İlk Derece Mahkemesi 2023/111 E. 2024/439 K.

T.C. ANKARA 1. FİKRİ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2023/111 Esas - 2024/439 T.C. ANKARA 1. FİKRİ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ

TÜRK MİLLETİ ADINA

GEREKÇELİ KARAR ESAS NO : 2023/111 KARAR NO: 2024/439

DAVA : Endüstriyel Tasarımla İlgili Kurum Kararının İptali Endüstriyel Tasarımın Hükümsüzlüğü DAVA TARİHİ : 28/07/2023 KARAR TARİHİ : 24/10/2024 KARARIN YAZILDIĞI TARİH : 31/12/2024

Mahkememizde görülmekte olan Endüstriyel Tasarımla İlgili Kurum Kararının İptali, Endüstriyel Tasarımın Hükümsüzlüğü davasının yapılan açık yargılaması sonunda, DAVA: Davacı vekili dava dilekçesi ve sair beyanlarında özetle; davalı firmanın ... numaralı tasarım başvurusunun yayınına ... numaralı tasarımlar bakımından yapılan itirazların red ile sonuçlanması sebebiyle işbu davanın açıldığını, davacının 1961 yılından bugüne kadar özellikle; bisküviler, krakerler, gofretler, pastalar, tartlar, kekler ve sair ürünlerin imali, ithali, ihracı ve ticareti alanında faaliyet gösterdiğini, sektöründe haklı bir ün ve pazar edinerek, kalitenin simgesi haline geldiğini, “...” ibareli markalarını ilk kez 1986 yılında tescil ettirdiğini ve kullanmaya başladığını, markanın Türkiye ve dünyada pek çok ülkede tescilli olduğunu ve satıldığını, markaya trilyonlarca yatırım yapıldığını, markalarının yer aldığı ürünlerin 7 kıtaya ihraç etmek edildiğini, davalı şirket tasarımının 6769 sayılı SMK’nın 55. ve 56. madde hükümlerine göre yenilik ve ayırt edici özelliklerine sahip olmadığını, tasarım tescili için gereken şartları sağlamadığını, davacının ... sayılı patenti, tescilli marka ve tasarımları ile davalı şirketin tasarım başvurusunda bulunmuş olduğu ... görsellerinin ayniyet derecesinde benzer olduğunu, davalı şirketin, davaya konu tasarımına hiçbir yenilik ve ayırt edicilik katmadan davacı ürünleri ile birebir benzerlik gösteren ürünlerini piyasaya sürerek emek üzerinden haksız kazanç sağlamaya çalıştığını ve haksız rekabete yol açtığını, bilgilenmiş kullanıcı kitlesinin davalı şirket tasarımı ile davacı patenti vasıtasıyla yapılan ürünlerini, marka ve tasarımlarını birbirine karıştırabileceğini, ... ürünlerinin muhatap tüketici kitlesinin, uzun süre araştırma yapmayan, hızlı karar veren ve ürünler arasında çağrışımlar yaparak beğenilen, tanınan tasarıma benzer görülen tasarımları tercih eden kısacası algılama ve dikkat düzeyi düşük ortalama tüketicilerden oluştuğunu, ayrıca ... ürünlerinde seçenek özgürlüğünün geniş olduğunu belirterek; ... ...’nın 30.05.2023 tarih ve ... sayılı kararının ... sıra numaralı tasarım yönünden iptaline, davalı şirket adına tescil işlemleri devam eden ... sıra numaralı yenilik ve ayırt edici nitelik taşımayan tasarımın hükümsüz sayılmasına, iptaline ve Tasarımlar Sicilinden terkinine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. CEVAP: Davalı ... vekili cevap dilekçesiyle, verilen Kurum kararının usul ve yasaya uygun olduğunu belirterek; davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Davalı firma vekili cevap dilekçesinde özetle, dava konusu ...sıra numaralı tasarımların yeni olup olmadığının, başvuru tarihi olan 11.04.2022 tarihinden önce, bu tasarımın aynısının veya ayırt edici niteliği bulunmayan benzerlerinin kamuya sunulup sunulmadığına bağlı olduğunu, bu noktada, davacının itirazına dayanak yaptığı tasarımlar ile davalının başvuru konusu tasarımının “aynı” olup olmadığının tespitinin önem arz ettiğini, farkın; aynı olmayı ortadan kaldırmadığını, mevcut önceki tasarım görünümünü sürdürüyor, fark sadece mevcut görünüme, yani mevcut tasarıma ek, onda bir değişiklik, ondan bir sapma niteliği taşıyorsa, yani farklılık, mevcut tasarım esas alınarak, ondan hareketle yapılmışsa farkın küçük olduğunu, bunun dışında kalan farkların ise büyük olduğunu, tasarımın, öncekilerden tamamen farklı olmasını beklemenin yerinde bir davranış olmadığını zira tasarımın tüm özelliklerinin, öncekilerden farklı olması gerekmediğini, yenilik