İlk Derece Mahkemesi 2015/95 E. 2025/436 K.

T.C. ... 3. FİKRİ VE SINAİ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2015/95 Esas - 2025/436 TÜRK MİLLETİ ADINA KARAR VERMEYE YETKİLİ T.C. ... 3. FİKRİ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ GEREKÇELİ KARAR

ESAS NO : 2015/95 KARAR NO : 2025/436

DAVA : Faydalı Model Belgesi (Maddi Tazminat İstemli) DAVA TARİHİ : 02/03/2015 KARAR TARİHİ : 18/11/2025 GEREKÇELİ KARARIN YAZILDIĞI TARİH : 18/12/2025

TALEP: Davacı vekili 02/03/2015 harç tarihli dava dilekçesi ve duruşmadaki beyanlarıyla özetle: Müvekkilinin cam balkon sektöründe uzun zamandan beri faaliyet gösteren, sektördeki yenilikleri ve buluşları takip eden, yaptığı buluşları ile sektöre öncülük eden, Türkiye'nin dört bir yanına cam balkon mekanizmaları ve sistemlerinin satışını yapan bir firma olduğunu, müvekkilinin TR 2010 05950 Y sayılı cam balkon tekerleği konulu faydalı model belgesine sahip olduğunu, davalı firmanın müvekkiline ait faydalı model konusu ürünün müvekkilinden habersiz ticaretini yaptığını, bu durumun İzmir FSHHM 2015/3 D. İş sayılı dosya ile tespit edildiğini, anılan tespitte davalının elinde 2000 adet ürün bulunduğunun anlaşıldığını, davalı eylemlerinin faydalı modelden doğan hakkın ihlali niteliğinde olduğunun sabit olduğunu ileri sürerek, davalı eylemlerinin davacının 2010 05950 sayılı faydalı modele tecavüz ve haksız rekabet teşkil ettiğinin tespitine, tecavüzünün men ve ref-i ne, davada dayanılan 2010 05950 sayılı faydalı modelin davalı yanca üretim ve satışın sonlandırılmasına, faydalı modeli içerir tanıtımın her türlü katalog, broşür, internet sitesi ve tanıtıcı dokümandan kaldırılmasına, tecavüz teşkil eden mahiyette her türlü ticari faaliyetin sonlandırılmasına, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere 1.000 TL maddi 5.000 TL manevi zararın tazminine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davacı vekili, 18.09.2015 tarihli dilekçesi ile tazminat hesabının, dava tarihinde yürürlükte olan 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin (KHK) 140/2(c) maddesine göre, yani "Patentten doğan hakka tecavüz edenin, buluşu bir lisans anlaşması ile hukuka uygun şekilde kullanmış olması halinde ödemesi gereken lisans bedeline göre" yapılmasını talep etmiştir. Davacı vekili, 04/07/2017 tarihli dilekçesi ile maddi tazminat miktarını 7.766,90 TL'ye yükseltmiş ve harcı tamamlamıştır.

CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle: Müvekkilinin sektörde tanınmış bir firma olduğunu, dava dilekçesindeki iddiaların asıl ve hukuki dayanaktan yoksun olduğunu, iddia konusu ürünlerin Özgür Medikal Ltd Şti'den temin edildiğini, iddia konusu ürünün patentli olduğunun tespit sırasında öğrenildiğini ve bunun üzerine malların iade edilerek hiçbir şekilde kullanılmadığını, iade faturasının da dosyada bulunduğunu savunarak, davanın reddini istemiştir.

MUHAKEME: HMK kapsamında "Yazılı Yargılama Usulü " uygulanmıştır.

Eldeki davanın açılmasından sonra, ... 3. FSHHM'nin 2016/252 Esas, 2021/429 Karar sayılı dosyasında karşı davada, eldeki davada dayanılan TR 2010 05950 sayılı faydalı modelin hükümsüzlüğü talepli davanın açılmasıyla, belirtilen davada verilecek karar eldeki davayı doğrudan etkileyeceğinden, belirtilen davanın kesinleşmesi bekletici mesele yapılmış ve belirtilen karşı davada TR 2010 05950 sayılı sayılı faydalı model 1 nolu istem yönünden hükümsüz kılınmış ve karar ...11. Hukuk Dairesi'nin kesin mahiyetteki 2023/4919 Esas, 2024/6962 Karar sayılı onama ilamı ile 01/10/2024 tarihinde kesinleşmiştir. Eldeki davada dayanılan 2010 05950 sayılı faydalı model 2 istemden oluşmakla, 1 nolu istem hükümsüz kılındığından, sadece ayakta kalan 2 nolu istem bakımından dava esastan incelenmiştir.

