İlk Derece Mahkemesi ·
İlk Derece Mahkemesi 2023/197 E. 2024/378 K.
- Mahkeme
- İlk Derece Mahkemesi
- Esas No
- 2023/197
- Karar No
- 2024/378
- Karar Tarihi
T.C. ANKARA 3. FİKRİ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2023/197 Esas - 2024/378 TÜRK MİLLETİ ADINA KARAR VERMEYE YETKİLİ T.C. ANKARA 3. FİKRİ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO : 2023/197 KARAR NO : 2024/378
DAVA : Tescilsiz Tasarım (Tescilsiz Tasarım Hakkına Tecavüzden Kaynaklanan) DAVA TARİHİ : 12/04/2023 KARAR TARİHİ : 17/10/2024 GEREKÇELİ KARARIN YAZILDIĞI TARİH : 15/11/2024
TALEP: Davacı vekili 20/11/2023 harç tarihli dava dilekçesi ve beyanlarıyla özetle: Müvekkilinin, .....'da bulunan modaevinin sahibi olup yıllardır bu sektörde faaliyet gösterdiğini, müvekkili modaevinin özellikle gelinlik tasarımı ve dikimi üzerine olduğunu, davalının daha önce müvekkilin modaevinde çalıştığını, davacının iş yerinden ayrılan davalının, müvekkilin iki alt binasına bir modaevi açtığını ve müvekkiline ait gelinlik tasarımlarını kopyalamaya başladığını, müvekkilinin sosyal medya hesabı üzerinden halka arz ettiği 3 adet gelinlik tasarımının davalı tarafından üretilerek sosyal medya hesabında paylaşıldığının tespit edildiğini, müvekkiline ait gelinliklerin tescilsiz tasarım vasfında olduğunu ve davalı eylemlerinin müvekkilinin tescilsiz tasarım hakkına tecavüz oluşturduğunu ileri sürerek; tecavüzün durdurulmasını ve önlenmesini, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla, 200,00 TL maddi tazminat ile 10.000,00 TL manevi tazminatın davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesi ve beyanlarında özetle: Davanın kötü niyetle açıldığını, davacının kendi tasarımı olduğunu iddia ettiği gelinliklerin davacı tasarımı olmadığını, ürünlerin tescilli de olmadığını, davacının çalışma şeklinin tüm piyasadaki gelinlikçiler gibi, müşterinin getirdiği fotoğrafı, sosyal medya çıktısı veya görüntüsü üzerinden veya gelinlik imal edecek kişinin bulduğu veya önerdiği gelinlik fotoğraf-görüntü üzerinden gelinin istediği değişikliklerin yapılarak yeni bir gelinlik yapılması şeklinde olduğunu, müvekkilinin dürüstlük kurulana uygun olmayan hiçbir faaliyeti olmadığını, davacının, zarar gördüğüne ilişkin beyanı ve iddiasının da doğru olmayıp, kazancı azalmış bile olsa bunun nedeninin müvekkilinin iş yeri olmadığını, müvekkilinin ürünlerinin davacını ürünlerinin kopyası olmadığını, tüm gelinliklerin birbirine benzemesinin olası olup, kumaş, takı, doku , renk, dikiş tekniği, uygulaması yönünden farklılıklar olabileceği gibi, benzerliklerinin olmasının da hayatın, sektörün olağan akışına uygun olduğunu savunarak, davanın reddini talep etmiştir.
MUHAKEME: HMK kapsamında "Yazılı Yargılama Usulü" uygulanmıştır.
UYUŞMAZLIĞIN TESPİTİ VE DİĞER HUSUSLAR Dava; tescilsiz tasarım hakkına tecavüzün tespiti, durdurulması, önlenmesi ve maddi ve manevi tazminat istemlerinden ibarettir.