için tasarımcının tasarımın esasını (temelini) kendisinin oluşturması gerektiğini, bu şekilde ortaya çıkan tasarım, yeni ve ayırt edici nitelik arz ediyorsa bu tasarımın, bilinen özelliklerden oluştuğu düşüncesiyle korumadan mahrum bırakılmayacağını, çünkü fikri mülkiyet hukukunda taklit yasak olmakla birlikte, esinlenmenin daima serbest olduğunu, davaya konu ... sıra numaralı tasarım ile itiraza gerekçe gösterilen ... sıra numaralı tasarım, ... markaları, ... sayılı marka ve farklı firmalar tarafından yapılan önceki tarihli başvurular genel izlenim itibariyle farklı olduğunu, dava konusu tasarımın yenilik ve ayırt edicilik şartlarını karşıladığını belirterek; davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. YARGILAMA: Taraflar arasındaki uyuşmazlığın; ... 30.05.2023 tarih ve ... karar numaralı kararının ... sıra numaralı tasarım yönünden İPTALİ ve Davalı şirket adına ... nezdinde 11.04.2022 tarih ve ... başvuru numarası ile tescil başvurusu yapılan ve tescil işlemleri devam eden ... sıra numaralı yenilik ve ayırt edici nitelik taşımayan tasarımın hükümsüz sayılması, iptali ve Tasarımlar Sicilinden terkini koşullarının oluşup oluşmadığı noktalarında toplandığı anlaşılmıştır. Davanın açılmasını müteakip tarafların dilekçeleri karşılıklı tebliğ olunmuş, sundukları deliller alınmış, tescil ve başvuru dosyaları getirtilmiş, dava şartları incelenmiş, ön inceleme duruşması yapılmış, taraflar sulhe teşvik olunmuş, sonuç alınamaması üzerine uyuşmazlık konuları tespit edilmiş, tahkikat icra olunmasını müteakip taraf vekillerine tahkikat ve yargılamanın geneliyle ilgili son sözleri de sorulmuş; sözlü iddia ve savunmada bulunma olanağı tanınmıştır. ...'den celbedilen işlem dosyasının tetkikinden; davalının 11.04.2022 tarihinde “...” ürünü için yaptığı tasarım tescil başvurusunun ...no. İle işleme alındığı ve 24.06.2022 tarih ve 391 sayılı Bülten’de ilan edildiği, yayıma davacı tarafından tescilli patent, tasarım ve markalarına istinaden itiraz edildiği, ... ...’nın 30.05.2023 tarih ve ... sayılı kararının özetle; “Yukarıdaki hükümler kapsamında yapılan incelemede; itiraza konu tasarımlardan ... sıra numaralı tasarım ile itiraza gerekçe gösterilen ... sıra numaralı tasarım, ... markaları, ... sayılı marka ve farklı firmalar tarafından yapılan önceki tarihli başvurular genel izlenim itibariyle farklı görülmüştür. Bu nedenle söz konusu tasarım açısından itirazın reddi gerekmiştir. Buna karşılık itiraza konu tasarımlardan ... sıra numaralı tasarım ile itiraza gerekçe gösterilen ... markalarında yer alan ... görselleri genel izlenim itibariyle benzer görülmüştür. Diğer taraftan başvuru sahibi tarafından beyan edilen farklılıkların tasarımları ayırt edici kılmayan ayrıntı seviyesinde farklılıklar olduğu tespit edildiğinden, söz konusu iddialar da değerlendirmeyi etkiler nitelikte bulunmamıştır. Belirtilen nedenlerle itiraz kısmen kabul edilmiştir.” şeklinde olduğu ve “... sıra numaralı tasarımın tescilinin hükümsüzlüğüne ve ... sıra numaralı tasarımın tescilinin devamına, oybirliği ile karar verilmiştir”. şeklinde karar verildiği, eldeki davanın yasal süre içerisinde tarihinde açıldığı anlaşılmış, işin esasına girilmiştir. Ön inceleme duruşmasında tespit edilen uyuşmazlık konusuyla ilgili iddia, savunmalar doğrultusunda rapor düzenlenmesi için AYRI AYRI seçilen 2 bilirkişiye tevdiine karar verilmiştir. SMK Uzmanı bilirkişi tarafından düzenlenen raporda/ ek raporda özetle: 6769 sayılı SMK hükümleri kapsamında davalıya ait ... sayılı tasarım tescilinin, davacının tescilli patent, tasarım ve markaları karşısında yenilik ve ayırt edicilik niteliklerini haiz olduğu; takdirin mahkemeye ait olduğu, bildirilmiştir. Gıda Mühendisi bilirkişi tarafından düzenlenen raporda /ek raporda özetle: 6769 sayılı SMK hükümleri kapsamında davalıya ait ... sayılı tasarım tescilinin, davacı tarafa ait tescilli patent, tasarım ve markaları karşısında yenilik ve ayırt edicilik niteliklerini haiz olduğu, takdirin mahkemeye ait olduğu, bildirilmiştir.