UYUŞMAZLIĞIN TESPİTİ VE DİĞER HUSUSLAR Dava; davacı adına tescilli bulunan 2010/05950 sayılı faydalı model belgesine dayalı olarak, İzmir FSHHM'nin 2015/3 D. İş sayılı dosyasında tespit edilen davalının satışa sunduğu 2000 adet balkon cam tekerliğinin faydalı modele tecavüz ve haksız rekabet oluşturacak nitelikte bulunduğu iddiasına dayalı, ihlalin tespiti men ve ref-i ile maddi ve manevi tazminat istemlerine ilişkindir. Davanın açılmasıyla birlikte, tarafların karşılıklı dilekçeleri tebliğ olunmuş, sundukları deliller toplanmış, faydalı model konusu bilgi ve belgeler TÜRKPATENT'ten celp edilmiş, dava şartları incelenmiş, ön inceleme duruşması yapılmış, hak düşürücü süre bakımından eksiklikler bulunmadığı tespit edilmiş, taraflar sulhe teşvik edilmiş, arabulucuya gitme hakları hatırlatılmış, sonuç alınamaması üzerine uyuşmazlık konuları tespit edilmiş, tahkikat icra olunmuş, 06/08/2015 tarihli ve 29437 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren Bölge Adliye ve Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdari ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliğin 201/2 nci maddesi hükmü de gözetilerek, taraflara yargılamanın geneliyle ilgili son sözleri de sorulmuş, sözlü olarak iddia ve savunmada bulunma olanağı tanınmıştır.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, UYGULANACAK HÜKÜMLER ve GEREKÇE Taraflar arasındaki uyuşmazlığın; davacı adına tescilli bulunan 2010/05950 sayılı faydalı model belgesine dayalı olarak İzmir FSHHM'nin 2015/3 D. İş sayılı dosyasında tespit edilen davalının satışa sunduğu 2000 adet balkon cam tekerliğinin, faydalı modele tecavüz ve haksız rekabet oluşturacak nitelikte bulunduğu iddiasına dayalı ihlalin tespiti, men ve ref'i koşullarının oluşup oluşmadığı, maddi manevi tazminatın gerekip gerekmediği noktasında olduğu anlaşılmıştır.

İzmir FSHHM'nin 2015/3 D. İş sayılı dosyasında Endüstri Mühendisi Prof. Dr. Hilmi Yüksel tarafından alınan 02/02/2015 havale tarihli raporda özetle; "Aleyhinde tespit istenilen Nurioğulları Şirketi'nin işyerinde yapılan keşif sonucu yaptığımız tespitler uyarınca; aleyhinde delil tespiti istenen tescilli faydalı modeli üretmemektedir. Cam balkon Sistemlerinde kullanılan teker mekanizmalarının üretim faaliyeti işyerinde tespit edilmemiştir. İşyerinde cam balkon sistemlerinde kullanılan teker mekanizmaları stok miktarı 2000 adettir. Tescilli faydalı model konusu teker mekanizması ve diğer mekanizma incelendiğinde birebir aynı oldukları görülmektedir. Tek fark tescilli üründe orta gövdenin siyah plastik olması diğer üründe ise bu kısmın metal olmasıdır. Bunun dışındaki unsurlar bakımından her iki tekerlek mekanizmasındaki gövde yapısı, gövde üzerindeki çıkıntılar, en üst kısımdaki yuva açıklığı, cıvata kısmı, cıvata üzerindeki somunun aynı olduğu gözlemlenmiştir. Yukarıdaki fotoğrafta da görüleceği üzere, tescilli mekanizma ve taklit mekanizma arasında cıvatanın üzerindeki gövde kısmının plastik ve diğerinin metal olması dışında farklılık bulunmamaktadır. Sayın mahkemenin görüşlerine saygılarımızla arz ederiz." ifade edilmiştir.

Mahkememizce uzman bilirkişi heyetinden alınan 19/11/2015 havale tarihli raporda özetle; "Davalıya ait iddia konusu ürünlerin dava konusu TR 2010/05950 Y sayılı faydalı model belgesi 1 ve 2 nolu istemlerinin koruma kapsamında olduğu, Davalının ne kadar süre ile ve ne kadar miktar-tutarda davacı faydalı model hakkında tecavüzde bulunduğu dosya kapsamından belirlenemediği bu hususun belirlenebilmesi için faydalı model yayın tarihi olan 22/12/2010 ile dava tarihi 02/03/2015 arasındaki kanuni defter ve gelir tablolarının incelenmesi gerektiği" ifade edilmiştir.