Davanın açılmasıyla birlikte, tarafların karşılıklı dilekçeleri tebliğ olunmuş, sundukları deliller toplanmış, tasarım konusu bilgi ve belgeler ...'ten celp edilmiş, dava şartları incelenmiş, ön inceleme duruşması yapılmış, hak düşürücü süre bakımından eksiklikler bulunmadığı tespit edilmiş, taraflar sulhe teşvik edilmiş, arabulucuya gitme hakları hatırlatılmış, sonuç alınamaması üzerine uyuşmazlık konuları tespit edilmiş, tahkikat icra olunmuş, 06/08/2015 tarihli ve 29437 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren Bölge Adliye ve Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdari ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliğin 201/2 nci maddesi hükmü de gözetilerek, taraflara yargılamanın geneliyle ilgili son sözleri de sorulmuş, sözlü olarak iddia ve savunmada bulunma olanağı tanınmıştır.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, UYGULANACAK HÜKÜMLER ve GEREKÇE Taraflar arasındaki uyuşmazlığın; davacının tescilsiz tasarım koruma talebinin yerinde olup olmadığı ve koruma unsurları haiz ise davalı eylemlerinin davacının tescilsiz tasarım hakkına tecavüz teşkil edip etmediği ile maddi ve manevi tazminat koşullarının oluşup oluşmadığı noktasında olduğu anlaşılmıştır.
Mahkememizce uzman bilirkişi heyetinden (sınai mülkiyet uzmanı-tasarım, endüstriyel tasarımcı, gelinlik sektörü uzmanı) alınan 05/03/2024 havale tarihli raporun sonuç kısmında özetle: "Davacının tescilsiz tasarımlarını kamuya sunduğu tarihler ile huzurdaki davanın açıldığı tarih arasında 3 yıldan uzun süre geçtiği için davacının işbu davaya konu tasarımlar açısından tescilsiz tasarım hakkından bahsedilemeyeceği ve davacının işbu tasarımları açsından davalı ürünlerinin davacının tescilsiz tasarımdan doğan haklarına tecavüz ettiğinin söylenemeyeceği ve dolayısıyla uyuşmazlıkta davacı açısından maddi tazminatın koşullarının oluşmadığı düşünülmüştür." şeklinde değerlendirme yapılmıştır.
Davacı vekilinin itirazlarını karşılar nitelikte, Mahkememizce bilirkişi heyetinden alınan 03/07/2024 havale tarihli ek raporun sonuç kısmında özetle: "Davacı vekilinin kök rapora karşı sunduğu beyan ve itirazlar kök raporun değişmesini gerektirecek nitelikte bulunmamış ve bilirkişi heyetin 05/03/2024 tarihli kök raporda ulaştığı sonuç ve kanaat devam etmiştir."
Davacı vekili, davalı aleyhine yapmış oldukları şikayet üzerine ..... Esas sayılı dosyada kovuşturmanın devam ettiğini ve ceza soruşturması kapsamında alınan bilirkişi raporu ile eldeki davadaki bilirkişi raporları çeliştiğinden bahisle, yeni heyetten rapor alınmasını talep etmiştir. Davacı vekilince 22/07/2024 tarihli dilekçesi ekinde sunulan ceza soruşturması kapsamında alınan bilirkişi raporunun incelenmesinden; raporun tek bilirkişi tarafından hazırlandığı ve bilirkişinin marka ve patent vekili olduğu, sektör bilirkişisinin bulunmadığı, mahkememizce alınan raporun ise sınai mülkiyet uzmanı-tasarım, endüstriyel tasarımcı, gelinlik sektörü uzmanından oluşan heyetten alındığı ve böylelikle raporlar arasında çelişki oluşamayacağı değerlendirilmekle; davacı vekilinin talebi, HMK 30 uncu madde kapsamında değerlendirilerek, sunulan rapor denetlenebilir, içeriği de ihtisas mahkemesi hakimliğince olumlu veya olumsuz değerlendirilebilir kabul edilerek, usul ekonomisi ilkesi göz önüne alınarak talebin kabulü halinde yargılama gereksiz uzayacağından, reddedilmiştir.