Bilirkişi HEYETİ tarafından düzenlenen RAPORDA özetle: 1. Dosyaya sunulmuş kök ve ek raporlardaki kanaatleri etkileyecek herhangi bir hususun bulunmadığını, 2. Yapılan mutlak yenilik araştırması sonucunda dava konusu tasarımın yeniliğini kıracak herhangi bir tasarıma rastlanmadığı, bildirilmiştir. GEREKÇE: Tescilli bir tasarımın sağladığı korumanın kapsamı ve sınırları 10.01.2017 tarihinde yürürlüğe giren 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ile düzenlenmiştir. “Yenilik ve ayırt edicilik” başlığı altında düzenlenen 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun 56. maddesi; "Tasarım yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olması şartıyla bu Kanunla sağlanan haklar kapsamında korunur. Birleşik ürünün parçasının tasarımı, aşağıdaki şartları taşıyorsa yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir: a) Parça birleşik ürüne takıldığında, birleşik ürünün normal kullanımında görünür durumda olmalıdır. b) Parçanın görünür durumda olan özellikleri, yenilik ve ayırt edici nitelik şartlarını karşılamalıdır. Bu maddede yer alan normal kullanım; bakım, servis veya onarım işleri hariç olmak üzere, son kullanıcı tarafından kullanımı ifade eder. Bir tasarımın aynısı; a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce, b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarım yeni kabul edilir. Tasarımlar sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilir. Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim; a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce, b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir. Ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır." şeklindedir. Aynı Kanun'un "Kamuya sunma" başlıklı 57. maddesi ise; "Kamuya sunma; sergileme, satış gibi yollarla piyasaya sürme, kullanma, tarif, yayım, tanıtım veya benzer amaçlı faaliyetleri kapsar. Tasarımın gizlilik şartıyla üçüncü bir kişiye açıklanması kamuya sunma sayılmaz. Koruma talep edilen bir tasarım, başvuru tarihinden veya rüçhan talebi varsa rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde tasarımcı veya halefi ya da bu kişilerin izni ile üçüncü bir kişi tarafından veya tasarımcı ya da halefleri ile olan ilişkinin kötüye kullanımı sonucu kamuya sunulması hâlinde bu açıklama tasarımın yeniliğini ve ayırt edici niteliğini etkilemez." şeklindedir. 6769 sayılı SMK'nın 58. maddesine göre tasarım sahibi, kendi tasarımına kıyasla ayırt edici niteliğe sahip olmayan tasarımlara karşı bu kanundan doğan haklarını kullanabilir. Koruma kapsamının değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır. Bir tasarımın yeni olabilmesi için, onun aynısının, tescil tarihinden evvel dünyanın her hangi bir yerinde kamuya sunulmamış olması gerekmektedir. Tasarımların aynı olup olmadığının tespiti için yapılacak benzerlik testinde; aynı izlenimi uyandırma, aynı etkiyi yapma, karıştırılma tehlikesi veya olasılığı incelenemez. Bunlar ikinci aşamaya yani ayırt edicilik tetkikine aittir. Tasarımın yeniliği yoktur diyebilmek için, hükümsüzlüğü istenilen tasarımın, önceden kamuya sunulan (faydalı model, marka ve) tasarım belgelerindeki tasarımlar ile aynı olması şarttır. Terkini talep edilen tasarım öncekinden sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilecektir. Yenilik önceki tasarıma göre belirlenecektir. Aynı kabul edilmeye engel olamayan küçük ayrıntılarda