 40.000,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, 4-Davacının yapmış olduğu yargılama giderlerinin üzerlerinde bırakılmasına, 5-Tarafların yatırdıkları gider avanslarından kalan tutarın HMK 333/1 uyarınca karar kesinleştiğinde iade işlemi yapılmak üzere tebliğden itibaren 15 gün içinde, banka hesap numarası bildirildiğinde hesaba aktarılmasına, aksi halde ... aracılığı ile adreste ödemeli olarak gönderilmesine, Dair verilen karar, davacı vekilinin yüzüne karşı davalı vekilinin yokluğunda 6100 sayılı HMK'nun 341. ile 345. Maddelerine göre tebliğinden itibaren iki haftalık süre içinde ... Bölge Adliye Mahkemesine İstinaf Kanun Yoluna dilekçe ile başvurulabileceğine yönelik karar açıkça okunup, usulen anlatıldı.22/10/2024
Katip ... e-imzalı
Hakim ... e-imzalı