Mahkememizce dosya kapsamında aşağıdaki tanıklar dinlenmiştir: 14/12/2023 tarihli duruşmada beyanı alınan Tanık ... beyanında; "Davacı benim dayımın eşi olur, ben davacının iş yerinde 2011-2019 yılları arasında çalıştım, 2 yıl kadar ayrıldım, 2021 yılında tekrar davacının yanında çalışmaya başladım, hali hazırda davacının yanında çalışıyorum. Biz gelinlikleri kendimiz tasarlar üretiriz, davalı şahıs da daha önce davacının iş yerinde çalışmış ancak benim çalıştığım sürede çalışmadığı için kendisini şahsen tanımıyorum, hatırladığım kadarıyla 2022 yılı haziran ayı gibi bize gelen müşterilerin bizim sattığımız orijinal gelinliklerin davalı tarafından 2 dükkan altımızda satıldığını bize söylediler, davalının bizim tasarladığımız gelinlikleri kendi iş yerinde kamuya sunup sattığını bu şekilde öğrendik, bana fotoğrafını göstermiş olduğunuz gelinlikler bizim tasarlayıp sattığımız orijinal modellerdir, sadece bir tanesini hatırlayamadım (tanığa gösterilen fotoğraflardan 09.03.2023 tarih ve saat olarak da 19:08 şeklindeki çıktıda belirtme bulunan fotoğraf çıktısı olduğu anlaşıldı), gelinliklerin modellerinin adı bertafulu ve rozalin'dir. Ben davalının söz konusu gelinlikleri sosyal medya hesabında da paylaştığını gördüm, başkaca bilgim ve görgüm yoktur." hususlarını beyan etmiştir. Tanık ... beyanında; "Davacı benim 13-14 yıllık beraber iş yaptığım arkadaşımdır, ben makyaj yaparım, davalıyı da davacının iş yerine gidip geldikçe tanıdım. Bana fotoğrafını göstermiş olduğunuz gelinlikleri biliyorum, hatırladım. Bu gelinlikler orijinaldir, ... hanım kendisi tasarlayıp üretiyordu, hatta canlı modellerin de makyajını ben yapıyordum ve modellerin fotoğrafı çekilip reklam amaçlı kullanılıyordu, gelinliklerin nasıl tasarladığını ilişkin bilgim yok ancak atölyede, dikilip satışa sunulduğunu biliyorum. Davalı daha önce davacının yanında çalışırken ayrıldı ve davacının işyerinin bir yada 2 dükkan altına kendi işyerini açtı, ben davalının işyeri açtıktan sonra davacıya ait ürünleri satıp satmadığını, teşhir edip etmediğini bilmiyorum, bilgim ve görgüm bundan ibarettir dedi. Ben ... Hanım, ... Hanım'ın yanından ayrıldıktan sonra herhangi bir müşteriden ... Hanım'ın ... Hanım'ın ürünlerini sattığı yönünde bir duyum almadım dedi. Ben davacının yanında ... kaydı ile çalışmadım. " hususlarını beyan etmiştir. Tanık ... beyanında; "Ben fotoğrafçıyım, ablamın tasarladığı gelinliklerin fotoğrafını çekerim, 2023 yılı haziran ayında ablam bana bir gelinlik fotoğrafı gösterdi ve söz konusu fotoğraftaki gelinliğin ... hanımın yaptığı gelinlik olduğunu söyledi, ben daha önceden de ablamın modellerinin fotoğrafını çektiğimden gelinlikleri biliyordum ve bana o an gösterdiği fotoğrafın ablamın daha ürettiği ve benim çekimini yaptığım gelinlikle aynı olduğunu fark ettim ve bunu söyledim. Ablamın üretim yaptığında fotoğrafını çektiğim tarihin hatırladığım kadarıyla pandemin başı yani 2020 yılı Şubat ayı başı gibi olduğunu hatırlıyorum, Davalı daha önce ablamın yanında çalışıyordu, sonrasında kendi işyerini açtı, ben ablamın modellerini tasarlayıp sattığını vitrinden veya sosyal medyadan takip etmedim. Bizim düğünümüzde eşim 3 gelinlik giydi, bu gelirliklerden 1 tanesi yukarıda ifademde