Davalı vekilince bilirkişi kök raporunda talep edilen belgelerin Mahkememize sunulması ile Mahkememizce uzman bilirkişi heyetinden alınan 24/02/2016 havale tarihli ek raporda özetle; "Kök raporda belirtilen davalıya ait ürünlerin dava konusu TR 2010 05950 Y sayılı faydalı model belgesi 1 ve 2 no.lu istemlerinin koruma kapsamında olduğu konusunda tarafların bir itirazda bulunmaması sebebiyle bu konudaki görüşümüzü değiştirecek bir durum bulunmadığı, Davalının eylemlerinin ihlal niteliğinde olduğu ancak davalının ne kadar süre ile ve ne kadar miktar-tutarda davacı faydalı model hakkında tecavüzde bulunduğu dosya kapsamından belirlenemediği Bu hususun belirlenebilmesi için faydalı model yayın tarihi olan 22.12.2010 ile dava tarihi 02.03.2015 arasındaki kanuni defter ve gelir tablolarının incelenmesi gerektiği yönündeki düşünce ve kanaatimizi takdiri Sayın Mahkemenize ait olmak üzere, arz ederiz" ifade edilmiştir.

Taraf vekilleri tarafından faydalı model yayın tarihi olan 22/12/2010 ile dava tarihi olan 02/03/2015 arasındaki kanunui defter ve gelir tablolarının sunulması üzerine Mahkememizce uzman bilirkişi heyetinden alınan 16/01/2017 havale tarihli ikinci ek raporda özetle; "Yukarıda bahsedildiği üzere dava dosyasında ve ekinde yer alan bilgi ve belgeler üzerinden yapılan incelemelerin yanısıra tarafların ticari defterlerinin de incelenmesi neticesinde; - Asıl dava bakımından davalıya ait ürünlerin dava konusu TR 2010 05950 Y sayılı faydalı Mrmde bels 1 v el smern korma kapsamında olduğu, - Karşı dava bakımından TR 2010 05950 Y sayılı faydalı model belgesinin 1 no.lu istem itibariyle yenilik kriterini taşımadığı ve hükümsüzlüğünün gerektiği, Yine karşı dava bakımından TR 2010 05950 Y sayılı faydalı model belgesinin 2 no.lu istem itibariyle yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik kriterlerini taşıdığı, Dava konusu faydalı model 1 no.lu isteminin hükümsüzlüğü durumunda 2 no.lu istem hayatta kalacağından ve davalı ürünleri 2 no.lu istem uyarınca da dava konusu faydalı model kapsamında olduğundan bu ürüne ilişkin üretim ve ticari faaliyetlerin faydalı modelden doğan hakkın ihlali niteliğinde olacağı, Maddi tazminata ilişkin davacının talep edebileceği tazminat tutarının emsal lisans bedeline göre 7.766,90 TL olarak hesaplanacağı" ifade edilmiştir. ANCAK ELDEKİ DAVADA KARŞI DAVA BULUNMAMAKTADIR, bu bakımdan bilirkişi heyetince hata yapıldığı anlaşılmıştır.

Mahkememizce bekletici mesele yapılan Mahkememiz 2016/252 Esas, 2021/429 Karar sayılı ilamının 24/01/2025 tarihli kesinleşme şerhi ile hükmün ...11. Hukuk Dairesinin kesin mahiyetteki 2023/4919 Esas, 2024/6962 Karar sayılı onama ilamı ile 01/10/2024 tarihinde kesinleştiği anlaşıldığından ve kesinleşme şerhinin incelenmesinden eldeki davada dayanılan 2 nolu istemin ayakta kaldığı, kök ve ek raporlarda ayakta kalan 2 nolu istem bakımından da ihlal tespiti yapıldığı ve yine dosya kapsamında tazminat talebi bulunduğu anlaşılmakla ihlal eylemi bakımından SIRF 2 NOLU İSTEMİN İNCELENMESİ GEREKTİĞİ ANLAŞILMAKLA, Mahkememizce uzman bilirkişi heyetinden alınan 11/06/2025 havale tarihli raporda özetle; "Davalıya ait ürünlerin dava konusu 2010/05950 sayılı faydalı model belgesinin ayakta kalan tek isteminin aynen/ lafzi yolla koruma kapsamında kaldığı, Davacı ... CAM BALKON SAN. VE TİC. LTD ŞTİ. lehine 551 sayılı KHK m.140/2-c çerçevesinde 662,32 TL maddi tazminat hesaplandığı düşünce ve kanaatine ulaştığımızı takdiri Sayın Mahkemenize ait olmak üzere, arz ederiz " ifade edilmiştir.