farklılık hâkimin takdirine göre belirlenecektir. Burada şu ölçü verilebilir; fark, aynı olmayı ortadan kaldırmıyor, mevcut önceki tasarım görünümünü sürdürüyor, fark sadece mevcut görünüme, yani mevcut tasarıma ek, onda bir değişiklik, ondan bir sapma niteliği taşıyorsa, yani farklılık o (mevcut tasarım) esas alınarak ondan hareketle yapılmışsa küçüktür. Bunun dışında kalan farklar ise büyüktür. Yenilik ne özgünlük, ne eşsizlik, ne estetiğe sahip bulunma, ne de estetiğin ve kalitenin basamağıdır. Başvurusu yapılan bir tasarım yenilik testini geçebilirse ikinci olarak ayırt edicilik incelemesine tâbî tutulur. Bu test bir kıyaslama incelemesidir. Bir tasarımın ayırt ediciliğe sahip bulunması demek, bu tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenim ile kıyaslanan tasarımın böyle bir kullanıcıda yarattığı genel izlenim arasında belirgin bir farklılık bulunması demektir. Bilgilenmiş kullanıcı ise, tasarımı kullanarak bilgi sahibi olmuş, tasarımı tanıyan, deneyim sahibi kullanıcı demektir. Bilgilenmiş kullanıcı ara veya nihaî tüketicidir. Ancak asla bir uzman değildir. Mahkememiz de bilgilenmiş kullanıcı konumunda bulunan ilgililerin katılımıyla oluşturulmuş bilirkişi heyetinden mütalâa almıştır. Kıyaslama, tescili istenen tasarım ile kıyaslanan tasarımların tam karşılaştırılması ve değerlendirilmesidir. Ayırt edici niteliğin incelenme ve değerlendirilmesinde, birbirleri ile kıyaslanan tasarımların ilke olarak farklılıklarından çok ortak özelliklerinin değerlendirilmesine ağırlık verilmesini ve tasarımcının tasarımı geliştirme açısından ne kadar seçenek özgürlüğüne sahip olduğunun göz önüne alınmasını emredici bir ifadeyle istemiştir. Bilgilenmiş kullanıcının fark edebileceği değişiklikler ise daima göz önünde tutulmalıdır. Seçenek özgürlüğü ibaresiyle kastedilen, tasarımcıya tasarımına ayırt edicilik vermesi için bir serbest hareket alanının bulunmasıdır. Bunun değerlendirilmesi nesnel olup kişiden kişiye değişmez. Bu nesnel değerlendirmede tekdüze özellik ve nitelikler göz önünde tutulur. Bazı biçimler (=görünümler) nesnenin işlevine sıkı surette bağımlıdırlar. Böyle tasarımlarda tasarımcının hareket alanı pek dardır. Meselâ, bir otomobilin, ütünün ve şişenin şekli gibi. Her otomobil, ütü ve şişe birbirine benzer. Ayırt edicilik için tasarımcının muhakkak nesnenin işlevine ters düşen tasarımlar geliştirmesi beklenemez. Dolayısıyla işlevin yerine getirilebilmesi için zorunlu olan alan dışında yapılabilecek olan tasarımların korunması mümkün olabilecektir. Seçenek özgürlüğünün hiç bulunmadığı hâllerde ise tasarım zaten korunamaz. Bu açıklamalar ışığında somut olay incelendiğinde; Eldeki davada, ... 30.05.2023 tarih ve ... karar numaralı kararının ... sıra numaralı tasarım yönünden İPTALİ ve davalı şirket adına ... nezdinde 11.04.2022 tarih ve ... başvuru numarası ile tescil başvurusu yapılan ve tescil işlemleri devam eden ... sıra numaralı yenilik ve ayırt edici nitelik taşımayan tasarımın hükümsüz sayılması, iptali ve Tasarımlar Sicilinden terkininin talep edildiği anlaşılmıştır. Uyuşmazlık konusu tasarımın; ... sıra nolu “...” tasarımı olduğu, bahse konu ... tasarımı; dikdörtgen şeklinde olup tasarımın yan duvarlarının girintili çıkıntılı bir yapıda olduğu ve ortası ise kısa kenarları yuvarlatılmış dikdörtgen elips şeklindeki dolgu çukuru olduğu, davaya konu “...” ürününe ilişkin