bahsettiğim gelinliğe benziyordu ancak aynısı değildi, biz 2019 yılında evlendik ." hususlarını beyan etmiştir. Tanık ... beyanında; "Biz 2021 yılında ... ... Moda evinde davalı ile çalıştık, yani davalı benim iş arkadaşımdı, bana fotoğrafını göstermiş olduğunuz gelinlikleri biliyorum, davacının yanında çalışırken bu modelleri üretip satıyorduk, müşterilerin taleplerine göre de değişiklik yapılıyordu, ihlal konusu gelinliğin bertafulu isimli model olduğunu biliyorum. Ben dava konusu modellere daha önce baktım, atölyede koleksiyon aşamasında bazı modeller bulunuyor, genellikle sektörde herkesçe bilinen bazı modellerden esinlenme yapılarak yeni tasarlamalar oluyor, ben hem davacının modellerini hem de davalının ürettiği modeli biliyorum ve aralarında benzerlik olduğunu düşünmüyorum. Üretimler belirttiğim gibi dünyaca ünlü ve herkes tarafından bilinen ürünlerden esinlenerek yapılıyor, ben davacının işyerinde atölyede kesim-dikim işi yapıyordum, 6 ay kadar süre ile davacının yanında çalıştım, davacının modelleri ile davalının modelleri farklıdır, bu fark danteli ve renk tonu, ile üretim tekniğidir, ifademde belirttiğim gibi berta modelleri dünyaca ünlüdür ve sektörde herkes tarafından bilinir, söz konusu modellerden eserlenerek yeni gelinliklet tasarlamakta herkesin hakkıdır." hususlarını beyan etmiştir. Tanık ... beyanında; "ben daha önce davacının yanında 2021-2022 yıllarında 15 ay süreyle çay kahve elemanı olarak çalıştım. Davalı da benim çalıştığım dönemde davacının yanında çalışıyordu, ... Hanım internetten bakıp üretiyordu, ben davalının da davacı modellerini izinsiz sattığını zannetmiyorum. Bana göstermiş olduğunuz fotoğraflardan; fotoğrafın altında 08 Eylül 2021 yazan gelinliği hatırlıyorum, ben davalının davacı modellerini üretip, satıp satmadığını bilmiyorum, bununla ilgili bilgim görgüm yoktur, ... iş yerinde ütü yapıyordu, bir gün müşteri geldi, gelinliği deneyecekti, gelinlik ütüsüz olduğu için davacı ...'ya kızdı, tepelerim seni dedi. Bunun üzerine de davalı işyerinden ayrıldı." hususlarını beyan etmiştir.
DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE: 10 Ocak 2017 tarihinde yürürlüğe giren 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ile birlikte, tescilli tasarım korumasının yanında, tescilsiz tasarım koruması da öngörülmüştür. SMK’nın 55 inci maddesine göre tasarımlar, Türkiye’de ilk defa kamuya sunulmuş olmaları şartıyla “tescilsiz tasarım” olarak korunmaktadırlar. Koruma süresi, tasarımın kamuya sunulma tarihinden itibaren 3 yıldır. Bununla birlikte, SMK’nın 58 inci maddesinin 3 üncü fıkrasında SMK kapsamında sağlanan tasarım korumasının, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda (FSEK) aranan şartları taşıması halinde, söz konusu Kanunla öngörülen korumaya halel getirmeyeceği düzenlenmiştir. SMK düzenlemelerinde ve mehaz alınan ... (...) hukukunda, tescilsiz tasarım koruması için “yenilik” ve “ayırt edicilik” unsurlarının bulunması gerekmektedir. Davacı vekili dava dilekçesinde 3 adet gelinlik modeline dayanmıştır. İlk olarak bilgilenmiş kullanıcı ile seçenek özgürlüğü aşağıda irdelenmiş akabinde davalı ürünleri ile davacı tescilsiz tasarımlarını ve önceki tarihli ürünleri karşılaştırılmıştır.