DEĞERLENDİRMELER Faydalı Modele Tecavüz Bakımından Dava konusu TR 2010/05950 Y sayılı faydalı model belgesi 2 nolu istem; İstem - 2 : İstem 1'e uygun bir sistem olup, özelliği; en az iki tekerleğin (2) arasına konumlanan ve bahsedilen tekerleklerin (2) dönme hareketini titreşimsiz iletmesini sağlayan ara parça (3) içermesidir. 2 no.lu istemin tek başına ayakta kalması demek 2 no.lu istemde “İstem 1” geçen ifadenin yerine istem 1 içeriğinin uzun uzun yazılması demektir. Zira 1 no.lu isteme bağlı yazılmış olan 2 no.lu istem bağlı olduğu istemin tüm özelliklerine ilaveten kendine has özellikleri de içermek durumundadır. Bu durumda faydalı modele tecavüzden bahsedilmesi için davalı firmanın ürünlerinin; -tutucu başlığa sahip cıvata, -şu unsurlara sahip profil bağlantı parçası, -gövde, -yuva, -gövdenin üzerinde dışarıya doğru yanal olarak uzanan çıkıntı, -yanal çıkıntı, -profil kanalına yerleştirilen dikey olarak uzanan çıkıntılara, -tekerlekler ve profil bağlantı parçasının cıvata vasıtasıyla irtibatını sağlayan somun ara parça unsurlarının tamamına veya olmayanın eşdeğerine sahip cam balkon tekerlek mekanizmaları olması gerektiği bilirkişi heyetince tespit edilmiştir. Söz konusu değerlendirme İzmir FSHHM 2015/3 D. İş sayılı dosyaya hazırlanan raporda yer alan görseller ile dosyada yer alan ürün numunesi üzerinden yapılmıştır. Dosya kapsamında alınan bilirkişi raporunda üzerinde işaretleme yapılan fotoğrafta da gösterildiği üzere, davalı firma ürününde yukarıda bahsedilen ayakta kalan istemdeki unsurların tamamı aynı şekilde yer almıştır. Görselde işaretlenemeyen tek unsur yuva olup, 4 numaralı profil bağlantı parçasının içinden geçen cıvatanın varlığında bu cıvatanın yerleştiği bir yuvanın olacağının tartışmasız olduğu teknik bilirkişilerce belirtilmiştir. Bu duruma istinaden davalı ürününün aynen/lafzi yolla 2010/05950 sayılı faydalı modelin koruma kapsamında kalan bir ürün olduğu kanaatine ulaşılmıştır.

Maddi ve Manevi Tazminat Talepleri Bakımından Değerlendirme Davacı vekili, maddi tazminat talebini 551 sayılı KHK m. 140/2-c çerçevesinde talep etmiş, Mahkememizce alınan bilirkişi raporlarında 14.738 adet ürün için yoksun kalınan kazancın 7.766,90 TL olabileceği bildirilmiş ise de davalının resmi ticari kayıtlarında mevcut olmayan yaklaşık 245.333 + 235.447 adet olmak üzere neredeyse 500.000 adet gold ve zamak olarak bilinen tekerler, şirketin gayri resmi bir şekilde tuttuğu kayıtlarda tespit edildiği, dolayısıyla sadece ticari kayıtlara dayalı olarak belirlenen 14.738 adet tekerin hiçbir şekilde davalının gerçek satış rakamları olmayacağı, Mahkememizce alınan 11/06/2025 tarihli ek raporda da toplam 14738 ADET karşılığı 16.183,60 TL dışarıya ödeme yapıldığı, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ve 2015 yılları için Ortalama Genel Gider hariç Faaliyet Karı Oranı (= FK/NSG) %2,314 üzerinden (= 16.183,60 TL x 1,02314) 16.558,09 TL Ciro üzerinden ve üretici olmadığından %4 Davacı Faydalı Model Lisans Oranının uygun olacağı ve sonuç olarak maddi tazminat miktarının 662,32 TL olarak hesaplanacağını bildirdiği; bu bağlamda tespit edilebilen bu sayının, davalının elde ettiği asgari haksız kazanç olduğunun kabulü ile davalının ticari faaliyetlerinin büyüklüğünün oranı da gözetilerek hakkaniyete uygun bir şekilde bu miktarlar üzerinden varsayımsal bir yıllık satış miktarı ve buna bağlı olarak ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 50. maddesi de gözetilerek, 5.000,00 TL maddi tazminatın hakkaniyete uygun olacağı Mahkememizce takdir edilmiştir.