olarak tasarımcının seçenek özgürlüğünün dava konusu ... ürünü yönünden genel kompozisyonlarının düzenlenmesi bakımından herhangi bir teknik zorunluluk veya belirli bir form mevcut olmayıp seçenek özgürlüğünün oldukça geniş olduğu; somut uyuşmazlık bakımından bilgilenmiş kullanıcı olarak kabul edilmesi gereken kitlenin genel olarak bu tür ürünlerin satıldığı bir dükkânda satış elemanı veya bu ürünleri bilen, deneyen, sıklıkla tüketen çocuk veya yetişkin tüketici olarak kabul edilebileceği; bilirkişi raporlarında da izah edildiği üzere; dava konusu ... tasarımı ile davacının itiraza mesnet ... sayılı tasarımı karşılaştırıldığında; dava konusu ... tasarımının hacimsel olarak daha dokulu, dikdörtgene yakın şekilli ve uzun kenarlarının dalgalı bir hatta sahip olduğu; davacının itiraza mesnet tasarımının ise daha uzun düz kenarlara sahip, kısa kenarı yuvarlatılmış dikdörtgen bar şekline yakın, üzeri çikolata kaplamalı ve daha ince bir tasarım olduğu, orta kısmında kendi şekliyle uyumlu, çok ince bir kenar hattı çerçevesi ile oransal olarak üst yüzeyinin çoğunluğunu oluşturduğu düşünülen bir dolgu çukuru çikolata kaplamasının altından hissedildiği, bu kapsamda; davaya konu tasarımın itiraza gerekçe gösterilen davacı şirkete ait tasarımdan ve davacı tarafından delil gösterilen önceki tarihli diğer dolgulu ... tasarımlarından genel görünüm itibariyle farklılaştığı ve ayırt edici niteliğe sahip olduğu; aynı şekilde, dava konusu ... tasarımı ile davacının itiraza mesnet ... sayılı markası ve davacının ileri sürdüğü “...” görseli içeren diğer bazı markalarının arasından dava konusu tasarımla karşılaştırılabilir olarak seçilen “dolgulu ...” örnekleri ile karşılaştırıldığında; davacı markalarının bir ... tabakası üzerinde ince bir çikolata dolgusu ile ... sayılı marka için üst yüzeyde bombe yaratılmış ve diğerleri için üst yüzeyi düz olacak şekilde çikolata kaplamalı ve üzerinde çikolata sos ile enine ince çizgilerle süsleme desenlerinin olduğu yaklaşık tasarımlara sahip olduğunun anlaşıldığı, netice olarak 6769 sayılı SMK hükümleri kapsamında davalıya ait ... sayılı tasarım tescilinin, davacı tarafa ait tescilli patent, tasarım ve markaları karşısında yenilik ve ayırt edicilik niteliklerini haiz olduğu anlaşılmış, davanın reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM: Gerekçesi açıklandığı üzere: 1-DAVANIN REDDİNE, 2- Dava açılırken alınan peşin maktu karar ilam harcı yeterli olduğundan ve yeniden değerleme oranı nedeniyle ortaya çıkan güncel peşin harca denk olduğundan, denk olan harcın güncel olan harca tamamlanması mülkiyet hakkı ihlali olacağından yeniden harç alınmasına yer olmadığına, 3-Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre hesap olunan takdiren 40.000,00-TL maktu ücreti vekâletin davacıdan alınarak davalılara verilmesine, 4-Davacının yapmış olduğu yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, 5-Davalılar tarafından yargılama gideri sarf edilmediğinden bu hususta karar verilmesine yer olmadığına, 6-Yatırılan ve kullanılmayan gider avansının, hükmün kesinleşmesini müteakip re'sen yatırana iadesine (HMK m.333), Dair, verilen karar hazır olan taraf vekillerinin yüzlerine karşı tebliğ tarihinden itibaren 2 hafta içinde Bölge Adliye Mahkemelerinde istinaf yolu açık olmak üzere açıkça okunup usulen anlatıldı. 24/10/2024

Katip ... Hakim ... e-imzalıdır ¸ e-imzalıdır