Bilgilenmiş Kullanıcı ve Seçenek Özgürlüğü Bilindiği gibi 6769 sayılı Kanun ayırt edicilik değerlendirmesinde bilgilenmiş kullanıcıyı esas almış, ayırt edici nitelik kıyaslaması yapılırken genel izlenimdeki farklılık tespitinin bilgilenmiş kullanıcı gözüyle yapılması gerekliliği üzerinde durmuştur. Bilgilenmiş kullanıcı, kural olarak alanında uzman olan bir kişi olmamakla birlikte sıradan bir kullanıcının gözden kaçırabileceği ayrıntıları fark edebilecek düzeyde dikkatli ve deneyimli bir kullanıcı olup, ürün hakkında önceden beri belli bir bilgi birikimi olar kimsedir. Buna göre somut olayda da bilgilenmiş kullanıcının gelinlik kullanan tüm kadınlar veya bu tarz ürünlerin satıldığı dükkânda çalışan satış elemanın olabileceği kanaatine varılmıştır. “Gelinlik” konusunda seçenek özgürlüğünün çok geniş olduğunu değerlendirilmiştir. Nitekim, internet arama motorunda “Gelinlik” anahtar sözcükleri ile araştırma yapılmış ve yapılan aramada karşımıza birbirinden çok farklı binlerce ürün çıktığı anlaşılmıştır.
Dava Konusu Tescilsiz Tasarımlara Tecavüz Dava konusu tescilsiz tasarımlardan doğan hakların tecavüzünden söz edilebilmesi için öncelikle davacı tasarımlarının tescilsiz tasarım olma koşullarını sağlaması ve akabinde davalının dava konusu tasarımların aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzeri ürünler ile m.81/1'de belirtilen fiillerden birini gerçekleştirmesi gerekmektedir. Somut olay bakımından davada dayanılan gelinlikler ve davalının uyuşmazlığa konu tasarımları bilirkişi kök raporunun 7, 8 ve 9, 10,11 ve 12. sayfalarında renkli görsellerle belirtilmiştir. Davalı vekili tarafından sunulan ve davacıdan önceki tarihli kamuya sunma ile davacının dava dilekçesinde belirttiği tarihlerden daha önceki tarihlerde ürünlerini kamuya sunduğunu gösterir 15/05/2023 ve 27/12/2023 tarihli dilekçe ekinde sunduğu görsellerden tarih kaydı içeren ürünler bilirkişi raporunda detaylıca incelenmiştir. Davalı vekili tarafından dilekçede sunuları ürünlerden açık tarih kaydı içermeyen ürünler ile davacının 03/01/2027 tarihinde kamuya sunduğu ürünler ise incelemede dikkate alınmamıştır (15/05/2023 ve 27/12/2023 tarihli dilekçe ekinde sunulan gelinlik görselleri için bknz. bilirkişi kök raporu ......). Tescilsiz tasarım hakkına tecavüz açısından yapılacak değerlendirme kapsamında öncelikle belirtilmesi gereken husus; davacı tescilsiz tasarım hakkına dayandığından, davalı tarafından sunulan farklı firmalara ait önceki tarihli tescilsiz tasarımların ve bizzat davacı tarafından piyasaya sürülen ürünlerden, dava tarihinden önceki 3 yıldan önce kamuya sunulan ürünlerin incelemede dikkate alınmasının gerektiği ve bu ürünlerle davacı tescilsiz tasarımlarının aynı, benzer olduğunun tespit edilmesi durumunda davacının tescilsiz tasarım hakkının mevcut olup olmadığının tespitidir. Bu kapsamda bilgilenmiş kullanıcı ve seçenek özgürlüğüne ilişkin açıklamalar yukarıda yapılmıştır. Dava konusu tescilsiz tasarımlardan doğan hakların tecavüzünden söz edilebilmesi için öncelikle davacı tasarımlarının tescilsiz tasarım olma koşullarını sağlaması akabinde davalının dava konusu tasarımların aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzeri ürünler ile m.81/1'de belirtilen fiillerden birini gerçekleştirmesi gerekmektedir. Somut olay bakımından dosya kapsamından davalının dava konusu ünleri ticaret alanına çıkartmış olduğu anlaşıldığından uyuşmazlığın