Yukarıda açıklanan gerekçelerle manevi tazminat yönünden yapılan değerlendirmede; dava konusu faydalı modelin davalı yanca "ürün kullanımı" şeklinde kullanılması, davacı ile aynı sektörde faaliyette bulunan davalının, davacı faydalı model koruma kapsamındaki ürünü kullanmasının manevi olarak davacının ticari itibarını zedelediği, ihlâl olunan hakkın mahiyeti, ihlalin etkileri, ihlalin ulaştığı kitle, fiilin ve kusurun ağırlığı, paranın satın alma gücü, ibraz olunan belgeler ve eylemin gerçekleştirilme biçimi karşısında; manevî tazminat miktarının 3.000,00 TL olarak saptanmasının hakkaniyete uygun olduğu değerlendirilmiştir.

Taraflarca sunulan belgeler ile tüm deliller incelenmiş, alınan raporlar ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek, davanın kısmen kabulüne karar vermek gerektiği kanaatine varılarak, aşağıdaki gibi hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM: I-Davanın KISMEN KABULÜNE,

1-Davalı eylemlerinin davacının 2010 05950 sayılı faydalı modelin 2 nolu istemine tecavüz ve haksız rekabet teşkil ettiğinin tespitine, 2-Davalının davacıya ait faydalı modelin 2 nolu istemine tecavüzünün men ve ref-i ne, 3-Davada dayanılan 2010 05950 sayılı faydalı modelin 2 nolu istemini içerir üretim ve satışın sonlandırılmasına, 4-Davada dayanılan 2010 05950 sayılı faydalı modelin 2 nolu istemini içerir tanıtımı her türlü katalog, broşür, internet sitesi ve tanıtıcı dokümandan kaldırılmasına, 5- 2 nolu istemi içerir ve tecavüz teşkil eden mahiyette her türlü ticari faaliyetin sonlandırılmasına, 6-5.000,00 TL maddi, 3.000,00 TL manevi tazminatın 02/02/2015 tarihinden itibaren ticari işlere uygulanacak en yüksek faiz ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, II- Fazlaya ilişkin istemin reddine, 1-Alınması gereken 615,40 TL harçtan peşin alınan 219,47 TL harcın mahsubu ile 395,93 TL bakiye karar harcın davalıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına, 2-Kabul edilen maddi nitelikli talepler yönünden davacı kendisini vekille temsil ettirdiği için AAÜT uyarınca 55.000,00TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 3-Kabul edilen maddi tazminat bakımından davacı kendisini vekille temsil ettirdiği için AAÜT uyarınca 5.000,00TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 4-Kabul edilen manevi tazminat bakımından davacı kendisini vekille temsil ettirdiği için AAÜT uyarınca 3.000,00TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 5-Reddedilen maddi tazminat bakımından davalı kendisini vekille temsil ettirdiği için AAÜT uyarınca 2.766,90TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, 6-14/03/2025 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 25/12/2024 tarih 2024/29 E. 2024/226 K. sayılı ilamı uyarınca manevi tazminat talebinin kısmen reddi yönünden davalı taraf lehine Avukatlık Ücreti verilmesine yer olmadığına, 7-Kabul ret oranının takdiren 1/2 olarak belirlenmesine, davacı tarafından yapılan ve aşağıda dökümü gösterilen 15.399,27 TL yargılama giderinden payına düşen 7.699,63 TL’nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, kalanının davacı üzerinde bırakılmasına,

8-Tarafların yatırdıkları gider avanslarından kalan tutarın HMK 333/1 uyarınca karar kesinleştiğinde iade işlemi yapılmak üzere tebliğden itibaren 15 gün içinde, banka hesap numarası bildirildiğinde hesaba aktarılmasına, aksi halde PTT aracılığı ile adreste ödemeli olarak gönderilmesine, Dair verilen karar, taraf vekillerinin yüzüne karşı 6100 sayılı HMK'nun 341. ile 345. Maddelerine göre tebliğinden itibaren iki haftalık süre içinde ... Bölge Adliye Mahkemesine İstinaf Kanun Yoluna dilekçe ile başvurulabileceğine yönelik karar açıkça okunup, usulen anlatıldı. 18/11/2025

Davacı Masraf Dökümü: İlk Masraf 134,27.-TL Posta Masrafı 1.648,00.-TL Bilirkişi Ücreti 13.500,00.-TL Islah Harcı 117,00.-TL Toplam 15.399,27.-TL