çözümünde davalı ürünlerinin dava konusu tasarımla aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer olup olmadıklarına ilişkin bir değerlendirme yapılması elzemdir. Bilirkişi heyetince davalı ürünleri ile davacı tescilsiz tasarımlarını ve tescilsiz tasarım sayılma bakımından önceki tarihli ürünleri karşılaştırılmış ve mahkememizce de yapılan karşılaştırmanın kontrol edilmesiyle, tablo (bilirkişi raporu s.18 vd) isabetli bulunmuştur. Buna göre; davacı tescilsiz tasarımları ile davalı ürünleri ve dava tarihinden itibaren 3 yıldan uzun süre önce bizzat davacının kendisi tarafından 2018 ve 2019 yıllarında kamuya sunulan ve benzer olması durumunda davacının tescilsiz tasarım hakkını ortadan kaldıracak ürünler, dayanılan her 3 gelinlik bakımından da ayrı ayrı incelenmiş ve görsellerden de anlaşılacağı gibi; davacının tescilsiz tasarımı ile davalının gelinliklerinin birbirine yüksek oranda benzer olduğu görülmüştür. Bununla birlikte davacı tescilsiz tasarımları ile aynı veya yüksek oranda benzer ürünlerin davacı tarafından 2018 ve 2019 yılında yani huzurdaki dava açılmadan 3 yıldan daha uzun süre önce kamuya sunulduğu anlaşılmıştır. Davacının tescilsiz tasarımlarını kamuya sunduğu tarihler ile (2018-2019)huzurdaki davanın açıldığı tarih (12/04/2023) arasında 3 yıldan uzun süre geçtiği için davacının işbu davaya konu tasarımlar açısından tescilsiz tasarım hakkından bahsedilemeyeceği ve davacının işbu tasarımları açısından davalı ürünlerinin davacının tescilsiz tasarımdan doğan haklarına tecavüz ettiğinin söylenemeyeceği ve dolayısıyla uyuşmazlıkta davalının tescilsiz tasarım hakkına tecavüz eyleminden bahsedilemeyeceği, davacı açısından maddi tazminatın koşullarının oluşmadığı kanaatine varılmıştır. Davacı vekili itirazları kapsamında; davacının önceki tarihte kamuya sunulan tasarımları ile sonraki tarihli tasarımlarının birbirine genel intiba açısından benzer olmadığını belirtmiş ise de bilirkişi raporunda söz konusu ürünlerin bilgilenmiş kullanıcı nezdinde benzer olduğu değerlendirmesi yapılmış, mahkememizde de ayı yönde kanaat oluşmuştur. Taraflarca sunulan belgeler ile tüm deliller incelenmiş, alınan kök ve ek rapor ile tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilmiş olup yukarıda açıklanan gerekçelerle davanın reddine karar vermek gerekmiş, aşağıdaki gibi hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: 1-Davanın REDDİNE, 2-Alınması gereken 427,60 TL harçtan peşin alınan 179,90 TL harcın düşümü ile 247,70 TL bakiye karar harcın davacıdan tahsili ile Hazine'ye gelir kaydına, 3-Davalı kendilerini vekille temsil ettirdiği için AAÜT uyarınca 40.000,00TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, 4-Davacının yapmış olduğu yargılama giderlerinin üzerlerinde bırakılmasına, 5-Tarafların yatırdıkları gider avanslarından kalan tutarın HMK 333/1 uyarınca karar kesinleştiğinde iade işlemi yapılmak üzere tebliğden itibaren 15 gün içinde, banka hesap numarası bildirildiğinde hesaba aktarılmasına, aksi halde ... aracılığı ile adreste ödemeli olarak gönderilmesine, Dair verilen karar, davacı asil ve davalılar vekillerinin yüzüne karşı 6100 sayılı HMK'nun 341. ile 345. Maddelerine göre tebliğinden itibaren iki haftalık süre içinde ..... Bölge Adliye Mahkemesine İstinaf Kanun Yoluna dilekçe ile başvurulabileceğine yönelik karar açıkça okunup, usulen anlatıldı.17/10/2024
Katip ..... ¸e-imzalıdır
Hakim ..... ¸e-imzalıdır